muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2024/5362, Karar No: 2025/4389, Tarih: 14.04.2025

**11. Ceza Dairesi         2024/5362 E.  ,  2025/4389 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ: İlgili kararın kanun yararına bozulması

İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından düzenlenen 26.03.2024 tarihli ve 2021/251909 Soruşturma, 2024/25369 Esas sayılı iddianamenin iadesine ilişkin, İstanbul Anadolu 12. Asliye Ceza Mahkemesinin, 03.04.2024 tarihli ve 2024/509 İddianame değerlendirme sayılı kararına vaki itirazın reddine dair mercii İstanbul Anadolu 13. Ağır Ceza Mahkemesinin, bila tarihli ve 2024/403 Değişik İş sayılı kararının, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 271/4. maddesi uyarınca kesin nitelikte olması sebebiyle karar tarihinde kesinleştiği belirlenmiştir.

Adalet Bakanlığının, 5271 sayılı Kanun'un 309/1. maddesi uyarınca, 18.09.2024 tarihli ve 2024/18259 sayılı evrakı ile kanun yararına bozma istemine istinaden düzenlenen, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 30.09.2024 tarihli ve KYB-2024/97704 sayılı Tebliğnamesi ile soruşturma dosyası Daireye gönderilmekle, gereği düşünüldü:

I. İSTEM

A. Kanun Yararına Bozma İstemi

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının, 30.09.2024 tarihli ve KYB-2024/97704 sayılı kanun yararına bozma isteminin;

"İstanbul Anadolu 12. Asliye Ceza Mahkemesinin 03/04/2024 tarihli kararı ile, şüpheli ...'in beyanında, şirketi kendisine ... ve ... isimli kişilerin kurdurduğunu beyan ettiği, ayrıca diğer şüpheli...'ın da kendisinin şirkette sigortalı olarak çalıştığını beyan ettiği, şüphelilerin bu beyanlarına yönelik soruşturma aşamasında herhangi bir incelemenin yapılmadığı anlaşılmakla öncelikle...ve ... isimli şahısların beyanlarının alınması, iddianameye konu fatura asıllarında yer alan imzaların şüphelilerin eli ürünü olup olmadığı hususunda tespitin yapılması, iddianameye konu şirketin mal veya hizmet sattığı şirket yetkililerinin tanık olarak dinlenerek ticari faaliyet sırasında kiminle muhatap olduklarının sorulması gerektiğinden bahisle iddianamenin iadesine karar verilmiş ise de;

Benzer bir olaya ilişkin Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 19/12/2022 tarihli ve 2022/1372 esas, 2022/20556 karar sayılı ilâmında, "...5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 170/3. maddesinde iddianamede nelerin gösterileceği, aynı Kanun’un 174/1. maddesinde iddianamenin hangi hallerde iadesine karar verileceğinin belirtildiği, aynı Kanun’un 170/2. maddesinde yer alan “Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, bir iddianame düzenler.” hükmü uyarınca, Cumhuriyet savcısının dava açmasının zorunlu olduğu ve suçun hukuki nitelendirilmesinin de Cumhuriyet savcısına ait olduğu, bu durumda mahkemece, iddianamede gösterilen olaylarla ilgili olarak ibraz edilen deliller ve yargılama sırasında ibraz edilebilecek deliller birlikte değerlendirilerek yargılama sonucuna göre bir karar verilmesinin gerekeceği, şüpheli hakkında kamu davasının açılması için yeterli şüphenin bulunduğu, iddianamenin iadesi kararında belirtilen gerekçelerin CMK’nin 174/1-b maddesi uyarınca suçun sübûtuna doğrudan etki edecek mahiyette olmadığı anlaşılmakla; kanun yararına bozma istemine atfen düzenlenen ihbarnamedeki düşünce bu nedenle yerinde görüldüğünden..." şeklinde,

Yine anılan Dairenin 20/09/2021 tarihli ve 2021/12170 esas, 2021/6782 karar sayılı ilâmı ile de ; "...Benzer bir olay sebebiyle Yargıtay 18. Ceza Dairesinin 15.01.2019 tarihli ve 2018/3659 esas, 2019/1297 karar sayılı ilâmında da belirtildiği üzere, bilirkişi raporu alınmasının mahkemenin takdirinde olduğu, bu hususun iddianamenin iadesi sebebi yapılamayacağı, gerek görüldüğünde mahkemesince bilirkişi incelemesi yaptırılabileceği gibi, Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 2018/427 esas, 2018/517 karar sayılı ilâmında da belirtildiği üzere, vergi suçlarında fatura asıllarına ulaşarak duruşmada incelenmesi zorunluluğundan vazgeçilmiş olduğu, somut olayda iddianameye konu eylemin 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 204. maddesinde düzenlenen sahtecilik suçunu değil, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 359/b maddesinde düzenlenen vergi suçunu teşkil ettiği, faturaların sahte olduğuna ilişkin dosyada mevcut vergi suçu raporu ve vergi tekniği raporu bulunduğu, mahkemenin bu hususta tekrar rapor alabileceği gibi iade gerekçelerinin 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 174. maddesinde sayılan iade sebepleri kapsamında da bulunmadığı gözetilmeden, itirazın kabulü yerine, yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmediğinden” bahisle yapılan kanun yararına bozma başvurusu üzerine, "İncelenen dosya içeriğine göre; kanun yararına bozma istemine atfen düzenlenen ihbarnamedeki düşünce yerinde görüldüğünden,... kararının, 5271 sayılı CMK’nin 309. maddesi uyarınca BOZULMASINA," şeklinde belirtildiği üzere;

Dosya kapsamına göre şüpheliler haklarında, defter ve belgeleri ibraz etmemek ve sahte belge düzenlemek suretiyle 213 sayılı Kanun'a muhalefet suçundan kamu davası açıldığı, soruşturma dosyası kapsamında İstanbul Vergi Kaçakçılığı-4 Denetim Daire Başkanlığınca düzenlenen 29/11/2021 tarihli vergi tekniği raporunun, yine aynı tarihli vergi suçu raporu ile mütalaa formunun bulunması karşısında şüpheliler haklarında kamu davası açılmasına yeterli delilin bulunduğu gibi, iade sebeplerinin 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 174. maddesinde sayılan iade nedenleri arasında da bulunmadığı gözetilmeden, itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir."

Şeklindeki gerekçeye dayandığı anlaşılmıştır.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

1. 5271 sayılı Kanun‘un 170. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; kamu davasını açma görevinin Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirileceği ve soruşturma evresi sonunda toplanan delillerin, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturması halinde Cumhuriyet savcısının iddianame düzenlemekle yükümlü olduğu; aynı maddenin üçüncü fıkrasında iddianamede nelerin gösterilmesinin gerektiği, dördüncü fıkrasında ise; iddianamede, yüklenen suçu oluşturan olayların, mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanacağı ve yüklenen suçu oluşturan olaylar ve suçun delilleriyle ilgisi bulunmayan bilgilere yer verilmeyeceği belirlenmiştir.

2. 5271 sayılı Kanun’un, “İddianamenin iadesi” başlıklı 174/1. maddesi;

“(1) Mahkeme tarafından, iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde soruşturma evresine ilişkin bütün belgeler incelendikten sonra, eksik veya hatalı noktalar belirtilmek suretiyle;

a) 170 inci maddeye aykırı olarak düzenlenen,

b) (Değişik:17/10/2019-7188/20 md.) Suçun sübûtuna doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmadan düzenlenen,

...“

İddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilir."

Şeklinde düzenlenmiştir.

3. İstanbul Anadolu 12. Asliye Ceza Mahkemesinin, 03.04.2024 tarihli ve 2024/509 İddianame değerlendirme sayılı kararı ile "...Şüphelilerden ...'ın alınan beyanında iddianameye konu şirkete kendisine ... ve ... isimli kişilerin kurdurduğunu beyan ettiği, ayrıca diğer şüpheli ...'nın da kendisinin söz konusu şirkette sigortalı olarak çalıştığını beyan ettiği, şüphelilerin bu beyanlarına yönelik soruşturma aşamasında herhangi bir incelemenin yapılmadığı anlaşılmakla öncelikle ... ve ... isimli şahısların beyanlarının alınması, iddianameye konu fatura asıllarında yer alan imzaların şüphelilerin el ürünü olup olmadığı hususunda tespitin yapılması, iddianameye konu şirketin mal veya hizmet sattığı şirket yetkililerinin tanık olarak dinlenerek ticari faaliyet sırasında kiminle muhatap olduklarının sorulması..." şeklindeki gerekçelerle İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığının, 26.03.2024 tarihli ve 2021/251909 Soruşturma, 2024/25369 Esas sayılı iddianamesinin iadesine karar verilmiştir.

4. Bu kapsamda inceleme konusu soruşturma dosyası değerlendirildiğinde; ... Vergi Dairesi Müdürlüğünün 934 049 6465 vergi kimlik numaralı mükellefi olan şüpheli ... hakkında, "2018 takvim yılında sahte fatura düzenleme" ile "defter, kayıt ve belgeleri gizleme", şüpheli ... hakkında "2018 takvim yılında sahte fatura düzenleme suçuna iştirak" suçlarını işlediklerinden bahisle Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı İstanbul Vergi Kaçakçılığı-4 Denetim Daire Başkanlığının, 29.11.2021 tarihli ve 2021-A-5494/23 sayılı Vergi Suçu Raporunun düzenlendiği, dosya içerisinde 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 367. maddesi uyarınca dava şartı olan mütalaanın bulunduğu, ilgili vergi tekniği raporunda şüphelilerin düzenlediği iddia olunan sahte faturalar yönünden ayrıntılı açıklamalara yer verildiği, soruşturma aşamasında ifadelerine başvurulan şüphelilerden ...'ın cezaevinden arkadaşı olan K.S.'nin önerisi üzerine 3.500,00 TL karşılığında üzerine şirket kurulmasını kabul ettiğini, herhangi bir fatura düzenlemediğini, iş yerini fiilen başka kişilerin yönettiğini bildirmesine karşın, vergi incelemesi sırasında beyanına başvurulan şirket çalışanı G.A.'nın iş yeri yetkilisi olarak şüpheliyi tanıdığını söylediği, dosyada yer alan bir kısım karşıt inceleme raporlarında faturaları kullanan mükelleflerin ticari ilişki sırasında şüpheli ... ile muhatap olduklarını beyan ettikleri, her ne kadar iş yeri çalışanı olan şüpheli ...'nın savunmasında şirket işleri ile fiilen diğer şüphelinin ilgilendiğini, yalnızca ondan aldığı vekaletnameye istinaden bankadan çektiği paraları muhasebeciye teslim ettiğini söylediği anlaşılmış ise de, dosyada bulunan vergi tekniği raporunda düzenlenen sahte faturalara ilişkin ödemelerin muvazaalı olduğunun ve bu ödemeler sırasında şüpheli ...'ın hesabına yatırılan paraların diğer şüpheli ...'nın hesabı üzerinden adına fatura düzenlenen mükelleflere iade edildiğinin tespit edilmesi karşısında; İstanbul Anadolu 12. Asliye Ceza Mahkemesinin, 03.04.2024 tarihli ve 2024/509 İddianame değerlendirme sayılı kararında belirtilen nedenlerin, 5271 sayılı Kanun‘un 174/1-b. maddesi uyarınca suçun sübûtuna doğrudan etki edecek mahiyette olmadığı, toplanan deliller ışığında şüpheliler hakkında kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunduğu ve belirtilen deliller ile şüphelilerin ifadelerinde dile getirdikleri hususlara yönelik diğer delillerin yargılama sırasında Mahkemece de toplanabileceği anlaşılmakla, kanun yararına bozma talebi yerinde görülmüştür.

II. KARAR

1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma isteminin KABULÜNE,

2. İstanbul Anadolu 13. Ağır Ceza Mahkemesinin, bila tarihli ve 2024/403 Değişik İş sayılı kararının, 5271 sayılı Kanun’un 309/3. maddesi gereği, oy birliğiyle KANUN YARARINA BOZULMASINA,

5271 sayılı Kanun’un 309/4-a. maddesi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için soruşturma dosyasının, mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

14.04.2025 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2024/337, Karar No: 2024/1391, Tarih: 15.02.2024

**10. Hukuk Dairesi         2024/337 E.  ,  2024/1391 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi

EK KARAR TARİHİ : 11.12.2023

KARAR : Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 5. İş Mahkemesi

SAYISI : 2019/22 E., 2022/118 K.

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; ... babasından dolayı yetim aylığı aldığını, 06.09.2018 tarihinde muayene olmaya gittiğinde sağlık harcamalarının SGK tarafından karşılanmadığını öğrendiğini, 11.09.2018 tarihinde SGK Antalya İl Müdürlüğünden kendisine şifahen sigortalılığının iptal edildiğinin söylendiğini, davacının 19.09.2018 tarihinde davalı Kuruma başvurup iptal gerekçesinin bildirilmesini talep ettiğini, davalı Kurum tarafından Kurum denetmenlerince düzenlenen raporda boşandığı eşi ile birlikte yaşadığının tespit edildiğinin ifade edildiğini, müvekkilinin 13.06.2013 tarihinde eşinden boşandığını, davacının müşterek haneden ayrılarak oğlu ....'a ait ... Korutürk Mah. .... Rehberi Cad. No:23/5 ..../Ankara adresinde ikamet etmeye başladığını, sonra resmi adres olarak oğlunun adresini bildirdiğini, davacının evliliği devam ederken eski eşi ...'a ait ..... .... Cad. 357/26 ..../Ankara adresindeki iş yerinde terzi olarak çalıştığını, boşandıktan sonra da bir süre ücretle çalışmaya devam ettiğini, kısa bir süre sonra işten ayrıldığını, 3 tane müşterek çocukları olduğunu, eski eşiyle çocukları hakkında konuşmak amacı dışında hiçbir zaman bir araya gelmediklerini ve fiili birlikteliğinin söz konusu olmadığını ileri sürerek, davacının davalı Kurumca kesilen yetim aylığının kesilme tarihi itibariyle yasal faizi ile tekrar bağlanarak ödenmesini, davacının sigortalılık haklarından yararlandırılmasını, kesilme tarihi itibariyle davacının davalı Kuruma borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile toplanan deliller, dosya kapsamından dosya arasına alınan adres kayıtları incelendiğinde davacı ve eşinin boşandıktan sonra farklı adresleri beyan ettikleri, seçim kayıtları incelendiğinde de davacı ve eşinin boşanma sonrasında farklı adreslerde farklı okullarda ve farklı sandıklarda oy kullandıkları, abonelik kayıtları celp edildiğinde davacı adına elektrik, doğalgaz, su aboneliğinin olmadığı, eski eşi adına abonelik kurulan adreslerin ise davacının bildirdiği adresler olmadığı, yapılan emniyet araştırmasında davacının boşandıktan sonra eşiyle bir arada yaşamadıklarının ifade edildiği, dosyada dinlenen tanıkların beyanlarında davacı ve eşinin boşandıktan sonra ayrı yaşadıklarını bir araya gelmediklerini ifade ettikleri, tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde her ne kadar davalı Kurum tarafından davacı ve eski eşi Haydar Atabay'ın boşanma sonrasında fiilen birlikte yaşamaya devam ettikleri tespiti yapılarak bağlanan yetim aylığı kesilmiş ise de dosya kapsamı ve toplanan deliller birlikte değerlendirildiğinde davacı ve eski eşinin boşandıktan sonra birlikte yaşadığına dair her türlü tereddütten uzak bir şeklide mahkemede kanaat oluşmadığı ve davalı Kurumun yetim aylığının kesilmesine ilişkin yapmış olduğu işlemin hukuka uygun olmadığı kanaatine varıldığı gerekçesi ile davanın kabulü ile davalı Kurum tarafından kesilen yetim aylığının yeniden bağlanmasına, ve kesilme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmemiş aylıkların davacıya ödenmesine, davacının kesilen yetim aylığından dolayı davalı Kuruma borçlu olmadığının tespitine, asıl uyuşmazlığı çözer şekilde ihtiyati tedbir kararı verilemeyeceğinden davacı vekiline ihtiyati tedbir talebinin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde; Kurum işleminin yerinde olduğunu ileri sürerek, kararı istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde; Kurum işleminin yerinde olduğunu ileri sürerek, kararı istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamına göre; davacının ...'dan 13.06.2013 tarihinde boşandığı, davacıya eşinden boşandıktan sonra babasından dolayı ölüm aylığı almaya başladığı, Kurum denetmeni tarafından düzenlenen 02.05.2018 tarihli raporda incelemenin yapıldığı adrese davacı ve eski eşin 2011 yılında evli iken taşındıkları, dinlenen tanık beyanlarından birkaç yıl birlikte yaşadıklarının belirtildiği, bu dönemin de evli oldukları döneme denk geldiği, boşanma tarihinden sonraki resmi kayıtlarda adreslerinin farklı olduğu, seçim kayıtlarının da incelenmesinde mahkemenin davanın kabulüne ilişkin kararında vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından davalı Kurum vekilinin istinaf isteminin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili; istinaf dilekçesi ile benzer sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, boşandığı eşiyle birlikte yaşamadığını belirterek yetim aylığının kesilmesine ilişkin olarak tesis edilen işlemin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56 ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96 ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

2. İlgili Hukuk

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56 ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96 ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

5510 sayılı Kanun'un 56 ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir-aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir-aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan-olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk-çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir-aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan-yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56 ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına-saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin-samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma-irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek-samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin-aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin-aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme-başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir-aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun-yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanun'un 96 ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56 ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.