muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/647, Karar No: 2016/2057, Tarih: 25.02.2016

(2) Genel ceza mahkemelerinde görülmekte olan ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte onsekiz yaşını doldurmuş olan sanıklar hakkındaki dava ve işler çocuk mahkemeleri ile çocuk ağır ceza mahkemelerine devredilmez.

(3) Çocuk mahkemeleri ile çocuk ağır ceza mahkemeleri bulunmayan yerlerde, bu mahkemeler kurulup göreve başlayıncaya kadar çocuklar tarafından işlenen suçlara ait soruşturma ve kovuşturmalar Cumhuriyet Başsavcılığı ve görevli mahkemelerce bu Kanun hükümlerine göre yapılır.", 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 8. maddesi uyarınca yürürlükte bulunan 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 307/1. maddesinde "Temyiz ancak hükmün kanuna muhalif olması sebebine müstenit olur.", anılan Kanun'un 308. maddesinde "Aşağıda yazılı hallerde kanuna mutlaka muhalefet edilmiş sayılır...

(4) Mahkemenin kanuna muhalif olarak davaya bakmaya kendini görevli veya yetkili görmesi..." hükümlerinin yer aldığı;

Merci Bakırköy 1. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesince Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun 170 sayılı kararında derdest davaların yeni kurulan çocuk mahkemelerine devri yönünde hüküm bulunmadığı, 09/10/2013 tarihli ve 801 sayılı Yargı Çevresi Değişikliği konulu kararında ise derdest davaların kesinleşinceye kadar halen görüldükleri mahkemeleri tarafından bakılması gerektiğinin belirtildiği gerekçesiyle karar tesis edilmiş ise de; Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun anılan kararlarının göreve ilişkin kanun hükümlerini yürürlükten kaldırma niteliği taşımadığı, mahkemelerin görevlerinin kanunla belirlenmesine ilişkin anayasal ve yasal kuralların idari nitelikte bir işlemle değiştirilemeyeceği, somut olayda çocuk mahkemesinin görevli olacağı gözetilmeden Küçükçekmece 2. Çocuk Mahkemesinin görevsizlik kararının kaldırılması yerine, yazılı şekilde karar verilmiş olmasında isabet görülmediğinden bahisle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesi uyarınca bozulması lüzumu Yüksek Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü ifadeli, 01/12/2015 gün ve 94660652-105-34-12551-2015-24962/78804 sayılı Kanun yararına bozmaya atfen Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'ndan tebliğname ile Daireye ihbar ve dava evrakı ile birlikte tevdii kılınmakla gereği düşünüldü:

Kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname münderecatı yerinde görüldüğünden talebin kabulü ile Bakırköy 1. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi'nce verilen 10/07/2015 tarihli ve 2015/807 Değişik İş sayılı Kararın CMK'nın 309. maddesi uyarınca BOZULMASINA, bozma sebebine nazaran müteakip işlemlerin merciince yapılmasına, dosyanın mahalline gönderilmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na TEVDİİNE, 25/02/2016 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/8600, Karar No: 2014/4431, Tarih: 10.04.2014

**9. Ceza Dairesi         2012/8600 E.  ,  2014/4431 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Ağır Ceza Mahkemesi

Suç : Silahlı terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme, patlayıcı madde bulundurma

Hüküm : 1- Sanık ... hakkında; Beraat

2- Sanık ... hakkında;

a) TCK’nın 314/3, 220/6. maddeleri delaletiyle 314/2, 62/1, 53/1, 58/9, 3713 sayılı Kanunun 5. maddeleri uyarınca mahkumiyet

b) TCK'nın 174/1, 62/1, 52/2-son, 53/1, 58/9, 3713sayılı Kanunun 5/2. maddeleri uyarınca mahkumiyet

Dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Hükmedilen cezaların süresine göre şartları bulunmadığından, sanıklar müdafiinin duruşmalı inceleme isteğinin 1412 sayılı CMUK'nın 318. maddesi uyarınca REDDİNE,

1- Sanık ... müdafiinin temyizinin kapsamına göre vekalet ücreti ile sınırlı olarak yapılan incelemede;

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin 13. maddesinin 5. fıkrası uyarınca beraat eden ve kendisini vekil ile temsil ettiren sanık yararına, Hazine aleyhine maktu vekalet ücreti tayin edilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,

Kanuna aykırı olup hükmün bu nedenle BOZULMASINA, bu hususun yeniden yargılama yapılmaksızın CMUK'nın 322. maddesine göre düzeltilmesi mümkün bulunduğundan, "karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre 2.200 TL vekalet ücretinin Hazineden alınarak sanık ...'a verilmesine" ifadesinin eklenmesi suretiyle hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

2- Sanık ... hakkında kurulan hükümlere yönelik temyize gelince;

İhbar tutanağı, olay tutanağı, ekspertiz raporu ve tüm dosya kapsamına göre, terör örgütünün faaliyetlerinde kullanılmak maksadıyla, el yapımı parça tesirli 5 adet bomba, yakıcı nitelikte bomba sayılan 36 adet molotof kokteyli ve kullanılış amacına göre silahtan sayılabilecek 6 kutu havai fişeği kendisine ait aracın bagajında nakletmek üzere depolayan sanığın eyleminin bir bütün halinde TCK’nın 315. maddesinde tanımlanan örgüte silah sağlama suçunu oluşturacağı, hukuki durumunun buna göre takdir ve tayini gerektiği gözetilmeden, suç vasfında yanılgıya düşülerek yazılı şekilde hüküm kurulması,

Kanuna aykırı, sanık müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı BOZULMASINA, her iki suçtan hükmedilen toplam ceza üzerinden kazanılmış hakkın saklı tutulmasına, 10.04.2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/13344, Karar No: 2017/557, Tarih: 23.01.2017

**13. Ceza Dairesi         2015/13344 E.  ,  2017/557 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık

HÜKÜM : Beraat

Mahalli mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:

I-Sanıklar ... ... ve ... ... hakkında hırsızlık suçundan kurulan hükümlere yönelik temyiz talebinin incelenmesinde;

Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan elverişli kanıtlara, gerekçeye ve hâkimin takdirine göre Katılan vekilinin ve o yer Cumhuriyet Savcısının temyiz itirazları yerinde görülmemiş olduğundan reddiyle, usul ve yasaya uygun bulunan hükümlerin tebliğnameye aykırı olarak ONANMASINA,

II-Sanık ... ... hakkında hırsızlık suçundan kurulan hükme yönelik temyiz talebinin incelenmesine gelince;

Hükümden sonra 02.12.2016 tarihinde 29906 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6763 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 34. maddesi ile değişik 5271 sayılı CMK'nın 253. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendine eklenen alt bentler arasında yer alan ve 5237 sayılı TCK'nın 141. maddesinde tanımı yapılan hırsızlık suçunun da uzlaşma kapsamına alındığı belirtilmiş ve somut olayda her ne kadar sanığın üzerine atılı eylem TCK'nın 141. maddesi kapsamında ise de; CMK'nın 253. maddesinin 1. fıkrası gereğince, mağdur veya suçtan zarar görenin ancak gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması halinde uzlaşma yoluna gidilebileceğinden ve somut olayda kesilen ve çalınan söğüt ağaçlarının kamu kurumu niteliğinde olan ... ...ne ait olması sebebiyle eylemin uzlaşma kapsamında olmadığı kabul edilerek, yapılan incelemede;

Sanık ... ...'ın suça konu ağaçların odunlarını toplayarak evine götürdüğünü ikrar ettiği, tanık beyanına göre ağaçların sanık ... tarafından kesildiğinin görüldüğü ve kesilen ağaçları evine yakmak amaçlı götürdüğünü ... kendilerine söylediği, kesilen ağaçların sanık ... evinin bahçesinde odun olarak bulunduğu anlaşılmakla sanığın atılı suçu işlediğinin sabit olması karşısında; sanık hakkında mahkumiyet yerine yazılı biçimde beraate karar verilmesi,

Bozmayı gerektirmiş, O yer Cumhuriyet Savcısının temyiz itirazları bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenlerle isteme uygun olarak BOZULMASINA, 23.01.2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/8596, Karar No: 2023/721, Tarih: 21.03.2023

**3. Hukuk Dairesi         2022/8596 E.  ,  2023/721 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2019/4 E., 2022/309 K.

KARAR : Davanın açılmamış sayılması

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı bozmaya uyularak yapılan yargılama sonunda, Mahkemece davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz sartı ve diger usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip geregi düsünüldü:

I. DAVA

Davacı; davalılar ile ..." isimli kahvenin işletilmesi ve gelirinin paylaşılması konusunda anlaştıklarını, malzemeleri kendisinin aldığını ancak davalıların elde edilen geliri paylaşmaya yanaşmadığını, hesap vermediklerini ileri sürerek; sözleşmenin feshine, kazançtan payına düşen bedelden şimdilik 1.000,00 TL ve ayrıca sözleşmede yer alan 15.000,00 TL tazminatın ödenmesi ve demirbaşların teslimine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar; eşya bedelini davacının, kira bedelini kendilerinin karşıladığını, davacının fesih istemekte haksız olduğunu, 1.000,00 TL bedel ödeyeceklerini beyan etmişlerdir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 07.04.2016 tarihli ve 2011/618 E., 2016/200 K. sayılı kararıyla; sözleşmenin feshine yönelik talep konusuz kalmakla ayrıca hüküm kurulmasına yer olmadığına, 1.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, sözleşmeye aykırılık ve fesihten doğan tazminata yönelik talebin reddine, davaya konu edilen çayocağı, 80 adet sandalye, 15 adet masa, 15 adet sehpa, Vestel marka LCD televizyon, çayocağı davlumbazı, 32 adet masa örtüsü, evye bataryası ve tül perdenin davalı taraftan alınarak davacı tarafa teslimine karar verilmiştir .

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKI YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Mahkeme kararına karşı, davacı vekili temyiz isteminde bulunmustur.

2. Dairece verilen 12.11.2018 tarihli ve 2016/22376 E., 2018/11343 K. sayılı ilamla;".. Dosyanın incelenmesinde; davacı tarafın taleplerinin adi ortaklığın fesih ve tasfiyesini kapsadığı, tarafların hak ve yükümlülüklerinin saptanmadığı görülmektedir.

O halde mahkemece; bütün bu açıklamalar ışığında, uyuşmazlığın; yukarıda açıklanan maddeler halinde belirtilen sıra ve yöntem izlenerek, tasfiye hükümlerine göre çözüme kavuşturulması suretiyle varılacak sonuca göre hüküm tesis edilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir." gerekçesiyle, karar bozulmuştur.

B. Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar

1. Bozmaya uyan mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; 07.06.2022 tarihinde işlemden kaldırılan dava dosyasının üç aylık yasal süresi içinde yenilenmediği gerekçesiyle; davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuran

B. Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar

1. Bozmaya uyan mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; 07.06.2022 tarihinde işlemden kaldırılan dava dosyasının üç aylık yasal süresi içinde yenilenmediği gerekçesiyle; davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuran

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; Av. ...in 07.06.2022 saat: 09.20 de acil servise müracaat ettiğini, rahatsızlığı devam ettiği için 08.06.2022 saat: 09.54 de tekrar hastaneye gittiğini, acil rahatsızlık nedeniyle belgelendirilemediğini, e-nabız kayıtlarında mevcut olduğunu, mazeret beyanına göre delillendirilmesi için süre verilmeden işlemden kaldırıldığını, kendilerine tebligat yapılmadığını ileri sürerek, kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, adi ortaklığın feshi ve tasfiyesine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 150 nci maddesine göre;

“(1) Usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflar, duruşmaya gelmedikleri veya gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir.

(2) Usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflardan biri duruşmaya gelir, diğeri gelmezse, gelen tarafın talebi üzerine, yargılamaya gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır. Geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.

(3) Duruşma gününün belli edilmesi için tarafların başvurması gereken hâllerde gün tespit ettirilmemişse, son işlem tarihinden başlayarak bir ay geçmekle dosya işlemden kaldırılır.

(4) Dosyası işlemden kaldırılmış olan dava, işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu üzerine yenilenebilir. Yenileme dilekçesi, duruşma gün, saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir. Dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir ay geçtikten sonra yenileme talebinde bulunulursa, yeniden harç alınır, bu harç yenileyen tarafça ödenir ve karşı tarafa yüklenemez. Bu şekilde harç verilerek yenilenen dava, eski davanın devamı sayılır.

(5) İşlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen davalar, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır.

(6) İşlemden kaldırılmasına karar verilmiş ve sonradan yenilenmiş olan dava, ilk yenilenmeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz. Aksi hâlde dava açılmamış sayılır.

(7) Hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır.”

2. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 95 nci maddesine göre;

(6) İşlemden kaldırılmasına karar verilmiş ve sonradan yenilenmiş olan dava, ilk yenilenmeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz. Aksi hâlde dava açılmamış sayılır.

(7) Hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır.”

2. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 95 nci maddesine göre;

"(1) Elde olmayan sebeplerle, kanunda belirtilen veya hâkimin kesin olarak belirlediği süre içinde bir işlemi yapamayan kimse, eski hâle getirme talebinde bulunabilir.

(2) Süresinde yapılamayan işlemle ulaşılmak istenen aynı sonuca, eski hâle getirme dışında, başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa, eski hâle getirme talebinde bulunulamaz."

3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 97 nci maddesine göre;

"(1) Eski hâle getirme, dilekçeyle talep edilir. Dilekçede, talebin dayandığı sebepler ile bunların delil veya emareleri gösterilir. Süresinde yapılamayan işlemin de eski hâle getirme talebinde bulunmak için öngörülen süre içinde yapılması zorunludur."

3. Değerlendirme

Davacı vekili tarafından 07.06.2022 tarihli celseye yönelik Gebze 24. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2019/420 E. sayılı dosyasında duruşmasının olması ve diğer Avukat ...in de rahatsızlığı nedeniyle mazeret dilekçesi sunulduğu, bildirilen mazeretlere ilişkin belge eklenmediği, Mahkemece mazeretlerin belgelendirilmemesi gerekçesiyle de dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verildiği, üç aylık yasal süre içerisinde de yenileme dilekçesi verilmediği, temyiz dilekçesinde de mazeretlere ilişkin belge eklenmediği, buna bağlı olarak belgelendirilmeyen mazeretin reddedilmesinde ve dosyanın işlemden kaldırılmasına isabetsizlik bulunmadığı anlaşılmakla, davacı tarafın temyiz itirazlarının reddi ile kararın onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Mahkeme kararının 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 439 uncu maddesi uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı bakiye temyiz harcının temyiz edene yükletilmesine,

6100 sayılı Kanun'un Geçici 3 üncü maddesi atfıyla 1086 sayılı Kanun'un 440 ıncı maddesi gereğince kararın tebliğinden itibaren 15 günlük süre içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,

21.03.2023 tarihinde oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/16469, Karar No: 2014/25864, Tarih: 01.12.2014

**21. Hukuk Dairesi         2014/16469 E.  ,  2014/25864 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Adana 5. İş Mahkemesi

TARİHİ : 04/06/2014

NUMARASI : 2012/163-2014/449

Davacı, kurum işleminin iptaline, kesilen maaşının yeniden bağlanmasına karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.

Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

K A R A R

Dava, davacının aldığı ölüm aylığını, 5510 sayılı Kanunun 56/2 fıkrası uyarınca iptal eden kurum işleminin iptali ile kesilen aylığın yeniden bağlanması istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

K A R A R

Dava, davacının aldığı ölüm aylığını, 5510 sayılı Kanunun 56/2 fıkrası uyarınca iptal eden kurum işleminin iptali ile kesilen aylığın yeniden bağlanması istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Somut olayda; davacının eski eşinden 12/05/2006 kesinleşme tarihli ilam ile anlaşmalı olarak boşandığı anlaşılmış olup, dosyadaki bilgi ve belgelerden, davacının boşandıktan sonra, davalı kuruma başvurarak, ölüm aylığı almaya başladığı, davacının eski eşi ile arasında adli bir olay nedeni ile husumet bulunan davacının yeğeni N. Ö.'in ihbarı üzerine davalı kurum tarafından yapılan soruşturma sonucunda düzenlenen 20/10/2011 tarihli kontrol memuru raporuna göre, davacının kayıtlı olduğu "O. Mah. ... Sok. No: ... S./Adana " adresinde yapılan çevre araştırmasında, 28 numarada oturan A. H. ve 2 numarada yaşayan Harun ve eşi Nurdan'ın, davacı ve eski eşinin bu adreste yaşamadıklarını, bu isimdeki kişilerin tanınmadığını beyan ettikleri görülmüş; Onur Mahallesi muhtarı F. R. T. ise, davacı ve eski eşi adına mahallede adres kaydının olmadığını bildirmiştir. Adres kayıt sisteminde yapılan incelemede, 2006 yılında boşanmalarına rağmen davacı ve eski eşinin 03/03/2007 tarihli TÜİK sayımında "G. Mah. ... Sok. No: .../... Tarsus/Mersin " adresinde sayıldıkları, davacının 29/04/2009 tarihinde yerleşim yerini, araştırmanın yapıldığı adrese aldırdığı, 09/05/2011 tarihli araştırma sonucu bu adreste yaşamadığının tespit edilmesi üzerine Nüfus Müdürlüğünce davacının son adres kaydının terkin edildiği anlaşılmıştır. Mahkemesince yaptırılan kolluk araştırmasında, davacının bildirdiği Onur Mahallesindeki adreste tanınmadığı belirlenmiş, sözkonusu yerleşim yerindeki dairenin mülkiyetinin, elektrik ve su aboneliklerinin, davacının damadı olan B.. A.. ait olduğu tespit edilmiş olup, mahkeme huzurunda dinlenen davacı tanığı B.. A..'ın, davacının bazen kendileri ile bazense oğlu ile kaldığını, eski eşinin nadiren torunlarını görmeye geldiğini, davacının ikamet kaydının bulunduğu yerin "O. Mah. ... Sok. No: ... S./Adana" adresi olmasına rağmen, adres kayıt sistemine sehven daire numarasının "2" olarak geçtiğini beyan ettiği, davacı tanıklarının da benzer şekilde beyanda bulundukları anlaşılmıştır.Mahkemesince davacı ve boşandığı eşinin seçmen, abonelik kayıtlarının araştırılmadığı, özellikle eski eşin geçmişten bugüne bütün yerleşim yerleri tespit edilerek, kolluk araştırması yaptırılmadığı, ikamet adresleri itibari ile mahalle muhtar ve azalarının beyanlarına başvurulmadığı, davacının damadığı olduğu anlaşılan tanık Bülent'in ve davacının arasıra yanında kaldığı bildirilen oğlunun kimlik ve ades bilgileri tespit edilerek, bildirilen adreslerde araştırma yaptırılmadığı, davacının yeğeni olan ihbarcı N. Ö.'in dinlenmediği görülmüştür.

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine

göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasanın 56 maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun, sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğininsorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi Öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.