muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2022/8227, Karar No: 2023/1095, Tarih: 16.03.2023

B. Sanık Müdafiinin Temyiz Sebepleri

1. Eksik incelemeye,

2. Sanık hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi ve 5237 sayılı Kanun'un 57 nci maddesi uyarınca tedavi ve korumaya alınması gerektiğine,

İlişkindir.

III. OLAY VE OLGULAR

Temyizin kapsamına göre;

A. İlk Derece Mahkemesinin Kabulü

1. ... ilinde farklı üniversitelerde öğrenci olan sanık ile maktulün olay günü barda tanıştıkları ve alkol almaya başladıkları, bir süre sonra ayrılarak farklı mekanlara gittikleri, bu sırada mesajlaşan sanık ile maktulün buluşup alkol almaya devam ettikleri, ardından sanığın teklifi üzerine sanığın evine geçtikleri, burada ikişer bardak viski içtikten sonra maktulün rızası ile cinsel ilişkiye girdikleri, ardında yatakta uzanıp sohbet ettikleri, bir süre sonra sanığın aynı apartmanda oturan anne ve babasına ait eve gidip suçta kullandığı kılıcı aldığı, ardında belirlenemeyen bir sebepten maktulü kılıçla boyun bölgesinde ve sağ omzunda kesici delici alet yarası oluşacak şekilde yaraladığı ve maktulün olay yerinde iç organ, büyük damar yaralanması ve dış kanama sonucu yaşamını yitirdiği, sanığın suç aleti ile evi terk ettiği,

ardından 155 polis ihbar hattına "Cinayet var, gel" şeklinde ihbarda bulunduğu, polis ekiplerine bulunduğu yerin konumunu atarak teslim olduğu ve suç aletini attığı yeri polislere gösterdiği anlaşılmıştır.

2. Sanığın aşamalarda ikrara yönelik savunması, sanığın cezai ehliyetinin tam olduğuna ilişkin Adli Tıp Kurumu 4. İhtisas Kurulunca düzenlenen 09.08.2021 tarihli ve Gözlem İhtisas Dairesince düzenlenen 02.01.2019 tarihli raporlar ile ... Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesince düzenlenen 26.01.2018 tarihli Sağlık Kurulu raporu, sanık hakkında ... Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesince düzenlenen 18.12.2017 tarihli kanda etanol ölçüm raporu, Yeşilyurt Eğitim ve Araştırma Hastanesince düzenlenen 18.12.2017 tarihli adli muayene raporu, tanık beyanları, maktulün kesin ölüm sebebine ilişkin ... Adli Tıp Grup Başkanlığı Morg İhtisas Dairesince düzenlenen 14.05.2018 tarihli Otopsi Raporu, Biyoloji İhtisas Dairesince düzenlenen 26.04.2018 tarihli Rapor, Kimyasal Tahliller İhtisas Dairesince düzenlenen 18.01.2018 tarihli Rapor, 18.12.2017 tarihli Ölü Muayene Tutanağı, ... Kriminal Polis Laboratuvarı Müdürlüğünce düzenlenen 16.01.2018, 12.02.2018 ve 13.02.2018 tarihli Uzmanlık Raporları, 08.10.2019 tarihli sanık ile maktulün iletişim kayıtlarına ilişkin düzenlenen Bilirkişi Raporu, Olay Yeri İnceleme Şube Müdürlüğünce düzenlenen 18.12.2017 tarihli Uzmanlık Raporu, 19.12.2017 tarihli Ekspertiz Raporu, Olay Yeri İnceleme Raporları, CD İzleme Tutanağı, Olay Yakalama, Üst Arama Muhafaza Altına Alma ve Teslim Tutanağı, Olay Tutanağı, İhbar Tutanağı, diğer tutanaklar ile sanığın adli sicil ve nüfus kayıtları dava dosyasında bulunmaktadır.

B. Bölge Adliye Mahkemesinin Kabulü

B. Bölge Adliye Mahkemesinin Kabulü

İlk Derece Mahkemesince kabul edilen olay ve olgularda, düzeltme nedeni dışında Bölge Adliye Mahkemesi tarafından bir isabetsizlik görülmediği anlaşılmıştır.

IV. GEREKÇE

A. Katılanlar Vekili ve Katılan Kurum Vekilinin Suç Vasfına Yönelen Temyizleri

Oluşa ilişkin ayrıntılara Olay ve Olgular başlığının (1) numaralı paragrafında yer verilen olaya ilişkin katılanlar vekillerince suç vasfının tasarlayarak, canavarca hisle, kendisini savunmayacak kişiye karşı kasten öldürme suçu olduğu savunulmuş ise de,

Suçun tasarlanarak işlendiğinin kabulü için, bir kimseye karşı belli bir suçu işleme kararının verilmesi, suç işleme kararı ile fiilin icrası arasında makul bir sürenin geçmesi, bu süre içerisinde sebat ve ısrar gösterilerek karardan dönülmemesi gerekmekte olup, incelemeye konu somut olayda, sanık ile maktulün olay gecesi tanıştıkları, rıza ile cinsel ilişkiye girdikleri ve sanığın belirlenemeyen bir sebeple maktulü öldürdüğü gözetildiğinde tasarlamanın koşulları bulunmadığı,

Dairemizin yerleşik kararlarında canavarca hisle öldürmenin, sırf öldürmüş olmak için öldürme, ölenin acı çekmesinden zevk duymak için öldürme, eziyet çektirerek öldürmenin ise öldürme kastının

yanında işkence ya da eziyet çektirme kastını içeren, ölümü meydana getirme bakımından zorunlu olmayan ve ölüme takaddüm eder vahşice hareketler olarak tanımlanması karşısında sanığın canavarca hisle ya da eziyet çektirerek öldürme amacıyla hareket ettiğini kabule yeterli her türlü kuşkudan uzak yeterli kesin kanıt bulunmadığı,

Maktulün, sanığın öldürme eylemini gerçekleştirdiği sırada uyanık olduğu kanaatine ... Adli Tıp Grup Başkanlığı Morg İhtisas Dairesince düzenlenen 14.05.2018 tarihli otopsi raporunda yer verilen "Sağ el ön yüz 1. parmak proksimalinde 1 cm’lik cilt cilt altı ... vasıflı yaralanma ve sol el iç yüzde 2-4 parmakların orta falankslarında 1’er cm’lik, 3, 4. parmak distal falanksta 1’er cm’lik (toplam 6 adet) ... vasıflı yaralanmaların savunma yaraları özelliğinde olduğu" şeklindeki tespiti ile ulaşıldığı ve maktulün olay sırasında uyuduğuna ilişkin her türlü kuşkudan uzak yeterli kesin kanıt bulunmadığı anlaşılmış olup sanığın 5237 sayılı Kanun'un 81 ... maddesinin birinci fıkrası uyarınca cezalandırılmasında isabetsizlik görülmediğinden, hükümde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmamıştır.

B. Sanık Müdafiinin Temyiz Sebepleri

1. Eksik İnceleme Yönünden

5271 sayılı Kanun'un 74 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında "Gözlem süresi üç haftayı geçemez" hükmüne yer verildiği ve ilgilisinin gözlem altında tutulması bakımında asgari bir süre belirtilmediği, asgari sürenin ilgili Kurumun takdirinde olduğu anlaşılmış olup sanığın cezai ehliyetine ilişkin Adli Tıp Kurumu Gözlem İhtisas Dairesi ve 4. İhtisas Kurulunca düzenlenen raporlarda kanuna ve usule aykırılık bulunmadığı anlaşılmış olup, hükümde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmamıştır.

5271 sayılı Kanun'un 74 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında "Gözlem süresi üç haftayı geçemez" hükmüne yer verildiği ve ilgilisinin gözlem altında tutulması bakımında asgari bir süre belirtilmediği, asgari sürenin ilgili Kurumun takdirinde olduğu anlaşılmış olup sanığın cezai ehliyetine ilişkin Adli Tıp Kurumu Gözlem İhtisas Dairesi ve 4. İhtisas Kurulunca düzenlenen raporlarda kanuna ve usule aykırılık bulunmadığı anlaşılmış olup, hükümde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmamıştır.

Dava dosyasında beyanına başvurulan ve duruşmada mahkemece dinlenilen tanık M.K.K'nin yeniden dinlenmesi yönündeki taleplerinin reddedilmesi eksiklik olarak belirtilmiş ise de, tanığın olayı görmediği, maktul ile aralarında geçen konuşma içeriğinin tespit edilmesinin suçun başkaca delillerle sabit olması nedeniyle dosyaya yenilik katmayacağı anlaşılmış olup, hükümde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmamıştır.

2. Ceza Verilmesine Yer Olmadığına Ve Güvenlik Tedbirine Karar Verilmesi Gerektiği Yönünden

Sanığın ikrara yönelik savunması ve dosyada bulunan deliller ile maktule yönelik kasten öldürme suçunu işlediğinin sabit olduğu, usulüne uygun şekilde düzenlenen Adli Tıp Kurumu Gözlem İhtisas Dairesi ve 4. İhtisas Kurulu'nca raporlarında sanığın cezai ehliyetinin tam olduğu görüşüne yer verildiği anlaşılmış olup sanık hakkında mâhkumiyet kararı verilmesinde isabetsizlik bulunmadığından, hükümde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmamıştır.

V. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenle ... Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesinin, 22.02.2022 tarihli ve 2022/169 Esas, 2022/484 Karar sayılı kararında katılanlar vekili, katılan Kurum vekili ve sanık müdafiince öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı Kanun’un 289 uncu maddesinin birinci fıkrası ile

sınırlı olarak yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden 5271 sayılı Kanun’un 302 nci maddesinin birinci fıkrası gereği, Tebliğnameye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMLERİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca ... 6. Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise ... Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

16.03.2023 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2006/13429, Karar No: 2007/1669, Tarih: 12.02.2007

**(Kapatılan) 13. Hukuk Dairesi         2006/13429 E.  ,  2007/1669 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

KARAR

Davacı, kendisine ait yazıhaneyi 100.000.00 YTL. bedelle davalıya sattığını, bedelin bir kısmını ödeyen davalının bakiye bedeli ödemediğini ileri sürerek 62.326,43 YTL.nın faiziyle birlikte tahsilini istemiştir.

Davalı, zamanaşımı süresinin dolduğunu savunmuş, esastan da davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, davacının BK.nun 66. maddesi uyarınca bir yıllık zamanaşımı süresi dolduktan sonra davayı açtığı gerekçesiyle davanın zamanaşımı nedeniyle reddine karar verilmiş; hüküm, davacı tarafından temyiz edilmiştir.

Davacının, 5.2.2001 tarihli harici sözleşme ile akabinde 16.2.2001 tarihinde noterde düzenlenen sözleşme ile adına kayıtlı yazıhaneyi davalıya devir etmeyi taahhüt ettiği anlaşılmaktadır. Davacı bu davada satım hukuki ilişkisine bir başka deyişle sözleşme ilişkisine dayanmıştır. BK.nun 125. maddesi uyarınca da bu tür bir hukuki ilişkide zamanaşımı süresi 10 yıl olup, davanın 9.12.2005 tarihinde açıldığı gözetildiğinde zamanaşımı süresinin dolmadığı anlaşılmaktadır. Mahkemece değinilen bu yön gözetilerek işin esasına girilip hasıl olacak sonuca uygun bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırıdır. Bozmayı gerektirir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle; temyiz olunan hükmün davacı yararına BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde temyiz edene iadesine, 12.2.2007 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/34297, Karar No: 2014/36811, Tarih: 22.12.2014

**4. Ceza Dairesi         2012/34297 E.  ,  2014/36811 K.**

**"İçtihat Metni"**

Tebliğname No : 4 - 2009/53420

MAHKEMESİ : Alucra(Kapatılan) Sulh Ceza Mahkemesi

TARİHİ : 15/09/2008

NUMARASI : 2007/101 (E) ve 2008/82 (K)

SUÇ : Çevrenin kasten kirletilmesi

Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü:

Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.

Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;

I- Genel İlkeler:

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 56/1. maddesine göre herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında getirilen düzenleme ile de çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek gerek Devlete gerekse vatandaşlara ödev olarak yüklenmiştir. Anayasada yer alan bu ilkeler 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 3/a maddesinde de benzer biçimde düzenlenmiştir. Buna göre; gerçek ya da tüzel kişi olarak herkes, çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesi ile görevli olup, alınacak tedbirlere ve belirlenen esaslara uymakla yükümlüdür. Bu bağlamda, “kamu sağlığını ve çevreyi koruma” prensibi Türk Ceza Kanunu’nun birinci maddesinde, Kanun’un amaçlarından birisi olarak öngörülmüş, ayrıca “sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı” başta bu Kanunun 181 ilâ 184. maddeleri olmak üzere, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nda ve diğer bir kısım mevzuatta koruma altına alınmış, çevreyi kirletme eylemi farklı suç ve kabahat türleri ile yaptırıma bağlanmıştır.

Türk Ceza Kanununun 181. maddesinin birinci fıkrasında suç olarak düzenlenen atık veya artıklarla çevrenin kasten kirletilmesi fiili, kanunlarda belirtilen teknik usullere aykırı olarak, çevreye zarar verecek şekilde atık veya artıkların alıcı ortamlar olan toprak, su ve havaya kasten verilmesidir. Buna göre suç, atık veya artıkların teknik usullere aykırı olarak bir defa alıcı ortama verilmesiyle oluşacaktır.

Türk Ceza Kanunun 182. maddesinde suç olarak düzenlenen çevrenin taksirle kirletilmesi eylemi ise çevreye zarar verecek şekilde atık veya artıkların alıcı ortama taksirle verilmesidir.

Bu kapsamda bir kusurluluk türü olan taksir, hukuki anlamda failin suç işlemek istememesi, buna rağmen hukuk düzeninin gereklerine de aldırmaması halini ifade eder. Türk Ceza Kanunu, taksiri, bilinçli ve bilinçsiz taksir olarak ikili şekilde düzenlemiştir. Buna göre “bilinçsiz taksir” Türk Ceza Kanununun 22/2. maddesinde, "dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi" biçiminde tanımlanmış; bilinçli taksir ise aynı maddenin üçüncü fıkrasında "kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi" şeklinde açıklanmıştır. Bu düzenleme uyarınca

bilinçli taksir ile bilinçsiz taksir arasındaki temel farklılık, bilinçli taksirde istenmeyen neticenin öngörülmesiyken, bilinçsiz taksirde ise öngörülmemesidir. Başka bir deyişle, bilinçsiz taksirde fail özen yükümlülüğünün ihlali dolayısıyla kanuni tanıma uygun bir fiilin gerçekleşeceği ihtimalini düşünmemektedir. Bilinçli taksirde ise fail, suçun konusu bakımından somut bir tehlikenin varlığını öngörmesine rağmen bu tehlikenin derecesini önemsememesi veya şahsi yeteneğini abartması ya da şansına güvenmesi nedeniyle kanuni tanıma uygun bir fiilin gerçekleşmeyeceğine güven beslemektedir. Bu açıklamalar ışığı altında dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla kirlenme neticesi öngörülmeden atık veya artıkların alıcı ortama verilmesiyle bilinçsiz taksir, kirlenme neticesi öngörülmesine karşın meydana gelmeyeceği düşüncesiyle hareket edilmesi halinde ise bilinçli taksirle çevrenin kirletilmesi suçu oluşacaktır.

TCK’nın 181/1. maddesinde sözü edilen “ilgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırılık” hali; 2872 sayılı Çevre Kanunu, 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanunu, 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanunu, 3213 sayılı Maden Kanunu gibi kanunların, kapsadıkları alanlarla ilgili olarak “çevreyi kirletmeme” ilkesi gereğince çerçeve olarak benimsedikleri düzenlemelere dayanılarak oluşturulan yönetmeliklerde açıklanan ve somut olayın özelliklerine göre değerlendirilecek olan, arıtma, depolama, imha etme, taşıma, koruma, alıcı ortama verme, uzaklaştırma gibi hususlar bakımından öngörülen yükümlülüklere aykırı davranmayı ifade etmektedir.

“Çevreyi kirletmeme” prensibi ise genel olarak 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun “Kirletme Yasağı” kenar başlıklı 8. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre;

“Her türlü atık ve artığı çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır.

Kirlenme ihtimalinin bulunduğu durumlarda ilgililer kirlenmeyi önlemekle, kirlenmenin meydana geldiği hallerde ise kirleten, kirlenmeyi durdurmak, kirlenmenin etkilerini gidermek veya azaltmak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.”

Yine aynı Kanunun “Tanımlar” kenar başlıklı 2. maddesine göre atık, herhangi bir faaliyet sonucunda oluşan, çevreye atılan veya bırakılan her türlü madde, alıcı ortam ise hava, su, toprak ortamları ve bu ortamlarla ilişkili ekosistemlerdir. Mevzuatımızda tanımı bulunmayan artık ise; öğretideki düşüncelerden de yararlanılarak, bir maddenin tüketimi, kullanımı ya da harcanmasından sonra artan, geriye kalan kısım olarak tanımlanabilir.

Yine aynı Kanunun “Tanımlar” kenar başlıklı 2. maddesine göre atık, herhangi bir faaliyet sonucunda oluşan, çevreye atılan veya bırakılan her türlü madde, alıcı ortam ise hava, su, toprak ortamları ve bu ortamlarla ilişkili ekosistemlerdir. Mevzuatımızda tanımı bulunmayan artık ise; öğretideki düşüncelerden de yararlanılarak, bir maddenin tüketimi, kullanımı ya da harcanmasından sonra artan, geriye kalan kısım olarak tanımlanabilir.

Türk Ceza Kanununun “çevreyi kasten kirletme” suçunu düzenleyen 181/1, “taksirle kirletme” suçunu düzenleyen 182/1 ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 8. maddelerinde suçun unsuru olarak kabul edilen “çevreye zarar verecek şekilde” kavramı ise, “gerçekleşen somut bir zararı” değil, “zarar vermeye elverişliliği, zarar ihtimalini” anlatmaktadır. Madde gerekçesinde de açıklandığı üzere atık veya artığın; suç tipine göre kasten veya taksirle, su, hava ve toprak şeklinde gruplandırılan alıcı ortama ya da bu ortamlarla ilişkili ekosistemlerden birine verilmesi ile suç oluşacaktır. Çevrenin kasten veya taksirle kirletilmesi, kanunda tehlike suçları olarak düzenlenmiştir. Zararın gerçekleşmesi, bu suçlarda unsur olmadığı gibi cezalandırma şartı da değildir.

Öte yandan atık veya artıkların toprakta, suda veya havada kalıcı özellik göstermesi hali TCK'nın 181. maddesinin 3. fıkrası ile 182/1. maddesinin ikinci cümlesinde, bunların insan veya hayvanlar açısından tedavisi zor hastalıkların ortaya çıkmasına, üreme yeteneğinin körelmesine, hayvanların veya bitkilerin doğal özelliklerini değiştirmeye neden olabilecek etkilerinin olması ise 184/1. maddesi ile 182/2. maddelerinde, çevreyi kasten veya taksirle kirletmek suçlarında cezanın artırılmasını gerektiren nitelikli haller olarak düzenlenmiştir.

II – Yargılamaya Konu Olayda Uygulanacak Mevzuat ve Düzenleyici İşlemler:

1- Hava Kirliliği

2872 sayılı Çevre Kanunu’nun ek 6. maddesi gereğince; hava kalitesinin korunması ve hava kirliliğinin önlenmesi için, ulusal enerji kaynakları öncelikli olmak üzere, Bakanlıkça belirlenen

standartlara uygun temiz ve kaliteli yakıtların ve yakma sistemlerinin üretilmesi ve kullanılması zorunludur. Hava kalitesinin belirlenmesi, izlenmesi ve ölçülmesine yönelik yöntemler, hava kalitesi sınır değerleri ve bu sınır değerlerin aşılmaması için alınması gerekli önlemler Bakanlıkça yürütülür. Bu çalışmalara ilişkin usûl ve esaslar ise Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.

standartlara uygun temiz ve kaliteli yakıtların ve yakma sistemlerinin üretilmesi ve kullanılması zorunludur. Hava kalitesinin belirlenmesi, izlenmesi ve ölçülmesine yönelik yöntemler, hava kalitesi sınır değerleri ve bu sınır değerlerin aşılmaması için alınması gerekli önlemler Bakanlıkça yürütülür. Bu çalışmalara ilişkin usûl ve esaslar ise Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.

Aynı Kanunun 20/b-c maddesinde, hava kirliliği yönünden önemli etkileri nedeniyle bazı tesislerin kurulması, işletilmesi gibi faaliyetleri izne tâbi tutulmuş, hem bu tesislere hem de hava kirliliği yönünden kurulması ve işletilmesi izne tâbi olmayan tesislere, toplu ya da ferdi ısıtılan konutlara yönetmelikle belirlenen emisyon miktarlarının sınırlarını aşmama yükümlülüğü getirilmiştir. Kanun’un 20/d bendinde ise hava kirliliği yönünden özel önem taşıyan bölgelerde veya kirliliğin ciddi boyutlara ulaştığı zamanlarda ve yerlerde veya kritik meteorolojik şartlarda, yönetmeliklerle öngörülen önlemleri almayan, yasaklara aykırı davranan ya da mahallî çevre kurullarınca bu konuda alınan kararlara uymayanlara yönelik yaptırımların artırılacağı hükme bağlanmıştır.

Yine bu Kanunun 8. 9, 11 ve ek 6. maddelerinde yer verilen çerçeve hükümler gereğince, hava kalitesinin korunması, kirlenmesinin önlenmesi, atmosfere yayılan kirleticilerin kontrol altına alınması, hava kirliliğinin çevre ve insan sağlığı üzerindeki zararlı etkilerinin engellenmesi ya da azaltılması şeklinde özetlenebilecek ortak amaçlarla aşağıda belirtilen yönetmelikler kabul edilmiştir.

a) 02.11.1986 tarihli Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği;

3. maddesindeki düzenlemeye göre bu Yönetmelik, tesisler ve motorlu vasıtaları kapsamaktadır. Yönetmeliğin 5/d maddesinde tesis, “kurum, kuruluş, işletmeler ve diğer sabit düzenekler, makineler, aletler ve diğer yer değiştirebilen teknik düzenekler ile motorlu vasıtalar, üzerinde madde depolanan, boşaltılan ve iş yapılan mülkler” şeklinde tanımlanmıştır. Yönetmeliğin 6. maddesinde hava kalitesinin sınır değerleri gösterilmiş, 7. maddede izne tabi tesislerin emisyon sınırları, maddelerde ise diğer tesislerle ilgili emisyon tanımları ve uygulanacak kurallar belirlenmiştir. Bu yönetmelik, aşağıda (c) bendinde bahsedilen Yönetmeliğin 16. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.

b) 22.07.2006 tarihli Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği;

b) 22.07.2006 tarihli Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği;

2. maddesindeki düzenlemeye göre bu Yönetmelik tesisleri kapsamaktadır. Tesis ise Yönetmeliğin 4/d maddesinde, atmosfere emisyon veren her bir üniteyi, makineler, aletler ve diğer sabit düzenekleri, üzerinde madde depolanan, boşaltılan ve iş yapılan mülkleri ifade etmektedir. Tesislerin bütünü işletme olarak adlandırılmaktadır. Yönetmelikte tesislerin tabi olduğu yükümlülükler ve uymaları gereken emisyon sınırları belirlenmiştir. Yönetmelik, 42. maddesi ile 07.10.2004 tarihli Endüstriyel Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği yürürlükten kaldırmış, kendisi de aşağıda (d) bendinde bahsedilen Yönetmeliğin 37. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.

c) 06.06.2008 tarihli Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği;

2. maddesinde ifade edildiği üzere hava kalitesi standartlarını ve hava kalitesinin değerlendirilmesini, “bölge”ler ve “alt bölge”lerin oluşturulmasını ve tüm bölgelerde iyi hava kalitesinin sağlanması için alınması gerekli önlemleri kapsamaktadır.

d) 03.07.2009 tarihli Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği;

Sanayi ve enerji üretim tesislerinin faaliyetleri sonucunda atmosfere yayılan emisyonları kontrol altına almayı amaçlamış, bu nedenle 2/a maddesindeki düzenleme doğrultusunda işletmeleri kapsamına almıştır. Yönetmeliğin 5. maddesine göre hava emisyonu olan ve “Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik” kapsamında yer alan işletmelerden kaynaklanan hava emisyonlarının değerlendirilmesinde bu Yönetmelik hükümlerine göre işlem yapılmalıdır. Yönetmelik maddelerinde ve eklerinde, işletmeler ve tesislerin uyması gereken yükümlülükler ile emisyon sınırları belirlenmiştir.

e) 13.01.2005 tarihli Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği;

1. maddesinde açıklandığı üzere konut, toplu konut, kooperatif, site, okul, üniversite, hastane, resmi daireler, işyerleri, sosyal dinlenme tesisleri, sanayide ve benzeri yerlerde ısınma amaçlı kullanılan yakma tesislerinden kaynaklanan is, duman, toz, gaz, buhar ve aerosol halinde dış havaya atılan kirleticilerin hava kalitesi üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak ve denetlemek amacıyla kabul edilmiştir. Yönetmeliğin çeşitli maddelerinde, ısınma amaçlı yakıtlara ilişkin yükümlülükler ve sınır değerler kabul edilmiştir.

Görüldüğü üzere 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca hava kalitesinin korunması ve kirlenmesinin önlenmesi gibi amaçlarla kabul edilen bu yönetmeliklerin tamamı, tesisler, işletmeler, motorlu taşıtlar, makineler ve konutlar gibi nitelikleri ve faaliyetleri gereği sürekli ya da dönemsel emisyon üreten yerlerle ilgilidir. Bahsedilen yerler ve faaliyetler dışında, örneğin açık havada atık yakma eyleminde olduğu gibi bireylere, herhangi bir yükümlülük yüklenmemiş, yakma faaliyetiyle oluşacak emisyonun sınır değeri belirlenmemiş ve eylem hakkında yaptırım da öngörülmemiştir.