muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/854, Karar No: 2023/2059, Tarih: 06.03.2023

2.Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme

3. Değerlendirme

Eldeki dosyada, davacının davalı sitede bekçi olarak çalıştığını iddia ettiği, tespite konusu sürede davalı işyerinden bildirilen hizmeti bulunmadığı, 05.09.2011-30.11.2011 ile 23.05.2012-11.07.2012 tarihleri arasında dava dışı işyerlerinde çalışmasının görüldüğü, kolluk araştırmasında davalı sitenin 4 blok halinde havuzlu 8 daireden oluşan bir site olduğunun, sitede genellikle yurt dışında ikamet eden yabancıların oturduğunun belirtildiği, dosya içinde ... Ltd.Şti tarafından davalı siteye kesilen havuz için kimyasal madde satımına ilişkin 29.06.2012 tarihli irsaliyeli faturada teslim alan olarak davacının isminin bulunduğu ,yine havuz bakımı için alınan malzemelere dair 03.05.2012-20.12.2012 tarihleri arasında değişik tarihli faturalarda teslim alan kısmında davacının adının belirtildiği, Serik Asliye Ceza Mahkemesinin 2012/31 Esas sayılı dosyasında, 13.12.2011 tarihinde sitede bulunan evlerden hırsızlık yapılması üzerine ceza yargılaması sırasında davacının site bekçisi sıfatıyla tanık olarak ifadesinin alındığı, davacının yine bu olayla ilgili 18.12.2011 tarihli kolluk ifadesinde iş adresini davalı ... olarak belirttiği ve ...Villalarında yaklaşık 6 aydan beri bekçilik yaptığını beyan ettiği, mahkemece dinlenen ve siteye yakın otelde bahçıvan olarak çalıştığı hizmet cetvelinden anlaşılan davacı tanığının davacının sitede bekçilik yaptığını ifade ettiği, davalı tanıklarının ise davacıyı sitede gördüklerini ancak çalışıp çalışmadığını bilmedikleri ,bekçilik yapacak kimseye ihtiyaç bulunmadığı yönünde beyanda bulundukları anlaşılmaktadır.

Davalı sitenin havuz bakımına ilişkin faturalar ve tutanaklarda davacının isminin bulunması, sitede meydana gelen hırsızlık olayında ceza mahkemesinde site bekçisi sıfatıyla davacının ifadesine başvurulması, komşu işyerlerinde kayıtlı tanıkların davacının lehine beyanları gözetildiğinde ve Mahkemece usulüne uygun şekilde kamu tanığı araştırılmadan karar verildiğinin ,bu çerçevede fiili çalışma olgusunun ortaya konulması açısından yapılan araştırmanın yeterli bulunmadığının anlaşılması karşısında, tekrar komşu işyeri araştırması yapılarak, davalı siteye yakın sitelerin bekçi ve apartman görevlileri vb . şekilde davacının çalışması ile ilgili bilgi sahibi olabilecek kişiler tespit edilerek dinlenmeli , dosyada mevcut ve toplanacak deliller birlikte değerlendirilerek, hizmet akdinin varlığı ve süresi araştırılıp sonucuna göre karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle ;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

06.03.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

...
Yargıtay — Esas No: 2017/3501, Karar No: 2017/4395, Tarih: 30.05.2017

**7. Ceza Dairesi         2017/3501 E.  ,  2017/4395 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : 5607 sayılı Kanuna Muhalefet

HÜKÜM : Beraat

Yerel mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya okunduktan sonra Türk Milleti adına gereği görüşülüp düşünüldü;

1-Sanıklardan ..., ... ve ... hakkında suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, sanık ... hakkında ise suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olma suçundan Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen 2012/12287 sayılı soruşturma kapsamında Kocaeli 3. Sulh Ceza Hakimliği'nin 27/06/2012 tarih ve 2012/590 değişik iş sayılı ve Kocaeli 5. Sulh Ceza Hakimliği'nin 10/07/2012 tarih ve 2012/503 değişik iş sayılı kararları ile alınan iletişimin tespiti kapsamında kayıt altına alınan konuşmalara dayalı olarak dava açıldığı halde iletişimin tespiti kararlarının onaylı örnekleri dosya arasına alınmadan karar verilmesi,

2-23/07/2012 günü Kocaeli ili otoyol üzeri Ankara istikameti Derince ilçesi mevkii Bölge Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü önünde UYAP sisteminden alınan nüfus kaydına göre hükümden sonra 27/12/2016 tarihinde vefat ettiği anlaşılan sanık ...'in sevk ve idaresinde bulunan ... plaka sayılı araçta 6650 kutu kaçak sigara filtresi ele geçirildiği, inceleme konusu Kocaeli 1. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 10/07/2014 tarih ve 2012/761 esas 2014/397 karar sayılı dava dosyasının olayda yakalanan sanık ... ve iletişim tespit tutanakları içeriklerine göre eyleme iştirak ettikleri iddia olunan diğer sanıklar ..., ..., ..., ... ve ... hakkında olup bu eyleme ilişkin olduğu, 23/07/2012 günü aynı noktada durdurulan diğer sanık ...'ın sevk ve idaresindeki... plaka sayılı araçta ise 7350 kutu kaçak sigara filtresi ele geçirildiği, söz konusu eyleme ilişkin olarak ise olayda yakalanan sanık ... ve iletişim tespit tutanakları içeriklerine göre eyleme iştirak ettikleri iddia olunan diğer sanıklar ..., ..., ..., ... ve ... hakkında Dairemizde aynı gün incelenen 2016/8771 esas sırasına kayıtlı, Kocaeli 1. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2012/759 Esas ve 2014/289 Karar sayılı dava dosyasının bulunduğu, inceleme konusu dosyada sanık ...'in aşamalardaki savunmalarında olay tarihinde sevk ve idaresindeki araçta ele geçirilen sigara filtrelerinin diğer sanık ...'a ait olduğunu ve olay tarihinde onun istemi üzerine söz konusu aracın şoförlüğünü yaptığını beyan ettiği,sanık ...'ın ise aşamalardaki savunmalarında 23/07/2012 günü her iki araçta da ele geçirilen sigara filtrelerinin kendisine ait olduğunu beyan etmesi karşısında her iki dosyadaki eylemler arasında hukuki ve fiili bağlantı olduğu gözetilerek, dosyaların birleştirilip 23/07/2012 tarihli eylemlerin tek suç oluşturup oluşturmayacağı keza sanıkların beyanına göre sözkonusu olayla bağlantılı olarak açılmış başkaca soruşturma ve kovuşturma olup olmadığınında araştırılıp değerlendirilmesinden sonra sanıkların hukuki durumunun buna göre belirlenmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi,

Yasaya aykırı, katılan ... İdaresi vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, hükmün 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK.nun 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 30/05/2017 günü oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/3786, Karar No: 2014/8940, Tarih: 08.05.2014

**19. Hukuk Dairesi         2014/3786 E.  ,  2014/8940 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Boğazlıyan 1. Asliye Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 19/02/2013

NUMARASI : 2012/48-2013/96

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- K A R A R -

Davacı, davalıya 2007 yılında satmış olduğu ... plakalı kamyonun devrinin alınmaması sonucu vergi borçlarını kendisinin ödediğini, bunun tahsili için yapılan icra takibine davalının itiraz ettiğini belirterek, itirazın iptaline ve %40 oranında inkar tazminatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, davanın reddi ile kötüniyet tazminatı isteminde bulunmuştur.

Mahkemece, davacının 25.09.2007 tarihli adi yazılı sözleşme ile ... plakalı aracı davalıya sattığı ve aracın satımdan sonra davalı tarafından kullanılmaya başlandığı, sözleşme gereğince davalının 25.09.2007 tarihinden sonraki her türlü sorumluluğu kabul ettiği, 25.09.2007 tarihinden önceki borçlardan da davacının sorumlu olduğunun belirtildiği, 2918 sayılı KTK m. 20/d gereğince noter tarafından yapılmayan her türlü araç satışının geçerli olmayacağı, bu durumda taraflar arasında yapılan ... plakalı aracın satışının geçersiz olduğu, kural olarak tarafların aldıklarını iade etmeleri gerektiği, dosya içerisinde bulunan 18.10.2007 tarihli Boğazlıyan Vergi Dairesine ait belgede dava konusu araca ait her hangi bir vergi borcunun bulunmadığı, davacının 25.09.2007 tarihinden sonra oluşan ... plakalı aracın vergi borcu nedeniyle 4.448,90 TL vergi borcu ödemesi yaptığı, ancak aracın davalının kullanımında olduğu süreye ilişkin giderlerin de zilyedi tarafından karşılanmasının hakkaniyet ve iyiniyet kurallarının bir gereği olduğu ve tarafların da kendi aralarındaki iç ilişkilerinde aracın borçlarından sorumluluğu düzenledikleri, ... plakalı araca ait vergi borçlarının da 25.09.2007 tarihinden sonrasına ait olduğu, alacağın da likit olduğu gerekçesiyle, davacının davasının kabulü ile, Boğazlıyan 1. İcra Müdürlüğü'nün 2011/1165 esas sayılı takip dosyasındaki davalı-borçlunun itirazının iptali ile icra takibinin devamına, asıl alacak miktarı olan 17.450,28 TL üzerinden davalı borçlunun %20’ı oranında davacıya icra inkar tazminatı ödemesine dair verilen karar davalı vekili tarafından süresi içinde temyiz edilmiştir.

Trafikte kayıtlı araçların satışının resmi şekilde yapılması gerekir. Taraflar arasındaki adi yazılı sözleşme resmi yazılı şekilde yapılmadığı için geçersizdir. Geçersiz sözleşme uyarınca taraflar ancak sözleşme gereği verdiklerinin iadesini isteyebilirler. Nitekim bu hususlar yerel mahkemece de isabetle vurgulanmıştır. Somut olayda kayıt maliki davacı araca ait ödediği vergi borçlarının tahsilini davalıdan istemektedir. Taraflar arasındaki satış sözleşmesi şekil şartının yerine getirilmemesi nedeni ile geçerli olmadığından davacı böyle bir talepte bulunamaz. Bu nedenle davanın reddi gerekirken delillerin değerlendirilmesinde yanılgıya düşülerek yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

SONUÇ:Yukarıda açıklanan nedenlerle hükmün BOZULMASINA, peşin harcın istek halinde iadesine, 08.05.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2007/6522, Karar No: 2007/6984, Tarih: 16.07.2007

**(Kapatılan) 18. Hukuk Dairesi         2007/6522 E.  ,  2007/6984 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Davacılar, dava dilekçesinde oğullarının nüfus kaydında "..." olan adının "......" olarak değiştirilmesini istemiş, mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm davalı ... Müdürlüğü tarafından temyiz edilmiştir.

Y A R G I T A Y K A R A R I

Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Davacı anne ve baba dava dilekçesinde müşterek çocukları ...'in adının ...... olarak değiştirilmesini istemişler, buna gerekçe olarak da ... adı ile okul arkadaşlarının kendisi ile alay ettiklerini ileri sürmüşlerdir.

4721 sayılı Türk Medeni Yasasının 27. maddesi hükmüne göre adın değiştirilmesi, ancak haklı nedenlere dayandırılarak hakimden istenebilir. Somut olayda adının değiştirilmesi istenilen küçük 18.01.1996 doğumlu olarak ... adıyla nüfusa kayıt edilmiş olup, bu ad yörede ve Ülke genelinde kişilere verilen adlardan biridir ve -dava dilekçesinde ileri sürüldüğü gibi- alay konusu edilecek nitelikte de değildir. Çocuğun nüfusa tescil edildiği tarihte konulan bu adın değiştirilmesi için davada ileri sürülen nedenler yerinde görülmediğinden, özellikle Türk Medeni Yasasının yukarıda sözü edilen maddesinde öngörülen haklı nedenin bulunduğu dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerle kanıtlanamadığından, bu bağlamda dinlenen tanık anlatımı da inandırıcı nitelikte bulunmadığından kanıtlanamayan davanın reddine karar verilmesi gerekirken, nüfus kütüğündeki "..." adının "......" olarak değiştirilmesine hükmedilmiş olması doğru görülmemiştir.

Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK.nun 428.maddesi gereğince BOZULMASINA, 16.7.2007 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/2039, Karar No: 2014/306, Tarih: 12.03.2014

**Hukuk Genel Kurulu         2013/2039 E.  ,  2014/306 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Taraflar arasındaki “hizmet tespiti ve işçilik alacakları” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Alanya İş Mahkemesince davanın kısmen kabulüne dair verilen 13.09.2012 gün ve 2009/135 E.-2012/361 K.sayılı kararın incelenmesi davalılar vekilleri tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 21.Hukuk Dairesi'nin 23.01.2013 gün ve 2013/34 E.-2013/910 K. sayılı ilamı ile;

(...Sigortalılığa ilişkin “hizmet tespiti” davaları, Sosyal Güvenlik hakkına ilişkin olarak ortaya çıkan davalardır. Yasal dayanağını 506 sayılı Yasa'nın 6. ve 79/10. (5510 sayılı Yasa açısından ise 86/9.) maddelerinden almaktadır. Sözü edilen 6.maddede, çalıştırılanların, işe alınmaları ile kendiliğinden sigortalı olacakları, sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamayacağı ve vazgeçilemeyeceği belirtilmiştir. Anılan yasanın 79/10. maddesinde ise, sigortalıların, çalışmalarının tespiti ile ilgili dava açabilecekleri hükme bağlanmıştır. Bu bakımdan, hizmet tespitine ilişkin davalar sosyal güvenlik hakkı ve kamu düzeni ile ilgili olup, kişi iradesi belirleyici etkiye sahip değildir. İçerisinde bulunduğu yasal statünün belirlediği durum doğrudan dikkate alınır. Bu nedenle hakim, kendiliğinden araştırma yapma yetkisine sahiptir. Bu yetki kapsamında, gerektiğinde tanık ve diğer deliller yoluyla doğrudan gerçeği bulma yükümü bulunmaktadır.

İşçilik haklarına ilişkin davalar ise, 4857 sayılı yasadan kaynaklanmaktadır. Bu tür davalar, kişi iradesine önemli rol verilip, taraf anlaşmalarına geçerlilik tanınan, alacak ve tazminat türünde olan davalardır. Taraflar bu tür haklarından her zaman vazgeçebilir. Bu nedenle hakim, kendiliğinden araştırma yapmaz. Tarafların bildirdiği deliller dışında delil toplanması da olanaklı değildir. Kaldı ki, Kurumun bu davalarda davalı sıfatı da bulunmamaktadır.

Bu durumda, her iki dava türünün, taraflarının statüsü, hakimin delil araştırma bakımından kendiliğinden hareket etmesi, taraf iradelerine atfedilen rol, dava konusu edilen haktan vazgeçilip vazgeçilememesi gibi yönlerden yasal konumları birbirinden tamamen farklıdır. Her iki dava türünün birlikte görülmesi durumunda; davanın birinde birkısım delillerin kendiliğinden dikkate alınması, diğerinde alınmaması gerekecektir ki, aynı dava dosyasında birbiri ile çelişkili kararlar yer alabilecektir. Kaldı ki, işçilik haklarına ilişkin olarak Dairemiz kararları ile işçilik alacaklarına ilişkin davalar yönünden asıl görevli Yargıtay ilgili dairelerinin kararları arasında farklı uygulamalar ortaya çıkabilecektir.

Öte yandan, temyiz aşamasında inceleme mercileri farklı olan bu davaların birbirinden bağımsız sonuçlandırılmalarında hukuki istikrar ve kararlara olan güven bakımından da yarar bulunmaktadır. İşçilik haklarına ilişkin olarak kesinleşen hüküm, hizmet tespiti davasında sadece kuvvetli delil olarak değerlendirilmekte, davada taraf sıfatı bulunmayan Sosyal Güvenlik Kurumu yönünden bağlayıcı olmamaktadır.

Mahkemenin bu maddi ve hukuksal olguları gözetmeksizin, birbirinden tamamen farklı iki davayı ayrı ayrı başvurma ve nisbi harca tabi olduğunu da gözardı ederek bir arada görmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

Yapılacak iş; her iki davayı ayırmak ve eksik yargı harçlarını tamamlattıktan sonra yargılamayı birbirinden bağımsız olarak sonuçlandırmaktan ibarettir.

O halde, davalı ... vekilinin ve davalı işveren vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır...)

gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

TEMYİZ EDENLER: Davalılar vekilleri

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulu’nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, 506 sayılı Kanun’a tabi zorunlu sigortalı hizmet sürelerinin tespiti ile 4857 sayılı İş Kanunu’ndan kaynaklanan tazminat ve alacak istemlerine ilişkindir.

Uyuşmazlık, hizmet tespiti davası ile işçilik alacaklarının tahsiline ilişkin davaların birlikte görülüp görülemeyeceği ile ayırma kararı verilmesi gerekip gerekmediği noktalarında toplanmaktadır.

Uyuşmazlığın çözümünde öncelikle her iki davanın hukuksal nitelikleri üzerinde durulmalı ve ardından da bu iki davanın usul hükümleri çerçevesinde birlikte görülme olanağının bulunup bulunmadığı hususu irdelenmelidir.

İlkin, sigortalı hizmetin tespiti davalarının hukuksal niteliği ve yargılama yöntemi üzerinde durulmasında yarar vardır.

Ülkemizde Sosyal Güvenlik Kurumuna tabi olması gerektiği halde, Kurumun bilgisi dışında çalıştırılan büyük bir kitlenin olduğu bilinen bir gerçektir. Bu nedenle sigortalı hizmetin tespiti davaları, iş mahkemelerini en çok meşgul eden uyuşmazlıklar arasında yer almaktadır.

İlkin, sigortalı hizmetin tespiti davalarının hukuksal niteliği ve yargılama yöntemi üzerinde durulmasında yarar vardır.

Ülkemizde Sosyal Güvenlik Kurumuna tabi olması gerektiği halde, Kurumun bilgisi dışında çalıştırılan büyük bir kitlenin olduğu bilinen bir gerçektir. Bu nedenle sigortalı hizmetin tespiti davaları, iş mahkemelerini en çok meşgul eden uyuşmazlıklar arasında yer almaktadır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren Geçici 7.maddesinde, bu Kanun’un yürürlük tarihine kadar 506 sayılı, 1479 sayılı, 2925 sayılı, bu Kanun ile mülga 2926 sayılı, 5434 sayılı Kanunlar ile 506 sayılı Kanun’un Geçici 20. maddesinde yer alan sandıklara tâbi, sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiilî hizmet süresi zammı, itibarî hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık sürelerinin, tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirileceği yönündeki hükmün öngörülmüş olması ve kanunların geriye yürümemesi (geçmişe etkili olmaması) kuralı karşısında, uyuşmazlığa uygulanacak olan mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 79/10.maddesi, genel olarak sosyal güvenliğin sağlanması araçlarından birisidir.

Anılan maddede, “yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.” hükmü yer almaktadır.

Bilindiği üzere, mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 79/10. maddesinde sigortalı hizmetin tespiti davasının kime karşı açılacağı konusunda bir düzenleme yoktur. Ancak yargı kararları ile davanın işveren ile birlikte Kuruma karşı da açılması gereği vurgulanmaktadır. Zira, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tespit ilamını aldığında işverenden o döneme ait prim belgelerini vermesini ister, işverence verilmemesi halinde belgeler, Kurumca re’sen düzenlenerek, tespit edilen döneme ilişkin primler de gecikme zammı ve faizi ile birlikte Kurum tarafından tahsil olunur. Ayrıca tespit edilen hizmet süresi, prim ödeme gün sayısı ve aylık kazanç toplamları Kurum tarafından yapılacak yardımlarda ve bağlanacak aylıklarda dikkate alınır. Kurumun alınacak ilamı infaz edecek olması nedeniyle, hak alanını ilgilendiren bir davada taraf olması doğaldır.

Bu nedenle, hizmet tespiti davası, sadece işverene veya Kuruma karşı açılmışsa, davacıya hak alanını ilgilendiren bu davaya diğerini de dahil etmesi için süre verilmesi gerekmekte olup, yasal mevzuatta işveren ile Kurumun birlikte davalı olması gerektiği yönünde açık bir düzenleme bulunmamasına rağmen, sosyal sigorta ilişkisinin ve hizmet tespiti davasının özellikleri göz önünde tutularak işveren ile Kurumun davalı olarak birlikte yer alması gerektiği hususu, yargısal uygulamada istisnasız olarak kabul görmektedir.

Ayrıca 506 sayılı Kanun’un 6/1.maddesinde, “çalıştırılanlar işe alınmakla kendiliğinden sigortalı olurlar” denilmekte olup, maddenin üçüncü fıkrasında “sigortalı olmak hak ve yükümünden vazgeçilemeyeceği” öngörülmüştür.

Anılan maddeler uyarınca, sosyal güvenlik hakkının kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olması nedeniyle, işverenin kabulü ya da davacının feragatinin tek başına hükme etkili olmayacağı, dolayısıyla feragat veya kabule rağmen hakimin delilleri hep birlikte değerlendirerek bir karara varacağı ve yine aynı nedenle bu davalarda yemin teklif olunamayacağı yönündeki ilkeler Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 28.05.2003 gün ve 2003/21-362 E. 2003/360 K.; 15.10.2003 gün ve 2003/21-571 E. 2003/575 K ile 14.04.2004 gün ve 2004/21-226 E. 2004/223 K. sayılı kararlarında da aynen benimsenmiştir.

Yapılan açıklamalardan anlaşılacağı üzere, hizmet akdi ile çalışılan sürenin tespitine ilişkin davaların nitelikleri gereği, kamu düzenine ilişkin olduğu; mahkemenin taraflarca ibraz edilen delillerle bağlı olmaksızın re'sen araştırma yetkisi ve yükümlülüğü bulunduğu kabul edilmelidir.

Öte yandan, 6352 sayılı Kanun’un 39.maddesi ile 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 1.maddesine son fıkra olarak,

“Birden fazla iş mahkemesi bulunan yerlerde, sosyal güvenlik hukukundan kaynaklanan davaların görüleceği iş mahkemeleri, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirlenebilir.” hükmü eklenmiştir

Bu düzenleme ile yasa koyucu da, sosyal güvenlik hukukundan kaynaklanan davaların, özellik arzeden davalar olduğuna vurgu yaparak, bu özellikleri nedeniyle nitelikli ve uzmanlaşmış mahkemelerde görülmesi gereğini kabul etmiştir.

Bu doğrultuda anılan düzenlemenin verdiği yetkiye dayanarak, Hakim ve Savcılar Yüksek Kurulu Birinci Dairesi’nin 20 Kasım 2012 tarihli ve 2783 sayılı kararı ile Türkiye genelinde 15 ilde Sosyal Güvenlik Mahkemesi kurulması kabul edilmiş ve bu mahkemeler 01.01.2013 tarihinden itibaren 5510 sayılı Kanun’dan kaynaklanan uyuşmazlıklara bakmakla görevlendirilmişlerdir.

Uyuşmazlığa konu diğer dava türü olan işçilik haklarına ilişkin davalar ise, 4857 sayılı İş Kanunu'ndan kaynaklanmaktadır.