muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2013/1037, Karar No: 2013/2158, Tarih: 04.04.2013

**23. Hukuk Dairesi         2013/1037 E.  ,  2013/2158 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

KARAR

...- Temyiz dilekçesinin verilme usulü HUMK'nın 434.maddesinde açıklanmış olup, buna göre harca tabi ise temyiz dilekçesinin temyiz defterine kayıt ettirilip, temyiz harcının yatırılmış olması gerekmektedir. Temyiz defterine kayıt ettirilip,harcı alınmayan temyiz dilekçeleri bakımından çözüm getiren ....05.1985 gün ve 1984/... Esas,1985/... Karar sayılı ... İçtihadı Birleştirme Kararında,harca tabi olmasına rağmen hesap edilip ilgilisinden alınmadan temyiz defterine kaydedilen temyiz dilekçeleri hakkında da HUMK`nın 434/.... maddesinde öngörülen eksik harç ödenmesi ile ilgili işlemin kıyasen uygulanması ve bu durumda temyiz isteminin, temyiz defterine kaydedildiği tarihte yapılmış sayılması gerektiği açıklanmıştır. Öte yandan, temyiz dilekçesinin hakim tarafından havale edilmesiyle birlikte ilgilisince mahkeme kalemine tevdi edilmesi, kalemce de anılan dilekçenin kaydı gerekir. Hakimce havale edilen dilekçenin kaleme geç tevdii halinde bu husus, mahkeme kalemince tutanağa bağlanmalı ve dilekçenin yeniden havalesi istenmelidir. Şayet dilekçe havale edilip, mahkeme kalemince, dilekçenin kaleme geç tevdi edildiği belgelendirilmemişse, dilekçenin hakim havalesinden sonra dosyaya alındığı, ancak takip eden işlemlerin mahkeme kalemince yerine getirilmediği kabul edilir. Nitekim, aynı hususlar ... İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun ....01.1985 gün ve E: 1984/..., K:1985/...; Hukuk Genel Kurulu'nun ........2011 gün ve E: 2011/...-843, K: 2011/785 sayılı ilamlarında da vurgulanmıştır.

Hükmü cezaevinden Cumhuriyet Savcılığı aracığıyla temyiz eden davalı ...'ın 03.01.2013 havale tarihli temyiz dilekçesinin 03.04.2012 tarihinde yürürlüğe giren Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliği'nin .... ve 48. maddeleri hükümleri uyarınca süresinde temyiz kaydının yapılıp yapılmadığı ve temyiz harcının yatırılıp yatırılmadığı araştırılarak, süresinde temyiz kaydı yapılmamış ise buna ilişkin belgenin ya da tutanağın eklenmesi, dilekçenin süresinde kaydı yapılmış ve temyiz harcı yatırılmışsa, makbuzunun eklenmesi; yatırılmamış ise HUMK'nın 434/... ncü maddesi uyarınca muhtıra tebliğinin yapılması; harcın yatırılması halinde makbuzunun eklenmesinden,

...-Davalının temyiz dilekçesinin süresinde kaydı yapıldığı tespit edilir ve harç tamamlanır ise temyiz dilekçesinin davacı vekiline tebliği ile temyiz süresinin beklenmesi, kararı temyiz etmesi halinde temyiz dilekçesinin eklenmesinden,

...-İlgili Ticaret Sicil Memurluğundan davacı kooperatifin tüm denetim kurulu üyelerini gösterir son sicil kaydının getirtilip, isimleri bildirilecek denetçilerin tümü tarafından davacı kooperatifin denetçisi sıfatıyla davacı vekili Av. ...'e verilmiş vekaletnameler var ise dosyaya sunulmasının temininden,

Sonra dosyanın temyiz incelemesi yapılmak üzere Dairemize gönderilmesi için dosyanın yerel mahkemesine geri çevirilmesi gerekmiştir.

...-İlgili Ticaret Sicil Memurluğundan davacı kooperatifin tüm denetim kurulu üyelerini gösterir son sicil kaydının getirtilip, isimleri bildirilecek denetçilerin tümü tarafından davacı kooperatifin denetçisi sıfatıyla davacı vekili Av. ...'e verilmiş vekaletnameler var ise dosyaya sunulmasının temininden,

Sonra dosyanın temyiz incelemesi yapılmak üzere Dairemize gönderilmesi için dosyanın yerel mahkemesine geri çevirilmesi gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, dosyanın yerel mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE, 04.04.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/8415, Karar No: 2022/8823, Tarih: 12.09.2022

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı vekili; davanın belirsiz alacak davası olarak görülmesinde hukuki yarar bulunmadığını, yargılama sırasında ek rapor alınması taleplerinin hukuka aykırı olarak gerekçe gösterilmeksizin reddedildiğini, hükme esas alınan bilirkişi raporunun hukuka uygun olmadığını, S.G. isimli işçinin doğru emsal olmadığını, davacıya ödenen günlük ücret miktarının bilirkişi tarafından hatalı belirlendiğini, zamanaşımına ilişkin itirazları dikkate alınmaksızın hesaplama yapılmasının hatalı olduğunu, ilave tediye dışındaki alacaklara yasal faiz hükmedilmesi gerekirken en yüksek işletme kredisi faizinin yürütülmesinin hatalı olduğunu, davacının Kurum nezdinde çalıştığı süre boyunca tüm hak ve alacaklarının ödendiğini, davacının yevmiyesinde herhangi bir düşüş olmadığını ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılması ve davanın reddine karar verilmesi istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İlk Derece Mahkemesince hükme esas alınan bilirkişi raporunda, 14. Dönem Toplu ... Sözleşmesi hükmüne göre davacı ile aynı kıdemdeki emsal işte çalışan işçilerin, aynı kıdemde emsal işte çalışan işçi olmaması durumunda en yakın kıdemdeki emsal işte çalışan işçilerin ücretleri esas alınarak hesaplama yapılmış olduğu, benzer mahiyetteki dosyaların Yargıtay tarafından onanmak suretiyle kesinleştiği gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili, istinaf başvurusunda belirttiği gerekçelere dayanarak temyiz isteminde bulunmuş olup Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozularak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Taraflar arasındaki uyuşmazlık; işçinin ücretinin belirlenmesinde, 14. Dönem Toplu ... Sözleşmesi'nin geçici 4 üncü maddesine göre hesaplamalara esas alınacak emsal işçinin doğru şekilde tespit edilip edilmediğine ve davalı işyerinde yürürlükte olan toplu ... sözleşmesine göre davacının intibakının doğru şekilde yapılıp yapılmadığına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 371 inci maddesi.

2. 4857 sayılı ... Kanunu'nun 34 üncü maddesinin birinci fıkrası.

3. ... Sendikası ile ... Sendikası arasında Devlet Su İşleri ve bağlı işyerleri için imzalanan 14. Dönem Toplu ... Sözleşmesinin geçici 4 üncü maddesi hükmü.

3. Değerlendirme
Yargıtay — Esas No: 2021/3941, Karar No: 2021/3575, Tarih: 12.04.2021

**11. Ceza Dairesi         2021/3941 E.  ,  2021/3575 K.**

**"İçtihat Metni"**

Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’nün 14/01/2021 tarih ve 2020/19388 sayılı kanun yararına bozma istemine atfen, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 05/02/2021 tarih ve KYB-2021/10080 sayılı ihbarname ile;

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'na muhalefet suçundan şüpheli ... hakkında yapılan soruşturma evresi sonunda Bursa Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 27/10/2020 tarihli ve 2020/47849 soruşturma, 2020/26836 esas, 2020/19102 sayılı iddianamenin iadesine dair Bursa 7. Asliye Ceza Mahkemesinin 04/11/2020 tarihli ve 2020/1149 iddianame değerlendirme sayılı kararına karşı yapılan itirazın reddine ilişkin Bursa 14. Ağır Ceza Mahkemesinin 13/11/2020 tarihli ve 2020/766 değişik iş sayılı kararının "Benzer bir olaya ilişkin olarak Yargıtay 18. Ceza Dairesinin 31/10/2016 tarihli ve 2016/15416 esas, 2016/16813 karar sayılı ilâmında, "... 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunun 170/2. maddesine göre soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet Savcısı bir iddianame düzenleyerek kamu davası açar. Aynı yasa maddesinin 3. fıkrasında ise iddianamede gösterilmesi ve bulunması gereken unsurlar sayılmıştır. Şüphelinin ifadesinin veya savunmasının alınmasında belirtilen madde açısından bir zorunluluk bulunmamaktadır.

Bu itibarla, Ceza Muhakemesi Hukukunun temel amacı olan maddi gerçeğe ulaşılmasıdır. İddianamede belirtilen suç vasfı değerlendirildiğinde, suçun takibinin şikayete bağlı olmadığı ve uzlaşma ile önödeme hükümlerinin uygulanma imkanının bulunmadığı, dosya kapsamında müşteki beyanlarını doğrular nitelikte iki tanığın ifadesine yer verildiği, bu kanıtların kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturduğu tartışmasızdır. Şüphelinin ifadesi veya savunması dosya içerisindeki bu deliller karşısında suçun sübutuna mutlak etki eden bir kanıt niteliği de taşımamaktadır. Dolayısıyla şüphelinin ifadesinin alınmasında bu fıkra açısından da bir zorunluluk bulunmamaktadır.

Sonuç olarak, şüphelinin ifadesinin alınmaması sebebiyle iddianamenin iadesine karar verildiği, bu hususun ikmali amacıyla yapıldığı anlaşılan iddianamenin iadesi ve bu karara yapılan itiraz üzerine verilen kabul kararı yerinde görülmekle, kanun yararına bozma isteminin reddine karar verilmiştir..." şeklinde açıklandığı üzere,

Sonuç olarak, şüphelinin ifadesinin alınmaması sebebiyle iddianamenin iadesine karar verildiği, bu hususun ikmali amacıyla yapıldığı anlaşılan iddianamenin iadesi ve bu karara yapılan itiraz üzerine verilen kabul kararı yerinde görülmekle, kanun yararına bozma isteminin reddine karar verilmiştir..." şeklinde açıklandığı üzere,

Bursa 7. Asliye Ceza Mahkemesince, şüpheli ...'nun ifadesinin alınmadığından bahisle iddianamenin iadesine karar verilmiş ise de, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 170/3. maddesinde iddianamede nelerin gösterileceği, aynı Kanun’un 174/1. maddesinde iddianamenin hangi hallerde iadesine karar verileceğinin belirtildiği, aynı Kanun’un 170/2. maddesinde yer alan “Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, bir iddianame düzenler.” hükmü uyarınca Cumhuriyet savcısının dava açmasının zorunlu olduğu ve suçun hukuki nitelendirilmesinin de Cumhuriyet savcısına ait olduğu, bu durumda mahkemece, iddianamede gösterilen olaylarla ilgili olarak ibraz edilen deliller ve yargılama sırasında ibraz edilebilecek deliller birlikte değerlendirilerek yargılama sonucuna göre bir karar verilmesi gerekeceği gözetilerek, şüphelinin aramalara rağmen bulunamadığı, 29/09/2020 tarihinde şüpheli hakkında yakalama emri düzenlenmesine karar verildiği ve iddianamenin iade sebepleri arasında şüphelinin savunmasının alınmamış olmasının sayılmadığı cihetle, itirazın kabulü yerine yazılı şekilde reddine karar verilmesinde isabet görülmediğinden” bahisle 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 309. maddesi uyarınca, bozulması istenilmiş olmakla,

Dosya incelendi, gereği görüşüldü:

İncelenen dosya içeriğine göre; kanun yararına bozma istemine atfen düzenlenen ihbarnamedeki düşünce yerinde görüldüğünden, Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından düzenlenen 27/10/2020 tarihli 2020/47849 Soruşturma ve 2020/26836 Esas sayılı iddianamenin iadesine ilişkin Bursa 7. Asliye Ceza Mahkemesi‘nin 04/11/2020 tarih ve 2020/1149 iddianame değerlendirme sayılı kararına vaki itirazın reddine dair Bursa 14. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 13/11/2020 tarih ve 2020/766 Değişik İş sayılı kararının, 5271 sayılı CMK’nin 309. maddesi uyarınca BOZULMASINA, müteakip işlemlerin mahallinde takdir ve ifasına, dosyanın mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına İADESİNE, 12/04/2021 tarihinde oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/2808, Karar No: 2020/417, Tarih: 21.01.2020

**13. Hukuk Dairesi         2018/2808 E.  ,  2020/417 K.**

**"İçtihat Metni"**

... vekili avukat ... ile ... vekili avukat ... aralarındaki dava hakkında Silivri 2. Asliye Hukuk Mahkemesinden verilen 04/12/2014 tarih ve 2013/282-2014/472 sayılı hükmün Dairemizin 05/10/2017 tarih ve 2016/18808-2017/9222 sayılı ilamıyla bozulmasına karar verilmişti. Süresi içinde davacı avukatınca kararın düzeltilmesi istenilmiş olmakla dosya incelendi, gereği konuşuldu.

K A R A R

Davacı avukat, davalı adına işçilik alacaklarına dayalı dava açıp kazandığını, ardından ilamı icraya koyduğunu, kararın temyiz edilmesi üzerine takip bedelinin icra veznesine depo edilmek suretiyle tehiri icra kararı alındığını, başka bir avukatın temyiz süresini hızlandıracağı iddiası ile davalı tarafından haksız olarak azledildiğini, bu nedenle takip ettiği dava ve icra takiplerindeki akdi ve karşı yan ücretleri ile birlikte yaptığı masrafların da tahsili amacıyla gerçekleştirdiği icra takibine davalı tarafından haksız itiraz edildiğini ileri sürerek davalının itirazının iptali ile takibin devamına ve davalının %20’den aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesini istemiştir.

Davalı, davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş; hüküm, taraflarca temyiz edilmiştir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne dair verilen kararın taraflarca temyizi üzerine Dairemizin 05/10/2017 tarihli ilamı ile; davacının temyiz talebindeki sair hususlar reddedilerek davacı avukatın mazereti sebebiyle girmediği duruşma için mazeretine ilişkin duruşma zaptı, tensip zaptı vs gibi belgeleri, yeni duruşma gününün tebliğine ilişkin masrafları ile birlikte mazeretini bildirir dilekçeye eklemek zorunda olduğu ancak bu yükümlülüğünü yerine getirmeyerek davanın uzamasına sebep olduğu gibi ilamı icraya koyarken faiz hesabında da özenli davranmadığı, müvekkilinin zarara uğramasına sebep olduğu, özen borcuna aykırı davranarak davalı müvekkilin güvenini sarstığı ve hal böyle olunca, mahkemece azlin haklı olduğu kabul edilerek tamamlanmamış işlerden avukatın ücrete hak kazanamayacağı gözetilerek davanın reddine karar verilmesi gerekirken, davalı savunmaları üzerinde eksik inceleme yapıldığı gerekçesi ile bozulmuş olup, davacı bu kez karar düzeltme isteminde bulunmuştur.

1-Davacı avukat, ... 1. İş Mahkemesinin 2008/1130 E.ve 2011/34 K. sayılı işçilik alacaklarına ilişkin, davalıyı vekaleten takip ettiği dava dosyasının 7. celsesine mazeret bildirerek girmemiş, Mahkemece, belgelendirilmeyen mazeretin reddine karar verilmiş ve takip edilmemesi sebebiyle 15/07/2010 tarihinde dosya işlemden kaldırılmıştır. Fakat, davacı avukatın talebi ile 18/08/2010 tarihinde dosya yenilenmiş ve yargılama sürecinde de tarafından takip edilmiş olup Mahkemece 23/03/2011 tarihinde karara bağlanmıştır. Bundan sonra Yargıtay’ın temyiz inceleme aşamasında iken davacı avukat, davalı tarafından 11/04/2013 tarihinde azledilmiştir. Haksız olarak azledildiği ve ücretini alamadığı gerekçesiyle eldeki davayı açan davacı avukatın azil tarihi ile taraflar arasındaki ilişkiye konu dava dosyasının karar tarihi arasında geçen süre göz önünde bulundurulduğunda azlin haklı olmadığı ve bunun ileri sürülmesinin TMK 2. maddesinde düzenlenen dürüstlük kuralına aykırılık oluşturacağı, temyiz aşamasında zuhulen bu noktada bozma yapıldığı anlaşılmakla, davacının bu yöne ilişkin karar düzeltme isteğinin kabulü ile dairemizin bozma kararının kaldırılmasına karar verilmesi gerekmiştir. Ancak, Mahkemece, davacı avukatın ücret talebi yönünden aldırılan bilirkişi raporunda, Avukatlık Kanununun 164/4. maddesine göre belirlenecek ücretin kanunda yazılı %10’luk alt sınır aşılarak hesaplandığı ve Mahkemece de bu şekilde hükme esas alındığı halde bu sınırdan uzaklaşılmasının gerekçesi de açıklanmamıştır. O halde Mahkemece, davacı avukatın ücret alacağının hesaplanması hususunda taraf, mahkeme ve Yargıtay denetimine elverişli bilirkişi raporu alınıp, sonucuna göre bir hüküm kurulması gerekirken, açıklanan tüm bu nedenler göz ardı edilerek, yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.

2-Bozma sebebine göre davacının sair karar düzeltme itirazlarının bu aşamada incelenmesine gerek görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda 1. bentte açıklanan nedenle davacının karar düzeltme talebinin kabulüne, Daire'nin bozmaya dair 05/10/2017 tarih, 2016/18808 Esas ve 2017/9222 Karar sayılı ilamının kaldırılmasına ve mahkeme kararının davacı yararına BOZULMASINA, ikinci bentte açıklanan nedenlerle sair karar düzeltme itirazlarının incelenmesine yer olmadığına, peşin alınan 367,00 TL harcın davacıya iadesine, 21/01/2020 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/15986, Karar No: 2012/3008, Tarih: 23.02.2012

**10. Hukuk Dairesi         2011/15986 E.  ,  2012/3008 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

Dava, evlenme ödeneğine hak kazanıldığının tespiti ile anılan ödeneğin yasal faiziyle birlikte tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmün, davacı avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 2000 yılında kesinleşen davacıya, 1978 yılında yaşamını yitiren sigortalı babası üzerinden 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu hükümlerine göre hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla ölüm gelir ve aylığı bağlandığı, boşandığı eşiyle 27.02.2009 günü yeniden evlenen davacının 05.03.2009 tarihinde Kuruma başvurarak evlenme ödeneği isteminde bulunduğu, Kurumca yapılan araştırma sonunda davacının boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle ölüm gelir ve aylığı 01.10.2008 günü itibarıyla iptal edilip, evlenme ödeneği başvurusu reddedildikten sonra, anılan tarihten başlayarak yersiz ödendiği ileri sürülen gelir ve aylıklar yönünden borç tahakkuk ettirildiği, söz konusu ödeme tutarlarının yasal faiziyle birlikte geri alınabilmesi amacıyla Kurumca hak sahibine karşı ... (1.) Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi’nde ... numaralı istirdat davası açıldığı anlaşılmaktadır.

Davanın yasal dayanaklarından olan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Evlenme ve cenaze ödeneği” başlığını taşıyan 37'nci maddesinin ilk fıkrasında, evlenmeleri nedeniyle gelir veya aylıklarının kesilmesi gereken kız çocuklarına evlenmeleri ve istemde bulunmaları durumunda, almakta oldukları aylık veya gelirlerinin iki yıllık tutarının bir defaya özgü olmak üzere evlenme ödeneği olarak peşin ödeneceği belirtilmiştir. Diğer taraftan; 506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Kanunun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56'ncı maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın diğer yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan

başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve... Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve... Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.