muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2018/185, Karar No: 2021/279, Tarih: 15.06.2021

Nitekim, Ceza Genel Kurulunun 04.06.2013 tarihli ve 1526-286 ile 02.10.2007 tarihli ve 160-192 sayılı kararların da aynı sonuca ulaşılmıştır.

Bu açıklamalar ışığında uyuşmazlık konusu değerlendirildiğinde;

Taksirle bir kişinin ölümüne neden olma suçundan yapılan yargılamanın son oturumunda sanık müdafisinin lehe hükümlerin uygulanması yönündeki talebine karşın Yerel Mahkemece hükmedilen hapis cezasının TCK’nın 50. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca adli para cezasına çevrilip çevrilmeyeceğine ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmaksızın “sanığın sabıkasının bulunmaması ve yargılama sürecindeki davranışları dolayısıyla tekrar bir suç işlemeyeceği konusunda mahkememizde olumlu kanaatin oluşması” şeklindeki gerekçeyle TCK’nın 51. maddesi gereğince hapis cezasının ertelenmesine karar verilen dosya kapsamında,

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca sanık hakkında TCK’nın 50/1-a ve 50/4. maddelerinin uygulanıp uygulanmayacağı konusunda da olumlu ya da olumsuz bir karar verilmesi ve bu kararın gerekçelendirilmesi gerektiği düşüncesiyle itiraz kanun yoluna başvurulmuş ise de;

Gerekçeli kararda değinilen “sanığın sabıkasının bulunmaması ve yargılama sürecindeki davranışları dolayısıyla tekrar bir suç işlemeyeceği konusunda mahkememizde olumlu kanaatin oluşması” şeklindeki gerekçenin hem hapis cezasının seçenek yaptırım olarak adli para cezasına çevirilmesi hem de hapis cezasının ertelenmesi bakımından uygulanabilir olması, adli para cezasının ertelenmesine yasal olanak bulunmaması sebebiyle TCK’nın 50. maddesinin öncelikle tartışılmasının hapis cezasının ertelenememesi sonucunu doğurması, sanık ve müdafisi tarafından anılan kişiselleştirme kurumlarından hangisinin uygulanacağı yönünde açık bir tercih veya talebin ileri sürülmemesi ve mevcut yasal düzenlemeler göz önönde bulundurulduğunda söz konusu kurumlardan birinin mutlak olarak diğerinden daha lehe olduğundan söz edilememesi hususları birlikte değerlendirildiğinde, sosyal ve ekonomik durumunu da tespit ettiği sanığı bizzat gözlemleyen Yerel Mahkemece TCK’nın 50. maddesi ile ilgili olarak ayrıca bir değerlendirme yapılmadan takdir hakkının hapis cezasının ertelemesi yönünde kullanılmasında herhangi bir isabetsizlik bulunmadığı ve söz konusu uygulamanın hâkimlerin kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm vereceklerine ilişkin Anayasa’nın 138. maddesi ile uyum içerisinde olduğu kabul edilmelidir.

Bu itibarla, haklı nedenlere dayanmayan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının reddine karar verilmelidir.

Çoğunluk görüşüne katılmayan altı Ceza Genel Kurulu Üyesi; "itirazın kabulüne karar verilmesi gerektiği" düşüncesiyle karşı oy kullanmışlardır.

SONUÇ:

Açıklanan nedenlerle;

1- Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının REDDİNE,

2- Dosyanın, mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİ EDİLMESİNE, 15.06.2021 tarihinde yapılan müzakerede oy çokluğuyla karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/12976, Karar No: 2019/16038, Tarih: 16.12.2019

**17. Ceza Dairesi         2019/12976 E.  ,  2019/16038 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEME KARARI : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesinin

HÜKÜM : Mahkumiyet (İstinaf İsteminin Esastan Reddi)

SUÇ : Hırsızlık

Şanlıurfa 4. Asliye Ceza Mahkemesinin 2017/538 Esas ve 2017/623 Karar sayılı ilamı ile hırsızlık suçundan verilen mahkumiyet hükmüne karşı, sanık ... müdafiinin CMK'nın 272 ve müteakip maddeleri uyarınca İstinaf kanun yoluna başvurması üzerine; Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesince dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu verilen 08.02.2018 gün, 2018/205 Esas ve 2018/229 Karar sayılı "Esastan Red" kararına karşı, sanık ... ve müdafiinin temyizi üzerine Yargıtay 17. Ceza Dairesinin 03/12/2018 tarih, 2018/5342 Esas ve 2018/15471 Karar sayılı kararıyla; temyiz isteminin reddine karar verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 25/10/2019 tarih ve 2019/83231 sayılı yazısı ile;

ANLATIM VE TALEP:

Sanıklar ..., ... ve ... hakkında Şanlıurfa Cumhuriyet Başsavcılığının 23/08/2017 tarihli iddianamesi ile nitelikli hırsızlık suçundan açılan kamu davası ile Şanlıurfa 4. Asliye Ceza mahkemesince yapılan yargılama sonucunda 12/09/2017 tarih, 2017/538 Esas ve 2017/623 karar sayılı ilam ile sanıkların 10 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilip, verilmiş olan mahkumiyet hükmü diğer iki sanık ve sanık Eyyüp Donanlı müdafii tarafından yasal süresi içerisinde istinaf edilmekle Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmiş ve Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesinin 08/02/2018 tarihli hükmü ile sanıkların istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmesi üzerine sanık ... ile Sanık ... ve müdafiinin süresinde yapmış oldukları temyiz talepleri üzerine dosya Başsavcılığımıza intikal etmiş ve 25/05/2018 tarihli tebliğname ile dosya Yüksek Yargıtay'ın 17. Ceza dairesine gönderilmiştir.

Dosyanın tevdi edildiği Yüksek 17. Ceza Dairesi, 03/12/2018 gün, 2018/5342 Esas ve 2018/15471 Karar sayılı ilamıyla;

''Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesince; verilen hükümler temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararların niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü:

I-Sanık ... hakkında hırsızlık suçundan kurulan hükmün temyiz incelenmesinde;

5271 sayılı CMK'nın 288. maddesi ''Temyiz, ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır. Bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır.'', aynı Kanun'un 294. maddesi ''Temyiz eden, hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini temyiz başvurusunda göstermek zorundadır. Temyiz sebebi ancak hükmün hukuki yönüne ilişkin olabilir.'' ve aynı Kanun'un 301. maddesi ''Yargıtay, yalnız temyiz başvurusunda belirtilen hususlar ile temyiz istemi usule ilişkin noksanlardan kaynaklanmışsa, temyiz başvurusunda bunu belirten olaylar hakkında incelemeler yapar.'' şeklinde düzenlenmiştir.

5271 sayılı CMK'nın 288. maddesinde belirtildiği üzere, temyiz ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır. İstinaf kararı sonrasında temyiz incelemesi yapacak olan Yargıtay sadece hukuka aykırılıkları incelemekle yetkilidir. Yargıtay temyiz incelemesi yaparken temyiz edilen dosyadaki maddi olguları inceleyemeyeceği, maddi vakıaların denetimini yapamayacağı gibi kararı veren mahkemenin takdirinin yerinde olup olmadığını inceleyemeyecektir.

Sanık ve müdafiinin temyiz istemlerinin, sanığın suçu işlemediğine, şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince beraatine karar verilmesi gerektiğine, eksik kovuşturma sonucu hüküm kurulduğuna yönelik olduğu belirlenmekle sanık ve müdafiinin temyiz istemlerinin maddi vakıa denetimi gerektiren sebeplere dayandığının ve CMK’nın 289. maddesinde düzenlenen hukuka aykırılık nedenlerinin de bulunmadığının anlaşılması karşısında; sanık ... ve müdafiinin temyiz isteminin 5271 sayılı CMK'nın 298. maddesi uyarınca REDDİNE,...'' 03.12.2018 tarihinde oy birliğiyle karar verilmiştir.

Sanık ...'nın 08/05/2019 ve 22/05/2019 tarihli ve özetle hakkında verilen hükmün bozulması talepli dilekçeleri Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesince 27/06/2019 tarihli kararıyla CMK'nın 308. maddesi kapsamında itiraz olarak değerlendirilerek dosyanın bu yönüyle incelenmek üzere Başsavcılığımıza gönderilmesi üzerene incelenen dosyada, sanık ... lehine açıklanacak gerekçelerle itiraz etme zorunluluğu doğduğu belirtilmiştir.

İTİRAZ NEDENLERİ:

Özetle itiraza konu husus, suç vasfına, cezanın bireyselleştirilmesine yönelik olmayıp sanık ve müdafinin temyiz dilekçesi içeriklerine göre tebliğnamedeki istem gibi temyiz talebinin esastan reddine karar verilmesi gerekirken CMK'nın 298. maddesi uyarınca temyiz dilekçelerinde hukuki sebep gösterilmemiş olması gerekçesi ile temyiz istemlerinin REDDİNE karar verilmiş olması hususudur.

Yargılama ve itiraza konu somut olay incelendiğinde; sanıklar Eyyüp ile Ömer'in suç tarihinden önce Sefa Rent A Car isimli iş yerinden 34 JK 9570 plaka sayılı aracı kiraladıkları ve suç tarihinde, sanıkların kiralamış oldukları bu araçla, Şanlıurfa İli, Eyyüp Nebi Mah. Süleyman Şah Cad. üzerinde kapıları ve camları kilitlenmiş vaziyette park edilmiş olan suça konu 63 UB 549 plaka sayılı kamyonun yanına gece 23.00 sularında keşif amacıyla geldikleri ve daha sonra saat 00.13'te suça konu aracı çalıştırıp çalarak daha önce kiraladıkları araç önden suça konu kamyonet arkadan takip etmek suretiyle değişik illerden geçerek Şırnak ili Cizre İlçesine kadar gelmeleri şeklinde gerçekleşen eylemleri nedeniyle sanıklar hakkında yapılan yargılama

sonucunda geceleyin nitelikli hırsızlık suçundan her birisi için 10 yıl 6 ay hapis cezasına mahkumiyet hükmünün verildiği ve ceza miktarı itibarıyla anılan hükmün temyize tabi olduğu konusunda duraksamanın bulunmadığı anlaşılmaktadır.

sonucunda geceleyin nitelikli hırsızlık suçundan her birisi için 10 yıl 6 ay hapis cezasına mahkumiyet hükmünün verildiği ve ceza miktarı itibarıyla anılan hükmün temyize tabi olduğu konusunda duraksamanın bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Yüksek 17. Ceza Dairesince yapılan temyiz incelemesi sonucu sanık ... ve müdafinin temyiz istemleri, dilekçe içerikleri özetle ''Sanığın suçu işlemediğine, şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince beraatine karar verilmesi gerektiğine, eksik kovuşturma sonucu hüküm kurulduğuna yönelik olduğu'' belirlenerek ve temyiz istemelerinin maddi vakıa denetimi gerektiren sebeplere dayandığı tespiti yapılarak 5271 sayılı CMK'nın 298. maddesi uyarınca reddedilmiştir.

Sanık ve müdafiinin temyiz dilekçesi içerikleri ayrı ayrı incelendiğinde;

1)Sanık müdafiinin 07/03/ 2018 tarihli temyiz dilekçesi özetle ''....sanığın üzerine atılı suçun ispatlanamadığına, sanıklardan Halil ...'in kollukta ve sorgu hakimliğinde vermiş olduğu ve sonradan mahkeme huzurunda inkar ettiği savunmanın geçersiz olduğuna, suçun işlenmesinde kullanılan 34 JK 3570 plaka sayılı araç her ne kadar müvekkil sanık Eyyüp adına kiralanmışsa da aslında aracı kiralayanın sanık ... olduğuna ve sanık Eyyüp'ün hanımı hasta olan diğer sanık ...'e insanlık yaparak araç kiralaması için ehliyetini vermiş olduğuna, sanığın üzerine atılı suç kuvvetli delillerle ispatlanamadığından ve mahkumiyet kararı soyut şüphe üzerine dayandırıldığından masumiyet karinesinin ihlal edildiğine, şüpheden sanık yararlanır ilkesine aykırı davranıldığına, delillerin tekrar değerlendirilmesi gerektiğine ve gerekirse yeni tanıklar dinlemesine, sanığın ehliyeti olmakla birlikte araç sürmeyi gerçekte bilmediğine, bu hususta yerel mahkemede tanık dinletme taleplerinin dikkate alınmadığına, sanığın kullanmış olduğu 0 545 953 70 48 nolu telefonun dökümünün alınması ve görüşme kayıtlarının incelenerek sanığın söz konusu olayla ilgisinin olmadığının tespit edilmesini talep ettiklerine ve suç tarihinde sanığın evde olduğuna ilişkin tanıkların bulunduğu ve bunların dinlenmesi gerektiğine ...'''

2)Sanık 20/03/2018 tarihli temyiz dilekçesi özetle '' ....Sanıklardan Halil ...'i hiç tanımadığına diğer sanık ...'in komşusu ve arkadaşı olduğuna ve eşinin kanser hastası olması nedeniyle sanık ...'le birlikte megan marka aracı birlikte kiraladıklarına ve bu aracın kiralanması için ehliyet fotokopisini verdiğine, kendisinin araç kullanmayı bilmediğine, bunun dışında kiralanan araçlardan haberinin olmadığına, suçun işlenmesinde kullanılan kiralık aracı kendisinin kiralamadığına, ehliyet fotokopisinin bir şekilde bu araçların kullanılmasında kullanılmış olabileceğine, araç kiralama sözleşmelerinde bulunan imzalar üzerinde kriminal inceleme yaptırılması durumunda imzanın kendisine ait olmadığının ortaya çıkacağına, suçta kullanılan kiralık araç saat kaçta kiralanmışsa rentecarda bulunan kameralar yada civar kameralar incelendiğinde aracın kendisi tarafından kiralanmadığının ortaya çıkacağına, bu nedenle olay yerini gören kameraların incelenmesini talep ettiğine, kayıtlar incelendiğinde suçsuz olduğunun anlaşılacağına, beraatini talep ettiğine...'' ilişkin oldukları görülmektedir.

5271 sayılı CMK'nın 288/1. Maddesine göre; ''Temyiz ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır''. Aynı maddesinin 2. Fıkrasına göre de ''Bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır''.

CMK'nın Temyiz başvurusunun içeriği başlıklı 294. maddesine göre ise '' Temyiz eden hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini temyiz başvurusunda göstermek zorundadır. Temyiz sebebi, ancak hükmün hukuki yönüne ilişkin olabilir'' düzenlemelerini içermektedir.

Yüksek Dairenizin 03/12/2018 tarihli ilamında sanık ve müdafinin temyiz istemlerinin ''Sanığın suçu işlemediğine, şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince beraatine karar verilmesi gerektiğine, eksik kovuşturma sonucu hüküm kurulduğuna yönelik olduğu tespiti ile bu temyiz

istemlerinin maddi vakıa denetimi gerektiren sebeplere dayandığının ve hükümde CMK’nın 289. maddesinde düzenlenen mutlak hukuka aykırılık nedenlerinin de bulunmadığı'' gerekçesi ile sanık ... ve müdafiinin temyiz istemlerinin 5271 sayılı CMK'nın 298. maddesi uyarınca reddine karar verilmiştir.

istemlerinin maddi vakıa denetimi gerektiren sebeplere dayandığının ve hükümde CMK’nın 289. maddesinde düzenlenen mutlak hukuka aykırılık nedenlerinin de bulunmadığı'' gerekçesi ile sanık ... ve müdafiinin temyiz istemlerinin 5271 sayılı CMK'nın 298. maddesi uyarınca reddine karar verilmiştir.

Ancak yukarıda belirtilen dilekçeler ve özellikle sanık müdafinin 07/03/2018 tarihli dilekçesindeki; diğer sanık ... ...'in kolluk görevlilerince ve Sulh Ceza Hakimliğince alınan ifadelerinin hükme esas alınamayacağı, tanık dinletme taleplerinin mahkemece karşılanmadığı, mahkumiyet kararının soyut şüpheye dayandırıldığı ve taleplerin karşılanmaması sebeplerinin aynı zamanda gerekçeden yoksun hüküm verildiğine ilişkin temyiz sebepleri mahiyetinde olduğu, bu taleplerin CMK'nın 294. maddesi uyarınca hükmün esastan incelenmesini gerektirir hukuki sebepler olduğu gözetilerek hükmün esastan incelenmesi gerekirken aksi kabul ile başvuruların 5271 sayılı CMK'nın 298. maddesi uyarınca reddine karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu değerlendirilmiş ve bu nedenle sanık lehine CMK'nın 308. maddesi uyarınca itiraz başvurusunda bulunulması gerektiği sonucuna ulaşıldığı belirtilmiştir.

SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan gerekçelerle;

Yüksek Dairenizin 03/12/2018 gün, 2018/5342 Esas, 2018/15471 Karar sayılı RED kararının kaldırılarak, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesinin 08/02/2018 tarihli, 2018/205 Esas ve 2018/229 Karar sayılı hükmüne yönelik sanık ... yönünden gösterilen hukuki sebepler ve tebliğnamadeki görüş nazara alınıp esastan inceleme yapılarak TEMYİZ TALEBİNİN ESASTAN REDDİYLE HÜKMÜN ONANMASINA karar verilmesi, itiraz kabul edilmediği takdirde dosyanın itiraz incelemesi yapılmak üzere Yüksek Ceza Genel Kurulu Başkanlığına gönderilmesi şeklinde istemde bulunulması üzerine dosya dairemize gönderilmekle incelenerek gereği düşünüldü;

KARAR;

Sanık ... ve müdafiinin temyiz dilekçeleri incelendiğinde, sanık ... ...'in kolluk görevlilerince ve Sulh Ceza Hakimliğince alınan ifadelerinin hükme esas alınamayacağı, tanık dinletme taleplerinin mahkemece karşılanmadığı, mahkumiyet kararının soyut şüpheye dayandırıldığı ve taleplerin karşılanmaması sebeplerinin aynı zamanda gerekçeden yoksun hüküm verildiğine ilişkin temyiz sebepleri mahiyetinde olduğu, bu taleplerin de CMK'nın 294. maddesi uyarınca hükmün esastan incelenmesini gerektirir hukuki sebepler olduğu,

Bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 25/10/2019 tarih ve 2019/83231 sayılı itiraz istemi yerinde görülmüş olduğundan İTİRAZIN KABULÜNE, Yargıtay 17. Ceza Dairesinin 03/12/2018 tarih, 2018/5342 Esas ve 2018/15471 Karar sayılı ilamı ile sanık ... hakkında hırsızlık suçundan verilen red kararının KALDIRILMASINA,

Bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 25/10/2019 tarih ve 2019/83231 sayılı itiraz istemi yerinde görülmüş olduğundan İTİRAZIN KABULÜNE, Yargıtay 17. Ceza Dairesinin 03/12/2018 tarih, 2018/5342 Esas ve 2018/15471 Karar sayılı ilamı ile sanık ... hakkında hırsızlık suçundan verilen red kararının KALDIRILMASINA,

Şanlıurfa 4. Asliye Ceza Mahkemesinin 2017/538 Esas ve 2017/623 Karar sayılı ilamı ile hırsızlık suçundan verilen mahkumiyet hükmüne karşı, sanık ... Donanlı müdafiinin CMK'nın 272 ve müteakip maddeleri uyarınca istinaf kanun yoluna başvurması üzerine; Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesince dosya üzerinden yapılan inceleme sonucu verilen 08.02.2018 gün, 2018/205 Esas ve 2018/229 Karar sayılı "Esastan Red" kararına karşı, sanık ... ve müdafii tarafından usulüne uygun olarak açılan temyiz davası incelenip görüşüldü:

5271 sayılı CMK'nın 288. maddesinin ''Temyiz, ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır. Bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır.'', aynı Kanun'un 294. maddesinin ''Temyiz eden, hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini temyiz başvurusunda göstermek zorundadır. Temyiz sebebi ancak hükmün hukuki yönüne ilişkin olabilir.'' ve aynı Kanun'un 301. maddesinin ''Yargıtay, yalnız temyiz başvurusunda belirtilen hususlar ile temyiz istemi usule ilişkin noksanlardan kaynaklanmışsa, temyiz başvurusunda bunu belirten olaylar hakkında incelemeler yapar.'' şeklinde düzenlendiği de gözetilerek sanık ve müdafiinin temyiz istemlerinin, şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince sanığın beraatine karar verilmesi gerektiğine, eksik kovuşturma sonucu hüküm kurulduğuna, tanık dinletme taleplerinin mahkemece karşılandığına, sanık ... ...'in kolluk görevlilerince ve Sulh Ceza Hakimliğince alınan ifadelerinin hükme esas alınamayacağına, gerekçeden yoksun hüküm kurulduğuna yönelik olduğu belirlenerek maddi vakıa denetimi gerektiren nedenler dışındaki sebeplere yönelik yapılan incelemede;

Dosya içeriğine göre, kurulan hükümde fiilin uyduğu suç ve kanun maddelerinin doğru olarak uygulandığı, sanık hakkında hırsızlık suçundan kurulan hükümde herhangi bir isabetsizlik bulunmadığı anlaşılmakla istinaf isteminin esastan reddine dair karar hukuka uygun bulunduğundan, sanık ... ve müdafiinin yerinde görülmeyen temyiz nedenlerinin reddiyle, CMK'nın 302/1. maddesi uyarınca, usul ve yasaya uygun olan Bölge Adliye Mahkemesi kararına yönelik TEMYİZ İSTEMİNİN ESASTAN REDDİNE, 16/12/2019 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/4466, Karar No: 2017/5825, Tarih: 18.09.2017

**10. Hukuk Dairesi         2017/4466 E.  ,  2017/5825 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

Asıl dava, kendisine yetim aylığı bağlanan hak sahibinin yersiz ödeme nedeniyle davalı kuruma borçlu olmadığının tespiti; karşı dava yersiz ödenen aylıkların tahsili amacıyla başlatılan icra takibine vaki itirazın iptali ile takibin devamı ve icra inkar tazminatı istemine ilişkindir.

Mahkemece, ilamında belirtildiği şekilde asıl davanın reddine, karşı davanın kabulü ile, itirazın iptaline, takibin devamına ve icra inkar tazminatı talebinin reddine karar verilmiştir.

Hükmün, taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasanın 56. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir-aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir-aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı

kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan-olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk-çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir-aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan-yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına-saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin-samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma-irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek-samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin-aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin-aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme-başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir-aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun-yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.