muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/4764, Karar No: 2023/1782, Tarih: 29.03.2023

**8. Ceza Dairesi         2020/4764 E.  ,  2023/1782 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SAYISI : 2015/551 E., 2016/104 K.

SUÇLAR : Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma

HÜKÜMLER : Mahkûmiyet

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Onama

Sanıklar hakkında kurulan hükümlerin; karar tarihi itibarıyla 6723 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesiyle değişik 5320 sayılı Kanun’un 8 ... maddesi gereği yürürlükte bulunan 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun (1412 sayılı Kanun) 305 ... maddesi gereği temyiz edilebilir olduğu, karar tarihinde yürürlükte bulunan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 1412 sayılı Kanun’un 310 uncu maddesi gereği temyiz isteğinin süresinde olduğu, aynı Kanun’un 317 nci maddesi gereği temyiz isteğinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:

I. HUKUKÎ SÜREÇ

1. İnegöl Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 26.10.2015 tarihli iddianamesi ile sanıklar hakkında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (5237 sayılı Kanun) 109 uncu maddesinin birinci ve ikinci fıkrası, 109 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının b bendi uyarınca cezalandırılmaları istemiyle dava açılmıştır.

2. İnegöl 1.Asliye Ceza Mahkemesi'nin 11.02.2016 tarihli kararı ile sanıklar ... ve ... haklarında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan, 5237 sayılı Kanun'un 109 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 109 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının b bendi, 109 uncu maddesinin beşinci fıkrası, 62 nci maddesi, 53 üncü maddesi uyarınca 5 yıl hapis cezası ile cezalandırılmalarına, sanık ... hakkında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan, 5237 sayılı Kanun'un 109 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 109 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının b bendi, 109 uncu maddesinin beşinci fıkrası, 39 uncu maddesinin ikinci fıkrasının c bendi, 62 nci maddesi, 53 üncü maddesi uyarınca 2 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluklarına karar verilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Sanıklar müdafiinin temyiz istemi; suçun sübutuna, suç işleme kasıtlarının bulunmadığına, cinsel amaçla işlenmediğine, usul ve yasaya aykırı kararlar verildiğine, ilişkindir.

III. OLAY VE OLGULAR

1. İncelemeye konu olay; sanık ...'ın evlenme amacıyla mağdure ...'ı kaçırmaya karar verip evinin önüne diğer sanıklarla gitmesi, o sırada yaya halde evine giden ... ve annesinin yanına gidip ...'ın kolundan ve belinden tutup zorla araca bindirmesi, engel olmaya çalışan annesini sanık ...'in iterek yere düşürmesi, mağdurenin babası ve dayısının olaydan haberdar olup aynı ... sanık ...'ın evinden ...'ı almaları, iddiasına ilişkindir.

2. 17.10.2015 tarihli İnegöl Devlet Hastanesi Raporu'na göre, mağdure ...'ın annesi ...'nın yapılan muayenesinde; ayakta yüzeysel sıyrık bulunduğu ve yaralanmasının basit tıbbi müdahale ile giderilecek şekilde olduğu belirlenmiştir.

2. 17.10.2015 tarihli İnegöl Devlet Hastanesi Raporu'na göre, mağdure ...'ın annesi ...'nın yapılan muayenesinde; ayakta yüzeysel sıyrık bulunduğu ve yaralanmasının basit tıbbi müdahale ile giderilecek şekilde olduğu belirlenmiştir.

3. Sanık ...'ın mağdureyi evlenme amacıyla kaçırdığını, diğer sanıklarla birlikte olayı gerçekleştirdiklerini ikrar etmiştir.

IV. GEREKÇE

1. Sanık ...'in, arkadaşı olan sanık ...'ın ...'ı kaçıracağından önceden bilgisi olarak kendi aracıyla mağdurenin evinin önüne gelip diğer sanıklarla buluştuğu ve sanık ...'ın aracına binip mağdurenin gelmesini bekledikleri, mağdure gelince önce sanık ...'ın araçtan inip mağdureyi araca bindirmeye çalıştığı ancak annesinin engel olması üzerine sanık ...'in araçtan inip ...'un omuzlarından itip yere düşürüp etkisiz hale getirdiği ve ...'ı araca bindirip ayrılmaları şeklinde gerçekleşen olayda; sanık ...'in olayın başlangıcından sonuna kadar diğer sanıklar ile fikir ve eylem birliği içinde hareket ederek suça iştirak etmesi karşısında, 5237 sayılı Kanun'un 37 ... maddesi delaletiyle müşterek fail sıfatıyla cezalandırılması yerine, yardım eden olduğu kabul edilerek hakkında 5237 sayılı Kanun'un 39 uncu maddesi uygulanmak suretiyle eksik ceza tayini, aleyhe temyiz olmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.

2. Mağdure Mariam'ım ve annesinin anlatımını doğrulayan ...'ın yaralanmasına ilişkin Adli muayene Rapor'u ile tanıklar İ.M ve G.D'nin beyanları, sanıkların tevilli ikrarları karşısında sanıklar müdafiinin bu yöndeki temyiz gerekçeleri yerinde görülmemiştir.

3. Yargılama sürecindeki işlemlerin usûl ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, eylemlerin sanıklar tarafından gerçekleştirildiğinin saptandığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı, eylemlere uyan suç vasfı ile yaptırımların doğru biçimde belirlendiği anlaşıldığından, sanıklar müdafiinin yerinde görülmeyen diğer temyiz sebepleri de reddedilmiştir.

V. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle, İnegöl 1. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 11.02.2016 tarihli kararında, sanıklar müdafii tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve dikkate alınan sair hususlar yönünden eleştiri konusu husus dışında herhangi bir hukuka aykırılık görülmediğinden sanıklar müdafiin temyiz sebeplerinin reddiyle hükümlerin, Tebliğnameye uygun olarak, oy birliğiyle ONANMASINA,

Dava dosyasının, Mahkemesi'ne gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na TEVDİİNE, 29.03.2023 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/31148, Karar No: 2017/2794, Tarih: 29.03.2017

**19. Ceza Dairesi         2015/31148 E.  ,  2017/2794 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İcra Ceza Mahkemesi

SUÇ : 2004 Sayılı Kanuna Aykırılık

HÜKÜM : Şikayet Hakkının Düşürülmesi

Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun süresi, kararın niteliği ve suç tarihine göre dosya incelendi, gereği görüşülüp düşünüldü:

Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.

Hükmün temyizi kabil olmasına rağmen itiraz yoluna tabi olduğu belirtilerek şikayetçi yanıltılmışsa da, bunun hak kaybına nenden olmayacağı değerlendirilerek şikayetçi vekilinin 25.03.2013 tarihli talebinin temyiz talebi olarak, Küçükçekmece 2. İcra Ceza Mahkemesinin 15.04.2013 tarihli itirazın reddi kararı ise yok hükmünde sayılarak yapılan incelemede;

Şikayetçi vekilinin 19/03/2013 tarihli duruşma için duruşma saatinden önce UYAP üzerinden mazeret dilekçesi gönderdiği anlaşılmasına rağmen, CMK’nın 38/ A maddesindeki “her türlü ceza mahkemesi işlemlerinde Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi kullanılır” hükmü gözetilmeksizin mazeretin kabulü veya reddi yönünde bir karar verilmeden yazılı şekilde şikayet hakkının düşürülmesine karar verilmesi,

Kanuna aykırı ve şikayetçi vekilinin temyiz nedenleri bu itibarla yerinde görüldüğünden tebliğnameye uygun olarak HÜKMÜN 5320 sayılı Kanun'un 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, yargılamanın bozma öncesi aşamadan başlayarak sürdürülüp sonuçlandırılmak üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine, 29.03.2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/787, Karar No: 2015/10644, Tarih: 16.03.2015

**9. Hukuk Dairesi         2015/787 E.  ,  2015/10644 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

DAVA : Davacı, feshin geçersizliğine ve işe iadesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hüküm duruşmalı olarak süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş ise de; işin mahiyeti itibarıyla duruşma isteminin reddine, incelemenin evrak üzerinde yapılmasına karar verilmiş olmakla dava dosyası için Tetkik Hakimi .... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili dava dilekçesiyle özetle; davacı işçinin ... ilçesi, ... Belde belediyesinde işçi olarak çalışmaya başladığını, 6360 sayılı Yasa gereğince ... belediyesinin tüzel kişiliğinin kaldırılarak ... Belediyesine devrolduğunu, davacı ...nda çalışmasına devam ederken kendisine 27/06/2014 tarihinde yapılan tebliğ ile işten çıkarıldığının bildirildiğini, davacının geçici işçi olarak kabul edilerek iş akdinin sonlandırılmasının hukuka aykırı olduğunu, davacının hiç bir zaman geçici işçi pozisyonunda çalışmadığını, davacının işe girdiği süreden bu yana belirsiz süreli iş akdi ile çalıştığının ortada olduğunu, davacının 5620 Sayılı kanunun veya bu konuna göre çıkarılan yönetmeliğe tabi olmadığını, davacının iş akdinin feshinin herhangi bir disiplin kurulu kararına dayanmadığını belirterek, işveren tarafından yapılan feshin geçersizliğine ve davacının işe iadesine, davacının yasal süresi içinde başvurmasına rağmen davalı işverenin kendisini süresi içinde işe başlatmaması halinde İş Kanunun 21/1-2 maddesi gereğince ödemesi gereken tazminatın 8 aylık ücreti tutarında olarak belirlenmesine, davacının işe iadesi için işverene süresi içinde başvurması halinde İş Kanununun 21/3 maddesi gereğince hak kazanılacak olan ve kararın kesinleşmesine kadar en çok 4 aylık ücret ve sosyal haklarının kendisine ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili cevap dilekçesinde, davacının iş sözleşmesinin sona erdirilmediğini, 5620 sayılı Yasa gereği askıya alındığını, askı işleminin yasal zorunluluktan kaynaklandığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, davacının iş sözleşmesinin 28/06/2014 tarihinde sona erdiğini bildirir yazı ile 5620 sayılı Kanunun geçici 3. maddesine istinaden sona erdirildiği, ... belde belediyesinde çalıştığı dönemde vizeleri onaylanmak suretiyle yılın 12 ayı boyunca devamlı çalıştığı, 5620 Sayılı Kanunun geçici 3. maddesinin uygulanma ihtimali bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı yasal süresi içinde davalı vekili temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

Mahkemece, davacının iş sözleşmesinin 28/06/2014 tarihinde sona erdiğini bildirir yazı ile 5620 sayılı Kanunun geçici 3. maddesine istinaden sona erdirildiği, ... belde belediyesinde çalıştığı dönemde vizeleri onaylanmak suretiyle yılın 12 ayı boyunca devamlı çalıştığı, 5620 Sayılı Kanunun geçici 3. maddesinin uygulanma ihtimali bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı yasal süresi içinde davalı vekili temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

Davacı işçi dava dışı ... Belediyesinde geçici işçi olarak işe alınmış ve hemen her takvim yılının başlarında vizesi onaylanmak suretiyle çalışmaya başlamış ve yılın sonlarına doğru işten çıkışına dair bildirimler yapılmıştır. Norm kadronun dolu olması sebebiyle davacı işçinin geçici işçi statüsünde ancak sürekli olarak çalıştırıldığı tartışma dışıdır.

Davacı işçinin çalıştığı ... Belediyesinde son olarak 03.01.2014 tarihinde Belediye Meclis kararı ile 14 geçici iş pozisyonu vize edilerek davacının da aralarında olduğu geçici işçilerin 2014 yılı için çalıştırılmalarına başlanmıştır.

6360 sayılı Kanun gereği ... Belediyesinin tüzel kişiliği kaldırıldığından, Devir Tasfiye ve Paylaştırma Komisyonunun 10.03.2014 tarihli kararı gereği 21.03.2014 tarihinde davacı işçi, davalı ... Belediyesine devredilmiştir.

Devralan ... Belediyesi, davacının ... Belediyesi işçisi olarak ... tesislerinde vizeli mevsimlik işçi olarak çalıştığı 2014 yılı için 5 ay 29 günlük yasal çalıştırma süresinin 28 Haziran 2014 tarihinde sona ereceğini belirtilerek iş sözleşmesinin sona erdiğini bildirmiştir. Sözü edilen yazıda iş sözleşmesinin askıya alındığından ve belli bir süre sonra vize onayını takiben davacının yeniden işe başlatılacağından söz edilmemiştir. Bu itibarla davacının iş sözleşmesinin askıya alındığı yönündeki işveren savunmasına mahkemece değer verilmemiş oluşu isabetlidir.

Davacının iş sözleşmesi işveren feshi ile sona erdiğine göre iş güvencesi kapsamında olan davacı işçinin feshin geçersizliğinin tespiti ile işe iade davası açmasında hukuken bir noksanlık bulunmamaktadır.

Dava feshin geçersizliğinin tespiti ve işçinin eski işine iadesi isteğine ilişkin olmakla çözümü gereken ikinci sorun, işveren feshinin geçerli nedene dayanıp dayanmadığı noktasındadır. Fesih bildiriminde, 5620 sayılı Kanun’un 3. maddesi gereği geçici işçi pozisyonunda çalışan işçilerin Belediye Meclisince vizelerinin yapılması kaydıyla bir yıl içinde 5 ay 29 günden fazla çalıştırılamayacakları ve Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmeliğin 24. maddesine göre geçici işçi sayısının belirlenen memur norm kadro sayısının % 20’sini geçemeyeceği nedenlerine dayanılmıştır.

5620 sayılı Kamuda Geçici İş Pozisyonlarında Çalışanların Sürekli İşçi Kadrolarına Veya Sözleşmeli Personel Statüsüne Geçirilmeleri, Geçici İşçi Çalıştırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 3. maddesinde, “Bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren 1 inci madde kapsamındaki idare, kurum ve kuruluşlarda geçici iş pozisyonlarında işçi çalıştırılamaz. Ancak mevsimlik ve kampanya işleri ile orman yangınıyla mücadele hizmetlerinde bir malî yılda 6 aydan az olmak üzere vize edilecek geçici iş pozisyonlarında işçi çalıştırılabilir. Bu şekilde çalıştırılacak işçiler için her malî yılda; …c) Belediyeler ile bunların müessese ve işletmelerinde (Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş olan şirketler hariç) ve mahallî idare birliklerinde, Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmeliğin 24 üncü maddesi çerçevesinde yetkili meclislerinden, geçici iş pozisyon vizesi alınması zorunludur. Söz konusu vize işlemi yapılmaksızın geçici işçi çalıştırılamaz ve herhangi bir ödeme yapılamaz” şeklinde kurallara yer verilmiştir. İş Kanunu’nda geçici (vizeli) işçi kavramına yer verilmemiş olsa da sözü edilen Yasa hükmüne göre kamuda kadro harici geçici işçi çalıştırılması, belli esaslar ve sürelere bağlı olarak yapılabilmektedir. Davalı belediyenin 5620 sayılı Yasa hükümleri ile bağlı olmadığı söylenemez.

Davacı işçi norm kadro dışında çalışmak üzere geçici işçi olarak işe alınmış ve Belediye Meclisi tarafından zaman zaman vizeleri alınmak suretiyle aralıksız çalıştırılmıştır. Mevcut statüsüne göre ve 5620 sayılı Yasa hükümlerine göre davacı işçinin bir yılda 5 ay 29 günden fazla süreyle çalıştırılması yasaktır. Bu nedenle davacı işçinin iş sözleşmesinin işverence feshi, sözü edilen yasa gereği geçerli nedene dayanmaktadır. Davacının işyerinde daha önce aralıksız çalıştırılmış olması, işverence kadro tahsis edildiği ve sürekli işçi statüsüne geçirildiği sonucunu doğurmaz. Yine 5620 sayılı Yasanın amir hükümlerine aykırı şekilde yılda 6 aydan az çalıştırma koşuluna uyulmaksızın işçi çalıştırılmış olması, bundan sonraki dönemde de Yasaya aykırı şekilde işçi çalıştırmanın bir gerekçesi olamaz. Davalı işverenin somut olayın özelliğine göre gerçekleştirdiği fesih işlemi, Yasa hükmü gereği geçerli nedene dayanmaktadır. Bu noktada usulüne uygun şekilde işçiye bildirilen ve geçerli nedeni haiz fesih sebebiyle davacının işe iade isteğinin reddine karar verilmelidir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmesi hatalı olup, 4857 sayılı İş Yasasının 20/3 maddesi uyarınca Dairemizce aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

HÜKÜM:

Yukarda açıklanan gerekçe ile;

1. Mahkemenin kararının BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. Davanın REDDİNE,

3. Harç peşin alındığından yeniden alınmasına yer olmadığına,

4. Davacının yaptığı yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına,

5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan tarifeye göre 1.500 TL ücreti vekaletin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

HÜKÜM:

Yukarda açıklanan gerekçe ile;

1. Mahkemenin kararının BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. Davanın REDDİNE,

3. Harç peşin alındığından yeniden alınmasına yer olmadığına,

4. Davacının yaptığı yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına,

5. Karar tarihinde yürürlükte bulunan tarifeye göre 1.500 TL ücreti vekaletin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

6. Peşin alınan temyiz harcının isteği halinde davalıya iadesine,

Kesin olarak 16/03/2015 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/588, Karar No: 2013/15542, Tarih: 09.09.2013

**(Kapatılan)21. Hukuk Dairesi         2013/588 E.  ,  2013/15542 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Davacı, kurum işleminin iptaliyle, kesilen maaşının tekrar bağlanması gerektiğinin tespitiyle, biriken aylıkların faiziyle tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.

Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

K A R A R

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,

2-Dava; davacının aldığı ölüm aylığını, 5510 sayılı Kanunun 56/2 fıkrası uyarınca iptal eden kurum işleminin iptali ile kesilen maaşın yeniden bağlanarak kesilme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesi istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacının, eski eşinden 07/07/2010 kesinleşme tarihli ilam ile boşandığı ve 1994 yılında ölen babasından dolayı kendisine ölüm aylığı bağlanması için kuruma yaptığı başvurunun kabul edildiği anlaşılmıştır. Kurumca, re'sen başlatılan soruşturma neticesinde düzenlenen 25/01/2012 tarihli Kontrol Memuru raporunda; ayrıca mahallinde araştırma yapılmaksızın, kolluk marifeti ile inceleme yaptırıldığı, kolluk tarafından düzenlenen 09/01/2012 tarihli tutanağa göre, çevreden yapılan araştırmalara göre davacı ve eski eşinin fiilen ... Mahallesindeki adreste birlikte yaşadıkları, davacının soruşturmadan haberdar olduğu için geçici süre ile bu adresten ayrıldığı, son bir aydır da adres civarından görünmediği tespitlerine yer verildiği anlaşılmıştır. Nüfus kayıtlarının incelenmesinde davacının eski eşinin 30/04/2012 tarihinden Türkmenistan uyruklu bir kadınla evlendiği, boşanma sonrasında eski eşin nüfus müdürlüğündeki adres kaydını .../Merkez Mahallesine naklettiği ve boşanma sonrası davacı ile kullandıkları yerleşim yerlerinin çakışmadığı tespit edilmiştir.

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasanın 56 maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun, sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi Öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.