muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2015/14760, Karar No: 2016/4515, Tarih: 17.03.2016

22.3.1985 tarihinde yürürlüğe giren 3165 sayılı Kanun ile 1479 sayılı Kanunda yapılan değişiklikte; “gerçek ve götürü usulde gelir vergisi mükellefi olanlar, Esnaf ve Sanatkarlar Siciline kayıtlı bulunanlar veya kanunla kurulu meslek kuruluşuna usulüne uygun kayıtlı bulunanlar” dan, gelir vergisi mükellefi olanlar, mükellefiyetin başlangıç tarihinden, gelir vergisinden muaf olanlar ile vergi kaydı bulunmayanlar da Esnaf ve Sanatkarlar Siciline veya kanunla kurulu meslek kuruluşlarına kayıt oldukları tarihten itibaren kendiliğinden sigortalı sayılmışlardır.

Somut olayda; davacının 2.5.2001 tarihinde kayda alınan giriş bildirgesi ile 4.10.2000 tarihi itibariyle tescili yapılmış olup vergi ve oda kaydının bulunduğu süreler belgelenmiştir. Bu durumda davacının talebiyle bağlı kalınarak 26.10.1989-4.10.2000 tarihleri arasında aralıksız şekilde 1479 sayılı Yasa’ya tabi zorunlu sigortalı olduğunun kabulü gerekir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davacının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine

17/03/2016 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/11936, Karar No: 2013/11353, Tarih: 06.05.2013

**13. Hukuk Dairesi         2013/11936 E.  ,  2013/11353 K.**

**"İçtihat Metni"**

... vekili avukat ... ile SGK Başkanlığı vekili avukat ... aralarındaki dava hakkında ... 9. Asliye Hukuk Mahkemesinden verilen 22.05.2012 tarih ve 2010/315 2012/173 sayılı hükmün Dairenin 21.1.2013 tarih ve 22178-909 sayılı ilamıyla onanmasına karar verilmişti. Süresi içinde davacı avukatınca kararın düzeltilmesi istenilmiş olmakla dosya incelendi, gereği konuşuldu.

K A R A R

Davacı, eczacı olduğunu, davalı tarafla yapılan ilaç teminine ilişkin sözleşme kapsamında eczanede yapılan denetim sonucu 232 adet ... kurulu raporunun bulundurulduğu gerekçesiyle sözleşmenin 3 ay süreyle feshine karar verildiğini belirterek; haksız fesih işleminin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı yapılan işlemin hukuka uygun olduğunu savunarak davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece işlemin yerinde olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı tarafından temyiz edilmekle Dairemizin 21.01.2013 gün ve 2012/22178 Esas - 2013/909 Karar sayılı ilamı ile hüküm onanmış olup, bu kez davacı karar düzeltme isteminde bulunmuştur.

Taraflar arasındaki sözleşme kapsamında davacının işyerinde yapılan denetimde 232 adet ... kurulu raporu fotokopisinin tespit edilmesi nedeniyle, 2009 yılı SGK protokolünün 6.3.2. maddesindeki düzenlemeye aykırı davranıldığı gerekçesiyle davalı tarafından davacı 250 TL cezai şart uygulanarak aynı maddeye dayalı olarak sözleşmenin 3 ay süreyle feshine karar verilmiş olup, mahkemece bu işlemin yerinde olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır. Davacının temyiz aşamasında ibraz ettiği 1.02.2012 tarihli Sosyal Güvenlik Kurumu Protokolüne eklenen ek Protokolün 7.maddesi uyarınca; "01.02.2012 tarihinde imzalanan protokolden önceki protokollerde sözleşmenin feshi ve cezai şartı gerektiren maddelerden bu protokolde kaldırılmış olanlar nedeniyle sözleşme feshi ve/veya cezai şart uygulanmış olan işlemler, konusu kalmadığından durdurulur ve işlem yapılmaz " hükmünün düzenlendiği yazılıdır. Hal böyle olunca temyiz aşamasında sunulan bu protokol değişikliğinin, mahkemece değerlendirilip sonucuna uygun karar verilmesi gerekçesiyle bozulması gerekirken, sehven onandığı anlaşılmış olmakla, davacının karar düzeltme talebinin kabulüne ve onama kararının kaldırılarak, kararın yukarıda açıklanan nedenlerle bozulmasına karar verilmelidir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davacının karar düzeltme talebinin kabulüne, Dairemizin 2012/22178 Esas - 2013/909 Karar sayılı onama ilamının kaldırılmasına, mahkemece verilen hükmün davacı yararına BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde iadesine, HUMK’nun 440/1 maddesi uyarınca tebliğden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 06.05.2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/9199, Karar No: 2023/2595, Tarih: 12.04.2023

**12. Hukuk Dairesi         2022/9199 E.  ,  2023/2595 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi

İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul ... 12. İcra Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki imzaya itirazdan dolayı yapılan inceleme sonunda İlk Derece Mahkemesince itirazın reddine karar verilmiştir.

Kararın borçlu vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı borçlu vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Borçlu vekili dilekçesinde; dayanak bonodaki imzanın borçluya ait olmadığını belirterek takibin iptalini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı alacaklı vekili cevap dilekçesinde; itirazın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İİK'nın 170 ve 68/a maddesinin 4. fıkrasına göre davacının huzurda alınan imza örnekleri ile imzasının bulunduğu belge asılları sahtecilik ve grafoloji konusunda uzman bilirkişiye tevdi edilerek yaptırılan inceleme neticesinde tanzim edilen bilirkişi raporuna göre takip dayanağı senette davacıya atfen atılan imzanın davacının eli ürünü olduğu, davacı vekili tarafından dosyanın ek rapor için Adli Tıp Kurumu'na gönderilmesi talep edilmiş ise de verilen raporun hükme esas alınacak nitelikle olması nedeniyle talebinin reddine karar verildiği, konusunda uzman bilirkişi tarafından tanzim edilen rapor açıklamalı ve gerekçeli olup, hüküm kurmaya elverişli olduğu anlaşılmakla davacının imzaya itirazının reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde borçlu vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

İstinaf dilekçesinde özetle; rapora süresinde itiraz ederek dosyanın Adli Tıp Kurumu'na gönderilmesini istediklerini, bunu mahkemenin ret ettiğini, senet üzerinde çift imza bulunduğunu, sadece karalama olmayan senet üzerindeki imzanın dikkate alındığını, imzaların kopya olduğunun anlaşıldığını, müvekkilinin bonoda alacaklı ve ciranta olarak görülen kişileri tanımadığını belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

B. İstinaf Sebepleri

İstinaf dilekçesinde özetle; rapora süresinde itiraz ederek dosyanın Adli Tıp Kurumu'na gönderilmesini istediklerini, bunu mahkemenin ret ettiğini, senet üzerinde çift imza bulunduğunu, sadece karalama olmayan senet üzerindeki imzanın dikkate alındığını, imzaların kopya olduğunun anlaşıldığını, müvekkilinin bonoda alacaklı ve ciranta olarak görülen kişileri tanımadığını belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile borçlu vekilince imzanın Adli Tıp Kurumunca yeniden incelenmesi istenmiş ise de bu istemin somut delile dayanmadığı, hükme esas alınan mukayese imzalar gösterilmiş, raporun ilk sayfasında da optik cihazların neler olduğu, ifade edilmiş, yine inceleme konusu imzaların görüntüsü ile karşılaştırma tablosunun yer aldığı, raporun davacının sunduğu verileri değerlendirmeye aldığı, kabul edilebilir cihazlarla da yeterli incelemenin yapıldığı gerekçesi ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde borçlu vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

İstinaf dilekçesinin tekrar edildiği görülmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, İİK'nın 170 inci maddesi kapsamında imzaya itiraza ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (2004 sayılı Kanun) 170 inci maddesi.

3. Değerlendirme

1. Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup borçlu vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 2004 sayılı Kanunun 364/2 inci fıkrası göndermesiyle 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Alınması gereken 179,90 TL temyiz harcından, evvelce alınan harç varsa mahsubu ile eksik harcın temyiz edenden tahsiline,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

12.04.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/3539, Karar No: 2011/3655, Tarih: 31.05.2011

**7. Hukuk Dairesi         2011/3539 E.  ,  2011/3655 K.**

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtayca incelenmesi davalılardan ... ve ... tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü:

Dava taşınmaz üzerinde bulunan muhdesatın aidiyetinin tesbiti istemine ilişkindir.

İddia ve savunmaya, duruşma tutanaklarına yansıyan bilgi ve belgelere, bu yolla saptanan dava niteliğine ve özellikle iddia ve savunmanın kıymetlendirilmesi yönünden bilgilerine başvurulan ve hükme dayanak yapılan uzman bilirkişi raporunun niteliği, içeriği ve dosya kapsamında toplanıp değerlendirilen delillere, delillerin takdir, tahlil ve tartışımına ilişkin hükümde gösterilen gerekçelere göre, dava konusu samanlık niteliğindeki muhdesatın davacı tarafça meydana getirildiğinin belirlenmesinde bir isabetsizlik bulunmayıp az yukarıda adı geçen davalıların sair temyiz itirazları yerinde değildir. Ne var ki, gerek eski Medeni Kanun ve gerekse sonradan yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre arz üzerindeki bütünleyici parça nitelikli muhtesatların mülkiyetinin arzın mülkiyetine tabi olduğu gözetildiğinde, sadece muhtesatın davacı tarafça meydana getirildiğinin tespitine karar verilmekle yetinilmesi, mülkiyetin tespiti isteminin ise reddine karar verilmesi gerekirken, mülkiyet olgusunu doğurur biçimde yazılı şekilde hüküm kurulması isabetsiz, davalı tarafın temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde ise de, yanılgının giderilmesi yargılamanın tekrarını gerektirmediğinden, hüküm yerinin bir numaralı bendinden “….davacıya ait olduğunun….” sözlerinin çıkarılmasına, yerine “…davacı ... tarafından meydana getirildiğinin..” sözlerinin yazılmasına, hükmün düzeltilen bu şekli ile ONANMASINA, hüküm düzeltilerek onandığından harç alınmasına yer olmadığına, peşin ödenen 252,90 TL harcın istek halinde temyiz eden davalılara iadesine, 31.05.2011 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/4760, Karar No: 2017/9265, Tarih: 13.11.2017

**20. Hukuk Dairesi         2017/4760 E.  ,  2017/9265 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Sulh Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki davanın yapılan duruşması sonunda kurulan hükmün Yargıtayca incelenmesi davalılar tarafından istenilmekle, süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten sonra dosya incelendi, gereği düşünüldü:

K A R A R

Davacı vekili 02/07/2013 havale tarihli dava dilekçesinde; tapunun ... ili, ... ilçesi,... köyü, ... mevkii 2988 parselde kayıtlı ... köyü 2. parsel 220/A adresinde bulunan 2 katlı taşınmazın zemin katının müvekkiline, birinci katın ise davalılara ait olduğu, bina yapılırken gerekli izolasyonlarının yapılmadığından müvekkilinin taşınmazının yağmur yağdığı zaman su aldığı, rutubetlendiği ve zararının oluştuğu, sorunun nasıl çözülebileceğinin belirlenmesi için ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2013/6 D.İş sayılı dosyası ile tespit yaptırdıkları, yargılama giderlerinin ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilerek ortaya çıkan 31.034,00 TL ortak giderden davalıların payına düşen 15.517,00 TL ile tespit davası masrafı olan 1.366,00 TL toplamı olan 16.883,00 TL ortak giderin faizi ile birlikte tahsilinin sağlanarak davalarının kabulüne karar verilmesi istenilmiş, mahkemece; dava konusu binada oluşan rutubetin sebebinin imalat hatasından kaynaklandığı ve binanın rutubetinin giderilmesi için 10.969,00 TL masrafın yapıldığı ve bu masrafın davacı ve davalı tarafın ortak olarak ödenmesi gerektiği anlaşıldığından davacı tarafın davasının kısmen kabulü ve kısmen reddi ile, dava tarihinden itibaren 5484,50 TL'nin hesap edilecek faizi ile birlikte davalılardan tahsiliyle davacı tarafa verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiş, hüküm davalılar tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, ortak gider alacağından davalıların payına düşen miktarın tahsili istemine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamında toplanan delillere göre;

1-Dosya içerisinde mevcut olan 21.05.2014 havale tarihli bilirkişi raporunda yapılan işlerin maliyetinin 6.000,00 TL olduğu tespit edilmiş, 06.07.2015 havale tarihli bilirkişi raporunda ise bu bedel 10.969,00 TL olarak belirlenmiş olup iki rapor arasında tespit edilen tutarların birbirleri ile çelişkili olması nedeniyle bilirkişiden ek rapor aldırılıp bu çelişkinin giderilmemesi,

2-Dava konusu edilen bloktaki diğer kat maliklerinin de davaya dahil edilmesi için davacıya süre verilmesi, davaya dahil edilememeleri halinde tespit edilecek miktardan hissesi oranında bedelin davalıdan tahsiline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, davalıların temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde iadesine 13/11/2017 gününde oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/6180, Karar No: 2018/10320, Tarih: 15.10.2018

**7. Ceza Dairesi         2018/6180 E.  ,  2018/10320 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : 4733 ve 5607 sayılı Kanunlara muhalefet

HÜKÜM : Hükümlülük

Yerel mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya okunduktan sonra Türk Milleti adına gereği görüşülüp düşünüldü;

Dairemizin 27.03.2017 tarihli bozma ilamından sonra, sanığın savunmasını almak için meşruhatlı davetiye çıkarılmadan ve sanık savunması alınmadan hüküm kurulması,

Kabule göre;

Dairemizin bozma kararı uyarınca, iş yerinde ele geçirilen 41 kutu makaron yönünden, ayrıca hüküm kurulması ve sanığın kazanılmış hakkı gözetilerek infaz edilmesi gerekirken, bozma gereği yerine getirilmeden yazılı şekilde hüküm tesisi,

Suç konusu kaçak eşyanın 5607 sayılı Yasanın 13/1. maddesi delaletiyle 5237 sayılı TCK'nun 54/4. maddesi uyarınca müsaderesine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi,

Yasaya aykırı, katılan ... İdaresi vekili ve sanık müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, hükmün 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK'nun 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 15.10.2018 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/15874, Karar No: 2015/15850, Tarih: 15.09.2015

**2. Hukuk Dairesi         2015/15874 E.  ,  2015/15850 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Çatalca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 12/03/2015

NUMARASI : 2014/194-2015/186

Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:

Uyuşmazlık ve hüküm 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesi gereğince nüfus kaydının düzeltilmesi isteğine ilişkin olup, inceleme görevinin Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulu'nun 02.02.2015 tarihinde yürürlüğe giren 19.01.2015 tarihli 2015/8 sayılı işbölümü kararı gereğince Yargıtay 18. Hukuk Dairesine ait olduğu düşünülmektedir. Ne var ki, Yargıtay Kanunu'nda 6644 sayılı kanunla yapılan ve 11.04.2015 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik gereğince dosyanın bu Daireye değil, işbölümü uyuşmazlıklarını çözmekle görevli Hukuk İşbölümü İnceleme Kurulu'na gönderilmesi gerekmiştir.

SONUÇ : Yukarıda belirtilen sebeple dosyanın Hukuk İşbölümü İnceleme Kurulu'na gönderilmesine oybirliğiyle karar verildi. 15.09.2015 (Salı)
Yargıtay — Esas No: 2013/1766, Karar No: 2013/15772, Tarih: 12.09.2013

**(Kapatılan)21. Hukuk Dairesi         2013/1766 E.  ,  2013/15772 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Davacı, kurum, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak koşuluyla 23/01/2009-22/04/2010 tarihleri arasında yersiz ödenen aylıkların her bir ödemenin yapıldığı tarihten itibaren işlemiş ve geri tahsil edileceği tarihe kadar işleyecek yasal faiziyle tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin reddine karar vermiştir.

Hükmün davacı kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

K A R A R

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,

2-Dava; ölen annesinden dolayı ölüm aylığı alan davalının aylığının, boşandığı eşi ile birlikte yaşaması nedeniyle 5510 sayılı Kanunun 56/2. maddesi uyarınca kesilmesi nedeniyle davacıya yersiz ödenen aylıkların faizi ile tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece, davalının annesinin ölümünden önce boşandığı, bir süreliğine, müşterek çocukları ve eski eşi ile aynı ortamda yaşamış olduğu kabul edilse dahi, bu hususun davalının sırf maaş almaya hak kazanabilmek için eşinden boşandığını ispatlamaya yetmeyeceği, davalının ölüm almak için muvazaalı, kusurlu veya hileli olarak hareket ettiği ispatlanamadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davalının yaşlılık aylığı alan annesinin 23.12.2008 tarihinde öldüğü, davalının da 15.09.1998 tarihinde eşinden boşandığı, 22.01.2009 tarihinde tahsis talebinde bulunduğu, 01.01.2009 tarihinden itibaren ölüm aylığının bağlandığı, kontrol memuru tarafından tutulan raporda; "davalının boşanmış olduğu eşi ile aynı adreste birlikte yaşadığının" belirtildiği, bu idari soruşturma esnasında tutulan 15.02.2010 tarihli kolluk tutanağında; “davalının boşandığı eşi ile birlikte yaşadığının” belirtildiği, bu nedenle ölüm aylığının bağlandığı tarih itibari ile kesildiği ve 01.01.2009 – 23.03.2010 tarihleri arasında ödenen toplam 4.945,04 TL aylığın yersiz ödendiği belirtilerek borç çıkarıldığı görülmüştür.

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasanın 56 maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.