muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/8684, Karar No: 2023/8653, Tarih: 06.06.2023

2. 4857 sayılı ... Kanunu'nun 2, 18 ve 19 uncu maddeleri ile aynı Kanun'un 20 nci maddesinin 7036 sayılı ... Mahkemeleri Kanunu'nun 11 ... maddesiyle yapılan değişiklik öncesindeki üçüncü fıkrası, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun (2547 sayılı Kanun) 56 ncı maddesi, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun (492 sayılı Kanun) 13 üncü maddesinin (j) bendi, karar tarihinde yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) hükümleri.

3. Değerlendirme

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı Üniversite vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. İlk Derece Mahkemesince davalı Üniversite’nin 2547 sayılı Kanun’un 56 ncı maddesinin (b) bendi delaleti ile 492 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesinin (j) bendi uyarınca harçtan muaf olduğunun gözetilmemesi ve davada birden fazla davalı olduğu hâlde yargılama giderlerine ilişkin hüküm kurulurken hangi davalı olduğu açıklanmaksızın infazda tereddüde yol açacak şekilde "davalıdan" tahsiline şeklinde karar verilmiş olması bozmayı gerektirir.

Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun'un 370 ... maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca kararın düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Davalı tarafın diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, davalı tarafın temyiz itirazının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının, hüküm kısmında harç ve yargılama giderlerine ilişkin olarak yer ...;"Davacı kendisini vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT.uyarınca hesaplanan 9.200,00 TL.maktu vekalet ücretinin davalıdan alınıp davacıya verilmesine," ve "Davacı tarafça yapılan; 680,10 TL. yargılama gideri ile peşin alınan 29,20 TL harç toplamı 709,30 TL nın davalıdan alınıp davacıya verilmesine, " ibarelerinin hüküm kısmından çıkartılarak, yerlerine sırasıyla; "Davacı kendisini vekille temsil ettirdiğinden, karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT uyarınca hesaplanan 9.200,00 TL maktu vekâlet ücretinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine," ve "Davacıdan peşin alınan 29,20 TL harcın davalı Üniversite harçtan muaf olduğundan davalı Şirketten alınarak davacıya verilmesine, davacı tarafça yapılan 680,10 TL yargılama giderinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine,” ibarelerinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

........2023 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/3080, Karar No: 2016/557, Tarih: 28.01.2016

**6. Hukuk Dairesi         2015/3080 E.  ,  2016/557 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : İnegöl Sulh Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 16/07/2014

NUMARASI : 2010/559-2014/845

Mahalli mahkemesinden verilmiş bulunan yukarıda tarih ve numarası yazılı tazminat davasına dair karar, davalı tarafından süresi içinde temyiz edilmiş olmakla, dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği görüşülüp düşünüldü.

Dosya kapsamına, toplanan delillere, mevcut deliller mahkemece takdir edilerek karar verilmiş olmasına ve takdirde de bir isabetsizlik bulunmamasına göre yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA ve aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edenden alınmasına, 28/01/2016 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2009/11861, Karar No: 2009/15770, Tarih: 16.09.2009

**2. Hukuk Dairesi         2009/11861 E.  ,  2009/15770 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Aile Mahkemesi

DAVA TÜRÜ :Boşanma-Eşya Alacağı-Katkı Payı Alacağı

Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen ve yukarıda tarih numarası gösterilen hüküm ve evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü.

Yerel mahkemece verilen kararın davacı koca tarafından temyizi üzerine, dairemizin 29.4.2009 tarih ve 2009/8198 karar sayılı ilamı ile davacı vekilinin vekaletnamesindeki baro pulu eksikliğinin tamamlanması için dosya geri çevrilmiş, makemece eksiklik tamamlanarak yeniden gönderilmiş, dairemizin 15.6.2009 tarih ve 2009/11550 karar sayılı ilamı ile hükmün kısmen bozulmasına karar verilerek dosya yerel mahkemeye iade edilmiştir. Yerel mahkemenin herhangi bir işlem yapmaksızın gönderme formu düzenleyerek dosyayı yeniden dairemize gönderdiği, dairemizce verilen bozma ilamının da boşanma dosyası ve taraflarla ilgisi anlaşılamayan Malatya 2. Sulh Hukuk Mahkemesinin 2003/97-93 esas ve karar sayılı veraset dosyası içine konulduğu, ilamda hakim havalesinin de bulunmadığı görülmüştür.

Yazı işleri Yönetmeliğinin 25. maddesinde gösterildiği vechile dosyanın düzenli bir dizi pusulasına bağlanması, Yazı İşleri Müdürü, kalem şefi idaresinde kalem memurunun başlıca görevidir. Bu görevi ihmal suretiyle dosyanın gereksiz yere tekrar Yargıtay'a gönderilmesine ve bu suretle yargılamanın gecikmesine yol açan ilgili memurlar hakkında CEZA ve DİSİPLİN yönünden gereğinin yapılmasına dairemizce yapılacak bir işlem bulunmadığından dosyanın yerel mahkemesine İADESİNE, oybirliğiyle karar verildi. 16.09.2009 (çrş.)
Yargıtay — Esas No: 2024/1284, Karar No: 2024/3626, Tarih: 03.04.2024

**10. Hukuk Dairesi         2024/1284 E.  ,  2024/3626 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/2225 E., 2023/1808 K.

KARAR : Ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : Giresun İş Mahkemesi

SAYISI : 2022/44 E., 2022/240 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun usulden reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı, davalı işverene ait eczanede 10.01.1997 yılı ile 23.08.1999 tarihleri arasında haftada 3 gün olmak üzere eczacı kalfası olarak çalıştığını, davalı işverenin yanında çalışmış olduğu sürelerine ait SGK primlerinin yatırılmadığını, davalı işverenden çalışmalarının olduğu döneme ait olarak ücret alacaklarının tümünün ödendiğini ancak anılan sürelere ait olan SGK primlerinin ödenmediğini, ödemesi gerektiğini defalarca söylemesine rağmen dernek tarafından yatırılması gerektiğini söyleyerek SGK primlerini yatırmadığını, davalı işverenin yanında çalıştığını, çalışma sürelerini bilen onunla birlikte bilfiil çalışan ve aynı zaman diliminde ilçede esnaflık yapan tanıklar olduğunu, davalı işverenin belirtmiş olduğu tarihler arasında davacıya ait SGK primlerini yatırmadan çalıştırması nedeniyle işbu davanın açılması zorunluluğu doğduğunu belirterek davasının kabulü ile 10.01.1997 ile 23.08.1999 tarihleri arasında davalı işveren nezdinde haftada 3 gün bilfiil çalıştığının tespitine, çalışma süreleri boyunca ödenmeyen SGK primlerinin ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı; davacının davalıya ait iş yerinde dava dilekçesinde belirtildiği üzere 1997 - 1999 yıllarında haftada üç gün eczacı kalfası olarak çalıştığını, ilgili dönemde sigorta girişi yapılıp yapılmadığını hatırlamadığını, ödemeler elden verildiği ve zamanaşımı olduğu için davalının elinde hiçbir kayıt ve belge mevcut olmadığını belirtmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı; davacının davalıya ait iş yerinde dava dilekçesinde belirtildiği üzere 1997 - 1999 yıllarında haftada üç gün eczacı kalfası olarak çalıştığını, ilgili dönemde sigorta girişi yapılıp yapılmadığını hatırlamadığını, ödemeler elden verildiği ve zamanaşımı olduğu için davalının elinde hiçbir kayıt ve belge mevcut olmadığını belirtmiştir.

2.Fer'i müdahil vekili; zaman aşımı ve hak düşürücü süre itirazlarının olduğunu, ilgili itirazlarının değerlendirilmesini, davacının çalışmalarının varlığı halinde ispat edilmesi gerektiğini, kurum belgelerine karşı tanık beyanına itibar edilemeyeceğini, hizmetin geçtiği iddia edilen sürede iş yerinin ilgili kanunun uygulama alanında bulunup bulunmadığı ile gerçekten var olup olmadığının, vergi dairelerinde, esnaf ve sanatkarlar sicilinde ve kanunla kurulu meslek kuruluşlarında kayıtlı olup olmadığının incelenmesi gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini, red kararı verilemeyecek ise; kurumun hizmet tespiti davasında feri müdahil olarak dava ve duruşmalara katılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesince; hak düşürücü süre nedeniyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı; dava konusu edilen tarihlerde davalı bünyesinde hizmet akdine bağlı olarak çalıştığını, bu durumu destekler nitelikte Dereli İlçe Emniyet Müdürlüğünün araştırma tutanağının bulunduğunu, dinletilmek istenen tanıkların ifadeleri alınmaksızın mahkemece karar verildiğini, davalının açılan davayı kabul ettiğini beyan ettiğini, sunulan delil niteliğindeki belgelerin incelenmediğini belirterek istinaf talebinde bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " Eldeki hizmet tespiti istemine ilişkin davada Yerel Mahkemece verilen karar, davacıya 19.07.2022 tarihinde usulüne uygun olarak tebliğ edilmiş, istinaf ise 15.08.2022 tarihinde yapılmıştır. Bu duruma göre davada iki haftalık istinaf süresi geçtiğinden davacının istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'nin 345/1 ve 346/1 maddeleri gereğince usulden reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir." gerekçesiyle "1-Yerel Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararına yönelik davacının istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 352-(1) maddesi gereğince usulden reddine," karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı özetle; istinaf isteminin süresinde olduğunu, adli tatilde sürelerin işlemeyeceğini, esas yönünden eksik araştırma yapıldığını belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı özetle; istinaf isteminin süresinde olduğunu, adli tatilde sürelerin işlemeyeceğini, esas yönünden eksik araştırma yapıldığını belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, istinaf isteminin süresinde yapılıp yapılmadığına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 102 ve 103 ncü maddeleri, 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

3. Değerlendirme

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere ve özellikle hizmet tespitine ilişkin işbu davanın adli tatile tabi işlerden olmaması ve 7036 sayılı Kanun'un 7/5 nci maddesinin söz konusu olayda uygulanmaması gerektiğinin sonuca etkili olmamasına göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilinin temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin ilgilisinden alınmasına,

03.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/15148, Karar No: 2014/16445, Tarih: 02.07.2014

**10. Hukuk Dairesi         2013/15148 E.  ,  2014/16445 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi : Havza Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi

Tarihi : 10.05.2013

No : 2012/41-2013/174

Davacı Kurum, asıl davada, yersiz ödemelerin 5510 sayılı yasanın 56. maddesi kapsamında tahsilini istemiş, hak sahibi davalı ise karşı dava ile borçlu olmadığının tespiti ile kesilen aylıkların kesilme tarihinden yasal faiziyle tahsilini talep ve dava etmiştir.

Mahkeme, Kurum tarafından açılan davanın reddine, hak sahibi tarafından açılan karşı davanın yazılı biçimde kabulüne karar vermiştir.

Hükmün, davacı Kurum avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 02.12.1999 tarihinde kesinleşen davalıya, 1987 yılında yaşamını yitiren Bağ-Kur sigortalısı babası üzerinden 1479 sayılı Kanunun 45. maddesi hükümlerine göre hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan ölüm aylığının, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle davacı Kurumca kesilerek, yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar yönünden borç tahakkuk işlemi tesis edildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56'ncı maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas – 2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir.

Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Önemle vurgulanmalıdır ki, 818 sayılı Borçlar Kanununun 53'üncü maddesinde, hukuk mahkemesi hakiminin kusur belirlemesi yaparken ceza hukukunun sorumluluğa ilişkin hükümleri ve ceza mahkemesinden verilen beraat kararı ile bağlı olmadığı, ceza mahkemesi kararının, kusurun takdiri ve zararın miktarının belirlenmesi konusunda dahi hukuk hakimini bağlamayacağı yönünde düzenleme yapılmış olup, anılan maddede hukuk hakiminin ceza kararında kesinleşen maddi olgularla bağlı olduğuna ilişkin herhangi bir açıklık bulunmamasına karşın, öğreti tarafından ve uygulayıcı konumundaki yargı makamlarınca “maddi olgularla bağlılık” ilkesi benimsenmiştir. Bunun temelinde hiç kuşkusuz mahkemelere güven duygusu bulunmaktadır. Bu bakımdan, ceza mahkemesince görülüp kesinleşen dava dosyasındaki boşanan eşlerin eylemli birlikteliklerine ilişkin saptamalar da, anılan ilke gereğince değerlendirmeye alınmalıdır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlaçmış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.

5510 sayılı Kanun, önceki sosyal güvenlik yasalarını birleştiren temel yasa niteliğinde olduğundan, gerek değiştirilen veya yürürlükten kaldırılan, gerekse geçici ve geçiş hükümlerinin yer aldığı maddelerle birlikte ele alınıp değerlendirmeye tabi tutulması gerekmektedir. Bu yönden bakıldığında Kanunun “Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortasına ilişkin bazı geçiş hükümleri” başlığını taşıyan geçici 1'inci ve “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4'üncü maddesinin irdelenmesi zorunluluğu bulunmaktadır. Anılan geçici maddelerle kanun koyucu tarafından, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğü öncesinde yukarıda belirtilen beş adet sosyal güvenlik kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle hak sahiplerine bağlanan gelirin/aylığın, durum değişikliği sebebine bağlı olarak kesilmesi veya yeniden bağlanmasında, yine anılan kanun hükümlerinin esas alınması gerektiğinin benimsendiği anlaşılmaktadır. Söz konusu kanunlarda, boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama olgusu, gelirin/aylığın bağlanması engeli veya kesilmesi nedeni olarak öngörülmediğinden, 56'ncı maddenin zaman bakımından uygulanmasında kuşku ve duraksamaya düşülmesi olasılığı bulunmaktadır. Bu durumda, 4721 sayılı Kanunun “Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.” hükmünü içeren ve “Dürüst davranma” başlığını taşıyan 2'nci maddesinde yer alan dürüstlük ( = objektif iyi niyet) kuralı çerçevesinde çözüme gidilmeli, evrensel hukuk ilkeleri arasında yer alan “hiç kimsenin kendi kusurundan yararlanamayacağı” ilkesi sosyal güvenlik hukuku alanında da göz önünde bulundurulmalıdır. Bu bakımdan, 56'ncı madde açısından 01.10.2008 tarihinden önce hakkın kazanıldığı durumlarda, söz konusu yasal düzenleme öncesinde ilgililer her ne şekilde/amaçla/saikle boşanmış olurlarsa olsunlar, başka bir anlatımla eşlerin boşanma iradeleri gerçek/samimi olsun veya olmasın, eylemli birlikteliklerini 5510 sayılı Kanunla getirilen yeni düzenleme sonrasında da sürdürdüklerinin veya söz konusu düzenlemeden itibaren anılan tür ve nitelikte bir beraberliğe başladıklarının kanıtlanması durumunda, başka bir anlatımla eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun saptandığı durumlarda, anılan 2'nci madde kapsamında hakkın kötüye kullanımının varlığı kabul edilerek ilgililere gelir/aylık tahsisi yapılmaması, bağlanan gelirin/aylığın da kesilmesi gerekmektedir. Kuşkusuz, hak sahibine, eylemli birlikteliğin sona erdiği tarihten itibaren, diğer koşulların da varlığı durumunda gelir/aylık bağlanabileceği kabul edilmelidir.