muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2019/1196, Karar No: 2020/3751, Tarih: 22.06.2020

50.000,00'er TL, ... mirasçıları olan Davut ve ... için 50.000,00'er TL olmak üzere toplam 200.000,00 TL'ye yükseltmiştir.

Davalı vekili, dava konusu taşımanın ... arasında yapılan bir taşıma olduğunu ve aracın okul servisi olduğunu, Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortasının yaptırılmasının zorunlu olmadığını, müteveffaların söz konusu taşıma için para karşılığı bilet almadıklarını, servis araçları için Taşıma Kanunu kapsamında getirilmiş kanuni sigorta yaptırma zorunluluğu bulunmadığını, servis araçlarının izinleri ve ruhsatlarının farklı olduğunu, 26.01.2009 tarih ve 2009/KUGM-06 yolcu sayılı Genelgeye göre yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar bu araçların herhangi bir yetki belgesine kaydedilemeyeceklerini, Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 2. maddesinin 2 nolu bendinde servis taşımaları hakkında usul ve esasların Bakanlıkça ayrıca düzenleneceğinin belirtildiğini, 06.02.2004 tarihli Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Taşımacılığı Yönetmeliğinin 15. Maddesinde de bu araçlar için trafik sigortası yaptırma zorunluluğu getirilmesine rağmen Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası yaptırma zorunluluğu getirilmediğini, ayrıca Ulaştırma Bakanlığı tarafından yayınlanan Okul Servis Araçları Hizmet Yönetmeliğinin 9. Maddesinde "Sigorta Zorunluluğu" başlığı altındaki düzenlemede okul servis araçları, öğrenci taşıyan gerçek ve tüzel kişilerin trafik sigortası yaptırma zorunluluğu getirilmiş olmasına rağmen Ferdi Kaza Sigortası yaptırma zorunluluğu getirilmediğini, aracın güzergahının bulunup bulunmadığının ve varsa neresi olduğunun Valilikten sorulması gerektiğini, taşımanın şehir içi veya şehirlerarası olup olmadığı, taşımanın bir güzergaha bağlı olarak yapılıp yapılmadığı, arızi bir taşımanın söz konusu olup olmadığı ve bir yetki belgesi kapsamında yapılıp yapılmadığının araştırılması gerektiğini, aracın güzergah izin belgesi ve taşıt kartının Diyarbakır Valiliğinden sorulmasını, Karayolu Taşıma Kanunun 6. maddesinde yolcu ve eşya taşımalarının kanunlara ve taşımacı ile yolcu ve gönderen arasındaki sözleşmelere uygun olarak yapılması gerektiğinin, yolcu taşımalarının biletsiz veya taşıma sözleşmesiz yapılamayacağının belirtildiğini, kabul anlamına gelmemek kaydıyla ferdi kaza bakımından tüm mirasçıların tespit edilmesi gerektiğini, ancak red tarihinden itibaren temerrüde düşmüş sayılacaklarını belirterek neticede davanın reddini savunmuştur.

Yerel mahkemece, ... ve ... tarafından açılan davanın aktif husumet ehliyetinin olmaması nedeniyle reddine, diğer davacıların davalarının kabulü ile Feyzi ve ..., Davut ve ... için 50.000,00'er TL olmak üzere toplam 200.000,00 TL'nin 18/04/2014 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, dair karar verilmiş, karara karşı davalı vekilinin istinaf yoluna başvurması üzerine Bölge Adliye Mahkemesi’nce davalı vekilinin istinaf isteminin 6100 sayılı HMK 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiş, Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi'nce verilen karara yönelik olarak davalı vekili tarafından yapılan istinaf başvurusu üzerine HMK'nın 355 vd. maddeleri kapsamında yöntemince yapılan inceleme sonucunda Bölge Adliye Mahkemesi'nce esastan verilen nihai kararda, dosya kapsamına göre saptanan somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kurallarına aykırı bir yön olmadığı gibi HMK'nın 369/1. ve 371. maddelerinin uygulanmasını gerektirici nedenlerin de bulunmamasına göre, usul ve yasaya uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1. maddesi uyarınca ONANMASINA, HMK'nın 372. maddesi uyarınca işlem yapılmak üzere dava dosyasının ilk derece mahkemesine, kararın bir örneğinin ise Bölge Adliye Mahkemesi'ne gönderilmesine, aşağıda dökümü yazılı 10.246,50 TL kalan onama harcının temyiz eden davalıdan alınmasına 22/06/2020 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/3454, Karar No: 2014/10089, Tarih: 17.09.2014

**16. Hukuk Dairesi         2014/3454 E.  ,  2014/10089 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün Yargıtay'ca duruşmalı olarak incelenmesi istenilmekle; duruşma için belli edilen gün ve saatte temyiz edenlerden ... vs. vekili Avukat ..., ... vekili Avukat ..., ... vekili vekili Avukat ... ve ... Belediyesi vekili Avukat ... geldiler. Gelenlerin yüzlerine karşı duruşmaya başlandı. Tarafların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmanın bittiği bildirildi. Süresi içinde inceleme raporu ve dosyadaki belgeler okundu. GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Yargıtay bozma ilamında özetle; "davacının davasını tapu kaydına dayandırması nedeniyle, kaydın aidiyetinin ve kapsamının duraksamaya yer vermeyecek şekilde saptanması, sınır ve yüzölçümünde oluşan değişikliğin haklı bir nedene dayanıp dayanmadığı üzerinde durulması, bundan sonra toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek ulaşılacak sonuca göre bir karar verilmesi" gereğine değinilmiştir. Mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonunda; davalılar ... ve ... aleyhine açılan davanın reddine, dahili davalı ... mirasçıları ... ve ..., dahili davalı ..., dahili davalı ... aleyhine açılan davanın kabulüne, kadastro teknisyeni ...'nin 17.06.2010 tarihli krokisinde ... 110 ada 9 parsel içinde (A) harfi ile gösterilen 150,00 metrekarelik yerin tapusunun iptali ile aynı yer 110 ada 29 parsele ilave edilerek davacı adına tapuya kayıt ve tesciline, bu bölüme dahili davalılar ... mirasçıları ... ve ...'nın müdahalesinin men'ine yine aynı krokide (B) harfi ile gösterilen ve 110 ada 29 ve 9 no'lu parseller arasındaki yol içinde kalan 174,00 metrekarelik yerin tapusunun iptali ile davacı adına kayıtlı 110 ada 29 parsele ilave edilerek davacı adına tapuya kayıt ve tesciline, bu bölüme

dahili davalılar ... ve ...nin müdahalesinin men'ine karara ...'nin 17.06.2010 tarihli krokisinin eklenmesine karar verilmiş; hüküm, davacı ... vekili ile dahili davalı ... vekili, dahili davalı ... vekili ile davalı ve dahili davalılar Bünyamin ve ..., ... ve ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.

dahili davalılar ... ve ...nin müdahalesinin men'ine karara ...'nin 17.06.2010 tarihli krokisinin eklenmesine karar verilmiş; hüküm, davacı ... vekili ile dahili davalı ... vekili, dahili davalı ... vekili ile davalı ve dahili davalılar Bünyamin ve ..., ... ve ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dosya içeriğine, kararın dayandığı delillere yasaya uygun gerektirici nedenlere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına ve davacının özel imar işlemleri sırasındaki muvafakati dava konusu bölümleri kapsamadığı gibi mülkiyet hakkını ortadan kaldırıcı nitelikte de bulunmamasına, davacıya ait 110 ada 29 parsel sayılı taşınmazın dava sırasında 110 ada 29 parsel sayılı taşınmazın 110 ada 30, 31 ve 32 parsellere ifraz edilmiş olması karşısında, hükümde geçen 110 ada 29 parsel sayılı taşınmazın 110 ada 30, 31 ve 32 parsellere tekabül ettiği ve hükmün bu şekilde infazının gerektiği mahallinde düzeltilebilir bir maddi hata olmasına göre hükme yönelik bütün temyiz itirazlarının reddi ile usul ve yasaya uygun bulunan hükmün ONANMASINA, vekalet ücreti takdirine yer olmadığına, ... harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına, aşağıda yazılı bakiye temyiz karar harcının temyiz edenlerden ayrı ayrı alınmasına, 17.09.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/5168, Karar No: 2014/9799, Tarih: 17.06.2014

**3. Hukuk Dairesi         2014/5168 E.  ,  2014/9799 K.**

**"İçtihat Metni"**

Davacılar ... v.s ile davalılar ...Belediyesi ve ... aralarındaki tazminat davasına dair İnegöl 2.Asliye Hukuk Mahkemesinden verilen 18.07.2013 günlü ve 2013/88 E.-2013/601 K.sayılı hükmün onanması hakkında dairece verilen 17.12.2013 günlü ve 2013/19010 E.-2013/18084 K. sayılı ilama karşı davalı ... Belediyesi vekili tarafından kararın düzeltilmesi istenilmiştir.

Düzeltme isteğinin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Düzeltilmesi istenilen Yargıtay ilamında benimsenen mahkeme kararındaki gerekçelere göre düzeltme dileğinde ileri sürülen sebepler HUMK.nun 440.nci maddesindeki yazılı hallerden hiç birisine uymadığından vaki düzeltme isteğinin REDDİNE ve 227.00 TL para cezasının düzeltme isteyenden alınarak hazineye gelir kaydettirilmesine, 17.06.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/10423, Karar No: 2021/15139, Tarih: 07.10.2021

**6. Ceza Dairesi         2020/10423 E.  ,  2021/15139 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

SUÇ : Nitelikli yağmaya teşebbüs

HÜKÜM : Beraat

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:

Olay tarihinde sanıkla katılan arasında, sanığın olay yerinde bulunan kayınbabasının kira alacağı nedeniyle çıkan tartışmanın kavgaya dönüştüğü, sanığın katılana bıçak çekerek "senin ananı avradını s.k. ederim, parayı ver a... na koyduğumun çocuğu, sen beni bilir misin, sana soracağım, bıçağı g.t..ne sokacağım" şeklinde sözler sarfettiğinin anlaşılması karşısında; sanığın eyleminin TCK'nın 150/1. maddesi delâletiyle tehdit suçunu oluşturduğu gözetilmeden, sanığın anılan suçtan mahkûmiyeti yerine, tanık ... de dinlenmeden, eksik araştırma ve delillerin takdirinde hata ile yazılı şekilde beraat uygulaması yapılması,

Bozmayı gerektirmiş, katılanın temyiz itirazı bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenle tebliğnameye uygun olarak BOZULMASINA, 07/10/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/22000, Karar No: 2016/483, Tarih: 19.01.2016

**8. Hukuk Dairesi         2015/22000 E.  ,  2016/483 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... Asliye Hukuk Mahkemesi

DAVA TÜRÜ : Tapu İptali ve Tescil

... ile E.. K.. ve müşterekleri aralarındaki tapu iptali ve tescil davasının kabulüne dair ... Asliye Hukuk Mahkemesi'nden verilen ... gün ve ... sayılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi davalı E.. K.. vekili ile davalılar ..., ..., R.. A.. taraflarından süresinde istenilmiş olmakla; dosya incelendi, gereği düşünüldü:

KARAR

Davacı ... vekili, ... ada . parselin 1..311,50 m2'lik kısmının 3621 sayılı Kıyı Kanunu'na göre kıyı kenar çizgisi kapsamında kaldığını belirterek, dava konusu taşınmazın kıyı kenar çizgisi içerisinde kalan kısmının tapu kaydının iptaline, bu kısım üzerinde kalan ağaçların kal'i ile davalının bu yere elatmasının önlenmesine karar verilmesini istemiştir.

Davalı vekili, davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, davanın kabulü ile ... İli .. İlçesi ... Köyü ..ada ... parselin 1311,50 m2'lik alanı kıyı kenar çizgisi içerisinde kaldığından tapusunun iptaline, davalının bu alana müdahalesinin önlenmesi ile ağaçların kal'ine karar verilmiş, hüküm, davalı Emine vekili ile davalılar Zeliha, Umuş ve Ramazan taraflarından süresi içerisinde temyiz edilmiştir.

Toplanan deliller ve tüm dosya kapsamı karşısında; 3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun "kıyı kenar çizgisini" belirleme yöntemine ilişkin 5 ve 9.maddelerinin uygulanmasına yorum getiren ve görülmekte olan davalarda dikkate alınması zorunlu bulunan ... gün ve ... sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında "kural olarak, mülkiyet hukuku yönünden kıyı kenar çizgisi belirlenmesi görevinin İdari Yargı'ya ait olduğuna; ancak 3621 sayılı Kıyı Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca idare tarafından kıyı kenar çizgisi belirlenmiş ve yazılı bildirime rağmen yasal süresinde idari yargıya başvurulmaması nedeniyle yargı yolunun kapanmış olması veya idare tarafından verilip kesinleşmiş karar bulunması durumlarında, bunlara uygun şekilde kıyı kenar çizgisinin adli yargı tarafından saptanması gerektiğine" işaret edilmiştir. 3621 sayılı Kanun'un 5. ve 9. maddelerine göre de kıyı kenar çizgisinin belirlenmesi zorunludur. Uzman bilirkişilerin Yasa'nın ve İçtihadı Birleştirme Kararları'nın emredici hükümleri dışında, hiçbir bilimsel incelemeye, araştırmaya ve verilere dayanmaksızın belirlenen kıyı kenar çizgisine itibar etmek doğru değildir.Değinilen İçtihadı Birleştirme Kararı kapsamı ve 3621 sayılı Kanun'un 5. ve 9. maddelerinde öngörüldüğü biçimde üç jeolog ya da jeoloji mühendisinden oluşturulacak uzman bilirkişi kurulu ve tapu fen memuru aracılığıyla yerinde keşif yapılması, ... tarih ... sayılı İnançları Birleştirme Kararı doğrultusunda bilimsel verilerden de yararlanılarak kıyı kenar çizgisinin belirlenmesi zorunludur.

./.

./.

Somut olayda; ... Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ... tarihli yazısında, dava konusu yerin ... tarihinde onaylanan kıyı kenar çizgisi içerisinde kaldığı, onaylanan kıyı kenar çizgisinin 1 ay süre ile ilan edildiği bildirilmiştir. Bu durumda; ilgililere bizzat bildirim yapılmadığı için kıyı-kenar çizgisinin kesinleşmediği ve bağlayıcılık niteliği kazanmadığı açıktır. O halde, bilirkişi heyetince kıyı kenar çizgisinin belirlenmesi gerekirken, bağlayıcılık niteliği taşımayan ve delil olarak istifade edilmesi gereken, idare tarafından daha önce belirlenmiş kıyı-kenar çizgisi esas alınarak düzenlenen ... havale tarihli bilirkişi raporunun yeterli bulunması ve rapora dayanılarak hüküm kurulması isabetli değildir.

Hal böyle olunca, Mahkemece yeniden yapılacak keşifte 3621 sayılı Yasa'nın 9/2. maddesine ve ... tarih ... sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına göre üç jeolog ya da jeoloji mühendisinden oluşturulacak uzman bilirkişi kurulu ve tapu fen memuru aracılığıyla yerinde keşif icra edilmesi ve kıyı kenar çizgisi araştırmasının yapılması, idare tarafından belirlenen kıyı kenar çizgisine ilişkin krokinin de uzman bilirkişilerce uygulanması, mahkemenin bu çizilen kıyı kenar çizgisi krokisi ile bağlı olmayıp bizzat bilirkişi kurulu aracılığıyla kıyı kenar çizgisini belirlemeye yetkili olduğunun gözetilmesi, bilirkişiler tarafından yeniden belirlenecek kıyı kenar çizgisi ile idare tarafından belirlenen kıyı kenar çizgisi arasında farklılık bulunduğu takdirde bu farklılığın nedenlerinin bilimsel gerekçelerle açıklığa kavuşturulması, dava konusu taşınmazın tamamen veya kısmen kıyı kenar çizgisinin göl yönünde kalıp kalmadığının duraksamaya yer vermeyecek şekilde belirlenmesi, raporda kıyı kenar çizgisi içerisinde kalan kısmın renkli olarak belirtilmesi ve ondan sonra tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken bu hususlar göz ardı edilerek karar verilmesi doğru olmamıştır.

SONUÇ: Açıklanan nedenlerle davalı ... vekili ile davalılar ..., ... ve ...'ın temyiz itirazlarının kabulüyle usul ve yasaya uygun bulunmayan hükmün 6100 sayılı HMK'nın Geçici 3.maddesi yollamasıyla 1086 sayılı HUMK'un 428. maddesi uyarınca BOZULMASINA, taraflarca HUMK'nun 440/I maddesi gereğince Yargıtay Daire ilamının tebliğinden itibaren ilama karşı 15 gün içinde karar düzeltme isteğinde bulunulabileceğine, 19.01.2016 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/20509, Karar No: 2015/7272, Tarih: 28.04.2015

**3. Hukuk Dairesi         2014/20509 E.  ,  2015/7272 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İSTANBUL 39. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

TARİHİ : 02/06/2014

NUMARASI : 2013/77-2014/130

Taraflar arasındaki alacak davasının mahkemece yapılan yargılaması sonucunda, davanın kısmen kabulüne yönelik olarak verilen hükmün, duruşmalı olarak incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle; daha önceden belirlenen, 28.04.2015 tarihli duruşma günü için yapılan tebligat üzerine; temyiz eden davalı vekili Av. Kadir Poyraz geldi. Karşı taraf davacı vekili Av. N.. H.. geldi. Açık duruşmaya başlandı ve hazır bulunanların sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için saat 14.00'e bırakılması uygun görüldüğünden, belli saatte dosyadaki bütün kağıtlar okunarak, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlenip, gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı vekili dilekçesinde; tedarikçi firma olan davalı şirkete, müvekkili olan davacı tarafından ödenen kayıp-kaçak bedelinin haksız ve dayanaksız olduğunu ileri sürerek; 137.528,87 TL kayıp-kaçak bedelinin, ödeme tarihlerinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili savunmasında, husumetin kendilerine yanlış yöneltildiğini, talep ve tahsil edilen bedelin mevzuata uygun olduğunu, davacının bu ödemeyi sözleşme ile kabul ettiğini beyan ederek; davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece; davanın kısmen kabulü ile, 88.605,58 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar verilmiş, hüküm, davalı vekili tarafından süresi içinde temyiz edilmiştir.

Dairenin önüne gelen uyuşmazlık; davalının, abonelerinden kayıp-kaçak bedeli isteyip isteyemeyeceği; buradan varılacak sonuca göre de, davacının, ödediği kayıp-kaçak bedelini, davalıdan geri isteyip isteyemeyeceği noktalarında toplanmaktadır.

Davacı ile davalı arasında elektrik enerjisi satışına ilişkin abonelik sözleşmesi düzenlendiği, bu sözleşmeye istinaden davalı tarafından davacıdan kayıp-kaçak bedeli tahakkuk ettirildiği hususunda tartışma bulunmamaktadır.

Dairenin önüne gelen uyuşmazlık; davalının, abonelerinden kayıp-kaçak bedeli isteyip isteyemeyeceği; buradan varılacak sonuca göre de, davacının, ödediği kayıp-kaçak bedelini, davalıdan geri isteyip isteyemeyeceği noktalarında toplanmaktadır.

Davacı ile davalı arasında elektrik enerjisi satışına ilişkin abonelik sözleşmesi düzenlendiği, bu sözleşmeye istinaden davalı tarafından davacıdan kayıp-kaçak bedeli tahakkuk ettirildiği hususunda tartışma bulunmamaktadır.

Genel olarak kişiler, özel hukuk alanında diğer kişilerle olan ilişkilerini hukuk düzeni içinde kalmak şartıyla diledikleri gibi düzenlerler, diledikleri konuda diledikleri kişiler ile sözleşme yapabilirler. Bu olanak, BK'nu ve TBK'nunda öngörülen sözleşme özgürlüğü (akit serbestliği) ilkesinin bir sonucudur ve bu hak irade özerkliği (sözleşme hürriyeti) prensibi ile Anayasa (m.48) tarafından teminat altına alınmıştır. Bu sözleşme özgürlüğü çerçevesinde kişiler kanun tarafından düzenlenmiş olan sözleşme tiplerinden ayrı karma veya nev'i şahsına münhasır (kendine özgü) sözleşmeler yapmak ve bunların koşullarını diledikleri gibi tespit etmek, buyurucu ve yasak koyan kurallara, ahlâk ve âdaba aykırı olmamak şartıyla Kanun tarafından düzenlenmiş olan sözleşme tipini değiştirmek ve konusunu yasal sınırlar içinde tayin etmek hakkına haizdirler. Dolayısıyla bu özgürlük, sözleşmeyi yapma, sözleşmenin karşı tarafını seçme, sözleşmenin içeriğini düzenleme ya da değiştirme, sözleşmeyi ortadan kaldırma ve nihayet sözleşmenin tabi olacağı şekli belirlemeyi de kapsar.

Borçlar Hukuku'nun temelini oluşturan bireysel sözleşme, öneri, karşı öneri ve kabul gibi irade açıklamalarının uygunluğu ve uyuşmasının sağlanması, sözleşme hükümlerinin tartışma ve pazarlık konusu yapıldığı sözleşmedir. Ancak sosyal ve ekonomik gelişmeler kitlelere yönelik hizmet gereksinimini yaratmış ve bireysel sözleşmenin kurulmasından önce bankalar, sigorta şirketleri, üretim ve pazarlama girişimcileri tek yanlı olarak sözleşme koşulları hazırlamakta, bu şekilde gelecekte kurulacak belirsiz sayıda, aynı şekil ve tipteki hukuki işlemleri düzenlemektedirler. İşte önceden hazırlanan tipik sözleşme koşulları için genel işlem koşulları terimi kullanılmaktadır.

Bu tip sözleşmelere de tip sözleşme, katılmalı sözleşme, kitle sözleşme veya formüler sözleşme denilmektedir. Bu tip sözleşmelerde pazarlık yapılması söz konusu olmadığı gibi, çoğu kez fiyat konusu bile tarifelerle belirlenmekte ve pazarlık dışı bırakılmaktadır. İşte kitlelere yönelik bu sözleşmelerde girişimci karşısındaki diğer taraf, ya kendisine sunulan sözleşmeyi kabul edecek, ya da sözleşmeye konu edim veya hizmetten yoksun kalacaktır.

Bu tip sözleşmelere de tip sözleşme, katılmalı sözleşme, kitle sözleşme veya formüler sözleşme denilmektedir. Bu tip sözleşmelerde pazarlık yapılması söz konusu olmadığı gibi, çoğu kez fiyat konusu bile tarifelerle belirlenmekte ve pazarlık dışı bırakılmaktadır. İşte kitlelere yönelik bu sözleşmelerde girişimci karşısındaki diğer taraf, ya kendisine sunulan sözleşmeyi kabul edecek, ya da sözleşmeye konu edim veya hizmetten yoksun kalacaktır.

Elektrik ve su dağıtım hizmetlerinin, "tekel" niteliğinde yürütülen bir hizmet olduğu yargı kararları ile de kabul görmüştür. (YHGK'nun 15/03/2006 tarih, 2006/4-60, 74 Esas-Karar, 22/03/2006 tarih, 2006/4-12, 95 Esas-Karar, 09/04/2008 tarih, 2008/4-321, 303 Esas-Karar, 25/09/2013 tarih, 2012/3-1927 Esas, 2013/1406 Karar, 19. HD'nin 27/l0/2010 tarih, 2010/3757 Esas, 201/12071 Karar, 29/03/2012 tarih, 2011/14264 Esas, 2012/5280 Karar, 26/03/2012 tarih, 2011/12709 Esas, 2012/4943 Karar, 26/06/2012 tarih, 2012/4270- 10486 Esas-Karar, 18/10/2012 tarih, 2012/9013-15343 Esas-Karar, 12/02/2013 tarih 2012/14482 Esas, 2013/2610 Karar, 30/04/2013 tarih, 2013/387-7800 Esas-Karar, 13. HD'nin 16/06/2010 tarih, 2010/1500-8698 Esas-Karar, 16/11/2011 tarih, 2011/5707-16675 Esas-Karar, 29/09/2011 tarih, 2011/5231-13318 Esas-Karar, 17/11/2011 tarih, 2011/9381-16792 Esas-Karar, sayılı ilâmlarına göre)

6098 sayılı TBK'nun uygulanması ile ilgili olarak kişi açısından bir sınırlama yapılmamıştır. Yani genel işlem koşullarına ilişkin düzenlemeler tacirler yanında tacir olmayanlar (tüketiciler, alıcılar, müşteriler) içinde uygulanabilecektir.

25. maddesinde ise; "Genel işlem koşullarına, dürüstlük kurallarına aykırı olarak, karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler konamaz.

13/01/2011 tarihli 6102 Sayılı TürkTicaret Kanununun 55/f bendinde; "1-Doğrudan veya yorum yoluyla uygulanacak kanunî düzenlemeden önemle ölçüde ayrılan, veya 2-Sözleşmenin niteliğine önemli ölçüde aykırı haklar ve borçlar dağılımını öngören, önceden yazılmış genel işlem şartlarını kullananlar dürüstlüğe aykırı davranmış olur."

Hükümleri vazedilmiştir.

Yine 6098 Sayılı TBK'nun 20. maddesinin 4. fıkrasıyla da; kamu tüzel kişileri tarafından sunulan hizmetlere ilişkin sözleşmeler de, TBK'nun sağladığı genel işlem koşulları denetimine tabi hâle getirilmiştir.

25. maddede amaçlanan husus, karşı taraf açıkça bilgilendirilmiş, içeriğini öğrenme imkânı sağlanmış olsa bile hükmün dürüstlük kuralına aykırı şekilde konulamayacağı amaçlanmıştır. TBK'nun 25. maddesi, karşı taraf sözleşmeyi rızası ile imzalasa da, özellikle sözleşmeyi reddetme imkânının olmadığı bir başka deyişle alternatif sözleşme hükümleriyle ihtiyacın giderilemeyeceği durumlarda, elektrik abonelik sözleşmesini başka bir dağıtım şirketiyle yapma olanağının bulunmadığı hâllerde TBK'nunun 25. maddesi devreye girecektir.