muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2008/13405, Karar No: 2010/4761, Tarih: 03.05.2010

Mahkemece, toplanan kanıtlar doğrultusunda, davacı tarafın gabin iddiasına itibar edilemeyeceği, sözleşmenin saikte yanılma şeklinde yorumlanamayacağı, aldatmanın unsurlarının bulunmadığı, davalının FSEK'nun 52. maddesi anlamında davaya konu eserlerle ilgili hak sahibi olduğunun anlaşıldığı, dava konusu sözleşmeyi düzenlemeye yetkisinin bulunduğu gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Kararı, davacı vekli temyiz etmiştir.

Dava, taraflar arasındaki sözleşmenin iptali ve bu sözleşmeye dayalı olarak ödenen bedelin istirdatı istemine ilişkin olup, taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacı tarafından davalı işyerinde yaptırılan delil tespitinden sonra imzalanadığı anlaşılan 03.10.2002 tarihli sözleşmeye konu eserlerde davacının mali hak sahibi olup olmadığı noktasında toplanmaktadır. Esasen uyuşmazlığın halli sözkonusu eserler üzerinde davalının hak sahipliğinin kuşkuya yer bırakılmaksızın aydınlatılmasına bağlı olup, mahkemece, yazılı gerekçelerle davalının iptali istenen sözleşmeyi düzenleme yetkisininin bulunduğu sonucuna varılarak yazılı şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Oysa, dava dilekçesinde ve yargılama aşamasında davacı vekili, iptali istenen sözleşmedeki eserlerle ilgili olarak davalının mali hak sahibi olmadığı halde sözkonusu eserler üzerinde mali hak sahibi olduğu intibaını uyandırdığından dolayı müvekilinin dava konusu sözleşmeyi imzaladığını, aksi halde dava konusu sözleşmenin imzalanmayacağını, davalının sözleşmede geçen eserlerde mali hak sahibi olmadığını açıkça iddia etmiş olup, sözkonusu eserler üzerinde mali hak sahibi olduğu savunulan ve bu eserlere ilişkin olduğu belirtilen çeşitli sözleşmeler davalı yanca dosyaya sunulmuş, ancak mahkemece, davalı tarafından sunulan sözleşmeler tek tek denetime elverişli bir şekilde değerlendirilmemiş, esasen davalı tarafından sunulan sözleşmelerin dava konusu eserlere ilişkin olmadığına ilişkin davacı itirazları da denetime elverişli bir şekilde karşılanmamıştır.

Bu durumda, mahkemece, yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda, FSEK'nun 52 ve 53. maddeleri çerçevesinde, davalı tarafından sunulan sözleşmeler denetime elverişli bir şekilde hangi eserlere ilişkin olduğu öncelikle tek tek belirlenmek,bu bağlamada davalının dava konusu eserler üzerinde hak sahibi olup olmadığı karar yerinde tereddütsüz tartışılıp değerlendirilmek ve sonucuna göre bir karar verilmek gerekirken, eksik incelemeye dayalı soyut bir biçimde davalının mali hak sahibi olduğunun kabulü doğru olmamış, kararın bu nedenle davacı yararına bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenle, davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile kararın davacı yararına BOZULMASINA, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edene iadesine, 03.05.2010 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/6757, Karar No: 2022/1355, Tarih: 10.02.2022

**6. Ceza Dairesi         2021/6757 E.  ,  2022/1355 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

EK KARAR TARİHİ : 25/05/2016

SUÇ : Nitelikli hırsızlık

HÜKÜMLER : Mahkumiyet, temyiz talebinin reddine dair ek karar

Mahalli mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:

I-Sanık ... hakkında kurulan ek karara yönelik yapılan temyiz incelemesinde;

Sanığa, 13/04/2016 tarihli hükmün usulüne uygun şekilde 16.05.2016'da tebliğ edildiği CMUK'nun 310/1. maddesinde öngörülen bir haftalık süre geçtikten sonra 25/05/2016 tarihinde temyiz ettiği, süresinde temyiz edilmeyen hükme ilişkin temyiz talebinin reddine dair ek kararın usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmakla; temyiz isteminin reddine ilişkin 25/05/2016 tarihli tebliğnameye uygun olarak ek kararın ONANMASINA,

II-Sanık ... hakkında nitelikli hırsızlık suçundan kurulan hükme yönelik yapılan temyiz incelemesinde;

28.06.2014 tarihli 6545 sayılı Yasa ile değişik 5237 sayılı TCK'nın 142/2-h ve 143. maddelerinde öngörülen suçun gerektirdiği cezanın alt sınırı dikkate alınarak, 5271 sayılı CMK’nın 150/3 ve 196/2. maddeleri uyarınca sanık ...’ya zorunlu müdafii atanması gerektiği gözetilmeden, sanık müdafiinin hazır bulunmadığı duruşmada sanığın savunması alınarak aynı Kanunun 188/1 ve 289/1-e maddesine aykırı davranılması suretiyle savunma hakkının kısıtlanması,

Bozmayı gerektirmiş, sanığın temyiz itirazları bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, hükmün diğer yönleri incelenmeksizin açıklanan nedenle tebliğnameye aykırı olarak BOZULMASINA, 10/02/2022 tarihinde oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/20840, Karar No: 2013/20929, Tarih: 25.12.2013

**(Kapatılan)15. Ceza Dairesi         2013/20840 E.  ,  2013/20929 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Mala zarar verme

HÜKÜM : Beraat

Dosya incelenerek gereği düşünüldü;

Mala zarar verme suçu başkasının mülkiyetinde bulunan taşınır veya taşınmaz malın kısmen veya tamamen yıkılması, tahrip edilmesi, yok edilmesi, bozulması kullanılamaz hâle getirilmesi veya kirletilmesiyle oluşur. Bu bakımdan, söz konusu suç seçimlik hareketli bir suçtur. Yıkma, yalnızca taşınmazlar için söz konusudur. Taşınmazın önceki kullanış biçimine uygun olarak bir daha kullanılamaz duruma getirilmesini ifade eder. Yok etme, suça konu şeyin maddî varlığını ortadan kaldırmaktır. Bozma, suça konu şeyin, amacına uygun olarak kullanılması olanağını ortadan kaldırmaktır. Kirletme, başkasının binasının duvarına yazı yazmak, resim yapmak, afiş ve ilân yapıştırmak şeklinde gerçekleştirilmektedir.

Yukarıdaki ilkeler ışığında somut olay incelendiğinde;

Birbirleri ile komşu olan fakat aralarında husumet bulunan taraflardan sanıklar Necdet ve ...'ın katılanların bahçelerindeki söğüt ağacının dallarını kırdıkları, bahçe duvarının dibinde ateş yakarak bahçe dışına sarkan çınar ağacının dallarının yanarak zarar görmesine neden oldukları iddia olunan olayda, söğüt ağacına sanıkların zarar verdiğine dair delil bulunmadığı, sanıkların bahçe dışında yaktıkları ateş nedeniyle katılanların ağaçlarının yaprakları sararmış ise de alınan bilirkişi raporuna göre ağaçlarda kalıcı hasar oluşmadığının anlaşılmasına göre; unsurları oluşmayan atılı suçtan sanıkların beraatlarına karar verilmesinde isabetsizlik görülmemiştir.

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre, katılanların yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle, hükmün ONANMASINA, 25.12.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/22228, Karar No: 2012/28632, Tarih: 26.09.2012

**8. Ceza Dairesi         2012/22228 E.  ,  2012/28632 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Eziyet

HÜKÜM : Hükümlülük

Gereği görüşülüp düşünüldü:

Yapılan yargılamaya, toplanan kanıtlara, hükmün dayandığı gerekçe ve takdire göre yerinde görülmeyen sair itirazların reddine, ancak:

Sanığın, aynı yetiştirme yurdunda kalan kendisinden küçük yaştaki mağdurların sigara içmelerini önleme amacıyla iki yıl süre ile sigara yedirmek, tokat atmak ve attırmak iddiasıyla açılan davada, mağdurların sanık hakkındaki bu iddialarının kanıtlanması bakımından bu iddialarını yurt yönetimine intikal ettirilip ettirilmedikleri, sanık hakkında işlem yapılıp yapılmadığı araştırılıp suç tarihinde yönetim de bulunan sahıslar tespit edilerek tanık sıfatıyla dinlenip sonucuna göre sanığın hukuki durumunun değerlendirilmesi gerektiği gözetilmeden eksik araştırma ile yazılı biçimde hüküm kurulması,

Yasaya aykırı, sanığın temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepden dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi uyarınca uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK.nun 321. maddesi gereğince (BOZULMASINA), 26.09.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/1431, Karar No: 2011/7037, Tarih: 30.11.2011

**(Kapatılan)13. Ceza Dairesi         2011/1431 E.  ,  2011/7037 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık

HÜKÜM : Mahkumiyet

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:

Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve hakimin takdirine göre; suçun sanık tarafından işlendiğini kabulde ve nitelendirmede usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmış, diğer temyiz itirazları da yerinde görülmemiştir.

Ancak;

Hüküm tarihinden önce yürürlüğe giren 5252 sayılı Yasa'nın 5. maddesi ile ağır para cezalarının adli para cezasına dönüştürüldüğünün düşünülmemesi,

5275 sayılı Yasanın 122.maddesi ile 647 sayılı Yasanın yürürlükten kaldırılmış olması karşısında; hükmolunan para cezasının süresinde ödenmemesi halinde gecikme zammı uygulanmasına karar verilemeyeceğinin gözetilmemesi,

Bozmayı gerektirmiş, sanık ... müdafiinin temyiz itirazı bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenle tebliğnameye uygun olarak BOZULMASINA, bozma nedeni yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi aracılığıyla 1412 sayılı CMUK'nun 322.maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak, hüküm fıkrasında sonuç ceza olan 900 TL. Ağır Para Cezasının 900 TL. Adli Para Cezası olarak düzeltilmesi, ayrıca gecikme zammı uygulanmasına dair bölümün hüküm kısmından tamamen çıkartılması suretiyle, diğer yönleri usul ve yasaya uygun bulunan hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 30.11.2011 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/34136, Karar No: 2014/28585, Tarih: 02.12.2014

**2. Ceza Dairesi         2013/34136 E.  ,  2014/28585 K.**

**"İçtihat Metni"**

Tebliğname No : 2 - 2012/240330

MAHKEMESİ : Büyükçekmece 2. Asliye Ceza Mahkemesi

TARİHİ : 08/05/2012

NUMARASI : 2010/517 (E) ve 2012/1727 (K)

SUÇ : Hırsızlık

Dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Olay günü devriye gezen polisin, Mimarsinan köprüsü üzerindeki şahıslardan edindiği bilgiye göre, bir şahsın Kültürparktan kablo çaldığını ve yakmak üzere Çatalca mevkiine götürdüğünü söylemesi üzerine, sanığın suça konu kabloları yakarken yakalandığı, sanığın suça konu kabloları Mimarsinan köprüsü üzerinden kesilmiş halde görüp hurda sanarak aldığını beyan etmesi karşısında sanığın üzerine atılı hırsızlık suçunu işlediği anlaşıldığından atılı suçtan mahkumiyeti yerine yasal ve yeterli olmayan gerekçe ile sanığın beraatine karar verilmesi,

Bozmayı gerektirmiş, katılan vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı istem gibi BOZULMASINA, 02/12/2014 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/2430, Karar No: 2016/14456, Tarih: 12.12.2016

**3. Hukuk Dairesi         2016/2430 E.  ,  2016/14456 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK (TÜKETİCİ) MAHKEMESİ

Taraflar arasındaki Tüketici Hakem Heyeti Kararının İptali davasının mahkemece yapılan yargılaması sonucunda, davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı vekilince temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya içerisindeki kağıtlar okunup gereği düşünüldü :

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı; müvekkili dağıtım şirketinin, davalı abone adına düzenlediği faturalarda yer alan, kayıp-kaçak vb. bedelleri ilgili mevzuat çerçevesinde aboneye yansıttığını ve uygulanmasının yasal bir zorunluluk olduğunu ileri sürerek, davalı aboneden tahsil edilen kayıp kaçak vb.bedellerin davalıya iadesine yönelik verilen ....Tüketici sorunları hakem heyeti kararının iptalini talep ve dava etmiştir.

Davalı, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece; davacı ... şirketi tarafından kayıp kaçak vb bedellerin davalı aboneden tahsil edilmesinin yasal dayanağı bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar karar verilmiş, hüküm davacı tarafça temyiz edilmiştir.

1-) Dava, elektrik abonelerinden tahsil edilen kayıp-kaçak bedelinin tüketiciye iadesine yönelik Tüketici Hakem Heyeti kararının iptali istemine ilişkindir.

Bir hukuki işlemin 4077 sayılı yasa kapsamında kaldığının kabul edilmesi için taraflar arasında mal ve hizmet satışına ilişkin bir hukuki işlemin olması gerekir.

4077 sayılı yasanın 23.maddesinde, bu kanunun uygulanması ile ilgili her türlü ihtilafa tüketici mahkemelerinde bakılacağı öngörülmüştür.

Aynı ilkeler 6502 sayılı yasada da benimsenmiştir. 28.05.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 3/l maddesinde tüketici işlemi: Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlem olarak tanımlanmıştır.

Aynı Kanunun 73. maddesinde ise; bu kanunun uygulanması ile ilgili her türlü ihtilafa tüketici mahkemelerinde bakılacağı öngörülmüştür.

Görevle ilgili düzenlemeler kamu düzenine ilişkin olup, taraflar ileri sürmese dahi yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilir. Görevle ilgili konularda kazanılmış hak söz konusu olmaz.

Dosyadaki bilgi ve belgelerden uyuşmazlığa konu aboneliğin tarımsal sulama olduğu anlaşılmaktadır.

Taraflar arasında tarımsal sulama aboneliği bulunduğundan yargılamanın genel mahkeme tarafından yapılması gerekirken, somut uyuşmazlığın çözümünde görevli olmayan Tüketici Mahkemesi sıfatı ile yargılama yapılması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirmiştir.

2-) Bozma nedenlerine göre davacının diğer temyiz itirazlarının bu aşamada incelenmesine gerek görülmemiştir.

Dosyadaki bilgi ve belgelerden uyuşmazlığa konu aboneliğin tarımsal sulama olduğu anlaşılmaktadır.

Taraflar arasında tarımsal sulama aboneliği bulunduğundan yargılamanın genel mahkeme tarafından yapılması gerekirken, somut uyuşmazlığın çözümünde görevli olmayan Tüketici Mahkemesi sıfatı ile yargılama yapılması usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirmiştir.

2-) Bozma nedenlerine göre davacının diğer temyiz itirazlarının bu aşamada incelenmesine gerek görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda birinci bentte açıklanan nedenlerle hükmün HUMK.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, ikinci bentte açıklanan nedenle davacı tarafın diğer temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına, peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, HUMK'nun 440 maddesi uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 12.12.2016 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/6640, Karar No: 2013/5515, Tarih: 21.05.2013

**5. Ceza Dairesi         2012/6640 E.  ,  2013/5515 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

SUÇ : Zimmet

HÜKÜM : Mahkümiyet

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelendi;

Sonuç ceza miktarına nazaran sanık müdafiinin duruşmalı temyiz talebinin CMUK'nın 318. maddesi uyarınca reddiyle, incelemenin duruşmasız yapılmasına karar verildikten sonra gereği düşünüldü:

Suçun 5237 sayılı Yasanın 53/1-a maddesindeki yetkinin kötüye kullanılması suretiyle işlenmesine rağmen sanık hakkında aynı Yasanın 53/5. maddesinin uygulanmaması, karşı temyiz olmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.

Suç tarihinde Avcılar Sağlık Grup Başkanlığında ambar memuru olarak görev yapan sanığın çalıştığı kurum ambarına koymak üzere İstanbul İl Sağlık Müdürlüğünden teslim aldığı suça konu 50 kutu röntgen filmini mal edindiği ve böylece basit zimmet suçunu işlediği anlaşılmakla,

Delillerle iddia ve savunma, duruşma gözönünde tutularak tahlil ve takdir edilmiş sübutu kabul olunan fiilin unsurlarına uygun şekilde tavsif ve tatbikatı yapılmış bulunduğundan yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle eleştirilen husus dışında usul ve kanuna uygun olan hükmün tebliğname gibi ONANMASINA, 21/05/2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2009/1548, Karar No: 2010/1066, Tarih: 09.02.2010

**(Kapatılan)21. Hukuk Dairesi         2009/1548 E.  ,  2010/1066 K.**

**"İçtihat Metni"**

Davacı, ... ile davalı, Sosyal Güvenlik Kurumu vekili Avukat ... aralarındaki tespit davası hakkında Kastamonu İş Mahkemesinden verilen 18.11.2008 gün ve 41/191 sayılı hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

K A R A R

Temyiz incelemesinin sağlıklı olarak yapılabilmesi için davacıya ait 06.11.1991 tarihinde kurum kayıtlarına intikal eden 20.01.1982 tarihli Bağ Kur giriş bildirgesinin dayanağı olduğu anlaşılan ve Tosya Vergi Dairesi tarafından verilen vergi kaydının ilgili SGK ( Devredilen Bağ Kur) ve vergi dairesinden istenerek dosyasına konduktan sonra temyiz incelemesi yapılması için gönderilmek üzere dosyanın yerel mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE, 09.02.2010 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/6794, Karar No: 2022/9281, Tarih: 16.06.2022

**10. Hukuk Dairesi         2022/6794 E.  ,  2022/9281 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi : ... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi

İlk DereceMahkemesi : ... 20. İş Mahkemesi

Dava, ölüm aylığının kesildiği tarihten itibaren yeniden bağlanarak faiziyle ödenmesi ve yersiz sağlık gideri borcunun olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne dair verilen karara karşı davalı Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesince davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesince verilen kararın, davalı kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM:

Davacı vekili, davacının vefat eden ilk eşinden bağlanan ölüm aylığının davalı kurum tarafından boşandığı diğer eşi ile birlikte yaşadığı gerekçesiyle kesildiğini belirterek aylığın kesilme tarihinden itibaren faiziyle birlikte tekrar bağlanmasını, kuruma borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir.

II-CEVAP:

Davalı vekili; davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III-İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemesince “... davanın kabulü ile;

Davacının ölen eşi ...'den dolayı aldığı dul aylığının kesilmesine yönelik kurum işleminin iptaline, kurum tarafından kesilen aylıkların kesilme tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine..” karar verilmiştir.

IV-BAM KARARI

Bölge Adliye Mahkemesince, “...Davalının istinaf başvurusunun esastan reddine,,...” karar verilmiştir.

V-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ

Davalı Kurum vekili, kurum işlemlerinin yerinde olduğunu,eksik araştırma ve inceleme sonucu verilen kararın bozulmasını istemiştir.

V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME:

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasanın 56. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir-aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir-aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan-olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk-çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir-aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan-yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına-saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin-samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma-irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek-samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin-aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin-aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme-başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir-aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun-yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.