muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2013/6735, Karar No: 2013/10486, Tarih: 03.06.2013

**4. Hukuk Dairesi         2013/6735 E.  ,  2013/10486 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Davacı ... vekili Avukat ......tarafından, davalı ....... ve diğerleri aleyhine 29/12/2011 gününde verilen dilekçe ile maddi ve manevi tazminat istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; yargı yolu nedeniyle davanın dava şartı yokluğundan reddine dair verilen 04/10/2012 günlü kararın Yargıtay’ca incelenmesi davacı vekili tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü.

1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere göre davalı ... yönünden temyiz itirazları reddedilmelidir.

2-Diğer davalılara yönelik temyiz itirazları yönünden:

Dava, maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir. Mahkemece, yargı yolu nedeniyle dava şartı yokluğundan davanın reddine karar verilmiş; hüküm, davacı vekili tarafından temyiz olunmuştur.

Dava, kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken, kusurları sonucu kişilere zarar vermelerinden kaynaklanan ve zarar görenlerin idare ve kamu görevlileri aleyhine açtıkları maddi ve manevi tazminat davasıdır.

Kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken veya görevlerini yaparken kişilere zarar vermesi, ilgili kamu kurumunun hizmet kusurunu oluşturur. Bu durumda sorumlu, kamu görevlisinin emrinde çalışmakta olduğu kamu kurumu olup dava o kurum aleyhine açılmalıdır.(TC Anayasası 40/III, 129/V, 657 Sy. K.13, HGK 2011/4-592 E., 2012/25 K.) Bu konuda yasal düzenlemeler, emredici hükümler içermektedir. Diğer yandan Sorumluluk Hukukunun temel ilkeleri açısından bakıldığında da bu şekilde düzenlemenin mevzuatta yer almış olması zarar görenin zararının karşılanması yönünde önemli bir teminattır.

Davaya konu edilen olayda; Davalı ... dışındaki davalılardan ... belediye başkanı, diğer davalılar da belediye meclis üyeleridir ve kusurları nedeniyle verdikleri zararın giderilmesi isteminde bulunulmuştur.

Şu durumda, yerel mahkemece kamu görevlisi olan davalılar hakkında, kusuruna dayanılarak açılan davanın husumet yönünden (taraf sıfatı yokluğundan) reddine karar verilmesi gerekirken, yerinde olmayan gerekçe ile yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya uygun düşmediğinden kararın bozulması gerekmişse de bu yanılgının giderilmesi yeniden yargılamayı da gerektirmediğinden, HUMK’nun 438. maddesi uyarınca hükmün düzeltilerek onanması gerekmiştir.

Şu durumda, yerel mahkemece kamu görevlisi olan davalılar hakkında, kusuruna dayanılarak açılan davanın husumet yönünden (taraf sıfatı yokluğundan) reddine karar verilmesi gerekirken, yerinde olmayan gerekçe ile yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya uygun düşmediğinden kararın bozulması gerekmişse de bu yanılgının giderilmesi yeniden yargılamayı da gerektirmediğinden, HUMK’nun 438. maddesi uyarınca hükmün düzeltilerek onanması gerekmiştir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda (2) nolu bentte gösterilen nedenle hüküm bölümünün (1) fıkrasının çıkarılarak, yerine “Davalı ... yönünden davanın HMK 114/1-b gereğince yargı yolu nedeniyle reddine, diğer davalılar yönünden davanın HMK 114/1-d gereğince husumet (davalı sıfatı) yokluğundan reddine” biçimindeki sözcük dizisinin yazılmasına, diğer temyiz itirazlarının (1) nolu bentte açıklanan nedenlerle reddine ve kararın düzeltilmiş bu biçiminin ONANMASINA ve peşin alınan harcın istek halinde geri verilmesine 03/06/2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/8965, Karar No: 2022/1960, Tarih: 16.02.2022

**10. Hukuk Dairesi         2021/8965 E.  ,  2022/1960 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi : ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi

İlk Derece

Mahkemesi : ... 2. İş Mahkemesi

Dava, davacının prime esas kazancının tespiti istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabul kısmen reddine dair verilen karara karşı davacı ve davalılar vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesince verilen kararın, davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM

Davacı vekili dava dilekçesinde; 2004-2015 yılları arasında iş makinesi operatörü olarak çalıştığını, müvekkilinin davalı işyerinde çalışırken aldığı en son aylık ücretinin 2.400,00-TL olmasına rağmen müvekkilinin ücretinin SGK'ya asgari ücret üzerinden bildirildiğini, müvekkiline ödenen aylık ücretin asgari ücret tutarındaki kısmının banka hesabına havale edilip kalan miktarın ise elden ödendiğini belirterek; çalıştığı süre döneminde eksik bildirilen prime esas kazancın tespitini istemiştir.

II-CEVAP

Davalı işverenler vekili, dosyaya sunduğu cevap dilekçesinde özetle; davacının ücret ile ilgili iddialarını yazılı delillerle ispatlaması gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Kurum vekili; davacının bildirimlerinin asgari ücret üzerinden yapıldığını, davacının talebinin kanuna uygun olmadığını belirterek; davanın reddini istemiştir.

A-İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; davanın kısmen kabulü ile; davacının, davalılar yanındaki çalışmalarına ilişkin olarak SGK'ya bildirilmesi gereken aylık PEK tutarlarınının ve dönemlerinin,

26/05/2004-30/06/2004 tarihleri arası aylık brüt 929,23 TL,

01/07/2004-20/09/2004 tarihleri arası aylık brüt 975,69 TL,

15/06/2005-20/08/2005 tarihleri arası aylık brüt 1.073,55 TL,

07/09/2005-27/09/2005 tarihleri arası aylık brüt 1.073,55 TL,

02/06/2006-31/08/2006 tarihleri arası aylık brüt 1.166,47 TL,

05/06/2007-30/06/2007 tarihleri arası aylık brüt 1.235,67 TL,

01/07/2007-02/11/2007 tarihleri arası aylık brüt 1.285,10 TL,

15/05/2008-30/06/2008 tarihleri arası aylık brüt 1.336,50 TL,

01/07/2008-30/09/2008 tarihleri arası aylık brüt 1.403,06 TL,

12/05/2009-30/06/2009 tarihleri arası aylık brüt 1.463,04 TL,

01/07/2009-05/12/2009 tarihleri arası aylık brüt 1.522,35 TL,

07/05/2010-30/06/2010 tarihleri arası aylık brüt 1.601,43 TL,

01/07/2010-18/10/2010 tarihleri arası aylık brüt 1.670,63 TL,

20/10/2010-30/11/2010 tarihleri arası aylık brüt 1.670,63 TL,

30/05/2012-30/06/2012 tarihleri arası aylık brüt 1.947,42 TL,

01/07/2012-19/12/2012 tarihleri arası aylık brüt 2.066,04 TL,

12/05/2009-30/06/2009 tarihleri arası aylık brüt 1.463,04 TL,

01/07/2009-05/12/2009 tarihleri arası aylık brüt 1.522,35 TL,

07/05/2010-30/06/2010 tarihleri arası aylık brüt 1.601,43 TL,

01/07/2010-18/10/2010 tarihleri arası aylık brüt 1.670,63 TL,

20/10/2010-30/11/2010 tarihleri arası aylık brüt 1.670,63 TL,

30/05/2012-30/06/2012 tarihleri arası aylık brüt 1.947,42 TL,

01/07/2012-19/12/2012 tarihleri arası aylık brüt 2.066,04 TL,

02/04/2013-14/05/2013 tarihleri arası aylık brüt 2.149,74 TL,

15/05/2013-30/06/2013 tarihleri arası aylık brüt 2.149,74 TL,

01/07/2013-12/12/2013 tarihleri arası aylık brüt 2.243,98 TL,

04/04/2014-30/06/2014 tarihleri arası aylık brüt 2.352,72 TL,

01/07/2014-30/11/2004 tarihleri arası aylık brüt 2.491,11 TL,

07/04/2015-30/06/2015 tarihleri arası aylık brüt 2.639,40 TL,

01/07/2015-30/11/2015 tarihleri arası aylık brüt 2.797,56 TL olduğunun tespitine, bu hususta fazlaya dair taleplerin reddine, dair hüküm tesis edilmiştir.

B-BAM KARARI

Bölge Adliye Mahkemesince; ... 2. İş Mahkemesinin 01.07.2020 tarihli, 2019/538 Esas- 2020/308 Karar sayılı kararı, usul ve esas yönünden hukuka uygun bulunduğundan istinaf başvurularının 6100 sayılı Yasanın 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine, dair karar verilmiştir.

TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ:

Davalılar vekilleri temyiz dilekçesinde; ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi kararının, talebin tanıkla ispat sınırı altında kaldığını belirtmek suretiyle; bozulması gerektiğini beyan etmiştir.

IV-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME:

Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un “Prime Esas Kazançlar” başlıklı 80. maddesinin 1. fıkrasın, sigortalıların prime esas kazançlarının nasıl belirleneceği açıklanmıştır. Hizmet tespitine yönelik davalarda, 5510 sayılı Kanun 86. maddede (506 s. K m. 79), mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamlarının dikkate alınacağı belirtilmiştir. Bu nedenle sigortalının ücretinin ve davalı Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na (Devredilen SSK) davalı işveren tarafından ödenen ve ödenmesi gereken primlerin miktarının belirlenebilmesi amacıyla prime esas kazancın tespitinde, gerçek ücretin esas alınması koşuldur.

Davanın niteliği gereği çalışma olgusunun her türlü delille ispatlanabilmesine karşılık ücretin ispatında bu denli serbestlik söz konusu değildir. Ücretin ispatında Hukuk Genel Kurulu’nun 2005/409-413, 2010/480-523, 2011/608-649 sayılı kararlarında da belirtildiği üzere, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu 200. (1086 sayılı HUMK m. 288) maddesinde yazılı sınırları aşan, ücret alma iddialarının, yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır. Ücret miktarı maddelerde belirtilen sınırları aşıyorsa, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe haiz olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, işçinin imzasının bulunduğu aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, usulüne uygun tutulan ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle ispatı mümkündür.

Yazılı delille ispat sınırın altında kalan miktar için veya bu miktar üzerinde olsa bile varlığı iddia edilen çalışma süresine ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgelerin bulunması halinde tanık dinletilmesi mümkündür (1086 sayılı HUMK m. 292; HMK m. 202). Eğer ispat sınırının altında kalan ücretler, yine işçinin imzası bulunan belgelere dayanıyorsa yine aksinin yazılı delillerle ispatlanması gerekecektir (HMK m. 201).

5510 sayılı Kanun 82. maddede (506 sK. M. 78) prime esas günlük kazançların alt ve üst sınırlarının ne olacağı gösterilmiştir. Günlük kazançları alt sınırın altında olan sigortalılar ile ücretsiz çalışan sigortalıların günlük kazançları alt sınır üzerinden, günlük kazançları üst sınırdan fazla olan sigortalıların günlük kazançları da üst sınır üzerinden hesaplanır.

Eldeki davada, yazılı delil olmayan dönemler bakımından talebin tanıkla ispat sınırının üstünde olduğu hususu yukarıda izah edilenler kapsamında değerlendirilmek suretiyle belirlenip, gözetilmeli ve elde edilecek sonuca göre bir karar verilmelidir,

O halde, davalılar vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararı kaldırılarak; İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi kararının HMK'nın 373/1. maddesi gereğince kaldırılarak temyiz edilen İlk Derece Mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgililere iadesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine, dosyanın karar veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, Üye ...’ın muhalefetine karşı Başkan ... ile Üyeler ..., ... ve ...’nın oyları ve oy çokluğuyla, 16/02/2022 gününde karar verildi.

KARŞI OY GEREKÇESİ

1.Çoğunluk ile aradaki temel uyuşmazlık prime esas kazancın (ücretin) tespitinde, aylık ücret tutarının 6100 sayılı HMK.’un 200 ve 202. maddelerinde belirtilen sınırları aştığı takdirde yazılı delille kanıtlanması gerekip gerekmediği, bu konuda işçilik alacakları davasında belirlenen ücretin esas alınıp alınmayacağı, birkaç aya ilişkin banka ödemesinin sadece o aylara özgü mü yoksa diğer aylar için de kritere olup olmayacağı” noktasında toplanmaktadır.

KARŞI OY GEREKÇESİ

1.Çoğunluk ile aradaki temel uyuşmazlık prime esas kazancın (ücretin) tespitinde, aylık ücret tutarının 6100 sayılı HMK.’un 200 ve 202. maddelerinde belirtilen sınırları aştığı takdirde yazılı delille kanıtlanması gerekip gerekmediği, bu konuda işçilik alacakları davasında belirlenen ücretin esas alınıp alınmayacağı, birkaç aya ilişkin banka ödemesinin sadece o aylara özgü mü yoksa diğer aylar için de kritere olup olmayacağı” noktasında toplanmaktadır.

2.Yerel mahkemece yapılan yargılama sonunda “iş makinesi operatörü olarak görev yaptığı, davacının iş akdinin feshi sonrası sözleşmeden doğan alacaklarının tahsili amacıyla Mahkememizin 2015/725 E. sayılı dava dosyasıyla davalılara karşı dava açtığı, Mahkememizce yapılan yargılama sonucunda 12/09/2017 tarihli hükümle davalılar arasında organik bağ bulunduğundan davalıların müştereken ve müteselsilen sorumlu olmaları kaydıyla davanın kısmen kabulüne karar verildiği, Mahkememizin 2015/725 E. sayılı dava dosyasında hükme esas alınan raporda davacının son aylık çıplak brüt ücretinin 2.797,56 TL olarak nazara alındığı ve dava konusu alacakların belirlenen bu ücrete göre hesaplandığı, kararın kesinleştiği, dosyada mevcut SGK kayıtlarının incelenmesinde 2008 yılı Ekim ve Kasım aylarında davacının iddiası bağlamında noksan bir bildirimin bulunmadığı, Mahkememizce dönemsel sigorta primleri bordroları ile aylık prim ve hizmet belgelerinde bildirimleri yapılan sigortalıların bilgi ve görgülerine başvurulduğu, ilgili meslek örgütlerinden ücret araştırması yapıldığı, 05/06/2020 tarihli raporda; davacının prime esas kazanç miktarlarının emsal ücret tutarları ve ... 2. İş Mahkemesi'nin 2015/725 E. sayılı dava dosyasında hükme esas alınan ücret tutarı nazara alınarak alternatifli şekilde tablolar halinde rapor ekinde sunulduğunun bildirildiği, bahse konu raporun usul, yasa ve dosya kapsamına uygun, denetime elverişli olduğu, kesinleşen işçi alacağı dosyasında verilen hükmün işbu dosyamız yönünden kuvvetli delil niteliğinde bulunduğu” gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

3.Kararın temyizi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince “davacının dava konusu dönem içerisinde davalı işyerlerinden asgari ücretle bir kısım çalışmalarının bildirildiği, davacının işyerlerinde iş makinesi operatörü olarak çalıştığı, davalı işyerleri arasında organik bağ bulunduğu, davacının yaptığı iş dikkate alınarak emsal ücret araştırmasının yapıldığı ve davacı tarafından açılan işçilik alacakları dosyasında da emsal ücret araştırmasına göre davacının ücretinin belirlendiği, davacının davalı işyerlerinde iş makinesi operatörü olarak yaptığı işin nitelikli olduğu, bu nedenle asgari ücretle çalıştığının kabul edilemeyeceği,yapılan emsal ücret araştırmaları ve işçilik alacakları dosyasında toplanan deliller dikkate alınarak davacının ücretinin belirlendiği, davalı işyerlerinde geçen çalışma süreleri dikkate alınarak prime esas kazancının tespitine karar verildiği” gerekçesi ile tarafların istinaf istemlerinin reddine karar verilmiştir.

4.Kararın temyizi üzerine çoğunluk görüşü ile prime esas kazancın gerçek ücret üzerinde belirlenmesi gerektiği kabul edilmekle birlikte “aylık ücret tutarının 6100 sayılı HMK.’un 200 ve 202. Maddelerinde belirtilen sınırları aştığı takdirde, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe sahip olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle kanıtlanmasının olanaklı olduğu, yazılı delille ispat sınırının altında kalan miktar için tanık dinlenebileceği gibi, tespiti istenen miktar sınırı aşsa dahi varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinlenmesinin mümkün olduğu, emsal ücretin esas alınmayacağı, ayrıca yazılı delillerin de sözkonusu edilen ay için olanaklı olduğu, diğer aylar için delil teşkil etmeyeceği” gerekçesi ile bozulmasına karar verilmiştir.

5.Çoğunluk görüşüne aşağıda açıklanan gerekçeler ve özellikle sosyal güvenlik hakkının vazgeçilmez hak ve kamu düzeninden olması, resen araştırma ilkesinin geçerli olması, bordronun 4857 sayılı İş Kanunu, 6098 sayılı TBK ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri ile 6100 sayılı HMK hükümlerine göre senet niteliğinin bulunmaması karşısında katılınmamıştır.

5.Çoğunluk görüşüne aşağıda açıklanan gerekçeler ve özellikle sosyal güvenlik hakkının vazgeçilmez hak ve kamu düzeninden olması, resen araştırma ilkesinin geçerli olması, bordronun 4857 sayılı İş Kanunu, 6098 sayılı TBK ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri ile 6100 sayılı HMK hükümlerine göre senet niteliğinin bulunmaması karşısında katılınmamıştır.

6.Sosyal Güvenlik Hakkının niteliği: Anayasa’nın 60. maddesi uyarınca “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar”. Belirtmek gerekir ki; Sosyal devlet olmanın bir gereği ve sonucu, sosyal güvenlik hakkının tüm bireylere sağlanması ve güvence altına alınmasıdır. Sosyal güvenlik hakkı vazgeçilmez bir anayasal haktır ve kamu düzenindendir. Hizmet tespiti, prime esas kazancın tespiti ve buna bağlı olarak yaşlılık aylığı, bir sosyal güvenlik hakkıdır. Ayrıca vazgeçilmez olan bu hakkını kendisi kısıtladığı ve uzun süre sonra bu hakkı istemesinin dürüstlük kuralına aykırı davranış olduğu ileri sürülemez.

7.Sigortalı bu haktan vazgeçemeyeceğinden, açtığı davadan feragat edemez, davalı işvereninde bu kapsamda davayı kabul etmesinin de sonuca etkisi yoktur. Feragatin, kabulün ve en önemlisi kesin delil niteliğinde olan ikrarın dikkate alınmadığı bu davada, resen araştırma ilkesi geçerlidir. Zira çoğunluk kararının belirttiğinin aksine prime esas kazancın tespiti davalarında yazılı delille ispat kuralının uygulanmayacağı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu’nun 04.10.2019 tarihli, ve 2018/1 E., 2019/5 K. sayılı kararında “… yurt içine/yurt dışına sefer yapan tır şoförlerine her sefere çıktıklarında ödenen paranın harcırah/yolluk veya ücret/prim niteliğinde olup olmadığı, kıdem tazminatı ve prime esas kazancın hesabında dikkate alınıp alınmayacağı konusunda içtihatların birleştirilmesi talep edilmiş ise de; işçilik alacakları davalarında taraflarca getirilme ilkesinin, sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan davalarda ise resen araştırma ilkesinin geçerli olması nedeniyle her dava dosyasında somut olayın özelliği ile delil durumu da dikkate alınarak yapılan ödemenin ücret ya da harcırah/yolluk olarak kabulünün mümkün olabileceği, bu nedenle aynı tür uyuşmazlıkların tümü için geçerli, soyut ve genel nitelikli kurallar koyan ve temel amacı hukukta birliği ve bütünlüğü sağlamak olan içtihadı birleştirme kararlarının bu amacı ile bağdaşmayacak şekilde bir sınırlandırma yapılmasının uygun düşmeyeceği gerekçesiyle içtihatların birleştirilmesine yer olmadığı…” şeklinde açıklanmıştır.

8. Resen araştırma ilkesi uyarınca da;

8. Resen araştırma ilkesi uyarınca da;

8.1.Re’sen araştırma ilkesinin uygulama alanı bulduğu ve hâkimin verdiği hükme esas teşkil edecek olan dava malzemesinin toplanması ile görevli olduğu davalarda, iddianın ve savunmanın genişletilmesi yasağı uygulanmaz(Abdurrahim Karslı, Medeni Muhakeme Hukuku, 4. Baskı, ..., 2014,I, s. 469. Bu konuda ayrıca Bkz Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü, C.II, 6. Baskı, ..., 2001, s.1732; Hakan Pekcanıtez/Oğuz Atalay/ Muhammet Özekes, Medeni Usul Hukuku, 14. Baskı, ..., 2013, s.366).

8.2.Re’sen araştırma ilkesinin uygulanma alanı bulduğu uyuşmazlıklarda, ortaya çıkan hukuki sonuçlardan bir başkası delil sözleşmesinin yapılamamasıdır(KARSLI, s.261).

8.3.Re’sen araştırma ilkesinin uygulanma alanı bulduğu uyuşmazlıklarda, isticvap hükümleri uygulama alanı bulmaz ve tarafların ikrarı da hâkimi bağlamaz(KARSLI, s.261).

8.4.Re’sen araştırma ilkesinin geçerli olduğu davalarda, kural olarak ikinci tanık listesi verilebilir(KURU (C.II), s.1924; KARSLI, s. 262,469).

8.5.Re’sen araştırma ilkesi, tarafların hareket özgürlüklerini kısıtlamaktadır. Bu ilkenin uygulandığı davalarda yemin teklif edilemez.( KURU (C.II), s.1924; KARSLI, s. 262,469)

8.6.Kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulama alanı bulduğu davalarda, hâkimin kendiliğinden keşfe karar verdiği hallerde, keşif giderlerinin taraflarca ödenmemesi durumunda, hâkim bu giderlerin devlet hazinesi tarafından ödenmesine karar verebilir(KURU (C.III), s.2847-2850; KARSLI, s.469).

8.7.En önemlisi tasarruf ilkesinin uygulandığı davalarda, hâkim kesin deliller ile bağlı olduğu halde, re’sen araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda hâkim kesin delillerle bağlı değildir(Özmumcu, Seda. Türk Hukukunda Yargıtay Kararları Işığında Re’sen Araştırma İlkesi. Medeni Usul ve İcra İflas Hukukçuları Toplantısı. S.D.U. Hukuk Fakültesi Dergisi Mihbir Özel Sayısı, s: 145-171).

9.6100 sayılı HMK.’un 200. maddesine göre (1086 sayılı HUMK. Mad.288) “Bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukukî işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri belirli bir miktarın üzerinde ise senetle ispat olunması gerekir. Senet kavramı, belge (Mad. 199) kavramı ile özdeş değildir. 200. madde ile düzenlenen kural “senetle ispat zorunluluğu”dur, “belge ile ispat zorunluluğu değildir”; keza, 201. maddedeki kural, “senede karşı tanıkla ispat yasağıdır (senede karşı senetle ispat zorunluluğudur), senede karşı belgeyle veya belgeye karşı senetle ispat zorunluluğu değildir. Hükmün (Mad.200) düzenlediği bu kural, yargılama hukukunda genellikle, “senetle ispat zorunluluğu” olarak anılmaktadır. Aslında bu kuralın doğrusu (doğru söylenişi), “tanıkla ispat yasağı” şeklinde olmalıdır. Çünkü 200. maddedeki parasal sınırı aşan hukukî işlemlerin, senedin yanı sıra, (diğer kesin deliller olan) ikrar, yemin ve kesin hükümle de ispatı mümkündür(Yılmaz, E. HMK. Şerhi. s: 2419-2420).