muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2019/1947, Karar No: 2019/3493, Tarih: 08.05.2019

**16. Hukuk Dairesi         2019/1947 E.  ,  2019/3493 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

DAVA TÜRÜ : TAPU İPTALİ VE TESCİL

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün Yargıtay'ca incelenmesi istenilmekle; inceleme raporu ve dosyadaki belgeler okundu, GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Kadastro sonucunda ... İlçesi ... Köyü çalışma alanında bulunan 103 ada 169 parsel sayılı 1.876,78 metrekare yüzölçümündeki taşınmaz kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği nedeniyle ölü olduğu belirtilmek suretiyle ... oğlu ... adına tespit ve tescil edilmiştir. Davacı ..., taşınmazın babası ...'e ait olduğu halde dedesi ... adına tespit edildiğini öne sürerek davalı adına oluşan tapu kaydının iptali ile murisi ... mirasçılarının adlarına tescili istemiyle dava açmıştır. Mahkemece yapılan yargılama sonunda davanın açılmamış sayılmasına, davanın miktarı gereği istinaf sınırının altında kaldığı belirtilerek kesin olarak karar verilmiştir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 20.03.2019 tarih 2019/28347 sayılı yazısı ile; davacı ...'e muhtıranın tebliğine ilişkin evrakta matbu kaşe basılarak "..21 inci madde.." gereğince tebligat yapıldığı, muhatabın İstanbul'da olduğu ve köy muhtarına evrakın teslim edilerek en yakın komşusu ...'e haber verildiği belirtilmekle yetinildiği, beyanı alınan komşunun kim olduğu yazılarak imzası alınmadığı gibi imzadan imtina ettiğine ilişkin şerh de bulunmadığından tebligatın geçersiz olduğu, bu nedenle mahkemece davacıya verilen kesin mehil süresinde ihtarın yerine getirilmediği gerekçesiyle yazılı şekilde hüküm kurulmuş olmasının usul ve yasaya aykırı bulunduğu belirtilerek Mahkemenin 14.09.2018 tarih 2018/128-361 Esas, Karar sayılı kararının HMK'nın 363/1. maddesi gereğince kanun yararına bozulması talep edilmiştir.

Mahkemece davacıya dava dilekçesini açıklaması, çelişkileri gidermesi ve talep sonucuna göre ortaya çıkacak diğer usuli eksiklikleri tamamlaması için davacının dava dilekçesinde bildirdiği ".../..." adresine muhtıra çıkartılmış, muhtıra Tebligat Kanunu'nun 21. maddesi uyarınca yapıldığı ve muhatabın İstanbul'da olduğu belirtilerek en yakın komşusu ...'e haber verilerek muhtara tebliğ edilmiştir.

Mahkemece davacıya dava dilekçesini açıklaması, çelişkileri gidermesi ve talep sonucuna göre ortaya çıkacak diğer usuli eksiklikleri tamamlaması için davacının dava dilekçesinde bildirdiği ".../..." adresine muhtıra çıkartılmış, muhtıra Tebligat Kanunu'nun 21. maddesi uyarınca yapıldığı ve muhatabın İstanbul'da olduğu belirtilerek en yakın komşusu ...'e haber verilerek muhtara tebliğ edilmiştir.

7201 sayıl Tebligat Kanunu'nun 21/1. maddesinde; "kendisine tebligat yapılacak kimse veya yukarıdaki maddeler mucibince tebligat yapılabilecek kimselerden hiçbiri gösterilen adreste bulunmaz veya tebellüğden imtina ederse, tebliğ memuru tebliğ olunacak evrakı, o yerin muhtar veya ihtiyar heyeti azasından birine veyahut zabıta amir veya memurlarına imza mukabilinde teslim eder ve tesellüm edenin adresini ihtiva eden ihbarnameyi gösterilen adresteki binanın kapısına yapıştırmakla beraber, adreste bulunmama halinde tebliğ olunacak şahsa keyfiyetin haber verilmesini de mümkün oldukça en yakın komşularından birine, varsa yönetici veya kapıcıya da bildirilir. İhbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarih, tebliğ tarihi sayılır." hükmü yer almış; 23/7. maddesinde ise; "2'inci maddedeki durumun tahaddüsü halinde bu hususlara mütaallik muamelenin yapıldığını, adreste bulunmama ve imtina için gösterilen sebebi ihtiva etmesi gerektiği" hususu düzenlenmiştir.

Anılan maddeler uyarınca; somut dosyada, davacının adresinde bulunmama sebebini bildiren komşusunun, bu beyanı teyit amacıyla imzasının alınmadığı; imzadan imtina ettiğine dair de şerhin tebligat evrakında yer almadığı görülmektedir. Hal böyle olunca; davacıya yapılan geçersiz muhtıra tebliğine dayalı olarak davanın usulden reddine karar verilmesinde isabet bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 427/6. maddesine dayalı kanun yararına bozma isteğinin kabulü ile ... Asliye Mahkemesi'nin 14.09.2018 tarih, 2018/128-361 Esas ve Karar sayılı hükmünün sonuca etkili olmamak ve hükmünün hukuki sonuçları saklı kalmak üzere kanun yararına BOZULMASINA, gereği yapılmak ve Resmî Gazete'de yayımlanmak üzere bozma kararının bir örneği ile dosyanın Yüksek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na GÖNDERİLMESİNE, 08.05.2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/6597, Karar No: 2014/3511, Tarih: 03.03.2014

**4. Hukuk Dairesi         2013/6597 E.  ,  2014/3511 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Diyarbakır 3. Asliye Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 20/09/2012

NUMARASI : 2010/1036-2012/399

Davacı S.. B.. vekili tarafından, davalı M.. K.. aleyhine 29/11/2010 gününde verilen dilekçe ile alacak istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın reddine dair verilen 20/09/2012 günlü kararın Yargıtay’ca incelenmesi davacı vekili tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü.

Dava, icra takibine yapılan itirazın iptali istemine ilişkindir. Mahkemece, davanın reddine karar verilmiş; hüküm davacı tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı, 3816 sayılı Ödeme Gücü Olmayan Vatandaşların Tedavi Giderinin Yeşilkart Verilerek Devlet Tarafından Karşılanması Hakkında Kanun ve bu kanuna ilişkin olarak hazırlanan yönetmelik hüküm ve esaslarına göre; yeşil kart almak için gerekli şartları taşımadığı halde idare tarafından usulsüz yeşil kart kullandığı tespit edilen kişilerden olup, vergi kaydı bulunan davalının yeşil kartının iptal edilerek, usulsüz kart kullanıldığı dönemde idare tarafından karşılanan tedavi giderlerinin tahsili için davalı hakkında icra takibi başlatıldığını, davalının takibe itiraz ettiğini ve takibin durduğunu beyanla, itirazın iptali ile takibin devamına ve davacı lehine alacağın % 40'ından aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.

Davalı, davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, davalının gelirinin yasadaki kıstası aşmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Dosya kapsamından; davalının, yeşil kart kullandığı dönemde aktif vergi mükellefi olduğundan bahisle yeşil kartının iptal edildiği, usulsüz kullanım olduğu tespit edilen dönemde yapılan tedavi harcamalarının tahsili amacı ile davalı aleyhine icra takibi başlatıldığı, davalının icra takibine itiraz etmesi üzerine itirazın iptali amacı ile eldeki davanın açıldığı; İl İdare Kurulu kararına dayanak yapılan belgede 2001 yılından itibaren davalının vergi kaydı gözüktüğü, davalının 2011 yılı itibariyle "şehirlerarası yük taşımacılığına" dair aktif vergi mükellefiyet kaydı bulunduğunun bildirildiği ve bazı yıllara ait vergi beyannamelerinin gönderildiği, ancak davalının vergi kaydının hangi tarihte başladığı ve hangi alanda faaliyet gösterdiğinin tam olarak belirlenemediği anlaşılmaktadır.

Şu durumda; yeşil karta dayalı sağlık harcamalarının yapıldığı dönemde davalının kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu hane halkı yönünden, anılan dönemdeki vergi kayıtları (başlangıç tarihi ile birlikte), gelir getiren menkul-gayrimenkul mal varlıkları ile 3816 sayılı kanunun 4. maddesinde belirtilen diğer tüm gelirlerinin ilgili kuruluşlardan ve zabıta kanalı ile belirlenip, aynı kanunun 2. maddesinde belirlenen koşulları taşıyıp taşımadıkları araştırılarak, sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile davanın reddine karar verilmesi doğru değildir. Kararın bu nedenle bozulması gerekir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda gösterilen nedenle BOZULMASINA 03/03/2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/13963, Karar No: 2015/13116, Tarih: 28.09.2015

**18. Hukuk Dairesi         2015/13963 E.  ,  2015/13116 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Dava dilekçesinde, Kamulaştırma Yasasının 4650 Sayılı Yasayla değişik hükümleri uyarınca, ... taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve idare adına tescili istenilmiştir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hükmün temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılması davalı vekili tarafından yasal süresi içinde verilen temyiz dilekçesi ile istenilmekle taraflara yapılan tebligat üzerine duruşma için tayin olunan günde temyiz eden davalı adına gelen olmadı. Aleyhine temyiz olunan davacı vekili Av..... geldi. Gelen vekilin sözlü açıklaması dinlendikten eksiklik için dosya geri çevrildikten sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunarak, tetkik hakiminin açıklamaları dinlenip, gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Geri çevirme kararı sonrasında gıda, tarım ve hayvancılık ilçe müdürlüğünden gönderilen veri listesinde dekar başına ayrıntılı üretim gideri yerine kg. başına maliyet fiyatının gönderildiği ve buğday samanının verisinin de gönderilmediği, dolayısıyla geri çevirme kararının gereğinin yerine getirilmediği anlaşılmaktadır. Bu nedenle; bilirkişi kurulunca münavebeye alınan buğday ve kavunun 2014 yılında kuru tarlada dekar başına ayrıntılı (kalem kalem) üretim giderleri ile samanın dekar başına asgari ve azami veriminin ve kg. başına toptan satış fiyatının gıda, tarım ve hayvancılık ilçe müdürlüğünden getirtilmesi ve geri çevirme gereğinin tam olarak yerine getirilip getirilmediğinin mahkeme hakimince bizzat denetenmesinden sonra temyiz incelemesi yapılmak üzere iadesi için dosyanın mahkemesine yeniden GERİ ÇEVRİLMESİNE, 28.09.2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/6344, Karar No: 2012/8557, Tarih: 03.07.2012

**(Kapatılan)17. Hukuk Dairesi         2012/6344 E.  ,  2012/8557 K.**

**"İçtihat Metni"**

Davacı (alacaklı)... Yapı Mlz.İnş.Tek.Mob.ve Tic.Ltd.Şti. ile davalı (3.kişi) ... Kutu Kağıt Amb.Ür.San.ve Tic.Ltd.Şti. ve (borçlu) ... Mak.ve Amb.Ür.İml.San.ve Tic.Ltd.Şti. arasındaki dava hakkında ... 5.İcra Hukuk Mahkemesinden verilen 22.9.2011 gün ve 2011/283-775 sayılı hüküm Dairemizin 15.2.2012 gün ve 2011/12745-2012/1595 sayılı kararı ile onanmasına karar verilmişti. Bu defa, davacı alacaklı vekili tarafından kararın düzeltilmesi istenilmiş olmakla, dosya incelendi, gereği düşünüldü;

- K A R A R -

Daire kararı 28.3.2012 tarihinde karar düzeltme isteyen davacı alacaklı vekiline tebliğ edildiği halde, yasal 10 günlük süre geçirildikten sonra, 11.4.2012 tarihinde karar düzeltme istenildiğinden, istemin İİK.nun 366/3.maddesi hükmü gereğince reddine karar verilmesi gerektiğinden, davacı vekilinin karar düzeltme dilekçesinin süre yönünden REDDİNE, karar düzeltme peşin harcının istek halinde davacı alacaklıya geri verilmesine 3.7.2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/1823, Karar No: 2013/464, Tarih: 10.04.2013

**Hukuk Genel Kurulu         2012/4-1823 E.  ,  2013/464 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Yargıtay 4.Hukuk Dairesi (İlk Derece)

TARİHİ : 10/05/2011

Taraflar arasındaki tazminat davasının yapılan incelemesi sonucunda ilk derece mahkemesi sıfatıyla Yargıtay 4.Hukuk Dairesince;

“Davacı tarafından Dairemize ilk derece mahkemesi sıfatı ile açılan manevi tazminat davasının yapılan açık yargılaması sonucunda;

DAVA: Dava dilekçesinde, davacının kaçma şüphesi bulunmamasına karşın hakkında davalı tarafından basmakalıp ifadelerle tutukluluğun devamı kararı verildiği ; benzer durumdaki kişiler hakkında tahliye kararlarının verildiği ve masumiyet karinesinin göz ardı edildiği  ileri sürülerek; 1.500,00-TL manevi tazminata hükmedilmesi talep olunmuştur.

CEVAP: Cevap dilekçesinde, davanın Adalet Bakanlığına yöneltilmesi gerektiğinden öncelikle husumet yokluğu nedeniyle reddedilmesi gerektiği; keza CMK'nun 141-144.maddeleri uyarınca İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi'nin görevli bulunduğu; esasa ilişkin olarak ise,  davacı hakkında ceza davasının açılmış olmasının bile tek başına tutukluluk halinin devamı için gerekli olan suç emaresinin bulunması vakıasını doğrulamakta olduğu, tutuklama gerekçesinde kaçma ve delilleri karartma gerekçesi bulunmadığı halde basmakalıp dava dilekçesinde tutuklama kararında yer almayan ifadelerin varmış gibi gösterildiği, davacı hakkında ceza yargılaması devam etmekte ve iddiaların tartışılmakta olduğu, bu niteliği ile manevi tazminatın şartlarının oluşmadığından davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.

GEREKÇE : T.C.Anayasası’nın “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlıklı 19/3, 6, 7 ve son. maddesinde; suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişilerin, ancak kaçmalarını, delillerin yok edilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hakim kararıyla tutuklanabilecekleri, tutuklanan kişilerin, makul süre içinde yargılanmayı, soruşturma veya kovuşturma sırasında serbest bırakılmayı isteyebileceği, hürriyeti kısıtlanan kimselerin kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırılığı halinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yetkili yargı merciine başvurma hakkına sahip olduğu, bu esaslar dışında işleme tabi tutulanların uğradıkları zararın, tazminat hukukunun genel prensiplerine göre Devletçe ödeneceği hükmü yer almaktadır. Keza Anayasa’nın 40/3. maddesinde de kişinin, resmi görevliler tarafından meydana getirilen haksız işlemler sonucu uğradığı zararının kanuna göre Devletçe tazmin edileceği öngörülmüştür.

Anayasa’nın bu amir hükümlerinin bir gereği ve yansıması olarak CMK’nun Yedinci bölümünde “Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat” başlığı altında 141/1maddesinde, suç soruşturması ve kovuşturması evrelerinde tutuklama veya tutukluluğun devamı gibi koruma tedbirleri nedeniyle mağduriyete uğrayanların tazminat istemlerine ilişkin düzenleme yapılmıştır. Suç soruşturması ve kovuşturması sırasında kişilerin uğrayabilecekleri maddi ya da manevi zarar halleri 141.maddesinde ayrı ayrı sayılmıştır. Buna göre;

"Madde 141-(1) Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;

a)Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,

b)Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan,

c)Kanunî hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan,

d)Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,

e)Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen,

f)Mahkûm olup da gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük sürelerinden fazla olan veya işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olması nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan,

g)Yakalama veya tutuklama nedenleri ve haklarındaki suçlamalar kendilerine, yazıyla veya bunun hemen olanaklı bulunmadığı hâllerde sözle açıklanmayan,

h)Yakalanmaları veya tutuklanmaları yakınlarına bildirilmeyen,

i)Hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir şekilde gerçekleştirilen,

j)Eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine, koşulları oluşmadığı halde elkonulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen,

Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler.”

Tazminat isteminin koşullarına dair hükümler CMK’nun 142. maddesinde yer almıştır. Tazminat talebinde bulunabilmek için, CMK’nun 142/1.maddesine göre, ilgili kişi hakkındaki kararın veya hükmün kesinleşmesi gerekmektedir. Tazminat davası, zarara uğrayanın kendisi, yasal temsilcisi ya da özel yetkili vekili tarafından açılacak, Devlet davalı olarak gösterilecektir. Tazminat istemini incelemeye yetkili ve görevli mahkeme CMK’nun 142/2.maddesi gereğince, mağdurun oturduğu yer ağır ceza mahkemesidir. Tazminata konu asıl işlem, davacının oturduğu yer ağır ceza mahkemesi tarafından yapılmış ise ve o yerde başka bir ağır ceza mahkemesi de yoksa, yer itibariyle en yakın ağır ceza mahkemesi davaya bakacaktır.

Öte yandan; 14.02.2011 tarihli resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6110 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’nun 12.maddesi; 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu’na 93.Maddeden sonra gelmek üzere eklenen 93/A maddesi ile bu maddede hüküm olmayan hallerde ilgisine göre, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerinin uygulanacağını öngörmüştür.

Tüm bu yasal düzenlemeler ve CMK‘nun 141-144.maddelerinin HUMK’nun 573 ve devamı maddelerine göre özel kanun niteliğinde olması dikkate alınarak eldeki davaya bakmaya Ağır Ceza Mahkemesinin görevli olduğu kanaatine varılarak dava dilekçesinin görev yönünden reddine karar vermek gerekmiştir.

HÜKÜM : Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;

1-İddia ve dayanılan maddi olgular itibariyle dava, CMK 141.maddede de sayılan koruma tedbirinin uygulanmasından kaynaklanan tazminat istemine ilişkin bulunması nedeniyle CMK’ nun 141-144 maddesi gereğince Ağır Ceza Mahkemesi görevli olup Dairemiz görevli olmadığından dava dilekçesinin REDDİNE,

2-Alınması gereken 18,40 TL harcın peşin harç 22,30 TL’den mahsubu ile geri kalan 3,90 TL’nin istek halinde davacıya geri verilmesine,

3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerinde bırakılmasına,

4-Davalı kendisini duruşmada avukatla temsil ettirdiğinden karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 2.200,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,”

Dair oyçokluğu ile verilen 10.05.2011 gün ve 2010/87-73 sayılı karar davacı vekilince temyiz edilmiştir.

TEMYİZ EDEN: Davacı vekili

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Davacı tarafın temyiz isteminin süresinde olduğunun anlaşılmasından ve dosyadaki tüm kağıtların okunmasından sonra gereği düşünüldü:

Dava, 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 573.maddesine dayalı tazminat istemine ilişkindir.

Davacı vekili, müvekkilinin kamuoyunda Kafes Eylem Planı davası olarak bilinen ve İstanbul 12.Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülmekte olunan ceza davasında 2009 yılı Kasım ayında tutuklandığını itiraz ve tahliye taleplerinin her seferinde basmakalıp ifadelerle reddolunduğunu, tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda hukuki ve fiili nedenlerin gerekçelerin gösterilmediğini iddia ederek manevi tazminat istemiştir.

Mahkemece yapılan yargılama sonunda yukarıda başlık bölümünde belirtilen gerekçe ile görevsizlik kararı verilmiş; hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Koruma Tedbirleri” başlıklı dördüncü kısmının “Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat” başlıklı yedinci bölümünde yer alan 141.maddesinde tazminat istemi düzenlenmiş, söz konusu madde de sayılan haller ile sınırlı olmak üzere maddede belirtilen hallere dayanılarak ceza yargılaması ve soruşturması sırasında koruma tedbirlerinin uygulanması nedeni ile meydana gelen maddi ve manevi her türlü zararların devletten istenebileceği düzenlenmiştir

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Koruma Tedbirleri” başlıklı dördüncü kısmının “Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat” başlıklı yedinci bölümünde yer alan 141.maddesinde tazminat istemi düzenlenmiş, söz konusu madde de sayılan haller ile sınırlı olmak üzere maddede belirtilen hallere dayanılarak ceza yargılaması ve soruşturması sırasında koruma tedbirlerinin uygulanması nedeni ile meydana gelen maddi ve manevi her türlü zararların devletten istenebileceği düzenlenmiştir

Koruma tedbirleri nedeniyle tazminata ilişkin bu hükümler, yapılan muhakeme sonunda başlangıçta haklı görülen tedbirin bilahare haksız ya da hukuka aykırı olduğunun anlaşılması halinde bundan zarar gören kimselerin, bu zararlarının karşılanmasına yöneliktir. CMK’nun 141.maddesi hangi hallerde tazminat istenebileceğini, 142.maddesi bunun koşullarını, 143. ve 144.maddeler ise tazminatın geri alınmasını ve tazminat isteyemeyecek kişileri düzenlemiştir. Burada düzenlenen tazminat nedenleri sayılan koruma tedbirlerine dair kararın yerindeliğine ilişkin değerlendirme yapılmasını ve sonradan haksızlığın anlaşılmasını gerektiren hükümlerdir.

1086 sayılı HUMK 573. ve devamı maddelerindeki sebepler ise tahdidi olarak sayılmış olup, başka surette sorumluluk hallerinin ihdas edilemeyeceği sorumluluk hallerinin hemen hemen hepsinde kasıt veya ağır kusur şartı aranacaktır. (Orhan Özdeş, Hâkimlerin Hukukî Sorumluluğu ve Devlet, Danıştay Dergisi 1971, s. 2, sh. 9-17.). Bu nedenle hâkimin kasıt veya ağır kusuru bulunmadığı, zararın yedinci bent hükmü dışındaki hallerde bir ihmaline dayanıldığı durumlarda, 1086 sayılı HMUK hükümlerine dayanılarak sorumluluk cihetine gidebilme imkanı bulunmamaktadır. Bir diğer deyişle, hakimin yaptığı yargısal faaliyet sırasında kast ve ağır kusur ile hareket etmesi halinde, 1086 sayılı HMUK 573 ve devamı maddelerine dayanılarak ancak devlet aleyhine tazminat davası açılabilme imkanı bulunmaktadır.

Dava açılırken dayanılan hukuki ve maddi olguların göreve etkili olduğu durumda öncelikle hukuki nitelemenin yapılması ve sonucuna göre de bu tür davalara bakma görevinin hangi mahkemeye ait olduğunun belirlenmesi gerekir. Zira, 6100 sayılı HMK’nun 33. (1086 sayılı HUMK’nun 76.) maddesi gereğince hukuki tavsif (niteleme) ve uygulanacak kanun maddesinin tespiti hakime aittir.

Bu nedenledir ki, eldeki davaya bakmakla görevli mahkemenin belirlenmesi noktasında, iddianın kapsamı ve tarafların sıfatına göre uygulanacak usul hukuku ve maddi hukuk kurallarının ne olduğunun irdelenmesinde yarar vardır:

Eldeki dava ilk derece mahkemesi sıfatıyla Yargıtay 4.Hukuk Dairesine açılmış dava dilekçesinde açıkça, hakimin hukuki sorumluluğuna dayanılmış, hakimin kabili tevil ve izah olmayacak surette vazıh ve sarahati katiyei kanuniyeye mugayir olarak ve kasdi davranarak gerekçesiz tutuklama kararı ve tutukluluğun devamına karar verdiği ileri sürülerek dava açılmıştır.