muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2012/14837, Karar No: 2012/16755, Tarih: 22.05.2012

**7. Ceza Dairesi         2012/14837 E.  ,  2012/16755 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : 1632 Sayılı kanuna muhalefet

HÜKÜM : Hükümlülüğe

Yerel mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya okunduktan sonra Türk Milleti adına gereği görüşülüp düşünüldü;

Sanık hakkında hükmolunan kısa süreli hürriyeti bağlayıcı kararın 647 sayılı yasanın 4.maddesi uyarınca para cezasına çevrildiği, bu nedenle hükmün temyizi kabil olduğu anlaşılmakla 10.10.2002 - 30.03.2005 tarihleri arasında bakaya kalmak suçundan kurulan hükme yönelik yapılan incelemede;

Hükümden sonra, 14/04/2011 gün ve 27905 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak aynı gün yürürlüğe giren 6217 sayılı Kanunun 3.maddesiyle değişik 1111 sayılı Askerlik Kanununun 89.maddesi uyarınca, sanığın eylemine uygulanabilecek 1632 sayılı Askerlik Ceza Kanununun 63.maddesinin 1.fıkrasında düzenlenen suçlan barışta ilk kez işleyenlerin eylemleri idari para cezasına dönüştürüldüğü cihetle, hükmün BOZULMASINA, 5326 sayılı Kabahatler Kanunun 24.maddesi uyarınca mahkemece idari yaptırım kararı verilebilecek ise de idari para cezasının miktarına göre aynı yasanın 20/2-c maddesinde yazılı soruşturma zamanaşımının dolmuş olmuş olması karşısında ilgili kişiye İDARİ PARA CEZASI VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,

30.03.2005 - 08.01.2008 tarihleri arasında bakaya kalmak suçundan kurulan hükme gelince;

Hükümden sonra, 14/04/2011 gün ve 27905 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak aynı gün yürürlüğe giren 6217 sayılı Kanunun 3.maddesiyle değişik 1111 sayılı Askerlik Kanununun 89.maddesi uyarınca, sanığın eylemine uygulanabilecek 1632 sayılı Askerlik Ceza Kanununun 63.maddesinin 1.fıkrasında düzenlenen suçları barışta ilk kez işleyenlerin eylemleri idari para cezasına dönüştürüldüğü cihetle, hükmün BOZULMASINA, 5326 sayılı Kabahatler Kanunun 24.maddesi uyarınca mahkemece idari yaptırım kararı verilebilecek ise de idari para cezasının miktarına göre aynı yasanın 20/2-c maddesinde yazılı soruşturma zamanaşımının dolmuş olmuş olması karşısında ilgili kişiye İDARİ PARA CEZASI VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 22.05.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2010/18474, Karar No: 2011/9891, Tarih: 23.06.2011

**(Kapatılan) 13. Hukuk Dairesi         2010/18474 E.  ,  2011/9891 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

K A R A R

Davacı, davalının hissedarı olduğu Kayıran inşaat tuğla fabrikasında işçi olarak çalıştığını, fabrikadan çıkartılırken alacağının 10.000-TL olarak hesaplandığını, davalının bu borcu şahsen üstlenerek belge imzalayıp verdiğini, borç ödenmeyince davalı hakkında başlatılan icra takibine haksız itiraz edildiğini ileri sürerek, itirazın iptaline ve %40 icra inkar tazminatının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Davalı, davacının fabrikada bekçilik yaptığını, sigortalı çalıştığını, işten ayrılırken bir alacağının kalmadığını, şirketteki hisselerini 2008 yılında devrettiğini, davacının sunduğu belgenin kendisi ile bir ilgisinin bulunmadığını, savunarak davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, davalıya husumet yöneltilemeyeceği gerekçesiyle davanın pasif husumet yokluğundan reddine karar verilmiş; hüküm, davacı tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı, dava dışı şirketten olan alacağının, bila tarihli belge ile şirketin hissedarı bulunan davalı tarafından ödenmesinin kararlaştırıldığını, ancak ödenmediğini, alacağın tahsili için başlatılan icra takibine de haksız itiraz edildiğini belirterek eldeki davayı açmıştır. Anılan belge incelendiğinde, “ 10.000-YTL borcumuz kaldı” yazılı olduğu ve belgenin altında, Eczanesi, ...

Eczacı ... kaşesi ve imzanın bulunduğu görülmektedir. Davalı, bu belgedeki imzaya açıkça itiraz etmemiştir. Bu durumda davalı, anılan belgeyi imzalamakla kişisel olarak borcu kabullenmiştir ve borcu ödemekle yükümlüdür. BK.’nun 101.maddesi uyarınca muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarı ile mütemerrit olur. Davacı tarafından icra takibi başlatılmadan önce, davalının temerrüde düşürüldüğü iddia ve ispat edilememiştir. Bu nedenle, işlemiş faiz talep edilemez. Öyle olunca, mahkemece, asıl alacağa takip tarihinden itibaren faiz yürütülecek şekilde itirazın iptaline, takibin devamına, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmesi gerekirken, bu yön gözardı edilerek, yazılı şekilde husumet yokluğundan davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.

SONUÇ:Yukarıda açıklanan nedenlerle temyiz edilen hükmün davacı yararına BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde iadesine, 23.6.2011 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/15129, Karar No: 2014/28487, Tarih: 04.12.2014

**5. Hukuk Dairesi         2014/15129 E.  ,  2014/28487 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Yozgat 2. Asliye Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 20/03/2014

NUMARASI : 2013/644-2014/202

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi, davalı vekilince verilen dilekçe ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup uyuşmazlık anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

- K A R A R –

Dava, 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm, davalı vekilince temyiz edilmiştir.

Arsa niteliğindeki taşınmaza emsal karşılaştırması yapılarak bedel tespit edilmişse de, rapor geçerli değildir. Şöyle ki;

Bilirkişi raporunda 2 nolu emsalin uygun nitelik taşımadığı belirtildiği halde, raporun sonunda 2 nolu emsalin en uygun olduğu belirtildiği, ancak bedelin hesaplanmasında 3 numaralı emsalin esas alındığı ayrıca bilirkişinin ek raporunda, taşınmazın üniversite kampüs alanında kalmış olması nedeniyle üzerinde yapı yapılamayacağı, bundan dolayı değerinin az olduğu şeklinde yasal olmayan gerekçenin sunulduğu, yine, bilirkişi tarafından belirlenen bedelin davacı idarece yapılan değer tespitinin de altında kaldığı göz önüne alındığında, söz konusu rapor inandırıcı olmadığı gibi geçerli de değildir.

Taraflara, dava konusu taşınmaza yakın bölgelerden ve yakın zaman içinde satışı yapılan benzer yüzölçümlü satışları bildirmeleri için imkan tanınması, lüzumu halinde resen emsal celbi yoluna gidilmesi ve bu emsallere göre değer biçilmesi için yeniden oluşturulacak bilirkişi kuruluyla keşif yapılarak sonucuna göre hüküm kurulması gerektiğinin düşünülmemesi,

Doğru görülmemiştir.

Davalı vekilinin temyiz itirazları yerinde görüldüğünden, hükmün açıklanan nedenlerle H.U.M.K.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine ve temyize başvurma harcının Hazineye irad kaydedilmesine, 04.12.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/895, Karar No: 2014/1555, Tarih: 12.03.2014

**1. Ceza Dairesi         2014/895 E.  ,  2014/1555 K.**

**"İçtihat Metni"**

Tebliğname No: 1 - 2013/132541

MAHKEMESİ : Seydişehir Ağır Ceza Mahkemesi

TARİHİ VE NO: 06/02/2013, 2012/147 (E) ve 2013/16 (K)

SUÇ : Kasten öldürme

TÜRK MİLLETİ ADINA

Sanık Metin'in üzerine atılı maktul Ali’yi kasten öldürme suçundan fiilini meşru savunma hükümleri kapsamında gerçekleştirdiği kabul edilerek, TCK'nın 25.ve CMK'nın 223/2-d maddeleri uyarınca beraatine karar verilmiş ise de;

Oluşa ve dosya içeriğine göre; önceden geçirdiği trafik kazası nedeniyle sol kolunu kullanamayan ve bu nedenle % 60 oranında özürlü olan maktulün, cezaevinde olduğu dönemde sanığın şef garson olarak çalıştığı restoranda bulaşıkçı olarak çalışan eşi Anakız ile sanık arasında bir ilişkinin olduğunu düşündüğü, bu nedenle olay öncesinde sanığın iş yerine alkollü şekilde sık sık giderek tartışma çıkardığı, olay günü de aynı restorana giderek sanığı dışarıya çağırttığı, sanığın dışarıya çıkması üzerine birlikte restoranın köşk diye tabir edilen bağımsız bölümüne gittikleri ,burada maktulün yanında taşıdığı bıçakla birden fazla vurarak sanığı yüz sol taraf ağız köşesi, sol baldır dış ve karın sol ingiual kısma yakın bölgelerine isabetle yaşamını tehlikeye sokacak nitelikte yaraladığı, sanığın da maktulü bir kolunu kullanamamasından faydalanıp elindeki bıçağı aldığı ve 5 kez vurarak göğüs sağ ve sol, sol omuz baş, sol uyluk bölgelerine isabetle öldürdüğü olayda;

Sanığın, maktul tarafından kendi yaşam hakkına yönelik gerçekleştirilen saldırıyı, elinden bıçağı almak suretiyle bertaraf ettiği ayrıca maktulün özürlü olması ve bıçağın sanığın eline geçmesi nedeni ile saldırının tekrarlanmasının da muhakkak olmadığı ve böylece meşru savunma şartlarının oluşmadığı gözetilmeksizin, sanığın haksız tahrik hükümlerini düzenleyen TCK’nın 29. ve aynı kanunun 81. maddeleri uyarınca cezalandırılmasına karar verilmesi ve haksız tahrik nedeniyle azami oranda indirim yapılması yerine, yazılı şekilde meşru savunma nedeni ile beraatine karar verilmesi;

Bozmayı gerektirmiş olup, Cumhuriyet Savcısı ile katılan Nazife vekilinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde görüldüğünden, hükmün tebliğnamedeki düşünce gibi BOZULMASINA, 12/03/2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/9897, Karar No: 2012/15493, Tarih: 10.07.2012

**5. Hukuk Dairesi         2012/9897 E.  ,  2012/15493 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kısmen kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi davacılar vekili yönünden verilen dilekçe ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup iş anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

- K A R A R –

Mahkemece bozma ilamına uyularak karar verilmiş; hüküm, davacılar vekilince temyiz edilmiştir.

Mahkemece bozma ilamına uyularak hüküm kurulduğu belirtilmişse de bozma gerekleri yerine getirilmemiştir.

1-Kamulaştırma Kanununun 38. maddesi Anayasa Mahkemesinin 04.11.2003 Resmi Gazetede yayımlanan kararı ile iptal olmuştur. 30.06.2010 tarihinde yürürlüğe giren 5999 sayılı Yasa ile 2942 sayılı Kanuna eklenen Geçici 6. maddesi ile;

Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması hiç yapılmamış olmasına rağmen 09.10.1956 tarihi ile 04.11.1983 tarihi arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara veya kaynaklara kısmen veya tamamen veyahut irtifak hakkı tesis etmek suretiyle malikin rızası olmaksızın fiili olarak el konulması hallerinde, hak sahiplerine idare ile uzlaşma ve uzlaşılmaması halinde dava açma hakkı tanınmıştır.

Dava konusu taşınmazın 1965 yılında el atılan 1590 m2’lik bölümü ile ilgili olarak davacı taraf uzlaşmak istemediklerini beyan ederek mahkemece karar verilmesini talep ettikleri halde hak düşürücü süre içinde dava açılmadığı şeklindeki yanlış gerekçe ile davanın kısmen reddine karar verilmesi,

2- Taşınmazın 2005'te el atılan ve bedeline hükmedilen bölümünün davalı idare adına tesciline karar verilmesi gerektiğinin düşünülmemesi,

3- Resmi kuruluşların yargı harcından bağışık tutulabilmesi için genel bütçeye dahil idareler arasında yer alması veya özel kanunlarında yargı harcından muaf olduğunun açıkça belirtilmesi gerekir. Diğer harçlardan bağışık tutulma, yargı harcını kapsamaz.

....İşleri Genel Müdürlüğü 2.11.2011 tarihinde yürürlüğe giren 662 sayılı K.H.K.'nin 58. maddesi uyarınca genel bütçeli idareler arasından çıkartılarak özel bütçeli idareler arasına alınmıştır. Bu nedenle 492 sayılı Harçlar Kanununun 13/j maddesi hükmünden kaynaklanan yargı harçlarından muaf değildir.

Bu nedenle davalı idareden harç alınması gerekirken, muaf olduğu gerekçesiyle aleyhine harca hükmedilmemesi,

Doğru görülmemiştir.

Davacılar vekilinin temyiz itirazları yerinde olduğundan hükmün açıklanan nedenlerle H.U.M.K.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine ve temyize başvurma harcının Hazineye irad kaydedilmesine, 10.07.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/4313, Karar No: 2018/6995, Tarih: 25.09.2018

**10. Hukuk Dairesi         2018/4313 E.  ,  2018/6995 K.**

**"İçtihat Metni"**

.....

Dava, zamanaşımı nedeniyle ödeme emirlerinin iptali istemine ilişkindir.

Mahkemece, bozmaya uyularak yapılan yargılama sonunda ilamında belirtildiği şekilde davanın açılmamış sayılmasına dair karar verilmiştir.

Hükmün, davacı avukatınca temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okundu. Temyiz konusu hükme ilişkin dava, 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun Geçici 3. maddesi delaletiyle 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 438. maddesinde sayılı ve sınırlı olarak gösterilen hâllerden hiçbirine uymadığından, temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteğin reddine karar verildikten sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi

01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun “Tarafların Duruşmaya Gelmemesi, Sonuçları ve Davanın Açılmamış Sayılması” başlığını taşıyan 150. maddesinin 1. fıkrasında “Usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflar, duruşmaya gelmedikleri veya gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir.” hükmüne, 4. fıkrada “Dosyası işlemden kaldırılmış olan dava, işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu üzerine yenilenebilir. Yenileme dilekçesi, duruşma gün, saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir. Dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir ay geçtikten sonra yenileme talebinde bulunulursa, yeniden harç alınır, bu harç yenileyen tarafça ödenir ve karşı tarafa yüklenemez. Bu şekilde harç verilerek yenilenen dava, eski davanın devamı sayılır.” hükmüne ve 5. fıkrada da “İşlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen davalar, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır.” hükmüne yer verilmiştir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 320/4 bendi ise; "Basit yargılama usulüne tabi davalarda, işlemden kaldırılmasına karar verilmiş olan dosya, yenilenmesinden sonra takipsiz bırakılırsa, dava açılmamış sayılır" hükmü içermektedir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 320/4 bendi ise; "Basit yargılama usulüne tabi davalarda, işlemden kaldırılmasına karar verilmiş olan dosya, yenilenmesinden sonra takipsiz bırakılırsa, dava açılmamış sayılır" hükmü içermektedir.

Diğer taraftan, aynı kanunun “hukuki dinlenilme” başlıklı 27’nci maddesi, T.C. Anayasası’nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36’ncı maddesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin adil yargılanma hakkına ilişkin 6’ncı maddesi nazara alındığında davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler. Yargılama ile ilgili bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını mahkemenin açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini içeren bu hakkın ve yargılamanın aleniliği ilkelerinin gerçekleşmesinin en önemli aracı duruşma yapılmasıdır. Duruşma günü celseye katılma imkanı olmayan taraf buna ilişkin mazeretini bildirip, belgeleyerek, bildirim giderlerini de yatırarak duruşmanın ertelenmesini isteme olanağına sahiptir. O halde, HMK’nun 150. maddesi kapsamında duruşma tayin edilerek, usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflardan yalnız biri duruşmaya katılırsa gelmeyen tarafın geçerli mazeret gönderip göndermediği, gerekli masrafın karşılanıp karşılanmadığı incelenerek; gelen tarafın bu mazeret dilekçesine karşı beyanına göre, dosyanın işlemden kaldırılmasına ya da kaldırılmamasına karar verilecektir. Ne var ki, anılan hususların uygulanabilmesi için, her şeyden önce tarafların usulüne uygun davet edilmiş olmaları gerekmektedir.

Eldeki davada ise, mahkemece davanın açılmamış sayılmasına dair karar verilmiş ise de, öncelikle davacı avukatının aşamalarda ve ısrarla usulsüz tebliğe ilişkin iddialarının irdelenmesi, bu kapsamda yetkili avukatın varlığına rağmen başka birine ve farklı kişilere imza attırıldığına ilişkin iddialar da dikkate alınmak suretiyle, tebligatın usulüne uygunluğu denetlendikten sonra işin esasına girilmesi ile sonucuna göre bir karar tesisi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O hâlde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde davacıya iadesine, 25.09.2018 gününde oybirliğiyle karar verildi.

....
Yargıtay — Esas No: 2013/116, Karar No: 2013/2082, Tarih: 14.02.2013

**10. Hukuk Dairesi         2013/116 E.  ,  2013/2082 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

Dava, ölüm aylığının kesilmesi yönündeki ... Başkanlığı işleminin iptali ve aylığın yeniden bağlanarak yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davalı Kurum avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 12.02.2010 tarihinde kesinleşen davacıya, 2002 yılında yaşamını yitiren 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu hükümleri kapsamındaki sigortalı babası üzerinden hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan ölüm aylığının, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle davalı Kurumca gerçekleştirilen işlemle kesilerek, yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar yönünden borç tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56. maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas – 2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56. maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı ... Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96. maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56. maddede,

“eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.