muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2024/5337, Karar No: 2024/12575, Tarih: 04.11.2024

Şeklindeki gerekçeye dayandığı anlaşılmıştır.

II. GEREKÇE

1. 15.04.2022 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7394 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesi ile 213 sayılı Kanun'un 359 uncu maddesinin son fıkrasından önce gelmek üzere; "Bu maddede yazılı fiillerle verginin ziyaa uğratıldığının tespit edilmesine bağlı olarak tarh edilen verginin, gecikme faizi ve gecikme zammının tamamı ile kesilen cezaların yarısı ve buna isabet eden gecikme zammının; soruşturma evresinde ödenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında, kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödenmesi halinde ise verilecek ceza üçte bir oranında indirilir. Tarh edilen vergi ve vergi aslına bağlı olarak kesilen cezanın bulunmadığı durumlarda verilecek ceza yarı oranında indirilir. Bu maddede düzenlenen suçların birden fazla takvim yılı veya vergilendirme dönemi içinde aynı suç işleme kararının icrası kapsamında işlenmesi halinde, Türk Ceza Kanununun 43 üncü maddesi uygulanır.” cümlelerinin eklendiği ve 7394 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesi ile 213 sayılı Kanun'a eklenen geçici 34 üncü maddesinde; "Haklarında hüküm verilmiş olup da dosyası infaz aşamasında olanlar, 359 uncu maddede yazılı fiillerle verginin ziyaa uğratıldığının tespit edilmesine bağlı olarak tarh edilen verginin, gecikme faizi ve gecikme zammının tamamı ile kesilen cezaların yarısı ve buna isabet eden gecikme zammını, bu maddeyi ihdas eden Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde Hazineye ödedikleri takdirde 359 uncu maddede bu maddeyi ihdas eden Kanunla soruşturma evresi için yapılan etkin pişmanlık düzenlemesinden faydalanabilir.

...

359 uncu maddede bu maddeyi ihdas eden Kanunla yapılan düzenlemelerde yer alan zincirleme suça ilişkin koşulların belirlenmesi, duruşma açılmak suretiyle yapılır.”

Hükümlerinin yer aldığı anlaşılmıştır.

...

359 uncu maddede bu maddeyi ihdas eden Kanunla yapılan düzenlemelerde yer alan zincirleme suça ilişkin koşulların belirlenmesi, duruşma açılmak suretiyle yapılır.”

Hükümlerinin yer aldığı anlaşılmıştır.

2. Bu kapsamda inceleme konusu dava dosyası değerlendirildiğinde; hükümlüler hakkında Bakırköy 28. Asliye Ceza Mahkemesinin, 18.10.2021 tarihli ve 2013/327 Esas, 2021/578 Karar sayılı kararı ile 2010 takvim yılında sahte fatura düzenleme suçundan kurulan mahkumiyet hükümlerinin 07.03.2022 tarihinde kesinleşmesini müteakip yapılan uyarlama yargılamasında, 7394 sayılı Kanun'un 4. maddesinde yer alan "...soruşturma evresinde ödenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında...indirilir." hükmü ve aynı Kanun'un 6. maddesinde yer alan, "haklarında hüküm verilmiş olup da dosyası infaz aşamasında olanlar...soruşturma evresi için yapılan etkin pişmanlık düzenlemesinden faydalanabilir..." şeklindeki düzenleme uyarınca, etkin pişmanlık düzenlemesinden faydalanan hükümlüler hakkında tayin olunan cezalardan 1/2 oranında indirim yapılması gerektiği gözetilmeyerek, 1/3 oranında indirim yapılması suretiyle fazla ceza tayini ve UYAP üzerinden yapılan incelemede, hükümlülerin başkaca vergi dosyalarının bulunduğu ve farklı takvim yılları yönünden zincirleme suça ilişkin koşulların mevcut olup olmadığının da değerlendirilmesinin gerektiği anlaşılmakla; itirazın bu yönlerden kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesi Kanun'a aykırı olup, kanun yararına bozma talebi belirtilen nedenlerle yerinde görülmüştür.

III. KARAR

1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma isteminin KABULÜNE,

2. Bakırköy 12. Ağır Ceza Mahkemesinin 04.04.2024 tarihli ve 2024/447 Değişik İş sayılı kararının 5271 sayılı Kanun’un 309 uncu maddesinin üçüncü fıkrası gereği, oy birliğiyle KANUN YARARINA BOZULMASINA,

3. Hükümlüler hakkındaki infazın durdurulmasına, başka suçtan tutuklu ya da hükümlü değillerse derhal TAHLİYELERİNE,

5271 sayılı Kanun’un 309 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendi uyarınca gerekli işlemin yapılması için dava dosyasının, mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 04.11.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/40525, Karar No: 2017/43371, Tarih: 02.03.2017

**(Kapatılan) 7. Hukuk Dairesi         2016/40525 E.  ,  2017/43371 K.**

**"İçtihat Metni"**

Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunun 22/12/2016 tarih, 398 sayılı "Daireler Arasındaki İş Bölümünün Yeniden Belirlenmesine" yönelik kararı, 30/12/2016 tarih 29934 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu itibarla Amasya, Antalya, Burdur, Bursa, Çorum, Giresun, Isparta, Mersin, Ordu, Rize, Samsun, Sinop, Tokat, Trabzon illerinin merkez ve ilçe mahkemelerince verilen hüküm ve kararlarına ilişkin dosyaların temyiz incelemesi yapılmak üzere Yargıtay 9. Hukuk Dairesine GÖNDERİLMESİNE, 02/03/2017 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/2542, Karar No: 2019/11306, Tarih: 03.12.2019

**12. Ceza Dairesi         2018/2542 E.  ,  2019/11306 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Ağır Ceza Mahkemesi

Suç : Taksirle öldürme

Hüküm : TCK'nın 85/2, 62/1, 50/4, 50/1-a, 52/4, 53/6. maddeleri uyarınca mahkumiyet

Taksirle öldürme suçundan sanığın mahkumiyetine ilişkin hüküm, sanık müdafii ile katılanlar vekili tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre, sanık müdafinin raporlar arasındaki çelişki giderilmeden hüküm verildiği, ölenin tam kusurlu olduğu, hükümde gösterilen gerekçenin teşdid için yeterli olmadığı, ehliyeti geri alınarak sanığın mağdur edildiğine ilişkin ve katılanlar vekilinin bir nedene dayanmayan sair temyiz itirazlarının reddine, ancak;

1-Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 07.07.2009 tarih ve 2009/9-62-191 sayılı kararında da vurgulandığı üzere, taksirli suçlar açısından temel cezanın belirlenmesinde TCK'nın 61/1. maddesinin (b) bendinde yer alan ''suçun işlenmesinde kullanılan araçlar'' gerekçesine dayanılamayacağının gözetilmemesi,

2-Dosya içeriğine göre gece vakti aydınlatmanın olmadığı bölünmüş yolda idaresindeki araçla seyir halinde olan ölen ...'nun sola manevra yaparak ortadaki dönel kavşağa girdiği sırada, karşı istikametten gelen sanığın idaresindeki araçla kavşak içinde çarpışması şeklinde meydana gelen ve katılan ...'in hayati tehlike geçirecek, vücudunda kemik kırığı meydana gelecek ve organ işlevinin sürekli yitirilmesi şeklinde yaralanması ve üç kişinin ölmesi ile sonuçlanan olayda, taksirli suçlar açısından temel cezanın belirlenmesinde TCK'nın 61/1. ve 22/4. madde ve fıkralarında yer alan ölçütlerden olan failin kusuru, meydana gelen zararın ağırlığı, suçun işleniş biçimi ile suçun işlendiği yer ve zaman nazara alınmak suretiyle aynı Kanunun 3/1. maddesi uyarınca işlenen fiilin ağırlığıyla orantılı olacak şekilde maddede öngörülen alt ve üst sınırlar arasında hakkaniyete uygun bir cezaya hükmolunması gerekirken, tali kusurlu olarak meydana getirdiği kaza sonucu bir kişinin nitelikli şekilde yaralanmasına ve üç kişinin ölmesine neden olan sanık hakkında, adalet ve hakkaniyet kuralları uyarınca cezada orantılılık ilkesi gözetilerek alt sınırdan daha fazla uzaklaşmak suretiyle ceza tayini gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurularak sanık hakkında eksik cezaya hükmolunması,

Kanuna aykırı olup, hükmün bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK'un 321. maddesi gereğince isteme aykırı olarak BOZULMASINA, 03/12/2019 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/11865, Karar No: 2015/19722, Tarih: 07.12.2015

**3. Hukuk Dairesi         2015/11865 E.  ,  2015/19722 K.**

**"İçtihat Metni"**

Y A R G I T A Y İ L A M I

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : ANKARA 10. AİLE MAHKEMESİ

TARİHİ : 26/03/2015

NUMARASI : 2014/1718-2015/453

Taraflar arasındaki iştirak nafakası artırımı davasının mahkemece yapılan yargılaması sonucunda, davanın kısmen kabulüne yönelik olarak verilen hükmün, süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı vekili dava dilekçesinde; Ankara 6. Aile Mahkemesi’nin 2012/526 Esas- 2012/560 Karar sayılı ilamı ile müşterek çocuk 2006 doğumlu E... E....'nin velayetinin müvekkiline bırakıldığını, söz konusu karar ile müşterek çocuk için 600 TL iştirak nafakasına hükmedildiğini, müşterek çocuğun artan ihtiyaçları nedeni ile nafakanın ihtiyaçları karşılamada yetersiz kaldığını, bu nedenle davalı ile nafakanın artırılması hususunda sözlü olarak anlaştıklarını, bu anlaşmaya göre davalının her ayın 5. günü 700 TL iştirak nafakasını ve müşterek çocuğun eğitim giderine katkı amacıyla her yıl Şubat ve Eylül aylarının 5. günü 500'er TL ödeme konusunda anlaştıklarını, bu nedenle müşterek çocuk için nafakanın aylık 700TL 'ye çıkartılmasını ve müşterek çocuğun eğitim gideri için davalının her yıl Şubat ve Eylül aylarında 500'er TL ödemesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının iddialarının asılsız olduğunu,müşterek çocuğun devlet okuluna devam ettiğini, talep edilen nafakayı ödeme gücünün olmadığını, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece; davanın kısmen kabulü ile müşterek çocuk için aylık 600 TL iştirak nafakasının dava tarihinden itibaren 100 TL arttırılarak aylık 700 TL'ye çıkartılmasına ve davalının müşterek çocuğun eğitim öğretim yılının Eylül 5. günü ve Şubat 5. günü 500'er TL katkı bedeli ödemesine karar verilmiş, hüküm davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, iştirak nafakasının artırılması istemine ilişkindir.

TMK. 182/2.maddesine göre; "Velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır". Aynı Yasanın 328/1.maddesine göre de; "Ana ve babanın bakım borcu, çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile anne ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun gelirleri de gözönünde bulundurulur" (TMK. 330/1).

İştirak nafakasının; çocuğun yaşı, eğitim durumu, günün ekonomik koşullarındaki paranın alım gücü ile genel ihtiyaçlarına uygun olarak ana babanın mali durumları da gözetilmek suretiyle takdiri gerekir.

İştirak nafakasının; çocuğun yaşı, eğitim durumu, günün ekonomik koşullarındaki paranın alım gücü ile genel ihtiyaçlarına uygun olarak ana babanın mali durumları da gözetilmek suretiyle takdiri gerekir.

Dosyadaki bilgi ve belgelerden,tarafların 27.04.2012 tarihinde anlaşmalı boşandığı, müşterek çocuk 2006 doğumlu E... E...'nin velayetinin davacıya bırakıldığını, söz konusu karar ile müşterek çocuk için 600 TL iştirak nafakasına hükmedildiğini, ayrıca müşterek çocuğun Avrupa Kültür Koleji öğrencisi olması nedeniyle küçüğün tüm yemek, etüt ve eğitim giderinin lise öğrenimini tamamlayıncaya kadar davalı tarafından ödenmesine karar verildiği, bu davanın açıldığı tarih itibariyle aradan yaklaşık iki yıllık süre geçtiği, davacı annenin, özel bir ilaç firmasında çalıştığı, aylık 2300 TL maaşının bulunduğu, 580 TL kira ödediği, davalının Aselsan A.Ş.'de kıdemli uzman teknik eleman olarak çalıştığı, aylık 2.636.00 TL maaşının bulunduğu anlaşılmaktadır.

Somut olayda; mahkemece, müşterek çocuk için ,dava tarihinden itibaren geçerli olmak üzere aylık 700 TL iştirak nafakasının davalıdan tahsiline karar verilmesinin yanı sıra davalınınn müşterek çocuğun eğitim öğretim yılının, Eylül 5.günü ve Şubat 5. günü 500'er TL katkı bedeli ödemesine karar verilmiştir. Ancak, mahkemece; iştirak nafakasının belirlenmesinde eğitim giderlerinin bir etken olduğu gözetilerek, davacının ihtiyaçlarını azami ölçüde karşılayacak davalının da geliri ile orantılı olacak şekilde iştirak nafakasına hükmedilmek suretiyle, taraflar arasında önceki nafaka takdirinde kurulan dengenin yeniden sağlanması gerekirken, iştirak nafakasına ve ayrıca nafakanın takdirinde etkili olan eğitim giderlerinin irat şeklinde ödenmesine hükmolunması doğru görülmemiş ve bozmayı gerektirmiştir.

Hal böyle olunca, mahkemece yapılacak iş; tarafların tespit edilen sosyal ekonomik durumları, nafakanın niteliği, müşterek çocuğun yaşı, eğitim durumu, eğitim giderleri, ihtiyaçları dikkate alınarak, mahkemece; taraflar arasında önceki nafaka takdirinde kurulan dengenin yeniden sağlanması suretiyle nafakaya hükmedilmesidir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK.nun 428.maddesi gereğince BOZULMASINA ve peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 07.12.2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/3121, Karar No: 2022/7259, Tarih: 17.05.2022

**10. Hukuk Dairesi         2022/3121 E.  ,  2022/7259 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi : ... Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi

Mahkemesi : Diyarbakır 6. İş Mahkemesi

Dava, İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne dair verilen karara karşı davacı ve davalılardan DEDAŞ vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesince davalı DEDAŞ'ın istinaf başvurusunun esastan reddine, davacının istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesinin kaldırılmasına, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

... Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesince verilen kararın, davacı ve davalı DEDAŞ vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, kazalı sigortalının geçirdiği iş kazası sonucu sürekli iş göremezliğe uğradığı iddiasıyla 8.000,00-TL maddi, 2.000,00-TL tedavi gideri, birleşen dava ile 300.000,00-TL manevi tazminatın kaza tarihinden işleyecek faiziyle birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davacı vekili 13/11/2017 tarihli ıslah dilekçesi ile maddi tazminat talebini 232.679.46- TL ye çıkarmıştır.

II-CEVAP

Davalılar vekilleri cevap dilekçelerinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmişlerdir.

III-MAHKEME KARARI

A-İLK DERECE MAHKEME KARARI

1-Maddi Tazminata ilişkin asıl davanın kısmen kabulü ile; 212.759,71 TL sürekli iş göremezliğe dair tazminatın, iş kazası tarihi olan 16/01/2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya dair talebin reddine,

2-Tedavi giderlerine ve iyileşme masraflarına ilişkin taleplerin reddine,

3-Dosyamızla birleştirilen Diyarbakır 5. İş Mahkemesinin 2017/1100 Esas sayılı dosyası ile açılan manevi tazminat davasının kısmen kabulü ile; 100.000,00 TL manevi tazminatın iş kazası tarihi olan 16/01/2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya dair talebin reddine, karar verilmiştir.

B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

A) Diyarbakır 6. İş Mahkemesinin 2018/552 Esas-2020/595 Karar sayılı kararının kaldırılmasına,

B)Davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine,

1-Maddi Tazminata ilişkin asıl davanın kısmen kabulüne ile; 218.072,36 TL sürekli iş göremezliğe dair tazminatın, iş kazası tarihi olan 16/01/2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya dair talebin reddine,

2-Tedavi giderlerine ve iyileşme masraflarına ilişkin taleplerin reddine,

B)Davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine,

1-Maddi Tazminata ilişkin asıl davanın kısmen kabulüne ile; 218.072,36 TL sürekli iş göremezliğe dair tazminatın, iş kazası tarihi olan 16/01/2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya dair talebin reddine,

2-Tedavi giderlerine ve iyileşme masraflarına ilişkin taleplerin reddine,

3-Asıl dosyayla birleştirilen Diyarbakır 5. İş Mahkemesinin 2017/1100 Esas sayılı dosyası ile açılan Manevi Tazminat Davasının Kısmen Kabulü İle; 100.000,00 TL manevi tazminatın iş kazası tarihi olan 16/01/2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya dair talebin reddine, karar verilmiştir.

IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ:

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; %54 maluliyet oranı üzerinden hesaplama yapılmasına rağmen ilk peşin sermaye değerinin %59 oranı üzerinden indirildiğini, maddi tazminat tutarı 218.072,36 TL hesaplanmasına rağmen 212.759,71 TL ödenmesine karar verildiğini, 100.000,00 TL manevi tazminatın çok düşük olduğunu,

Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle ; hakkaniyet indirimi yapılmadığını, PSD'nin mahsubu konusunda hataya düşüldüğünü, kusur raporlarına itirazlarının incelemeye tabi tutulmadığını, aktüerya raporunu kabul etmediklerini, olayda kaçınılmazlık ilkesinin de göz önünde bulundurulması gerektiğini, nedensellik bağının olmadığını, manevi tazminat miktarının belirlenmesinde temel ilkelere dikkat edilmediğini, manevi tazminat miktarının yüksek olduğunu,bakiye ömrün PMF 1931 tablosuna göre yapılması gerektiğini, hesaplamanın doğru yapılmadığını beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

V- İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME:

Dava, 16/01/2013 tarihinde meydana gelen iş kazası sonucu sürekli işgöremezliğe uğrayan sigortalının maddi ve manevi zararlarının giderilmesi istemine ilişkindir.

Uyuşmazlık, meydana gelen iş kazasında sorumluluğun tespiti noktasında toplanmaktadır.

Geniş anlamıyla sorumluluk kavramı, bir kişinin başka bir kişiye verdiği zararları giderme yükümlülüğü olarak açıklanmıştır. Hukuki anlamda sorumluluk ise, taraflar arasındaki borç ilişkisinin zedelenmesi sonucu doğan zararların giderilmesi (tazmin edilmesi) yükümlülüğünü içerir.

Uyuşmazlık, meydana gelen iş kazasında sorumluluğun tespiti noktasında toplanmaktadır.

Geniş anlamıyla sorumluluk kavramı, bir kişinin başka bir kişiye verdiği zararları giderme yükümlülüğü olarak açıklanmıştır. Hukuki anlamda sorumluluk ise, taraflar arasındaki borç ilişkisinin zedelenmesi sonucu doğan zararların giderilmesi (tazmin edilmesi) yükümlülüğünü içerir.

İşçi ve işverenin hizmet sözleşmesinden kaynaklanan sıkı iş ilişkisi, işçi yönünden işverene içten bağlılık (sadakat borcu), işveren yönünden işçiyi korumak ve gözetmek borcu şeklinde ortaya çıkar. Gerçekten işçi, işverenin işi ve iş yeri ile ilgili çıkarlarını korumak, çıkarlarına zarar verebilecek davranışlardan kaçınmak, buna karşı işveren de, işçinin kişiliğine saygı göstermek, işçiyi korumak, iş yeri tehlikelerinden zarar görmemesi için iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak, işçinin özlük hakları ve diğer maddi çıkarlarının gerektirdiği uygun bildirimlerde ve davranışlarda bulunmak, işçinin çıkarına aykırı davranışlardan kaçınmakla yükümlüdür.

Sanayi ve teknolojideki gelişmeler, yeni işletmelerin açılması, fabrikaların kurulması iş yerlerindeki makinalaşmanın artmasına yol açmış, bu durum iş kazaları ile meslek hastalıklarında artışlara neden olmuştur. Bu gelişme, iş yerinde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin daha etkili şekilde alınması gereğini ortaya çıkarmıştır.

İşveren, gözetme borcu gereği, çalıştırdığı işçileri, iş yerinde meydana gelen tehlikelerden korumak, onların yaşam, bedensel ve ruhsal sağlık bütünlüklerini korumak için iş yerinde teknik ve tıbbi önlemler dahil olmak üzere bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gerekli kıldığı tüm önlemleri almak zorundadır.

Anayasanın 17. maddesinde; "Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz." hükmü getirilerek yaşama hakkı güvence altına alınmış, bu yasal güvencenin yaşama geçirilmesinde İş ve Sosyal Güvenlik Mevzuatında da işçilerin korunması, işin düzenlenmesi, iş güvenliği, sosyal düzen ve adaletin sağlanması düşüncesi ile koruyucu bir takım hükümler getirilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 332. maddesinde; "İş sahibi, aktin özel halleri ve işin mahiyeti noktasından hakkaniyet dairesinde kendisinden istenilebileceği derecede çalışmak dolayısıyla maruz kaldığı tehlikelere karşı icabeden tedbirleri ittihaza ve münasip ve sıhhi çalışma mahalleri ile, işçi birlikte ikamet etmekte ise sıhhi yatacak bir yer tedarikine mecburdur.

İş sahibinin yukarıdaki fıkra hükmüne aykırı hareketi neticesinde işçinin ölmesi halinde onun yardımından mahrum kalanların bu yüzden uğradıkları zararlara karşı isteyebilecekleri tazminat dahi akde aykırı hareketten doğan tazminat davaları hakkındaki hükümlere tabi olur." hükmü düzenlenmiştir.

İş sahibinin yukarıdaki fıkra hükmüne aykırı hareketi neticesinde işçinin ölmesi halinde onun yardımından mahrum kalanların bu yüzden uğradıkları zararlara karşı isteyebilecekleri tazminat dahi akde aykırı hareketten doğan tazminat davaları hakkındaki hükümlere tabi olur." hükmü düzenlenmiştir.

Yasa koyucu 818 sayılı Borçlar Kanununun 332. maddesinin karşılığını 01/07/2012 tarihinde yürürlüğe giren yeni 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 417. maddesinin 2. fıkrasında düzenlemiştir.

Anılan fıkrada "İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli olan her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür." hükmü yer almaktadır. Bu fıkraya göre, işverenin, işçinin yaşam, sağlık ve bedensel bütünlüğünü korumak için gerekli önlemleri alma yükümlülüğü öngörülmektedir. Burada işverenin özellikle iş kazalarına karşı gerekli önlemleri alma yükümlülüğü söz konusudur. Buna göre işveren, hizmet ilişkisinin ve yapılan işin niteliği göz önünde tutulduğunda, hakkaniyet gereği kendisinden beklenen; deneyimlerin zorunlu kıldığı, teknik açıdan uygulanabilir ve iş yerinin özelliklerine uygun olan önlemleri almakla yükümlüdür.

Aynı maddelere paralel olarak, 4857 sayılı İş Kanununun "İşverenlerin ve İşçilerin Yükümlülükleri" kenar başlıklı 77. maddesinin 1. fıkrasında da benzer bir düzenlemeye yer verilmiştir. Bu fıkraya göre "İşverenler iş yerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler."

Bundan başka işveren, mevzuatta öngörülmemiş olsa dahi bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gerekli kıldığı iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak zorundadır. Bilim, teknik ve örgütlenme düşüncesi yönünden alınabilme olanağı bulunan, yapılacak gider ve emek ne olursa olsun bilimin, tekniğin ve örgütlenme düşüncesinin en yeni verileri göz önünde tutulduğunda işçi sakatlanmayacak, hastalanmayacak ve ölmeyecek ya da bu kötü sonuçlar daha da azalacaksa her önlem işverenin koruma önlemi alma borcu içine girer.

Bu önlemler konusunda işveren iş yerini yeni açması nedeniyle tecrübesizliğini, bilimsel ve teknik gelişmeler yönünden bilgisizliğini, ekonomik durumunun zayıflığını, benzer iş yerlerinde bu iş güvenliği önlemlerinin alınmadığını savunarak sorumluluktan kurtulamaz. Gerçekten, çalışma hayatında süregelen kötü alışkanlık ve geleneklerin varlığı işverenin önlem alma borcunu etkilemez. Işverenlerce, iş güvenliği açısından yaşamsal önem taşıyan araç ve gereçlerin işçiler tarafından kullanılması sağlandığında, kaza olasılığının tamamen ortadan kalkabileceği de tartışmasız bir gerçektir.