muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2021/25976, Karar No: 2023/6665, Tarih: 18.05.2023

**4. Hukuk Dairesi         2021/25976 E.  ,  2023/6665 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

SAYISI : 2021/795 Değişik İş-2021/799 Karar

SAYISI : İHK-2021/33830

HÜKÜM/KARAR : Davanın Kabulüne / İtirazın Reddine

SAYISI : K-2021/93734

Taraflar arasındaki sigorta tahkim yargılaması sonunda, Uyuşmazlık Hakem Heyetince başvurunun kabulüne karar verilmiştir.

Karara davalı vekili tarafından itiraz edilmesi üzerine, İtiraz Hakem Heyetince itirazın reddine karar verilmiştir.

... kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, 07.06.2019 tarihinde meydana gelen çift taraflı trafik kazası sonucunda, karşı araçta yolcu olan müvekkilinin yaralanarak malul kaldığını belirterek sürekli ve geçici iş göremezlik tazminatı olarak şimdilik kaydı ile 5.000,00 TL tazminat talep etmiş, yargılama sırasında toplam talebini 116.839,67 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; medikal eksper tarafından düzenlenen raporda davacının kalıcı sakatlığının oluşmadığının tespit edildiğini, maluliyet oranının kesin olarak belirlenerek tazminat hesabının Genel Şartlara uygun yapılması gerektiğini, geçici iş göremezlik tazminatının teminat dışında olduğunu, kazada müvekkiline sigortalı araç sürücüsünün kusuru bulunmadığını, trafik işaretlerinin çalışmadığının tespiti halinde kazada idare kusuru olup olmadığının araştırılması gerektiğini, müterafik kusur nedeni ile tazminattan indirim yapılması, alacak muaccel olmadığından faiz talebinin reddi ve davacı lehine hükmedilecek vekalet ücretinin 1/5 oranında olması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III.... KARARI

...'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...Aldırılan kusur raporuna göre davalıya sigortalı aracın %75 oranında kusurlu olduğunun tespit edildiği, davacının %10 maluliyet oranı esas alınarak TRH Yaşam Tablosu ve progresif rant yöntemine göre tazminatın hesaplandığı, müterafik kusura dair somut bir delil sunulmadığı, davacının rapor ücreti talebine ilişkin belge sunulmadığından bu talebinin yerinde görülmediği" gerekçesiyle davanın kabulüne, toplam 116.839,67 TL'nin 29.01.2021 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

IV. İTİRAZ

A. İtiraz Yoluna Başvuranlar

Uyuşmazlık Hakem Heyetinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından itiraz edilmiştir.

B. İtiraz sebepleri

IV. İTİRAZ

A. İtiraz Yoluna Başvuranlar

Uyuşmazlık Hakem Heyetinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili tarafından itiraz edilmiştir.

B. İtiraz sebepleri

Davalı vekili itiraz dilekçesinde,medikal eksper tarafından düzenlenen raporda davacının kalıcı sakatlığının oluşmadığının tespit edildiğini, maluliyet oranının kesin olarak belirlenmesi gerektiğini, tazminat hesabının Genel Şartlara uygun yapılması ve hesaplamada TRH Yaşam Tablosu ve 1,8 teknik faiz oranının esas alınması gerektiğini, hesaplanan tazminat tutarının hatalı olduğunu, SGK hizmet dökümündeki brüt gelirlerin net maaşa çevrilmesi gerektiğini, bakiye ömrün hatalı olduğunu, geçici iş göremezlik tazminatının teminat dışında olduğunu, kazanın kavşakta olduğunu ve müvekkiline sigortalı araç sürücüsünün kusuru bulunmadığını, sigortalı araç sürücüsünün hızlı seyrettiğini kabul etmemekle birlikte hızının kaza ile nedensellik içinde olmadığını, trafik işaretlerinin çalışmadığının tespiti halinde kazada idare kusuru olup olmadığının araştırılması gerektiğini, müterafik kusur nedeni ile tazminattan indirim yapılması gerektiğini, alacak muaccel olmadığından faiz talebinin reddi gerektiğini, davacı lehine hükmedilecek vekalet ücretinin 1/5 oranında olması gerektiğini belirterek ... kararına itiraz etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

İtiraz Hakem Heyetinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile hükme esas alınan maluliyet raporunun uygun yönetmeliğe göre düzenlendiği, TRH Yaşam Tablosu ve Progresif Rant yöntemine göre hesap yapılmasının yerinde olduğu, bilirkişi raporunda; davacının kaza öncesi son üç ay için asgari geçim indirimsiz brüt ortalama 2.969,25 TL gelir elde ettiğinin anlaşıldığının, aynı tarihteki asgari ücretle karşılaştırılarak elde edilen 1,16 kat ile aylık aktif dönem gelirinin 2.968,31 TL \*268,31 TL asgari geçim indirimi olmak üzere toplam 3.236,62 TL olduğunun, pasif dönem gelirinin asgari geçim indirimsiz 2.557,59 TL hesaplandığı, davacının kaza tarihinde 31,43 yaşında hesap tarihinde ise 33,44 yaşında olduğu, TRH 2010 Yaşam Tablosuna göre hesap tarihi itibarı ile beklenen kalan ömrünün yaklaşık 42 yıl olduğunun varsayıldığı, 60 olarak varsayılan emeklilik yaşına kadar 26,56 yıl daha aktif çalışacağının, beklenen son yaşı dikkate alındığında pasif dönem sonu tarihinin 31.07.2062 olduğunun belirlendiği, bilirkişi raporunun gerekçeli, detaylı, denetime açık, Yargıtay kararlarına uygun ve hüküm kurmaya elverişli bulunduğu, geçici iş göremezlik tazminatından davalının sorumlu olduğu, kusur yönünden Uyuşmazlık Hakem Heyetince aldırılan raporun uygun görüldüğü, başvuran lehine tam vekalet ücretine hükmedilmesinde isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle itirazın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İtiraz Hakem Heyetinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İtiraz Hakem Heyetinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde, medikal eksper tarafından düzenlenen raporda davacının kalıcı sakatlığının oluşmadığının tespit edildiğini, kalıcı sakatlığı bulunmadığından davanın reddi gerektiğini, medikal rapor ile dosyaya sunulan ve tek taraflı tanzim edilmiş olan maluliyet raporu arasındaki çelişkini giderilmesi ve maluliyet oranının Erişkinler için Engellilik Değerlendirmesi Hakkındaki Yönetmelik hükümlerine göre kesin olarak belirlenmesi gerektiğini, tazminat hesabının Genel Şartlara uygun yapılması ve hesaplamada TRH Yaşam Tablosu ve % 1,8 teknik faiz oranının esas alınması gerektiğini, hesaplanan tazminat tutarının hatalı olduğunu, SGK hizmet dökümündeki brüt gelirlerin net maaşa çevrilmesi gerektiğini, bakiye ömrün hatalı olduğunu, davacının Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan ödeme alıp almadığının araştırılması gerektiğini, geçici iş göremezlik tazminatının teminat dışında olduğunu, kazanın kavşakta olduğunu ve müvekkiline sigortalı araç sürücüsünün kusuru bulunmadığını, sigortalı araç sürücüsünün hızlı seyrettiğini kabul etmemekle birlikte hızının kaza ile nedensellik içinde olmadığını, trafik işaretlerinin çalışmadığının tespiti halinde kazada idare kusuru olup olmadığının araştırılması gerektiğini, müterafik kusur nedeni ile tazminattan indirim yapılması gerektiğini, ıslah talebinin esas ve miktar bakımından kabul edilmediğini, ıslaha konu miktara ıslah tarihinden itibaren faiz talep edilebileceğini, alacak muaccel olmadığından davacının noter ücreti, baro pulu ve vekaletname suret harcı taleplerinin reddi gerektiği, ayrıca baro pulu harcının yargılama giderinden sayılmadığını, davacı lehine hükmedilecek vekalet ücretinin 1/5 oranında olması gerektiğini belirterek ... kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık; davalı ... tarafından Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (...) Poliçesi ile teminat altına alınan aracın karıştığı trafik kazası sonucu yaralanıp malul kalan davacının uğradığı sürekli ve geçici iş göremezlik tazminatı talebine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 54 üncü maddesi, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 85, 89, 90, 91 inci maddeleri, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30 uncu maddesi, Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları.

3. Değerlendirme

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına göre davalı vekilinin aşağıda yer alan bentlerin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

3. Değerlendirme

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına göre davalı vekilinin aşağıda yer alan bentlerin kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Hükme esas alınan 12.06.2021 tarihli hesap bilirkişi raporunda davacının bakiye ömrü rapor tarihi esas alınarak belirlenmiş ve bu rapora davalı yanca itiraz edilmiştir.

Dairenin yerleşik içtihatları uyarınca davacının bakiye ömrünün hesabında, rapor tarihinin değil kaza tarihinin esas alınması gerekmektedir.

Buna göre, davacının muhtemel bakiye yaşam süresinin (TRH 2010 Yaşam Tablosu'na göre) kaza tarihi esas alınarak tazminat miktarının hesaplanması için bilirkişiden ek rapor alınarak (temyiz eden davalı lehine usuli kazanılmış haklar da gözetilmek suretiyle) oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu şekilde hüküm kurulması bozmayı gerektirmiştir.

3. Sigorta tahkim yargılamasında hükmedilecek vekalet ücreti ile ilgili olarak;

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30 uncu maddesinin (17) numaralı fıkrasında "Talebi kısmen ya da tamamen reddedilenler aleyhine hükmolunacak vekalet ücreti, Avukatlık Asgarî Ücret Tarifesinde belirlenen vekalet ücretinin beşte biridir." hükmü yer almaktadır.

Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik'in 16 ncı maddesine 19.01.2016 tarihli ve 29598 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 6 ncı maddesi ile eklenen (13) numaralı fıkrasında, "Tarafların avukat ile temsil edildiği hallerde, taraflar aleyhine hükmedilecek vekâlet ücreti, her iki taraf için de Avukatlık Asgarî Ücret Tarifesinde yer alan asliye mahkemelerinde görülen işler için hesaplanan vekâlet ücretinin beşte biridir." düzenlemesi mevcuttur.

Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin (AAÜT) 17 nci maddesinin (2) numaralı fıkrası ise "Sigorta Tahkim Komisyonları, vekalet ücretine hükmederken, bu Tarifenin ikinci kısmının ikinci bölümünde asliye mahkemeleri için öngörülen ücretin altında kalmamak kaydıyla bu Tarifenin üçüncü kısmına göre avukatlık ücretine hükmeder. Ancak talebi kısmen ya da tamamen reddedilenler aleyhine bu Tarifeye göre hesaplanan ücretin beşte birine hükmedilir..." şeklinde düzenlenmiştir.

Bu durumda İtiraz Hakem Heyetince davacı lehine hükmedilecek vekalet ücretine ilişkin olarak Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik'in 16/13 üncü maddesinin uygulanması gerektiği gözönüne alınarak AAÜT'nin 13 ve 17 nci maddeleri gereğince, maktu vekalet ücretinin altında kalmamak kaydıyla, hesaplanan vekalet ücretinin 1/5'i oranında vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken, fazla vekalet ücretine karar verilmesi bozmayı gerektirir.

VI. KARAR

1. Değerlendirme bölümünün (1) numaralı bendinde açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının REDDİNE,

VI. KARAR

1. Değerlendirme bölümünün (1) numaralı bendinde açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının REDDİNE,

2. Değerlendirme bölümünün (2) ve (3) numaralı bentlerinde açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan ... kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde davalıya iadesine,

Dosyanın İtiraz Hakem Heyetine iletilmek üzere mahkemeye GÖNDERİLMESİNE,

18.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2008/2302, Karar No: 2008/3640, Tarih: 01.07.2008

**(Kapatılan)17. Hukuk Dairesi         2008/2302 E.  ,  2008/3640 K.**

**"İçtihat Metni"**

T.C.

Y A R G I T A Y

17.HUKUK DAİRESİ

Taraflar arasındaki tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne dair verilen hükmün süresi içinde davacı ... vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği düşünüldü:

-K A R A R-

Davacı vekili, davalı şirkete kasko sigortalı araçta meydana gelen hasar bedelinin ödenmediğini 4.970.56.YTL'sı tazminatın başvuru tarihinden işleyecek ticari faizi ile davalıdan tahsilini talep etmiştir.

Davalı vekili hasarın belirtilen yer ve zamanda meydana gelmediğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece davanın kısmen kabulü ile 382.00.YTL'sı tazminatın 19.12.2005 ödeme tarihinden işleyecek avans faizi ile davalıdan tahzsiline karar verilmiş, hüküm davacı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere göre, davacı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.

2-Davalı taraf cevap dilekçesi ile olayın belirtilen yer ve zamanda olmadığını belirterek hasarın sigorta teminatı dışında kaldığını savunmuştur. Hasarın teminat dışında kaldığını ispat külfeti sigortacıda olup, davalı sigortacının, sadece hasarın belirtilen yer ve zamanda meydana gelmediğini ileri sürmesi hasarın tazminat dışında kaldığının ispatına yeterli değildir. Ayrıca bu hasarın gerçekte nasıl meydana geldiğinin ve neden teminat harici olduğunun da, davalı sigortacı tarafından ispatlanması gereklidir.

Davacı tarafın müracaatı üzerine olaydan sonra polis tarafından davacının beyanı alınmış ve olay yerinde inceleme yapılarak tutanak tutulmuştur. Mahkemece zabıt mümziileri de dinlenerek olayın davalının iddia ettiği yer ve zamanda olup olmadığı araştırılarak, teminat dışı olduğu belirtilen hasarın kaza ile ilgili olup olmadığı ve hasarın artmasında davacının ağır kusuru bulunup bulunmadığı hususunda İTÜ, ODTÜ gibi kuruluşlardan seçilecek makine mühendisi bilirkişiden ayrıntılı,gerekçeli, denetime açık rapor alınarak sonucuna göre hüküm kurulması gerekirken yazılı şekilde eksik inceleme ile karar verilmesi doğru görülmemiştir.

SONUÇ;Yukarıda 1 nolu bentte açıklanan nedenlerle davacı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine, 2 nolu bentte açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden davacı ...'ya geri verilmesine 1.7.2008 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/8922, Karar No: 2013/6118, Tarih: 28.03.2013

**10. Hukuk Dairesi         2012/8922 E.  ,  2013/6118 K.**

**"İçtihat Metni"**

......

Dava, yersiz ödendiği ileri sürülen yetim aylıklarının istirdadı istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 2004 yılında kesinleşen davacıya, daha önceden yaşamını yitiren sigortalı babası üzerinden 5334 sayılı Kanun hükümlerine göre hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan yetim aylığının, 1990 yılında evlendiği, bilahare de boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle davalı Kurumca kesilerek, 1.1.2000 – 31.1.2010 döneminde yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar yönünden borç tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56. maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas – 2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama

./...

-2-

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama

./...

-2-

olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56. maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip

../...

-3-

ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96. maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56. maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.

5510 sayılı Kanun, önceki sosyal güvenlik yasalarını birleştiren temel yasa niteliğinde olduğundan, gerek değiştirilen veya yürürlükten kaldırılan, gerekse geçici ve geçiş hükümlerinin yer aldığı maddelerle birlikte ele alınıp değerlendirmeye tabi tutulması gerekmektedir. Bu yönden bakıldığında Kanunun “Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortasına ilişkin bazı geçiş hükümleri” başlığını taşıyan geçici 1. ve “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4. maddesinin irdelenmesi zorunluluğu bulunmaktadır. Anılan geçici maddelerle kanun koyucu tarafından, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğü öncesinde yukarıda belirtilen beş adet sosyal güvenlik kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle hak sahiplerine bağlanan gelirin/aylığın, durum değişikliği sebebine bağlı olarak kesilmesi veya yeniden bağlanmasında, yine anılan kanun hükümlerinin esas alınması gerektiğinin benimsendiği anlaşılmaktadır. Söz konusu kanunlarda, boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama olgusu, gelirin/aylığın bağlanması engeli veya kesilmesi nedeni olarak öngörülmediğinden, 56. maddenin zaman bakımından uygulanmasında kuşku ve duraksamaya düşülmesi olasılığı bulunmaktadır. Bu durumda, 4721 sayılı Kanunun “Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.” hükmünü içeren ve “Dürüst davranma” başlığını taşıyan 2. maddesinde yer alan dürüstlük ( = objektif iyi niyet) kuralı çerçevesinde çözüme gidilmeli, evrensel hukuk ilkeleri arasında yer alan “hiç kimsenin kendi kusurundan yararlanamayacağı” ilkesi sosyal güvenlik hukuku alanında da göz önünde bulundurulmalıdır. Bu bakımdan, 56. madde açısından 01.10.2008 tarihinden önce hakkın kazanıldığı durumlarda, söz konusu yasal düzenleme öncesinde ilgililer her ne şekilde/amaçla/saikle boşanmış olurlarsa olsunlar, başka bir anlatımla eşlerin boşanma iradeleri gerçek/samimi olsun veya olmasın, eylemli birlikteliklerini 5510 sayılı Kanunla getirilen yeni düzenleme sonrasında da sürdürdüklerinin veya söz konusu düzenlemeden itibaren anılan tür ve nitelikte bir beraberliğe başladıklarının kanıtlanması durumunda, başka bir anlatımla eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun saptandığı durumlarda, anılan 2. madde kapsamında hakkın kötüye kullanımının varlığı kabul edilerek ilgililere gelir/aylık tahsisi yapılmaması, bağlanan gelirin/aylığın da kesilmesi gerekmektedir. Kuşkusuz,

.../...

-4-

hak sahibine, eylemli birlikteliğin sona erdiği tarihten itibaren, diğer koşulların da varlığı durumunda gelir/aylık bağlanabileceği kabul edilmelidir.