muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2022/2061, Karar No: 2023/2989, Tarih: 27.09.2023

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; 6100 sayılı HMK'nın 26. Maddesine göre hakimin tarafların talep sonuçlarıyla bağlı olup ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremeyeceği, dava dilekçesinde; 1.000.000,00 TL'nin tahsili talep edilmiş, ıslah dilekçesinde ise; dava değeri 3.553.390,29 TL artırılarak, neticeten 4.553.390,29 TL'nin tahsili talep edilmiş olmasına rağmen mahkemece, karara esas alınan bilirkişi raporu doğrultusunda, toplam 5.344.112,85 TL'ye hükmedilmek suretiyle, dava ve ıslahla talep edilen miktarın aşılarak karar verilmesinin doğru olmadığı, mahkeme kararının başlığında, "Orman Genel Müdürlüğü (DSİ Genel Müdürüne izafeten DSİ 3. Bölge Müdürlüğü)" davalı olarak gösterilmiş ise de; dava dosyası kapsamına göre davalının DSİ Genel Müdürlüğü olduğu anlaşıldığından HMK'nun 124/3.maddesi gereğince maddi hatadan kaynaklanan bu durumun düzeltilmesine, ayrıca davalı DSİ Genel Müdürlüğü harçtan muaf olduğu halde; mahkeme kararında harçtan sorumlu tutulmasının hatalı olduğu gerekçesiyle, ilk derece mahkemesi kararı kaldırılarak, davanın kabulü ile 4.553.390,29 TL'nin, 1.000.000,00 TL'sine 22/10/2013 tarihinden, 3.553.390,29 TL'sine ıslah tarihi olan 23/12/2019 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, davalı harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı iş sahibi vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri temyiz nedeni olarak ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, eser sözleşmesinden kaynaklanan, sözleşme dışı imalat bedelinin tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 369 ncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 nci maddeleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 470 vd maddeleri.

3. Değerlendirme

3.1.Taraflar arasında 02/11/2012 günlü "Eskişehir İli ,Beylikova Cazibe Sulama İnşaatı İşi" yapımına ilişkin 10.209.167,00 TL bedel ve birim fiyat üzerinden sözleşme imzalanmıştır. Yanlar arasında "eser" sözleşmesi ilişkisi bulunduğu anlaşılmaktadır. Davacı yüklenici, davalı iş sahibidir.

Uyuşmazlığa konu sözleşme birim fiyatla yapılmış olup; sözleşmenin 8. maddesinde sözleşmenin ekleri sayılmış, ihale dokümanını oluşturan Yapım İşleri Genel Şartnamesi, sözleşmenin eki olarak kabul edilmiştir. Yapım İşleri Genel Şartnamesi 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olup, taraflarca ileri sürülmese dahi mahkemece ve Yargıtayca re'sen gözetilmesi gerekir.

Uyuşmazlığa konu sözleşme birim fiyatla yapılmış olup; sözleşmenin 8. maddesinde sözleşmenin ekleri sayılmış, ihale dokümanını oluşturan Yapım İşleri Genel Şartnamesi, sözleşmenin eki olarak kabul edilmiştir. Yapım İşleri Genel Şartnamesi 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olup, taraflarca ileri sürülmese dahi mahkemece ve Yargıtayca re'sen gözetilmesi gerekir.

Yanlar arasında imzalanan sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. ve 22. maddelerinde sözleşme dışı imalât ya da iş değişikliği halinde sözleşmenin birim fiyatlı ya da götürü bedelli olmasına göre fazla imalâtın hesaplanma yöntemi belirlenmiştir. Davacı yüklenicinin sözleşme dışı ilave iş bedeli alacağının sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin (YİGŞ) 21. ve 22. maddelerine göre hesaplanması gerekir. Sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. maddesinde "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" başlığı altında sözleşme kapsamında yaptırılacak ilave işlerin şartları sıralanmıştır. Buna göre, sözleşme dışı ilave işlerin, sözleşme ve eklerindeki hükümler çerçevesinde yaptırılabilmesi için,

a-Yapım sözleşmelerinde öngörülmeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması,

b-Artışa konu olan işin, sözleşmeye esas projenin içinde kalması,

c-İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik ve ekonomik olarak mümkün olmaması,

d-İlave işlerin, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10'u, birim fiyat teklif alınarak ihale edilen yapım sözleşmelerinde ise %20'si kapsamında kalması şarttır.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 22. maddesi uyarınca şartnamenin 21. maddesinde anlamını bulan sözleşme dışı ilave işlerin bedelleri, 22. maddede gösterilen usuller dairesinde belirlenecektir. Bunun yanında, aynı düzenleme ile 21. maddede gösterilen şartları sağlamasa bile işin yürütülmesi sırasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği işlerin bedellerinin de 22. maddede gösterilen usullere göre hesaplanması gerektiği kabul edilmiştir. Buna göre, sözleşmenin eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 22. maddesi uyarınca, gerek 21. madde kapsamında kalan ve bu hükümde gösterilen şartları sağlayan sözleşme dışı ilave işler bedelinin belirlenmesinde, gerekse bu hükümde gösterilen şartları sağlamayan ancak işin yürütülmesi sırasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği işlerin bedellerinin hesaplanmasında sırasıyla,

a-Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifinin ekinde idareye verdiği ve yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kalemlerine ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler,

b-İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine benzerlik gösteren iş kalemlerine ait analizler,

a-Yüklenicinin birim fiyatlarının/teklifinin tespitinde kullanarak teklifinin ekinde idareye verdiği ve yeni iş kalemi ile benzerlik gösteren iş kalemlerine ait analizlerle kıyaslanarak bulunacak analizler,

b-İdarede veya diğer idarelerde mevcut olan ve yeni iş kalemine benzerlik gösteren iş kalemlerine ait analizler,

c-Yeni iş kaleminin yapılması sırasında tutulacak puantajla tespit edilecek malzeme miktarları ile işçi ve makinaların çalışma saatleri esas alınarak oluşturulacak analizler uygulanacaktır.

Bu analizlerin belirlenmesinde ise, yine sırasıyla;

a-Yüklenicinin teklifinin ekinde idareye verdiği teklif rayiçleri

b-İdarede veya diğer idarelerde mevcut rayiçler,

c-İdarece kabul edilmek şartıyla uygulama ayına ait Ticaret ve Sanayi Odalarınca onaylanmış mahalli rayiçler kullanılacaktır.

Somut olayda, yukarıda sözü edilen Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 21. ve 22. maddelerinin dikkate alınması, yukarıda açıklanan ilkeler doğrultusunda sözleşme dışı imalâtların bedellerinin şartnamenin 21. ve 22. maddesi hükümlerine göre hesaplanması zorunludur. Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda yukarıda açıklanan ilkeler doğrultusunda sözleşme dışı ilave imalâtların bedellerinin hesabında şartnamenin 21. ve 22. madde hükümlerinin değerlendirilmesi zorunlu olduğu halde, ihale ve sözleşme harici gerçekleştirilen imalat bedelinin tespitinde idarede bulunan rayiçlere göre yüklenicinin birim fiyatlarının uygun olduğu, yüklenicinin kabulünde olmasına rağmen yeni birim fiyatında tenzilat yapılmasına gerek olmadığı ancak yüklenici karı ve genel giderden tenzilat uygulanabileceği belirtilerek yapılan hesaplamanın YİGŞ'nin 21. ve 22. maddesine uygun olduğundan söz edilemeyeceğinden, hüküm tesisine elverişli olmayan rapora göre verilen karar doğru olmamış, bozulması gerekmiştir.

O halde mahkemece yapılacak iş, gerekçeli ve Yargıtay denetimine elverişli olacak biçimde tarafların teknik itirazlarını da karşılamak suretiyle ek rapor alınarak dava konusu sözleşme dışı imalâtların bedelinin şartnamenin 22. maddesindeki tespit yöntemi kullanılarak, işin yapıldığı yılın birim fiyatları ile iş bedelini belirlemek, yüklenicinin dosya kapsamındaki bilirkişi raporlarına beyan dilekçelerinde kabulünde olan %15 tenzilat da uygulanarak hesaplanacak bedelden, idarenin belirlediği birim fiyatlardan yaptığı hak ediş ödemeleri de dikkate alınarak karar vermekten ibarettir. Mahkemece eksik inceleme ve yetersiz bilirkişi raporuna dayanılarak yazılı şekilde davanın kabulü doğru olmamıştır.

Açıklanan nedenlerle kararın bozulması uygun bulunmuştur.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,27.09.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/14456, Karar No: 2021/21643, Tarih: 25.11.2021

**8. Ceza Dairesi         2020/14456 E.  ,  2021/21643 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması

HÜKÜM : Beraat

Gereği görüşülüp düşünüldü:

Suçtan zarar gören kart sahibine usulüne uygun davetiye tebliğine rağmen duruşmaya gelmediği, bir mazeret bildirmediği gibi usulüne uygun katılma talebinde de bulunmadığının anlaşılması karşısında temyiz hakkı bulunmayan suçtan zarar gören şikayetçinin vaki temyiz isteminin CMUK.nın 317. maddesi gereğince REDDİNE, 25.11.2021 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/381, Karar No: 2023/576, Tarih: 08.11.2023

**Ceza Genel Kurulu         2022/381 E.  ,  2023/576 K.**

**"İçtihat Metni"**

İtirazname No : 2021/99202

YARGITAY DAİRESİ : 1. Ceza Dairesi

MAHKEMESİ :Ceza Dairesi

SAYISI : 1030-1125

I. HUKUKÎ SÜREÇ

Kasten öldürme suçundan sanığın 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 81/1, 62, 53, 63 ve 54. maddeleri uyarınca 25 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna, mahsuba ve müsadereye ilişkin Denizli 6. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 07.01.2021 tarihli ve 236-13 sayılı, resen istinafa tabi hükme yönelik olarak sanık ve müdafii ile katılanlar vekili tarafından da istinaf başvurusunda bulunulması üzerine dosyayı inceleyen Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince 13.04.2021 tarih ve 1030-1125 sayı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bu hükmün de sanık müdafii ve katılanlar vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 1. Ceza Dairesince 10.02.2022 tarih, 11652-1035 sayı ve oy çokluğu ile temyiz istemlerinin esastan reddi ile hükmün onanmasına karar verilmiştir.

Daire üyeleri T. Ateş ve A. O. Dağ ; "Sanık lehine asgari oranda haksız tahrik uygulanması gerektiği,” düşüncesi ile karşı oy kullanmışlardır.

II. İTİRAZ SEBEPLERİ

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 29.04.2022 tarih ve 99202 sayı ile; "...Üç çocuğuyla aynı apartmanda farklı dairelerde ikamet eden sanık ...'in, suç tarihinden yaklaşık 3 yıl önce damadı olan maktul ... ve gelini ...arasında ilişki olduğunu öğrenmesi nedeniyle, konunun kapanması için oğlu ve gelinini yanına alarak birlikte oturmaya başladığı, daha sonra söz konusu ilişkinin tamamen bitmiş olduğuna inanıp, oğlu ve gelinin de bu yöndeki talebi üzerine kendi dairelerine geçmelerine izin verdiği,

Evlerini ayırdıktan sonra, gerek gelinin damadı maktul ile mesajlaşmaya devam ettiğini ve maktulün kredi kartını kullanarak alış veriş yaptığını öğrenmesi, gerekse bu durumu fark eden oğlunun 16.0.12020 tarihinde boşanma davası açmak zorunda kalması üzerine 18.01.2020 tarihinde maktulü, oturduğu daireye giderek av tüfeği ile ateş ederek öldürdüğü olayda;

Her ne kadar uygulamada, eşler arasında 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 185.maddesi hükmünde 'birbirine sadık kalmak' şeklinde belirtilen sadakat yükümlülüğünün ihlal edilmesi gibi durumlarda haksız tahrik hükümlerinin uygulanabileceği kabul edilmekte ve somut olayda maktulün sanığa karşı sadakat yükümlülüğü bulunmamakta ise de; sanık hakkında sadakat yükümlülüğünün ihlali nedeni ile değil hem kızının hem de oğlunun evlilik birliğinin bozulması, her iki çocuğunun mevcut rahatsızlarının bu yüzden artması, daha da artma ihtimalinin bulunmasından duyduğu öfke, kızgınlık ve üzüntüyle hareket ettiği dikkate alınarak, asgari oranda haksız tahrik hükmünün uygulanması gerektiğinin gözetilmemesi usul ve yasaya aykırı olduğu," görüşüyle itiraz yoluna başvurmuştur.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay 1. Ceza Dairesince 21.06.2022 tarih, 5321-5463 sayı ve oy çokluğu ile itiraz nedenlerinin yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

III. UYUŞMAZLIK KONUSU

Özel Daire çoğunluğu ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; sanık hakkında haksız tahrik hükmünün uygulanma koşullarının oluşup oluşmadığının belirlenmesine ilişkindir.

IV. OLAY VE OLGULAR

İncelenen dosya kapsamından;

Sanık ...'in tanıklar ..., ... ve ...'in babası olduğu, maktul ...’in tanık ... ile 10 yıldır; tanık ...’in ise tanık ... (...) ile 7 yıldır evli oldukları, maktulün sanık tarafından tanık ... adına alınan minibüs hattında şoför olarak çalıştığı, sanık ile çocuklarının olayın gerçekleştiği Melis Apartmanı'nda ayrı dairelerde altlı üstlü olarak oturdukları, olay tarihinden yaklaşık dört yıl önce 2017 yılı içerisinde damadı maktul ile gelini tanık ... arasında duygusal birliktelik yaşandığının ortaya çıkması üzerine sanığın aile büyüğü olarak olaya müdahale ettiği, tanıklar ... ve ...’in evliliklerini kurtarmak için adı geçenleri üç yıl süreyle kendi ikametine aldığı, ardından tanıklar ... ve ...’i aynı apartmanın dördüncü katında bulunan dairelerine geri gönderdiği, olaydan üç hafta kadar önce yılbaşı gecesi tanık ...’in telefonunun çaldığı, telefonda kalp işareti gören tanık ...’in tanık ...’den telefonunu incelemek üzere istediği, maktulün tanık ... ile görüşmeye devam ettiğinden şüphelenen sanığın, maktulün abisi ve ablasının da bulunduğu bir üst kattaki maktule ait ikamete gittiği ve tanık ... ve maktulün telefonla görüştüklerini söylediği, maktulden tanık ... ile görüşmemesi hususunda söz alması üzerine de ikametten ayrıldığı, 15.01.2020 tarihinde sanık ile tanık ...’in elektrik dükkânına araçla gittikleri sırada aracın içerisinde bir kargo fişi gördükleri, kargo fişinin 100 TL’lik iç çamaşırı alımına dair olduğunu, bu alışverişin maktulün kredi kartı kullanılarak yapıldığını, kargonun alıcısının da tanık ... olarak göründüğünü fark etmeleri üzerine maktul ve tanık ...’in görüşmeye devam ettiklerini anladıkları, sanığın tanık ...’e boşanma davası açmasını söylediği, bu doğrultuda tanıklar ... ve ...’in anlaşmalı boşanma talebiyle 16.01.2020 tarihinde Denizli 6. Aile Mahkemesinde boşanma davası açtıkları, emekli olduğu için oğulları olan tanıklar ... ve ...’in elektrik dükkânında kendilerine yardımcı olan sanığın, oğlunun evliliğinin sona ermesine yol açtığı için damadı maktule çok sinirlenmesi ve tanık ...’in hastalanarak psikolojisinin bozulması ve maktul için; "Yuvamı yıktı deyyüs!" demesi nedeniyle dayanamayıp 18.01.2020 tarihinde akşam yemeğini yedikten sonra Bereketli Mahallesi’nde bulunan ikametine gittiği, burada bulunan ruhsatlı çift kırma av tüfeğini alarak ikamet ettiği Melis Apartmanı'na geri döndüğü, elinde av tüfeği ve fişekleri olduğu hâlde üst katında oturan maktulün ikametine çıkarak kapıyı çaldığı, kapıyı tanık ...’nın açtığı, içeri giren sanığın kapıyı kapatmak suretiyle kızı ..

.01.2020 tarihinde akşam yemeğini yedikten sonra Bereketli Mahallesi’nde bulunan ikametine gittiği, burada bulunan ruhsatlı çift kırma av tüfeğini alarak ikamet ettiği Melis Apartmanı'na geri döndüğü, elinde av tüfeği ve fişekleri olduğu hâlde üst katında oturan maktulün ikametine çıkarak kapıyı çaldığı, kapıyı tanık ...’nın açtığı, içeri giren sanığın kapıyı kapatmak suretiyle kızı ... ve torununu ikametin dışında bıraktığı, ardından oturma odasında bulunan maktulün yanına gittiği, elinde bulunan tüfeği maktule doğrultarak yaklaşık dört metre mesafeden bir el ateş ettiği, bunun üzerine maktulün camlı balkona doğru koşmaya başladığı, bu esnada sanığın, arkasından bir el daha ateş etmesi nedeniyle, maktulün balkondan aşağı atladığı, sanığın balkona çıkarak bahçede yerde yatar vaziyette bulunan maktule iki el daha ateş ettiği, ardından kendi ikametine inerek aile bireylerine polise haber vermelerini söylediği, sanığın gelen görevlilere suçta kullandığı av tüfeği ile birlikte teslim olduğu, 19.01.2020 tarihli ölü muayene ve otopsi tutanağından anlaşılacağı üzere atışlar sonucu üç isabet alan maktulün olay yerinde av tüfeği saçma tanelerinin yol açtığı göğüs ve batın içi organ yaralanması ile buna bağlı iç ve dış kanama sonucu öldüğü İlk Derece ve Bölge Adliye Mahkemelerince kabul edilmiş olup bu kabulde Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır.

V. GEREKÇE

A. İlgili Mevzuat ve Uyuşmazlık Konusuna İlişkin Hukuki Açıklamalar

İnsanın dış dünyaya yansıyan davranışlarını esas alan ceza hukuku, onun davranışlarında iç dünyasının, o anki ruh hâlinin ve genel psikolojik özelliklerinin önemi bulunduğunu kabul ederek bu psikolojik durumlara belli bir hukuki değer vermektedir. Bu itibarla modern ceza hukuku sadece işlenen suçu değil, suçun işlenmesinde etkili olan nedenleri göz önünde bulundurarak cezalandırma yoluna gitmektedir (Devrim Aydın, Yeni Türk Ceza Kanunu'nda Haksız Tahrik, AÜHFD, 2004, C. 54, s.225).

Haksız hareketin kişi üzerinde ve onun psikolojik aleminde bir tepki doğuracağını kabul eden modern ceza hukuku, failin bu durumunu değerlendirerek cezai sorumluluğunu azaltan bir sebep olarak görmektedir. Failin bu subjektif durumuna önem veren çeşitli ülkelerin ceza kanunlarında, failin cezasında belli oranlarda indirim yapılması esası kabul edilmiştir (M. Muhtar Çağlayan, Yargıtay İçtihatları Işığında Haksız Tahrik üzerine Bir İzah Denemesi, Adalet Dergisi, Ocak –Şubat, 1982, S.1, s.14).

5327 sayılı T.C.K’da haksız tahrik, “ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenler” başlığı altında kusurluluğu etkileyen hal olarak düzenlenmiştir.

"Fail, haksız bir fiilin doğurduğu öfke veya elemin etkisi altında kalarak suçu işlediği takdirde, faili harekete geçiren saikler daha az vahim sayılarak olaya mağdurun sebep olması göz önünde tutulmuştur." (Yargıtay CGK 2002/1-247 esas 2002/414 karar sayılı ilamı)

Bu düşünceden hareketle TCK'nın 29. maddesinde de haksız tahrik;

"Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kimseye, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine onsekiz yıldan yirmidört yıla ve müebbet hapis cezası yerine oniki yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hâllerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir." şeklinde, ceza sorumluluğunu azaltan bir neden olarak kabul edilmiştir.

Ceza sorumluluğunu azaltan bir neden olarak düzenlenen haksız tahrik, kişinin haksız bir fiilin kendisinde meydana getirdiği hiddet ya da şiddetli elemin etkisi altında suç işlemesi durumunda kusur yeteneğindeki azalmayı ifade etmektedir. Bu hâlde fail, suç işleme yönünde önceden bir karar vermeden, dışarıdan gelen etkinin ruhsal yapısı üzerinde meydana getirdiği karışıklığın neticesi olarak bir suç işlemeye yönelmektedir. Bu yönüyle haksız tahrik, kusurun irade unsuru üzerinde etkili olan nedenlerden biridir. Başka bir anlatımla, haksız tahrik hâlinde failin iradesi üzerinde zayıflama meydana gelmekte, böylece haksız fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altındaki kişinin suç işlemekten kendisini alıkoyma yeteneği önemli ölçüde azalmaktadır.

Ceza Genel Kurulunun istikrar kazanmış kararları ile öğretide de kabul gören görüşler doğrultusunda haksız tahrik hükmünün uygulanabilmesi için;

a) Tahriki oluşturan haksız bir fiil bulunmalı,

b) Fail öfke veya şiddetli elemin etkisi altında kalmalı,

Ceza Genel Kurulunun istikrar kazanmış kararları ile öğretide de kabul gören görüşler doğrultusunda haksız tahrik hükmünün uygulanabilmesi için;

a) Tahriki oluşturan haksız bir fiil bulunmalı,

b) Fail öfke veya şiddetli elemin etkisi altında kalmalı,

c) Failin işlediği suç bu ruhsal durumunun tepkisi olmalı,

d) Haksız tahrik teşkil eden eylem mağdurdan sâdır olmalıdır.

01.06.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda, 765 sayılı Kanun'da yer alan ağır – hafif tahrik ayırımına son verilerek; tahriki oluşturan eylem, somut olayın özelliklerine göre hâkim tarafından değerlendirilip, sanığın iradesine etkisi göz önünde bulundurulmak suretiyle, maddede gösterilen iki sınır arasında belirlenen oranda cezasından indirim yapılacağı hüküm altına alınmıştır.

Tahrikin koşulları ayrıntılı olarak değerlendirildiğinde;

a) Tahrik teşkil eden bir fiilin varlığı: haksız tahrik uygulanabilmesi için tahrik teşkil eden bir eylemin bulunması zorunludur. Kanunumuzda fiilin yalnızca haksız olma niteliğinden bahsedilmiş bunun dışında tahriki oluşturan eylemlerin neler olduğu belirtilmemiş ve herhangi bir sınırlama getirmemiştir. Fiilin insan davranışından kaynaklanmış olması gerekmektedir. Hayvanlar tarafından gerçekleştirilen saldırıların tahrik kabul edilebilmesi için bu hayvan hareketlerinin insan tarafından yönlendirilmesi ya da tahrik eylemine hayvan sahibinin kusurlu davranışı sebebiyle neden olması gerekmektedir.

Objektif olarak bulunmayan yanılarak ya da yanıltılarak var sandığı bir eylemin doğurduğu hiddet veya şiddeti eylemin etkisi altında kişi pekâlâ suç işleyebilir. Böyle bir durumun varlığı halinde “mefruz tahrik” konusu gündeme gelecektir.

b) Fiilin haksız olması; tahrike konu olan fiil haksız olmalıdır. Zira hukuka uygun fiillere her ne sebeple olursa olsun herkesin tahammül etmesi zorunlu kılınmıştır. Haksız fiil kanunda tanımlanmış olmayıp içeriği uygulamaya bırakılmıştır. Bu nedenle tahrik teşkil eden fiilin haksız olması hususunda diğer hukuk dalları aracılığıyla ve fakat tamamen onlara bağlı kalmaksızın bir değerlendirme yapmak mümkündür. (Bostancı Bozbayındır, Gülşah, Ceza Hukukunda Haksız Tahrik, Sayfa, 183, Beta yayınları İstanbul 2013)

Borçlar hukuku anlamında dahi haksız fiil sayılması şart değildir. (Nuhoğlu, Ayşe, Namus İçin Adam Öldürme Suçlarında Haksız Tahrik Uygulaması, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2004, Sayfa:209)

Borçlar Hukuku anlamında haksız fiil olarak nitelendirilmeyecek olan bazı fiillerin tahrik teşkil etmesi bu bakımdan fail hakkında cezanın indirimine sebep olması mümkündür. Diğer taraftan fiilin haksızlık niteliğini tespit ederken suç teşkil etmesi de gerekli değildir. Bir fiil hukuk düzeni tarafından kabul görmüyorsa tahrik teşkil eden haksız bir fiil olarak kabul edilebilecektir. (Erem, Faruk, Ümanist doktrin açısından Türk Ceza Hukuku, Sayfa:54 Cilt 2, 10’ncu baskı, Ankara 1974)