muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2015/14172, Karar No: 2015/14174, Tarih: 15.12.2015

**17. Hukuk Dairesi         2015/14172 E.  ,  2015/14174 K.**

**"İçtihat Metni"**

Davacılar ... ve ... ile davalılar ... ve ... arasındaki dava hakkında ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen 05.11.2013 gün ve 2011/344-2013/540 sayılı hükmün Dairemizin 26.05.2015 gün ve 2014/820-2015/7746 sayılı kararı ile bozulmasına karar verilmişti. Süresi içinde davacılar vekili tarafından Daire kararının düzeltilmesi istenilmiş olmakla, dosya incelendi, gereği düşünüldü;

-K A R A R-

Davacılar vekili; davalıların işleteni ve sürücüsü oldukları aracın neden olduğu 19.08.2011 tarihinde meydana gelen ... ...sında müvekkillerinin 6 yaşındaki oğulları ...'nin hayatını kaybettiğini belirterek, davacı ... ve ... için 50.000'er TL manevi tazminatın ... tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalılar vekili; dava konusu ...da ... eden ...'nin ... 20:30 gibi karanlık bir saatte ...iyle karşıdan karşıya geçmek istediği sırada ...nın meydana geldiğini, davacıların bakım ve gözetim yükümlülüklerini yerine getirmemeleri nedeniyle meydana gelen ...da müvekkilinin kusurunun bulunmadığını, istenilen tazminatın fahiş olduğunu öne sürerek, davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece; davanın kısmen kabulüne, davacıların her biri için ayrı ayrı 30.000 TL olmak üzere toplam 60.000 TL manevi tazminatın ... tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmiş; hüküm, davalılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Her ne kadar Dairemizce, "... olayın meydana geliş şekli, tarafların kusur durumları ile ekonomik ve sosyal durumları dikkate alındığında davacılar için hükmedilen manevi tazminatın fazla olduğu" gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiş ise de, davacılar vekilince talep edilen karar düzeltme incelemesinde; davacıların 6 yaşındaki tek çocuklarını kaybetmeleri nedeniyle duydukları elem ve acının derecesi göz önüne alındığında hükmolunan manevi tazminatların, BK.'nun 47. maddesindeki (6098 s. TBK. md. 56) özel hallere uygun olarak hak ve nesafet kuralları çerçevesinde takdir edildiği kanaatine varılmakla, davacılar vekilinin karar düzeltme talebinin kabulü ile hükmün onanmasına karar verilmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davacılar vekilinin karar düzeltme itirazlarının kabulü ile, Dairemizin 26.05.2015 gün ve 2014/820 Esas 2015/7746 Karar sayılı bozma ilamının ortadan kaldırılmasına ve hükmün ONANMASINA, aşağıda dökümü yazılı 3.073,60 TL kalan onama harcının temyiz eden davalılardan alınmasına, tashihi karar peşin harcının karar düzeltme isteyen davacılara geri verilmesine, 15/12/2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/10514, Karar No: 2016/12333, Tarih: 08.09.2016

**13. Ceza Dairesi         2016/10514 E.  ,  2016/12333 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... Ağır Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık, silahla tehdit

HÜKÜM : Mahkumiyet

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:

Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve hakimin takdirine göre; suçun sanık tarafından işlendiğini kabulde ve nitelendirmede usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmış, diğer temyiz itirazları da yerinde görülmemiştir.

Ancak;

Müştekinin soruşturma ve kovuşturma aşamasında tutarlı bir şekilde vermiş olduğu ifadelerinde; müştekinin sanığı görmesi üzerine bağırmaya başladığı, sanığın önce müştekinin yerde bulunan 2,5 yaşındaki çocuğunu eline alarak çıkardığı bıçağı çocuğun boğazına dayadığı, müştekinin bağırmaya devam etmesi üzerine bu kez müştekinin üzerine gelerek susmasını istediği, daha sonra müştekiyi cama doğru ittirerek bıçağı boğazına dayadığı, müştekinin bağırmaya devam etmesi üzerine dışarıda bulunan ev sahibinin oğlunun eve doğru gelmeye başladığı, bunun üzerine sanığın bıçağı atıp evden kaçtığı şeklinde gerçekleşen olayda sanığın eyleminin TCK’nun 149/1-a-d-e maddelerindeki nitelikli yağma suçunu oluşturduğu gözetilmeden yazılı şekilde karar verilmesi,

Bozmayı gerektirmiş, sanık ... ... müdafiinin temyiz talepleri bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenle tebliğnameye aykırı olarak BOZULMASINA, 08/09/2016 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/6889, Karar No: 2012/17299, Tarih: 15.10.2012

**11. Ceza Dairesi         2012/6889 E.  ,  2012/17299 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Sahte fatura düzenlemek

HÜKÜM : 2001-2002 takvim yılları için: Zamanaşımı nedeniyle düşme

2-2003-2004 takvim yılları için: Beraat

Sahte fatura düzenlemek ve sahte fatura kullanmak suçlarının birbirinden ayrı ve bağımsız suçlar olduğu, 5271 sayılı CMK.nun 225. maddesi uyarınca hükmün konusu, duruşmanın neticesine göre iddianamede gösterilen fiilden ibaret olup, 29.05.2006 tarihli iddianame ile mütaala ve kaçakçılık suçu raporuna uygun olarak kamu davasının “2001, 2002,2003 ve 2004 takvim yıllarında sahte fatura düzenlemek” suçlarından açıldığı gözetilmeden dava konusu yapılmayan “sahte fatura kullanmak” suçundan yazılı şekilde kararlar verilmesi yasaya aykırı ise de;

1-Katılan vekilinin sanık hakkında "2001 ve 2002 takvim yılında sahte fatura düzenlemek” suçundan açılan kamu davasının dava zamanaşımı nedeniyle ortadan kaldırılması hükmüne yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde:

5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 7 ve 5349 sayılı Kanunla değişik 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunun 9. maddeleri hükmü karşısında; sanığa yüklenen “2001 ve 2002 takvim yılında sahte fatura düzenlemek” suçunun yasada gerektirdiği cezasının türü ve üst sınırı itibariyle tabi olduğu, suç tarihinde yürürlükte bulunan ve sanık lehine olan 765 sayılı TCK.nun 102/4 ve 104/2. maddelerinde öngörülen dava zamanaşımı suç tarihlerinden hüküm tarihine kadar gerçekleştiğinden katılan vekilinin yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddi ile neticesi itibariyle doğru olan hükmün istem gibi ONANMASINA,

2-Katılan vekilinin sanık hakkında "2003 ve 2004 takvim yılında sahte fatura düzenlemek” suçundan beraatine dair karara yönelik temyiz itirazlarının incelenmesine gelince:

5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 7 ve 5349 sayılı Kanunla değişik 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunun 9. maddeleri uyarınca sanığa yüklenen “ 2003 ve 2004 takvim yıllarında sahte fatura düzenlemek “ suçunun yasada gerektirdiği cezasının türü ve üst sınırı itibariyle tabi olduğu, suç tarihinde yürürlükte bulunan ve lehe olan 765 sayılı TCK'nun 102/4, 104/2 maddelerinde öngörülen dava zamanaşımının, suçun işlendiği tarihlerden temyiz inceleme tarihine kadar gerçekleştiği anlaşılmış, katılan vekilinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde görülmüş olduğundan sair yönleri incelenmeyen hükmün, 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nun 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, ancak bu husus yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden aynı Yasanın 322. maddesindeki yetkiye dayanılarak sanık hakkındaki kamu davasının gerçekleşen zamanaşımı nedeniyle 765 sayılı TCK'nun 102/4,104/2 ve 5271 sayılı CMK'nun 223/8. maddeleri uyarınca DÜŞÜRÜLMESİNE, 15.10.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/32696, Karar No: 2024/5872, Tarih: 02.05.2024

**4. Ceza Dairesi         2021/32696 E.  ,  2024/5872 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ceza Dairesi

SAYISI : 2017/763 E., 2017/1715 K.

SUÇ : İmar kirliliğine neden olma

HÜKÜM : Mahkûmiyet

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Bozma

İlk Derece Mahkemesince verilen hükme yönelik istinaf incelemesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 286 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca temyiz edilebilir olduğu, 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 291 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz isteminin süresinde olduğu, 294 üncü maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz dilekçesinde temyiz sebeplerine yer verildiği, 298 inci maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz isteminin reddini gerektirir sebeplerin bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilerek, gereği düşünüldü:

I. HUKUKÎ SÜREÇ

1. İlk Derece Mahkemesince, sanığın, imar kirliliğine neden olma suçundan, 5271 sayılı Kanun'un 223 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi uyarınca beraatine karar verilmiştir.

2. Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen incelemeye konu kararıyla; katılan vekilinin istinaf talepleri yerinde görülerek hükmün kaldırılmasına, sanığın, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (5237 sayılı Kanun) 184 üncü maddesinin birinci fıkrası, 62 nci maddesinin birinci fıkrası ve 50 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve 52 nci maddesi uyarınca 6.000,00 TL adli para cezasıyla cezalandırılmasına karar verilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Sanığın temyizinin; binanın balkon kısmına yağan yağmur suyunun içeri sızmasını önlemek için üzerini kapattığı, bu eyleminin suç oluşturmadığı, bilirkişi raporu dikkate alınarak İlk Derece Mahkemesinin kararının esas alınması gerektiği, lehine olan Yasa hükümlerinin uygulanmadığı, bu nedenlerle hükmün bozulması talebine yönelik olduğu belirlenmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

Temyizin kapsamına göre;

A. İlk Derece Mahkemesinin Kabulü

Sanığın, ruhsatlı mevcut binasının çatı katında, projesinde çatı örtüsü görünen kısımları çelik konstrüksiyon üzerine saç malzeme kullanarak kat yüksekliğinde kapatıp 1A grubunda imalat yaparak çatı katını kapattığının belirlendiği ve buna ilişkin yapı tatil zaptı tanzim edildiği, sanığın ruhsatsız yapıyı eski hale getirmediği, bu şekilde imar kirliliğine neden olma suçunu işlediği iddia olunarak açılan kamu davasında, İlk Derece Mahkemesince, sanığın ruhsatlı binasının balkon kısmını yağmur sularından korumak ve su sızdırmasını engellemek için kapattığı, bilirkişi raporu incelendiğinde mevcut durumun bu şekilde değerlendirildiği, balkonu kapatma şeklindeki eylemin bina kavramı içerisinde yer almadığı, sanığın eyleminde yer kazanmak kastının bulunmadığı ve bu şekildeki eyleminin suç olarak nitelendirilmemesi gerektiği kabul olunarak sanığın beraatine karar verilmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesinin Kabulü

B. Bölge Adliye Mahkemesinin Kabulü

Bölge Adliye Mahkemesince, yapılan duruşmaya, toplanan ve karar yerinde açıklanan delillere, gösterilen gerekçeye ve takdire göre; dosya kapsamında yapılan tespite göre, binanın güney cephesinde yapılan üzeri ve dış cephesi kapalı vaziyette dubleks olan bağımsız bölümün kullanım alanına katılması için yapılan imalatın ilave alan kazanımına yönelik olduğu ve bina niteliğinde olduğu ve sanığın eyleminin imar kirliliğine neden olma suçunu oluşturduğu kabul olunarak, İlk Derece Mahkemesince verilen hükmün kaldırılmasına ve sanığın atlı suçtan mahkumiyetine karar verilmiştir.

IV. GEREKÇE

Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, Mahkemenin yargılama sonuçlarına uygun şekilde oluşan inanç ve takdirine, incelenen dava dosyası içeriğine göre yapılan incelemede;

Hükümden sonra 18 Mayıs 2018 tarihinde 30425 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe giren 7143 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesi ile 3194 sayılı İmar Kanunu'na eklenen geçici 16 ncı maddesi uyarınca sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması, bozmayı gerektirmiştir.

V. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenle sanığın temyiz istemi yerinde görüldüğünden, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesinin kararının 5271 sayılı Kanun'un 302 nci maddesinin ikinci fıkrası gereği, başkaca yönleri incelenmeksizin, Tebliğnameye uygun olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun'un 304 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 6. Ceza Dairesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise Trabzon 1. Asliye Ceza Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

02.05.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/7538, Karar No: 2011/31086, Tarih: 28.12.2011

**12. Hukuk Dairesi         2011/7538 E.  ,  2011/31086 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Çorlu İcra Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 03/11/2010

Yukarıda tarih ve numarası yazılı mahkeme kararının müddeti içinde temyizen tetkiki borçlu tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya mahallinden daireye gönderilmiş olmakla okundu ve gereği görüşülüp düşünüldü :

Borçlu vekili takip dayanağı 21.11.2008 ve 25.11.2008 keşide tarihli, lehtarı ... ... olan çekin, lehtar şirketi temsilen çift imza ile ciro edildiğini, ancak bu çeklerin hırsızlık sonucu ellerinden çıktığını belirterek imzaya ve borca itiraz etmiştir. Dosyadaki 12 Mayıs 2004 tarih ve 6048 sayılı ... Gazetesinde yapılan ilana göre, ilk on yıl için şirket müdürü seçilen .... ve .... şirket kaşesi veya ünvanı altında vaz edecekleri müşterek imza ile şirketi temsil ve ilzama yetkilidirler. Adli Tıp Kurumu Başkanlığı'nın 11.05.2010 tarih ve 2550 sayılı raporu ile çeklerdeki ...  atfedilen imzanın bu şirket yetkilisine ait olmadığı tespit edilmiştir. TTK.nun 690. maddesi göndermesiyle aynı yasanın 589. maddesinde "selahiyeti olmadığı halde gerçek ve tüzel kişinin temsilcisi gibi kambiyo senedi imzalayan kişinin o senetten dolayı bizzat sorumlu olacağı" düzenlenmiştir. Bu durumda lehtar limited şirketin en az çift imza ile temsil edileceği düzenlendiği halde, çeklerde şirket yetkilisi ... imzasının bulunmadığı ve tek imza ile sorumlu tutulamayacak şirket yönünden takibin iptaline karar verilmesi gerekirken davanın reddine karar verilmesi isabetsizdir.

SONUÇ  : Borçlunun temyiz itirazlarının kabulü ile mahkeme kararının yukarıda yazılı nedenlerle İİK 366 ve HUMK’nun 428. maddeleri uyarınca (BOZULMASINA), 28/12/2011 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/8099, Karar No: 2014/9555, Tarih: 12.06.2014

**17. Hukuk Dairesi         2014/8099 E.  ,  2014/9555 K.**

**"İçtihat Metni"**

Hükümlü hakkında vesayet hukukuna ilişkin olarak açılan davada Hukuk Mahkemelerince ayrı ayrı yetkisizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki tüm belgeler incelendi, gereği düşünüldü:

-K A R A R –

Dava, hükümlüye vasi tayini istemine ilişkindir.

Türk Medeni Kanununun 411. maddesine göre, vesayet işlerinde yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairesine aittir.

Dosya kapsamından, hükümlü ...'nın 07.11.2013 havale tarihli vasi istem dilekcesi ile cezaevine girmeden önceki yerleşim yerinin " adresi olduğu belirtmiş ise de,29.01 2014 ve 31.01.2014 tarihli adres araştırma tuatağı ile söz konusu adreste ikamet etmediği,annesi ile birlikte " adresinde ikamet etti belirtilmiş olup, 08.04.2011 günlü ilamında adresinin" kaydı yerleşim yeri adresinin ise "" olduğu anlaşılmıştır. Bu durumda uyuşmazlığın, Mahkemesinde çözümlenmesi gerekmektedir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 6100 sayılı HMK.'nun 21 ve 22. maddeleri gereğince Mahkemesinin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE, 12.06.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/3496, Karar No: 2013/3506, Tarih: 28.02.2013

**10. Hukuk Dairesi         2013/3496 E.  ,  2013/3506 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

Dava, hak sahibi konumundaki davacıya bağlanan ölüm aylığının kesilmesi ve yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar nedeniyle borç tahakkuku yönündeki davalı ... Başkanlığı işleminin iptali istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davalı Kurum avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 07.02.2011 tarihinde kesinleşen davacıya, 1992 yılında yaşamını yitiren 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu hükümleri kapsamındaki sigortalı babası üzerinden hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan ölüm aylığının, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle davalı Kurumca gerçekleştirilen işlemle kesilerek, yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar yönünden borç tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56. maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas – 2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56. maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı ... Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96. maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56. maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.

5510 sayılı Kanun, önceki sosyal güvenlik yasalarını birleştiren temel yasa niteliğinde olduğundan, gerek değiştirilen veya yürürlükten kaldırılan, gerekse geçici ve geçiş hükümlerinin yer aldığı maddelerle birlikte ele alınıp değerlendirmeye tabi tutulması gerekmektedir. Bu yönden bakıldığında Kanunun “Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortasına ilişkin bazı geçiş hükümleri” başlığını taşıyan geçici 1. ve “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4. maddesinin irdelenmesi zorunluluğu bulunmaktadır. Anılan geçici maddelerle kanun koyucu tarafından, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğü öncesinde yukarıda belirtilen beş adet sosyal güvenlik kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle hak sahiplerine bağlanan gelirin/aylığın, durum değişikliği sebebine bağlı olarak kesilmesi veya yeniden bağlanmasında, yine anılan kanun hükümlerinin esas alınması gerektiğinin benimsendiği anlaşılmaktadır. Söz konusu kanunlarda, boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama olgusu, gelirin/aylığın bağlanması engeli veya kesilmesi nedeni olarak öngörülmediğinden, 56. maddenin zaman bakımından uygulanmasında kuşku ve duraksamaya düşülmesi olasılığı bulunmaktadır. Bu durumda, 4721 sayılı Kanunun “Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.” hükmünü içeren ve “Dürüst davranma” başlığını taşıyan 2. maddesinde yer alan dürüstlük ( = objektif iyi niyet) kuralı çerçevesinde çözüme gidilmeli, evrensel hukuk ilkeleri arasında yer alan “hiç kimsenin kendi kusurundan yararlanamayacağı” ilkesi sosyal güvenlik hukuku alanında da göz önünde bulundurulmalıdır. Bu bakımdan, 56. madde açısından 01.10.2008 tarihinden önce hakkın kazanıldığı durumlarda, söz konusu yasal düzenleme öncesinde ilgililer her ne şekilde/amaçla/saikle boşanmış olurlarsa olsunlar, başka bir anlatımla eşlerin boşanma iradeleri gerçek/samimi olsun veya olmasın, eylemli birlikteliklerini 5510 sayılı Kanunla getirilen yeni düzenleme sonrasında da sürdürdüklerinin veya söz konusu düzenlemeden itibaren anılan tür ve nitelikte bir beraberliğe başladıklarının kanıtlanması durumunda, başka bir anlatımla eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun saptandığı durumlarda, anılan 2. madde kapsamında hakkın kötüye kullanımının varlığı kabul edilerek ilgililere gelir/aylık tahsisi yapılmaması, bağlanan gelirin/aylığın da kesilmesi gerekmektedir. Kuşkusuz, hak sahibine, eylemli birlikteliğin sona erdiği tarihten itibaren, diğer koşulların da varlığı durumunda gelir/aylık bağlanabileceği kabul edilmelidir.