muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/9114, Karar No: 2020/908, Tarih: 04.03.2020

**16. Hukuk Dairesi         2016/9114 E.  ,  2020/908 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :KADASTRO MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün Yargıtay'ca incelenmesi istenilmekle; inceleme raporu ve dosyadaki belgeler okundu, GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

1- Farklı adreste oturmalarına rağmen; asli müdahil ... adına tebliğe çıkartılan gerekçeli karar evrakının... imzasına, davalı ... adına tebliğe çıkartılan gerekçeli karar evrakının ... imzasına, davalı ... adına tebliğe çıkartılan gerekçeli karar evrakının ... imzasına, davalılar ... ve ... adına tebliğe çıkartılan gerekçeli karar evrakının ... imzasına, davalılar ... ve ... adına tebliğe çıkartılan gerekçeli karar evrakının ... imzasına, davalı ... ...adına tebliğe çıkartılan gerekçeli karar evrakının ... ...imzasına ve davalı ... adına tebliğe çıkartılan gerekçeli karar evrakının tebliği almaya yetkili olup olmadığı belirlenmeksizin Emniyet Müdürlüğünde birlikte çalışan imzasına tebliğ edildiği anlaşılmakta olup, bu halleriyle yapılan bu tebligatlar usulsüz olduğundan; gerekçeli kararın adı geçenlere 7201 sayılı Tebligat Kanunu ile Tebligat Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uygun şekilde tebliğ edilerek temyiz ve temyize cevap sürelerinin beklenilmesi,

2- Tebligat Kanunu'na göre tebligat evrakı üzerinde tebliğ memurunun ad, soyad ve kaşesinin bulunması zorunlu olduğu halde, asli müdahil ..., ..., ... ve ... adına tebliğe çıkartılan gerekçeli kararın tebliğine ilişkin tebligat evraklarında dağıtıcının ad, soyad ve kaşesi bulunmadığından yapılan tebligatların usulüne uygun olmadığı anlaşılmakla; gerekçeli kararın adı geçenlere 7201 sayılı Tebligat Kanunu ile Tebligat Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uygun şekilde tebliğ edilerek temyiz süresinin beklenmesi, bundan sonra temyiz incelemesi yapılmak üzere gönderilmesi için dosyanın Mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE, 04.03.2020 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/15986, Karar No: 2018/9846, Tarih: 26.06.2018

**13. Ceza Dairesi         2016/15986 E.  ,  2018/9846 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık

HÜKÜM : Mahkumiyet

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:

Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve hakimin takdirine göre; suçun sanık tarafından işlendiğini kabulde ve nitelendirmede usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmış, diğer temyiz itirazları da yerinde görülmemiştir.

Ancak;

Müştekinin petrol istasyonuna bıraktığı motosikleti, sanığın bulunduğu yerden hırsızladığı, petrol istasyonundaki kamera görüntülerinden eşgali saptanan sanığın kolluk görevlilerince yakalandığı, sanığın suçunu ikrar edip suça konu motosikleti sakladığı yer olan evinin merdiven boşluğundan çıkararak polise teslim etmesi karşısında, hakkında TCK’nun 168/1.maddesi gereği etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmaması,

Bozmayı gerektirmiş, sanık ...’ın temyiz talepleri bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenle tebliğnameye uygun olarak BOZULMASINA, 26/06/2018 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/12968, Karar No: 2013/17744, Tarih: 11.11.2013

**19. Hukuk Dairesi         2013/12968 E.  ,  2013/17744 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

- K A R A R -

Uyuşmazlığın davacı ... Ltd. Şti ile davalı .... arasındaki ve davacı ... Makine İth. İhr. ile davalı ... Tekstil Ltd. Şti. arasındaki katlama kutu mendil makinesi üretimini konu alan eser sözleşmelerinden kaynaklanmasına göre kararın temyiz incelemesi Dairemizin görevi dışındadır.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle dosyanın temyiz incelemesini yapmakla görevli Yüksek 15.Hukuk Dairesi Başkanlığına gönderilmesine, 11.11.2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/26906, Karar No: 2017/10619, Tarih: 06.12.2017

**19. Ceza Dairesi         2015/26906 E.  ,  2017/10619 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İcra Ceza Mahkemesi

SUÇ : 2004 Sayılı Kanuna Aykırılık

HÜKÜMLER : Şikayet Hakkının Düşürülmesi

Yerel Mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle; başvurunun süresi, kararın niteliği ve suç tarihine göre dosya incelendi, gereği görüşülüp düşünüldü:

Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.

Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede,

Şikayetçi vekilinin 24.06.2014 tarihli duruşma için UYAP üzerinden mazeret dilekçesi gönderdiğinin anlaşılması karşısında, mazeretin kabulü veya reddi yönünde olumlu veya olumsuz bir karar verilmeden yazılı şekilde şikayet hakkının düşürülmesine karar verilmesi,

Kanuna aykırı ve şikayetçi vekilinin temyiz nedenleri bu itibarla yerinde görüldüğünden tebliğnameye uygun olarak HÜKÜMLERİN 5320 sayılı Kanun'un 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, yargılamanın bozma öncesi aşamadan başlayarak sürdürülüp sonuçlandırılmak üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine, 06.12.2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/6244, Karar No: 2012/9896, Tarih: 24.09.2012

**(Kapatılan)17. Hukuk Dairesi         2012/6244 E.  ,  2012/9896 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Sulh Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine dair verilen hükmün süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği düşünüldü:

-K A R A R-

Davacı vekili müvekkiline ait aracın, davalıya zorunlu mali mesuliyet sigortası ile sigortalı araçla çarpışması sonucu hasarlandığını belirterek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere 3.500,00 TL hasar bedelinin temerrüt tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir

Davalı vekili, sorumluluklarının poliçe limiti ve sigortalılarının kusuru ile sınırlı olduğunu bildirerek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece tüm dosya kapsamına göre davacı tarafça hasara ilişkin delillerin sunulamaması ve davanın ispat edilememesi nedeniyle davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, trafik kazasından kaynaklanan tazminat istemine ilişkindir.

Davacı vekili, trafik kazası sonucu müvekkiline ait araçta meydana gelen hasar bedelini kazaya karışan karşı aracın zorunlu mali mesuliyet sigortacısından talep etmiş, mahkemece davacı tarafından hasara ilişkin fatura ve diğer delillerin sunulmaması nedeniyle dava reddedilmiştir. Dosya kapsamında bulunan taraflarca düzenlenmiş olan kaza tespit tutanağı, ekspertiz raporu ve fotoğraflara göre dava konusu kazanın gerçekleşmiş olduğu açıktır. Meydana gelen trafik kazası sonucu davacı aracında meydana gelen hasarın tazmini için anılan aracın tamir edilmesi şart değildir.

Bu durumda gerektiğinde dosyadaki İlker Motorlu Araçlar ekspertiz raporunu düzenleyen uzman da dinlenilerek ... Teknik Üniversitesi Trafik Kürsüsü veya Karayolları Genel Müdürlüğü Fen Heyetinden seçilecek hasar konusunda uzman bilirkişiden davacı aracında trafik kazası sonucu meydana gelen hasar miktarının tespiti hususunda dosyadaki fotoğraflar, ekspertiz raporu ve kaza tespit tutanağı ile önceki bilirkişi raporları da değerlendirilerek ayrıntılı, gerekçeli ve denetime elverişli rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu biçimde eksik incelemeye dayalı olarak hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

SONUÇ : Yukarıda açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden davacıya geri verilmesine 24.9.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/12899, Karar No: 2023/3367, Tarih: 03.04.2023

**5. Hukuk Dairesi         2022/12899 E.  ,  2023/3367 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 39. Hukuk Dairesi

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında yapılan yargılama sonucunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

Dairemizin 18.01.2022 tarihli geri çevirme kararının gerekleri tam olarak yerine getirilmemiştir.

Şöyle ki; 7143 sayılı Kanun'un Geçiçi 1 inci maddesi uyarınca davalı idareye devredilen dava konusu ... ilçesi, ... Mahallesi 1561 parselin ilgili madde gereğince kadastrosu yapıldı ise kadastro tutanakları ilgili kadastro müdürlüğünden istendikten, kadastro sonrası tescile dair tapu kaydı/kayıtları ilgili tapu müdürlüğünden getirtildikten, bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleyen belediye meclisi veya belediye encümeni kararı, davacıya kadastro işlemleri sonrasında tapuda yer verilip verilmediği, payına ilişkin ne tür bir tasarrufta bulunulduğu, davacıya yer verildiyse pay verilen taşınmazın imardaki durumu ile ilgili belgeler davalı belediyeden istenildikten ve bu madde ile yapılan düzenlemenin tamamlanması için öngörülen bir süre varsa ne kadar olduğu, süreçte hangi aşamada bulunulduğu ilgili belediyeden, kadastro müdürlüğünden ve Tapu Müdürlüğünden (ayrı ayrı ve geri çevirme kararımızdaki tüm unsurları kapsar şekilde cevap verilmesi gereği belirtilmek suretiyle) sorularak ve ilgili evrak dosya arasına alınarak, temyiz incelemesi yapılmak üzere dosyanın Daireye gönderilmesi gerekir.

KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Belirtilen işlemler yerine getirildikten sonra hâkim tarafından denetlenerek, dosyanın hüküm veren Bölge Adliye Mahkemesine İKİNCİ KEZ GERİ ÇEVRİLMESİNE,

03.04.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/1614, Karar No: 2024/2889, Tarih: 08.10.2024

**3. Hukuk Dairesi         2023/1614 E.  ,  2024/2889 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ: Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2021/987 E., 2022/550 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ: Kocaeli 2. Asliye Ticaret Mahkemesi

SAYISI : 2019/453 E., 2021/209 K.

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince; başvurunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmünün kaldırılmasına, yeniden davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; davacı Kurumun sorumluluğunda olan alana davalı tarafından kimyasal atık döküldüğünün tespit edildiğini, davalı tarafından durumun kabul edildiğini, atıkların 3 adet lisanslı atık taşıma aracı ile bertaraf edilmek üzere ...'a sevkedildiğini, ...'a ödenen bertaraf bedeli faturasının davalıya iadeli taahhütlü olarak gönderildiğini, bedelin ödenmemesi üzerine başlatılan takibin davalının haksız itirazı üzerine durduğunu ileri sürerek; vaki itirazın iptaline ve icra inkar tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; davacının başlatmış olduğu takip talebinde alacağın dayanağı olarak 2016/10 döneminde kullanılan su bedeli faturasının gösterildiğini, takibe dayanak su faturasının takip öncesi de tebliğ edilmiş olduğunu ve davalı şirketin bu içeriği kabul etmediğini bildirdiğini, davacının dava dilekçesinde alacak talebini ...'a ödenen bertaraf bedelinin tahsili istemine dayandırdığını, itirazın iptali davasının konusu ile icra takibinin konusunun farklı olduğunu, söz konusu inşaat atıkları ve diğer atıkların temizlenmesi ve bertaraf edilmesi aşamasında yapılan işlemler için ödemeler konusunda gerek davacı gerekse ... tarafından davalıya karşı ilamsız icra takibine girişildiğini, davalının hem davacıya hem de dava dışı ...'a ödeme yapmış olduğunu ve başkaca bir borcunun bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davalının muhtelif alanlara atık döktüğünün yapılan mukayeseli incelemelerle tespit edildiği, arazinin eğimli ve ormanlık olması nedeniyle akışkan olan sıvı atıkların dağılması sonucunda çevrenin büyük ölçüde kirlendiği, alanın geniş olması nedeniyle toplanması gereken atıkların çoğaldığı, akışkan olan zehirli maddelerin taş, toprak, ağaç gibi materyallere teması halinde söz konusu materyallerin de imhasının gerektiği, dolayısıyla temaslı kabul edilen şeylerin tamamen bölgeden kazınıp kontamine olan atıkların bertaraf tesisinde imha edilmesi gerektiği, davaya konu atıkların bertarafı hususunda ... dışında bir firmanın faaliyet göstermediği, davalı vekilinin faturaya yönelik itirazlarının yersiz olduğu, ödeme iddiasının araştırılması amacıyla alınan ek bilirkişi raporuna göre mükerrer ödeme bulunmadığı, tutanaklar ve idari tetkikler neticesinde davalının çevreyi kirletmesinden kaynaklı olarak davacı firmanın çalışmaları ile bertarafı sağlanan atıklardan kaynaklı olarak rücu edilen meblağın maddi gerçekle örtüştüğü, davalının takibe yönelik itirazının haksız olduğu gerekçesiyle; davanın kısmen kabulü ile, davalının takip dosyasına yapmış olduğu itirazın kısmen iptaline, takibin 199.199,82 TL asıl alacak ve 2.022,43 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 201.222,25 TL üzerinden ve asıl alacağa takip tarihinden tahsil tarihine kadar işletilecek avans faizi ile birlikte devamına, alacak likit olduğundan 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (2004 sayılı Kanun) 67 nci maddesi uyarınca 201.222,25 TL üzerinden hesaplanacak %20 oranındaki icra inkar tazminatının davalıdan tahsil edilerek davacıya verilmesine, takibe konu edilen faturanın KDV değeri ile işlemiş faiz yönünden fazlaya yönelik talebin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı vekili; davalının mevzuata uygun bir şekilde rutin olarak her yıl çok ciddi miktarlarda atık ve geri dönüşüm işleri yapmakta olan lisans sahibi firma olduğunu, dosya muhteviyatından da belli olan münferit bir kaza sonucu meydana gelen olayda bir atık taşıma aracının maksimum alabileceği yükün onlarca kat fazlası bir atığın davalı tarafından döküldüğü peşinen kabul edilerek zarardan sorumlu tutulmasının hakkaniyete aykırı olduğunu, iyi niyetli olan davalı aleyhine verilen icra inkar tazminatının da hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu ileri sürerek, kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; Mahkemenin belirtilen gerekçeyle davanın kısmen kabulüne karar vermesinde bir isabetsizlik görülmediği, ancak alacağın likit olmadığı gözetilerek icra inkar tazminatı isteminin reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğu, bu hatanın düzeltilmesi için yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı gerekçesiyle; davalı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden davanın kısmen kabulü ile davalının takip dosyasına yapmış olduğu itirazın kısmen iptaline, takibin 199.199,82 TL asıl alacak ve 2.022,43 TL işlemiş faiz olmak üzere toplam 201.222,25 TL üzerinden ve asıl alacağa takip tarihinden tahsil tarihine kadar işletilecek avans faizi ile birlikte devamına, takibe konu alacak likit olmadığından davacının icra inkar tazminatı isteminin reddine, takibe konu edilen faturanın KDV değeri ile işlemiş faiz yönünden fazlaya yönelik talebin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; davalının süreci uzatma adına kötü niyetli olarak icra takibini durdurup dava açılmasına sebep olduğunu, ilgili Kanun maddesine istinaden icra inkar tazminatına hükmedilmesi gerektiğini ileri sürerek, kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, bertaraf hizmet bedeli için başlatılan takibe itirazın iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

2004 sayılı Kanun 67 nci maddesi.

3. Değerlendirme

Temyizen incelenen kararda belirtilen gerekçeye ve özellikle alacak likit olmadığından icra inkar tazminatının şartlarının oluşmadığının anlaşılmasına göre, davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Fazla alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

08.10.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/21071, Karar No: 2012/27233, Tarih: 26.12.2012

**10. Hukuk Dairesi         2012/21071 E.  ,  2012/27233 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

No :1214-583

Dava, hak sahibi konumundaki davacıya bağlanan ölüm aylığının 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre kesilmesi yönündeki davalı SGK Başkanlığı işleminin iptali ile aylığın yeniden bağlanarak yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davalı Kurum avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 10.03.2010 günü kesinleşen davacıya, 1995 yılında yaşamını yitiren sigortalı babası üzerinden 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu hükümlerine göre hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan ölüm aylığının, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle davalı Kurumca 2011 yılının Ocak ayında gerçekleştirilen işlemle başlangıç tarihi itibarıyla kesilerek, 01.04.2010 - 24.02.2011 döneminde yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar yönünden borç tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56. maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96. madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas – 2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56. maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96. maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56. maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.