muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2018/8652, Karar No: 2018/16598, Tarih: 03.07.2018

Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili, davacının iş akdinin banka insan kaynakları yönergesinin yer değiştirme başlıklı 29. maddesi hükmü gereği genel müdürlüğün İstanbula taşınması sebebi ile ...'a atamasının yapıldığını, bunun esaslı değişiklik olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığını, davacının atama tebligatını kabul etmeyerek iş akdinin geçerli nedene dayanılarak feshedilmesine sebep olduğunu, şirket merkezinin ...'dan ...'a taşınmasının objektif ve geçerli bir neden olduğunu iş akdinin geçerli nedene dayanılarak feshedildiğini beyanla davanın reddini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti:

İlk Derece Mahkemesince; davacı işçi, davalı işverenin ...'daki hizmet binasında kendisi ile aynı pozisyonda ve kıdemde çalışanların olduğunu iddia etmiş ise de 25/11/2015 tarihinden itibaren davalı işverenin ... ek hizmet binasının Yazılım Geliştirme Daire Başkanlığı bölümünde çalışan personelin bulunmadığı, davalı işveren ... Genel Müdürlüğünün genel merkezinin ...'a taşındığı, İnsan Kaynakları Yönetmeliğinin 29. Maddesinde yer değiştirmenin düzenlendiği ve davacı işçinin yer değiştirme kararının bu yönetmeliğe uygun olduğu, işverenin bu yetkisini keyfi kullanmadığı, feshin son çare olma ilkesine uygun hareket edildiği, feshin geçerli nedene dayandığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İstinaf Başvurusu:

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararının Özeti:

Bölge Adliye Mahkemesince, ilk derece mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Temyiz:

Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir.

Gerekçe:

Taraflar arasındaki uyuşmazlık iş sözleşmesinin feshinin geçerli sebebe dayanıp dayanmadığı konusu olup, kanuni dayanak 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. ve devamı maddeleridir.

4857 sayılı Kanun’un 18. maddesine göre otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.

İşletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan sebepler; sürüm ve satış imkanlarının azalması, talep ve sipariş azalması, ... sıkıntısı, ülkede yaşanan ekonomik kriz, piyasada genel durgunluk, dış pazar kaybı, hammadde sıkıntısı gibi işin sürdürülmesini imkansız hale getiren işyeri dışından kaynaklanan sebeplerle yeni çalışma yöntemlerinin uygulanması, işyerinin daraltılması, yeni teknolojinin uygulanması, işyerinin bazı bölümlerinin kapatılması ve bazı iş türlerinin kaldırılması gibi işyeri içi sebeplerdir.

İşletmenin, işyerinin ve işin gereklerinden kaynaklanan sebeplerle sözleşmeyi feshetmek isteyen işverenin fesihten önce fazla çalışmaları kaldırmak, işçinin rızası ile çalışma süresini kısaltmak ve bunun için mümkün olduğu ölçüde esnek çalışma şekillerini geliştirmek, işi zamana yaymak, işçileri başka işlerde çalıştırmak, işçiyi yeniden eğiterek sorunu aşmak gibi varsa fesihten kaçınma imkanlarını kullanması, kısaca feshe son çare olarak bakması gerekir.

4857 sayılı Kanun’un 20. maddesinin ikinci fıkrasına göre feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispatla yükümlüdür. İşveren ispat yükünü yerine getirirken, öncelikle feshin biçimsel şartlarına uyduğunu, daha sonra, içerik yönünden fesih sebeplerinin geçerli (veya haklı) olduğunu ispatlayacaktır. Feshin işletme, işyeri ve işin gerekleri sebepleri ile yapıldığı ileri sürüldüğünde, öncelikle bu konuda işverenin işletmesel kararı aranmalı, bağlı işveren kararında iş görme ediminde ifayı engelleyen, bir başka anlatımla istihdamı engelleyen durum araştırılmalı, işletmesel karar ile istihdam fazlalığının meydana gelip gelmediği, işverenin bu kararı tutarlı şekilde uygulayıp uygulamadığı (tutarlılık denetimi), işverenin fesihte keyfi davranıp davranmadığı (keyfilik denetimi) ve işletmesel karar sonucu feshin kaçınılmaz olup olmadığı (ölçülülük denetimi-feshin son çare olması ilkesi) açıklığa kavuşturulmalıdır.

Somut olayda, davacının iş akdinin Bankanın Genel Müdürlük .../... ek hizmet binasının ...' a taşınması sürecinde, Genel Müdür Yardımcılığı makamının 11.04.2016 tarihli onayına istinaden Yazılım Geliştirme Daire Başkanlığı/... Proje ofisi-2 Basel ... Yöneticisi olarak uygun görülen atamayı kabul etmediğinden dolayı yasal hakları ödenmek suretiyle iş akdinin feshedildiği anlaşılmıştır.

Davacının atama belgesinde ... durumunun Genel Müdürlük emri ... ... kıdemli uzman olduğu, yeni durumunun Yazılım Geliştirme Daire Başkanlığı Proje Ofisi-2 Basel-..., ... Kıdemli Uzman, ... Yöneticisi olarak yönetici olarak atandığı anlaşılmaktadır.

Dosyaya sunulu 31.07.2015 tarihli ... Genel Müdürlük Personeli ...' a taşınma personel tayini başlıklı yazısında;

Bilindiği üzere, .../... Genel Müdürlük Ek Hizmet Binamızın taşınma işlemine başlanmış olup, personelimizin tayin işlemleri Ağustos ayı sonuna kadar tamamlanacaktır.

Tayin işlemelerinin yapılmasını teminen, 04.08.2015 Salı günü akşamına kadar,

1..../... Genel Müdürlük Ek Hizmet Binasından, Daire Başkanlığınızın ...'da bulunan lokasyonuna tayini yapılacak personelinizin isimlerinin (...) ibaresiyle bildirilmesi,

Zorunlu sebeple tayin olamayacaklar (Eşinin çalışması ve başka bir şehire tayin imkanı olmamasıdır. Bunun dışında başka bir mazeret kabul edilmeyecektir.) şubelerde boş bulunan görevlere atanacak olup, bu durumda olanların isimlerinin (...) ibaresiyle; eşinin çalıştığı kurum, eşinin unvanı ve tayin yaptıramama gerekçesinin bildirilmesi,

Zorunlu sebeple tayin olamayacaklar (Eşinin çalışması ve başka bir şehire tayin imkanı olmamasıdır. Bunun dışında başka bir mazeret kabul edilmeyecektir.) şubelerde boş bulunan görevlere atanacak olup, bu durumda olanların isimlerinin (...) ibaresiyle; eşinin çalıştığı kurum, eşinin unvanı ve tayin yaptıramama gerekçesinin bildirilmesi,

Bunun dışında kalan personelin tamamının tayini ise resen ...'a yapılacaktır. ... dışına tayin isteyen personelimizin ise, tayin istedikleri şehiri/şehirleri de belirtilerek (... DIŞI TAYİN) ibaresiyle bildirilmesi hususunda, bilgilerini ve gereğini rica ederiz şeklinde bildirimde bulunulduğu anlaşılmıştır.

Bu bildirim üzerine davacı eşinin ... dışında başka bir şehire tayin imkanı bulunmamasını gerekçe göstererek ...'da kalmayı talep ettiği ve davacının doğum izni sürecinde olması nedeniyle ...'da bulunduğu, daha sonra ise aynı şekilde mazereti nedeniyle ...'da kalmayı talep etmesine rağmen işverence resen ...'a atamasının yapıldığı, davacının yine itiraz etmesi üzerine itirazlarının kabul edilmeyerek iş akdinin feshedildiği anlaşılmaktadır.

Davacı 12.04.2016 tarihli itiraz dilekçesinde ... Genel Müdürlük Ek Hizmet Binası C Blokta benzer ... ünvanındaki personel gibi mevcut ünvanını koruyarak ... da çalışmaya devam etmek istediğini yine 14.04.2016 tarihli atama emrine itiraz dilekçesinde kendisiyle aynı şekilde ... Bilgi teknolojileri personelinin ...'da halen çalışmaya devam ettiğini uygulamanın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu dile getirmiştir.

Benzer şekilde ...' da kalan personel olduğu davalının da kabulündedir,

Ayrıca fesihten 6 ay öncesi ve sonrasına dair ... ve ... çalışanları listesinde ...'daki çalışan sayısının 08.12.2015 tarihinde 2145 olup bu sayısının fesihten 6 ay sonrasında 1903 kişi olduğu bildirilmiştir. Yine işverence 08.06.2016 tarihinde...daki Ek Hizmet binasındaki birimler ve işçi sayıları belirtilerek 686 işçinin çalışmaya devam ettiği bildirilmiştir.

Ayrıca davacı ... Genel Müdürlük personeli olduğundan 31.10.2015 te 1012 olan personel sayısının 08.12.2016 tarihinde 667 kişi olduğu, Davacının çalışmış olduğu Yazılım Geliştirme Daire Başkanlığının ... Ek Hizmet binasında 25.11.2015 tarihinden itibaren görevli personel bulunmadığı bildirilmiştir.

Atama emrinde davacının ... görev yeri yukarıda belirtildiği gibi ... Genel Müdürlük emri olarak belirtilmiştir.

Ancak işverenin cevabında 1012 personelden 667 işçinin ...'da çalışmaya devam ettiği ve davacının davalıya sunduğu itiraz dilekçelerinde kendisiyle aynı ünvanda çalışan personelin halen ...'da çalışmaya devam ettiği yönündeki itirazı da dikkate alındığında Mahkemece bu yönde yeterli bir araştırma ve inceleme yapılmaksızın İş Ve Sosyal Güvenlik Uzmanı....'dan alınan yetersiz rapora itibarla hüküm kurulması da hatalı olmuştur.

Ancak işverenin cevabında 1012 personelden 667 işçinin ...'da çalışmaya devam ettiği ve davacının davalıya sunduğu itiraz dilekçelerinde kendisiyle aynı ünvanda çalışan personelin halen ...'da çalışmaya devam ettiği yönündeki itirazı da dikkate alındığında Mahkemece bu yönde yeterli bir araştırma ve inceleme yapılmaksızın İş Ve Sosyal Güvenlik Uzmanı....'dan alınan yetersiz rapora itibarla hüküm kurulması da hatalı olmuştur.

Mahkemece, aralarında İnsan Kaynakları ve Bilgi Teknolojileri alanında uzman bilirkişinin de yer aldığı bilirkişi heyetinden rapor alınması, davalı bankanın ... .... binalarında davacı ile aynı görevde olup da nakil sonrası aynı işyerinde çalışan işçilerin ...'da hangi görevlerde çalıştıkları, işverenin ...'da kalma eş durumu mazereti dışında mazeret kabul etmeyeceğini bildirdiği ve davacının da mazeretini sunduğu halde neden dikkate alınmadığı, mazeretin hangi ölçüte göre dikkate alındığı, işverenin ...'da halen çalışan sayısı olarak bildirdiği personel içerisinde davacıyla aynı ünvanda çalışan olup olmadığı hususlarının araştırılması gerekmektedir. Bu konuda eksiklik giderilmeden yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

Sonuç:

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının, yukarıda yazılı sebepten dolayı BOZULMASINA, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 03.07.2018 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/32379, Karar No: 2016/29492, Tarih: 29.12.2016

**22. Hukuk Dairesi         2016/32379 E.  ,  2016/29492 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı isteminin özeti:

Davacı vekili; müvekkilinin davalıya ait okulda sınıf öğretmeni olarak çalışmak üzere sözleşme yaptığını, davacı ile davalı arasındaki hukuki ilişkiyi 14.02.2007 tarihine kadar 625 sayılı Özel Öğretim Kurumlan Kanunu'nun, bu tarihten sonra da 5580 .sayılı yasanın düzenlediğini. Milli Eğitime bağlı okullarda öğretmenlere verilen ücretlerin tamamının davalıya ait okulda çalışan öğretmenlere de verilmek zorunda olduğunu beyanla hazırlık ve planlama ücreti ve %\ fazlası, her yıl Ocak ve Temmuz ayı maaş zammı, ek ders ücreti ve %1 fazlası, öğretime hazırlık tazminatı alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı cevabının özeti:

Davalı vekili, davacının sınıf öğretmeni olarak görev yaptığını, 5580 sayılı Kanun'un 9. maddesi ile özel okul öğretmenlerinin devlet okullarında çalışanlardan daha az ücret almalarının önlenmek istendiğini, davacıya devlet okullarında çalışan öğretmenlere ödenen ücretten daha yüksek ücret ödendiğini, 657 kanun hükümlerine göre devlet okullarında ödenen öğretim yılına hazırlık ödeneğinin, öğretmenin yıl içindeki ders araç, gereç ve ihtiyaçları için verildiğini, müvekkili okulda ise ihtiyaç duyulan tüm araç, gereç ve ders malzemelerinin okul idaresi tarafından karşılandığını, bu türlü bir ödeme yapma zorunluluğu ve uygulaması bulunmadığını beyanla davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.

Mahkeme kararının özeti:

Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Temyiz:

Karar taraflar vekilince temyiz edilmiştir.

Geıekçe:

Taraflar arasında Milli Eğitim Bakanlığında çalışan öğretmenlere verilen hazırlık ve planlama ücreti ve %1 fazlası, her yıl Ocak ve Temmuz ayı maaş zammı, ek ders ücreti ve %1 fazlası ile öğretime hazırlık tazminatının Özel Öğretim Kurumlan Kanunu kapsamında çalışan davacıya da ödenmesinin gerekip gerekmediği hususu uyuşmazlık konusu olup, normatif dayanak mülga 625 sayılı ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunudur.

Somut olayda; davacı emekli olduktan sonra davalı vakfa ait özel ilköğretim okulunda çalışmaya başlamıştır. Davacı ile davalı işverenlik arasında yapılan iş sözleşmelerinin tetkikinden davacının davalı işverenlikte 23.08.2004-30.06.2010 tarihleri arasında sınıf öğretmeni olarak çalıştığı, davacının haftalık ders saatinin aylık ücret karşılığı onsekiz saat ve ders ücreti karşılığı oniki saat olmak üzere toplam otuz saat olarak belirlendiği anlaşılmıştır.

Somut olayda; davacı emekli olduktan sonra davalı vakfa ait özel ilköğretim okulunda çalışmaya başlamıştır. Davacı ile davalı işverenlik arasında yapılan iş sözleşmelerinin tetkikinden davacının davalı işverenlikte 23.08.2004-30.06.2010 tarihleri arasında sınıf öğretmeni olarak çalıştığı, davacının haftalık ders saatinin aylık ücret karşılığı onsekiz saat ve ders ücreti karşılığı oniki saat olmak üzere toplam otuz saat olarak belirlendiği anlaşılmıştır.

Her ne kadar Mülga 625 sayılı Özel Öğretim Kurumlan Kanunu'nun 33. maddesinin birinci fıkrasında ve bu Kanunu ortadan kaldıran 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumlan Kanunu'nun 9. maddesinin ikinci fıkrasında özel okullarda yöneticilik ve eğitim-öğretim hizmeti yapanlara kıdemlerine göre (emekliler hariç) dengi resmi okullarda ödenen aylık ile sosyal yardım kapsamındaki ek ödeme tutarlarından az ücret verilemeyeceği belirtilmiş ise de her iki yasa da sosyal yardım kapsamındaki ek ödeme tutarlarının ödenmesi hususunda emekliler için istisna getirdiğinden davacı dava konusu alacakları talep edemez.Hal böyle olunca davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

Sonuç:

Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebeplerden BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 29.12.2016 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2008/8091, Karar No: 2010/3792, Tarih: 11.03.2010

**8. Ceza Dairesi         2008/8091 E.  ,  2010/3792 K.**

**"İçtihat Metni"**

Suçta kullanılan sanık ...'a ait silah ve eklerinin müsaderesi C.Savcılığınca istenilmekle yapılan yargılanması sonunda; 2521 sayılı Yasanın 13. maddesi gereğince müsaderesine dair (İNEGÖL) 2. Sulh Ceza Mahkemesinden verilen 15.11.2007 gün ve 2007/402 esas, 2007/550 karar sayılı hükmün süresi içinde Yargıtay'ca incelenmesi sanık tarafından istenilmiş olduğundan dava evrakı C.Başsavcılığından tebliğname ile 28.5.2008 günü daireye gönderilmekle incelendi:

TÜRK MİLLETİ ADINA

Gereği görüşülüp düşünüldü:

Sevkteki eylem tanımına, temyiz edilen hüküm konusuna ve uygulamaya, temyizin kapsamına ve Yargıtay Kanunun 14. maddesine göre inceleme görevi Yargıtay Yüksek (7.) Ceza Dairesine ait olmakla, Dairemizin görevsizliğine, dosyanın ilgili Daireye gönderilmek üzere Yargıtay C.Başsavcılığına (TEVDİİNE), 11.3.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/10751, Karar No: 2017/562, Tarih: 26.01.2017

**10. Hukuk Dairesi         2016/10751 E.  ,  2017/562 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

Asıl dava, ölüm aylığının iptaline ilişkin kurum işleminin iptali, borçlu olmadığının tespiti, birleşen dava ise itirazın iptali ve takibin devamı istemi ile ilişkilidir.

Kurumun davacı aleyhine Şanlıurfa 2 İş Mahkemesinde açmış olduğu 2015-152 esas sayılı itirazın iptali davası bu dosya üzerinde birleştirilmiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, davacı ...'ın isteğinin kabulüne davalı kurumun itirazın iptali davasının reddine karar vermiştir.

Hükmün Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davalı kurumun aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,

2-Dava; davacının aldığı ölüm aylığını, 5510 sayılı Kanunun 56/2 fıkrası uyarınca iptal eden kurum işleminin iptali ile davacının Kuruma borcu olmadığının tespiti istemine ilişkindir. Kurumun davacı aleyhine Şanlıurfa 2 İş Mahkemesinde açmış olduğu 2015-152 esas sayılı itirazın iptali davası bu dosya üzerinde birleştirilmiştir.

Mahkemece, davacı ...'ın talebinin kabulüne karar verilmiştir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davalının 17.07.2009 tarihinde anlaşmalı olarak boşandığı, kontrol memuru tarafından tutulan 10.09.2013 tarihli raporda; "davacının boşanmış olduğu eşi ile aynı adreste birlikte yaşadığı, bu nedenle hak sahipliğinin 5510 sayılı Kanun’un 5754 sayılı Kanun’la yürürlüğe giren 56. maddesi fıkrası kapsamında iptal edilmesi, aylıkların 17.07.2009 tarihinden itibaren ödenen tutarlar içinde aynı Kanun’un 96. maddesine istinaden işlem yapılması kanaatine varıldığının" belirtildiği, bu idari soruşturmada, mahallinde yapılan soruşturmada “davacının maaş tahsis talep formunda boşandığı eşinin nüfus kayıtlarına göre 14.10.2008 tarihinden itibaren oturmakta olduğu ....... adresini verdiği, yine ....... mah. Muhtarı ....nın tarafları sık sıkı birlikte gördiğünü beyan ettiği bu nedenle bu adreste birlikte oturdukları, emniyet araştırmasında ise davacının boşandığı eşi ile ... mah adresinde bulunan adreste birlikte oturduklarının tespit edildiği ve nüfus kaytılarına göre davacnın 07.03.2013 tarihinde ... mah bulunan adresi beyan ettiği ve davacı ve eski eşinin ... Mah birlikte oturdukları, ayrılmanın söz konusu olmadığının,” gerekçelerine dayandığı görülmüştür.

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde,

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde,

boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir.Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasanın 56. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 Sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir-aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir-aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan-olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk-çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir-aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan-yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına-saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin-samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma-irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek-samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin-aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin-aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme-başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir-aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun-yersiz kabul edilmeli, ancak, söz

konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla

01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.