muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2012/15193, Karar No: 2013/14473, Tarih: 08.07.2013

Davalı, savunma yapmamıştır.

Mahkemece, iddia, benimsenen bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, davacının davasında haklı olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne, itirazın iptaline, alacağın takip tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi uyarınca 1'er yıllık periyotlar halinde işleyecek faiz uygulanarak takibin devamına, icra inkar tazminatı takdirine yer olmadığına karar verilmiştir.

Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.

Dava, verilen taşıma hizmeti sırasında taşınan malların Kazakistan gümrüğünde beklemesi sebebiyle bekleme ücreti ve navlun ücretinden bakiye kısmın tahsili için yapılan icra takibine itirazın iptali istemine ilişkindir. Davacı taşıyıcı, davalı tarafından gümrükte bekleme süresine isabet eden ve sözleşmede kararlaştırılan bekleme ücretini talep etmiştir. Davalı, duruşmalara katılmadığı gibi cevap da vermediğine göre davayı inkar etmiş sayıldığından davacının davasını ispat etmesi, bu bağlamda Kazakistan gümrüğündeki bekleme süresini ve bekleme nedenini kanıtlaması gerekir. Mahkemece bu yönde bir araştırma yapılmamış, beklemenin neden kaynaklandığı açıklığa kavuşturulmamıştır. Görüşüne başvurulan bilirkişi heyeti de aracın beklemesinin alıcı/ithalatçı firmanın gümrük vergilerini geç ödemesinden kaynaklandığını söylemişlerse de bu bilgiyi davacı şirket yetkililerinden şifaen aldıklarını da belirtmişlerdir. Bilirkişilerin bu şekildeki tespitlerine göre davalının sorumlu tutulabilmesi mümkün değildir. Ayrıca davacının taşıma işini kendisinin yapmadığı, dava dışı alt taşıyıcıya yaptırdığı, alt taşıyıcı tarafından bekleme ücreti tahakkuk ettirilip davacıdan istendiği, talep edilen bekleme ücretinin de davacı yanca ödendiği anlaşılmaktadır. Davacının bekleme ücreti olarak davalıya kestiği faturadaki bedelin alt taşıyıcıya ödediği bekleme ücretinden daha fazla olduğu sabittir. Davacı, bekleme ücretini ancak alt taşıyıcıya ödediği miktar kadar davalıdan isteyebilir. Bu hususun da gözden kaçırılarak talebin tamamına hükmedilmesi doğru olmamış, kararın bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile kararın davalı yararına BOZULMASINA, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edene iadesine, 08.07.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/3828, Karar No: 2018/8938, Tarih: 03.12.2018

**21. Hukuk Dairesi         2017/3828 E.  ,  2018/8938 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Bölge Adliye Mahkemesi . Hukuk Dairesi

K A R A R

A)Davacı istemi;

Davacı , ücretli öğretmen olarak çalıştığını, okulda kadrolu öğretmenlerle aynı işi yapmakta olmasına rağmen sigorta günlerinin 7,5 saate bölünmesi suretiyle bulunan gün sayısı üzerinden eksik gösterildiğini belirterek 15/02/2010-29/12/2015 döneminde her ay 30 gün üzerinden çalıştığının ve eksik bildirilen hizmetlerin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

B)Davalı Cevabı;

Davalı ..., ... öğreticilerin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 89.maddesi uyarınca geçici personel olarak ve saat üzerinden ücret ile part-time esasına göre çalıştırıldıklarını, çalışma süresi 7,5 saate bölünerek çalışılan gün sayısının tespit edildiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İhbar olunan SGK vekili davacının kurum kayıtlarında görünen çalışmaları dışındaki iddia edilen çalışmanın yöntemince ispatı gerektiğini, dava açılmasına kurumun sebebiyet vermediğini beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C)İlk derece Mahkemesi Gerekçesi ve Kararı;

İlk derece Mahkemesince ,davacının tespitini istediği dönemde davalı ... Bakanlığına bağlı ... ... ... ... Otistik Çocuklar Eğitim Merkezinde ders ücreti karşılığı öğretmen olarak çalıştığı, sigorta günlerinin part-time esasına göre , çalışma süresi 7,5 saate bölünerek tespit edildiği ve bu şekilde bulunan gün sayısı üzerinden kuruma bildirildiği , tanıkların davacının 09:30-14:30 saatleri arasında çalıştığını beyan etmiş olduğu ,bunun 5 saatlik bir çalışma süresine karşılık geldiği, tanık beyanlarındaki 5 saatlik sürenin Yüksek mahkeme kararlarına göre de kısmi süre olarak kabulü gerektiği , davacının davaya konu okuldaki çalışmasının kısmi süreli olduğu ve kadrolu öğretmenlere göre günlük mesaisinin tamamını bu işe ayırmadığından kuruma yapılan bildirimlerde bir eksiklik bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

İstinaf Başvurusu ;

İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davacı vekili tarafından çalıştığı okulun otistik çocukların eğitim gördüğü okul olması nedeniyle, çocuğun sabah velisinden teslim alındığı, okuldaki ders saati bitene kadar öğretmenin çocuğun başından bir dakika bile ayrılmadığı, dolayısıyla kadrolu öğretmenle aynı işi yaptığı belirtilerek istinaf yoluna başvurulmuştur.

D)Bölge Adliye Mahkemesi Gerekçesi ve Kararı ;

İstinaf Başvurusu ;

İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davacı vekili tarafından çalıştığı okulun otistik çocukların eğitim gördüğü okul olması nedeniyle, çocuğun sabah velisinden teslim alındığı, okuldaki ders saati bitene kadar öğretmenin çocuğun başından bir dakika bile ayrılmadığı, dolayısıyla kadrolu öğretmenle aynı işi yaptığı belirtilerek istinaf yoluna başvurulmuştur.

D)Bölge Adliye Mahkemesi Gerekçesi ve Kararı ;

Bölge Adliye Mahkemesince, ücretli öğretmenlerin çalışma ilişkilerinde, “tam süreli iş sözleşmesi” olarak nitelendirilmeye olanak verecek bir bağımlılığın bulunmadığı, bunların, öngörülen ve önceden belirlenen süre içerisinde bir çalışma yükümlülüğünü kabullendikleri ve ders saati karşılığında da ücrete hak kazandıkları ,davacının, çalışma esasları ile çalışması sırasında tabi olacağı statünün mevzuat çerçevesinde ayrıntılı bir düzenlemeye tabi tutulmuş olup; bu düzenlemelere egemen ilkeler ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 13’üncü maddesinde yer alan “İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir.” hükmü de gözetildiğinde; çalışma ilişkisinde, “tam süreli iş sözleşmesi” olarak nitelenmeye olanak verecek bir bağımlılık ilişkisinin bulunmadığı, ücretli öğretmenlerin öngörülen ve önceden belirlenen süre dâhilinde bir çalışma yükümlülüğünü kabullendikleri ve ders saati karşılığında da ücrete hak kazandıklarını, ücretli öğretmen statüsünde ki davacının prim ödeme gün sayıları hesaplanırken, 5510 sayılı yasanın 80/j maddesinin uygulama alanının bulunmadığı göz önüne alınıp ve toplam aylık çalışma saatleri, 1 gün=7,5 saat esası üzerinden aylık çalışma gün sayısına dönüştürülerek hesaplanması gerektiği gerekçesi ile davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

E)Temyiz;

Davacı,kadrolu öğretmenle ücretli öğretmenin aynı işi yaptığı,çalışma saatleri ve koşulları aynı olduğu halde sigortasının 7,5 çalışma 1 gün kabul edilerek yatırılmasının hakkaniyete aykırı olduğu,öğretmenin yaptığı iş gereği günde 7,5 saat çalışmasına zaten imkan olmadığını belirterek kararı temyiz etmiştir.

F)Delillerin Değerlendirilmesi ve Gerekçe;

5510 sayılı Yasa'nın "Prime Esas Kazaçlar" başlıklı 80.maddesinin 1/j bendine göre; "Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders ücreti karşılığında ilgili mevzuatı çerçevesinde uzman ve usta öğretici olarak çalıştırılanların prim ödeme gün sayısı 30 günü aşmamak kaydıyla, bir takvim ayı içerisinde hak kazandıkları brüt ek ders ücreti toplam tutarının, prime esas günlük kazanç alt sınırına bölünmesi sonucu bulunur. Bu şekilde yapılacak hesaplamalarda tam sayıdan sonraki küsuratlar dikkate alınmaz. "

5510 sayılı Yasa'nın 80.maddesinin 3/ c ve ç bentlerinde ise "Bu Kanuna göre ilk defa 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olanların prime esas kazançlarının hesabında;

5510 sayılı Yasa'nın 80.maddesinin 3/ c ve ç bentlerinde ise "Bu Kanuna göre ilk defa 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olanların prime esas kazançlarının hesabında;

c) Açıktan vekil olarak atanan sigortalılar için, (a) bendinde öngörülen unsurlardan ilgili mevzuatı uyarınca ödenen tutarı,

ç) Başka bir kadro ya da görevin ödeme unsurları esas alınmak ve kıyaslanmak suretiyle aylık veya ücret ödenen sigortalılar için; emsal alınan kadro veya görevin prime esas kazanç tutarını geçmemek üzere, bu kazancın aylık veya ücret ödenmesinde öngörülen oranında hesaplanacak tutarı, esas alınır. Vekalet veya ikinci görev karşılığında ilgili mevzuatı uyarınca yapılacak ödemeler prime esas kazancın hesabında dikkate alınmaz. " hükmü yer almaktadır.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden,davacının 15/02/2010 ile 2015/12 tarihleri arasında İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü adına tescilli iş yerlerinden çalışmasının ayda 30 günün altında Kuruma bildirildiği, 2010/2-2016/1 arası ... İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü unvanlı işyerinde aylık ders saati sayısını ,karşılığında ödenen ücreti ve prim gün sayısını gösteren ek ders bordrolarının dosyada olduğu,1 gün=7,5 saat kabul edilerek prim ödeme gün sayısının hesaplandığı ve buna göre Kuruma bildirim yapıldığı anlaşılmaktadır.

Somut olayda, ilk derece mahkemesinde yapılan araştırma dosya kapsamındaki bilgi ve belgelere göre hüküm kurmaya elverişli olmadığı gibi , ücret ödeme belgeleri, puantaj kayıtları, davacı ile davalı ... arasında imzalanmış sözleşmelerin tamamı getirtilmeden prim ödeme gün sayısının toplam çalışma süresinin 1 gün=7,5 saat esasına göre belirlenmesi gerektiğinden yola çıkılarak karar verilmiş olması da yerinde değildir.

Somut olayda, ilk derece mahkemesinde yapılan araştırma dosya kapsamındaki bilgi ve belgelere göre hüküm kurmaya elverişli olmadığı gibi , ücret ödeme belgeleri, puantaj kayıtları, davacı ile davalı ... arasında imzalanmış sözleşmelerin tamamı getirtilmeden prim ödeme gün sayısının toplam çalışma süresinin 1 gün=7,5 saat esasına göre belirlenmesi gerektiğinden yola çıkılarak karar verilmiş olması da yerinde değildir.

Yapılacak iş, ilgili İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünden ihtilaflı dönemin tamamını kapsayan davacı ile imzalanan tüm sözleşmeleri, ek ders ücret bordrolarını, atama kararlarını, davacının günlük ve haftalık girdiği ders saatlerini gösteren tüm puantaj kayıtlarını getirtmek, davacının ücretinin aylık olarak her ay aynı ücret şeklinde mi aldığı, yoksa her ay girdiği ders saatine göre değişen bir ücret mi aldığını sormak, davacının hangi sıfatla istihdam edildiğini sormak, davacının vekil öğretmen olarak mı ücretle öğretmen olarak mı çalıştığını netleştirmek, ...'ndan davacı ile aynı konumda olan kadrolu sınıf/branş öğretmeninin bir günde ve haftada kaç saat derse girmesi gerektiğini sormak, davacının günlük girdiği ders saatini belirleyerek bununla karşılaştırmak, ...'ndan ihtilaflı dönemde çalışmanın geçtiği okulda kadrolu olarak çalışan öğretmen, müdür, müdür yardımcılarının listesini istemek ve bunların arasından re'sen seçilecek tanıkların beyanlarına başvurmak, davacının ücretinin girdiği ders saatine göre belirlenmesi halinde uyuşmazlığın 506 sayılı Yasa dönemine isabet eden kısmı bakımından 1 gün=7,5 saat çalışma esasından hareketle eksik prim gün sayısını belirlemek, 5510 sayılı Yasa'nın yürürlükte olduğu dönem bakımından ise 5510 sayılı Yasa'nın 80/j hükmüne göre değerlendirme yaparak sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına, ilk derece mahkemesi kararının bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ:Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının, yukarıda yazılı sebeplerden dolayı 6100 sayılı HMK'nun 373/1. maddeleri uyarınca KALDIRILMASINA, ilk derece mahkemesi kararının BOZULMASINA, dosyanın ilk derece mahkemesine, kararın bir örneğinin de Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, temyiz harcının istek halinde davacıya iadesine, 03/12/2018 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2009/7165, Karar No: 2011/2579, Tarih: 27.04.2011

**(Kapatılan)15. Hukuk Dairesi         2009/7165 E.  ,  2011/2579 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Ticaret Mahkemesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı hükmün duruşmalı olarak temyizen tetkiki taraf vekillerince istenmiş olmakla duruşma için tayin edilen günde davacı vekili Avukat ... ile davalı vekili Avukat Hüseyin Oksay... geldi. Temyiz dilekçelerinin süresi içinde verildiği anlaşıldıktan ve hazır bulunan taraflar avukatları dinlendikten sonra vaktin darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması başka güne bırakılmıştı. Bu kere dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği konuşulup düşünüldü:

- K A R A R -

Dava, iş bedeli nedeniyle alacak, karşı dava fazla ödenen iş bedelinin tahsili istemleri ile açılmış, mahkemece davanın kısmen kabulüne, karşı davanın reddine karar verilmiş, karar taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle karşı dava yönünden istek 100.000,00 TL olup, bu miktar üzerinden yüklenici şirket yararına vekâlet ücreti verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamasına, karşı davada dava konusu olmayan miktar için mahkemenin isteği üzerine kooperatif tarafından ihtirazi kayıtla yatırılan harcın kooperatife iade edileceğinin tabiî bulunmasına göre, yüklenici şirketin tüm, davalı ve karşı davacı iş sahibi kooperatifin aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.

2-Taraflar arasındaki 16.12.1994 tarihli sözleşme iş sahibi kooperatife ait inşaatın yüklenici şirket tarafından yapımına ilişkin olup, sözleşmenin 3/c maddesine göre Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi sözleşme eki olarak kabul edilmiştir.

Mahkemece özel birim fiyatlı işler nedeniyle işçilik piyasa farkı tutarı olarak 1.081.703,11 TL'nin tahsiline karar verilmiştir. Bu davada ara hakedişlerde yer alan özel birim fiyatlı işlerin işçilik piyasa farkı tutarı dava konusu yapılmıştır. Böyle bir davanın dinlenebilmesi için, yüklenicinin Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi'nin 39. maddesindeki

usule uygun şekilde ara hakedişlere itiraz etmiş olması zorunludur. Davacı yüklenici şirket ara hakedişlere Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi'nin 39. maddesine uygun şekilde itiraz da bulunmadığından, ara hakedişler yüklenici şirket yönünden kesinleşmiştir. Bu nedenle bu nitelikteki işlerin işçilik piyasa farkı tutarının tahsiline karar verilmesi mümkün değildir. Bu kalem yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulü doğru olmamıştır.

usule uygun şekilde ara hakedişlere itiraz etmiş olması zorunludur. Davacı yüklenici şirket ara hakedişlere Bayındırlık İşleri Genel Şartnamesi'nin 39. maddesine uygun şekilde itiraz da bulunmadığından, ara hakedişler yüklenici şirket yönünden kesinleşmiştir. Bu nedenle bu nitelikteki işlerin işçilik piyasa farkı tutarının tahsiline karar verilmesi mümkün değildir. Bu kalem yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulü doğru olmamıştır.

3-Davacı yüklenici şirket tarafından hakedişlere girmediği iddia edilerek hafriyat nakliye bedeli de dava konusu yapılmıştır. Mahkemece bu konuda 436.000,00 TL'nin tahsiline karar verilmiştir. İş sahibi kooperatif hafriyatın inşaatın yapıldığı parsel dışına çıkarılmasının gereksiz olduğunu, parsel içerisindeki nakliye bedellerinin de hakedişlerle yüklenici şirkete ödendiğini savunmuştur. Bilirkişiler tarafından hafriyat nakliye işinin hakedişlerde yer almadığı gerekçesi ile bedel hesaplanmış, mahkemece de bu miktar karar altına alınmıştır. Bilirkişilerin raporlarında yeterli açıklama yer almamaktadır. Davalı iş sahibi kooperatif parsel içindeki nakliye bedellerinin hakedişlere girdiğini savunduğuna göre, bu konuda kooperatiften bilgi alınması, hangi hakedişlerde yer aldığının belirlenmesi, ayrıca hafriyatın daha sonra dolgu malzemesi olarak kullanıldığı dikkate alınarak, dolgu malzemesi olarak kullanılmayan hafriyat miktarı varsa bunun belirlenmesi ve parsel dışına taşınma bedelinin ve hakedişlere girmeyen parsel içi nakliye bedelinin hesaplattırılması gerekir. Bilirkişilerden bu kurallara uygun rapor alınmadan bu konudaki istemin kabulüne karar verilmesi de hatalı olmuştur.

4-İş sahibi kooperatifin yüklenici şirket hakedişlerinden 28.302,92 TL nefaset bedeli kesmesi yüklenici şirket tarafından da kabul edilmektedir. Bilirkişiler tarafından karara dayanak yapılan ek raporlarındaki hareket noktası 10.02.2003 tarihli 33 numaralı hakediştir. Bu hakedişte nefaset kesintisi yer almamaktadır. Yüklenici şirket tarafından kabul edilen 28.302,92 TL nefaset bedeli kesilerek yüklenici alacağı hesaplanması gerekirken, 33 numaralı hakedişte 41.896,46 TL nefaset bedelinin tamamı yüklenici alacağından düşülmüş gibi kabul edilerek 13.593,54 TL farkın da davalı kooperatiften tahsiline karar verilmesi de yanlış olmuştur.

5-Yüklenici şirket alacağı hesaplanırken son hakediş olan 33 numaralı hakediş bedeli 20.412.643,80 TL düşülerek sonuca varılması gerekirken, ödeme miktarı olan 20.321.733,83 TL düşülmek suretiyle sonuca varılması da doğru olmamıştır.

6-Stopaj ve fon kesintisi iş sahibi kooperatifin yükümlülüğündedir. Bu kesintiler yüklenici şirket adına ilgili yere ödeneceğine göre, yüklenici şirketin alacağı hesaplanırken bu kesintilerin de hesaplanıp düşülmesi gerekir. Bu konu bilirkişi raporlarında yer almadığı gibi mahkemece de yüklenici şirket alacağından stopaj ve fon miktarları düşülmeden, yüklenici alacağının hesaplanması da doğru olmamıştır.

6-Stopaj ve fon kesintisi iş sahibi kooperatifin yükümlülüğündedir. Bu kesintiler yüklenici şirket adına ilgili yere ödeneceğine göre, yüklenici şirketin alacağı hesaplanırken bu kesintilerin de hesaplanıp düşülmesi gerekir. Bu konu bilirkişi raporlarında yer almadığı gibi mahkemece de yüklenici şirket alacağından stopaj ve fon miktarları düşülmeden, yüklenici alacağının hesaplanması da doğru olmamıştır.

Yapılacak iş; yukarıda açıklanan konularda dosyaya daha önce rapor veren bilirkişi kurulundan Yargıtay denetimine elverişli ek rapor alınmasından, bozma nedenlerinin değerlendirilmesinden sonucuna göre yüklenici şirket ile iş sahibi kooperatif tarafından açılan davalar hakkında hüküm kurulmasından ibarettir.

Kararın bu nedenlerle bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda 1. bentte açıklanan nedenlerle yüklenici şirketin tüm, iş sahibi kooperatifin sair temyiz itirazlarının reddine, 2, 3, 4, 5, 6. bentler uyarınca kararın iş sahibi kooperatif yararına BOZULMASINA, 825,00 TL vekâlet ücretinin yüklenici şirketten alınarak Yargıtay'daki duruşmada vekille temsil edilen davalı ve karşı davacı iş sahibi kooperatife verilmesine, aşağıda yazılı bakiye 9,50 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davacı-k.davalı ... İnş. Taah. ve Tic. Ltd. Şti.'nden alınmasına, fazla alınan temyiz peşin harcının istek halinde temyiz eden davalı-k.davacı SS ... Doktorlar Sitesi Konut Yapı Kooperatifi'ne geri verilmesine, 27.04.2011 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/24410, Karar No: 2013/2088, Tarih: 14.02.2013

**10. Hukuk Dairesi         2012/24410 E.  ,  2013/2088 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Hukuk(İş) Mahkemesi

Dava, ölüm aylığına hak kazanıldığının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmün, davacı avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 04.11.2009 tarihinde kesinleşen davacının, 1988 yılında yaşamını yitiren 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu hükümleri kapsamında sigortalı olan babası üzerinden hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla kendisine ölüm aylığı bağlanması için 07.12.2009 günü davalı Kuruma yaptığı başvurunun, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle reddedildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56. maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas – 2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.