muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2021/24117, Karar No: 2023/9063, Tarih: 06.03.2023

6. Suça sürüklenen çocuk hakkında Sosyal İnceleme Raporu düzenlendiği görülmüştür.

B. Bölge Adliye Mahkemesinin Kabulü

1. Mağdurun olay günü 17.30 sıralarında yanında kuzeni olan tanık A.M. ile birlikte birşeyler yedikleri sırada daha önceden tanımadıkları suça sürüklenen çocuk ... ile istinaf dışı hakkındaki karar ... Bölge Adliye Mahkemesinde 14. Ceza Dairesi tarafından esastan reddelip Yargıtay 6. Ceza Dairesi tarafından onanan suça sürüklenen çocuk ... ... ve kimliği belirlenemeyen bir kişi olduğu halde mağdur ve tanığın yanına geldikleri üçüncü kişinin daha sonra suça sürüklenen çocukların yanlarından ayrıldığı, suça sürüklenen çocuk ... ...'ın mağdur ...'ın ve tanık A.M.'nin cep telefonlarını bir yeri arayacağını söyleyerek istemesi ile mağdur ve tanığın telefonlarını vermek istemedikleri ancak ısrar edilince cep telefonlarını suça sürüklenen çocuk ... ...'a verdikleri tanığın cep telefonunun ekranı kırık olduğu için kendisine iade edildiği, daha sonra suça sürüklenen çocuk ... ...'ın mağdur ...'a geri vermediği, mağdurun cep telefonunu almak için elini uzatsa da ssç ... ...'ın belinden rambo bıçağı olarak tabir edilen bıçağı çıkarmak suretiyle ve yanında bulunan suça sürüklenen çocuk ...'nun da varlığının sağladığı caydırıcı ve korkutucu etkiden yararlanarak ve bıçağı mağdurun koluna sürterek, mağdura hitaben "sen hiç emanet yedin mi ? akıllı ol. " diyerek tehdit ettiği ve bıçağı mağdura doğru salladığı, akabinde mağdura "git lan buradan" dediği, bu şekilde mağdura telefonu geri verilmeyerek her iki ssç nin olay yerinden birlikte uzaklaştıkları, ssç'lerin olayın başından itibaren birlikte olup fikir ve eylem birliği içerisinde suçu işledikleri eylemin bu şekilde sübuta erdiği Bölge Adliye Mahkemesince kabul edilmiştir.

2. Suça sürüklenen çocuk hakkında iddianamede 5237 sayılı Kanun'un 39 uncu maddesinin uygulanması talep edildiği halde suça sürüklenen çocuk lehine olan madde itibariyle uygulanmaması ihtimaline binaen 5271 sayılı Kanun'un 226 ncı maddesi uyarınca ek savunma hakkı verilmeyerek ve uygulanmamış olmasının savunma hakkının kısıtlanması olarak değerlendirilmekle ek savunma yönünden hukuka aykırılığın giderilmesi amacıyla Bölge Adliye Mahkemesinde duruşma açılmasına, bu yönden İlk derece mahkemesince nitelikli yağma suçundan kurulan hükmün 5271 sayılı Kanun'un 280/2. maddesi gereğince kaldırılmasına karar verilmekle yapılan yargılamada suça sürüklenen çocuk hakkında 5237 sayılı Kanun'un 39/2-c madesinin uygulanmaması ihtimaline binaen ek savunma hakkı verilmekle hukuka aykırılık giderilmiştir.

3. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesinin, 14.11.2017 günü 2017/316 Esas 2017/422 Karar sayısından suça sürüklenen çocuk ... ...'ın mağdur ...'a nitelikli yağma suçu sabit görülerek 5237 sayılı Kanun'un 149/1-a-c, 31/3 ve 62 nci maddesi gereğince neticeten 6 yıl 1 ay 10 gün hapis cezasıyla cezalandırılmasına ve tutukluluk halinin devamına karar verildiği; ... Bölge Adliye Mahkemesi 14. Ceza Dairesi'nin 2018/346 Esas sırasında kayıtlı olduğu, dairenin 2017/422 Karar sayılı ilamı ile Mahkeme kararının Esasdan Reddine karar verildiği, temyize kabil karar itibari ile suça sürüklenen çocuk ... ... müdafiinin kararı temyizi üzerine Yargıtay 6. Ceza Dairesi tarafından 19.09.2018 tarih ve 2018/2148 Esas, 2018/5621 Karar sayılı ilamı ile Bölge Adliye Mahkemesinin kararının onanmasına karar verilmiş oluduğu anlaşılmıştır.

IV. GEREKÇE

Gerek eylemde suça sürüklenen çocuk ...'ın ele geçirilemeyen bıçak kullanması ve gerekse suça sürüklenen çocuklar ... ve ...'in (ve kimliği belirsiz diğer kişinin) varlığının sağladığı caydırıcı ve korkutucu etkiden yararlanılarak tam bir fikir ve eylem birlikteliği bulunduğu, bu birlikteliğin 5237 sayılı Kanun'un 39/2-c hükmüne uyacak biçimde "suçun icrasını kolaylaştırarak yardım etme" sıfatının ötesinde olduğu, suça sürüklenen çocuklar baştan beri fikir ve eylem birlikteliklerinin kesintiye uğramaksızın sürmesi karşısında 5237 sayılı Kanun'un 39/2-c maddesinden yararlanamayacakları, buna göre suça sürüklenen çocuk ...'in eyleminin 5237 sayılı Kanun'un 37/1. maddesine göre; "Suçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri, fail olarak sorumlu olur." , 149/1-a-c hükümlerine uyduğu, mağdur ve tanık beyanları ile Olay ve Olgular bölümünde yer alan deliller karşısında, suça sürüklenen çocuğun eyleme iştirak ettiğinin sabit olduğu belirlendiğinden, hükümde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmamıştır.

V. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenle ... Bölge Adliye Mahkemesi 9. Ceza Dairesinin, 23.01.2019 tarihli ve 2018/1183 Esas, 2019/83 Karar sayılı kararında suça sürüklenen çocuk müdafiince öne sürülen temyiz sebepleri ile re'sen incelenmesi gereken konular yönünden 5271 sayılı Kanun’un 288 inci ve 289 uncu maddeleri kapsamında yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden 5271 sayılı Kanun’un 302 nci maddesinin birinci fıkrası gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ... Bölge Adliye Mahkemesi 9. Ceza Dairesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise ... Anadolu Çocuk Ağır Ceza Mahkemesine,

Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine,

06.03.2023 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2010/18071, Karar No: 2010/30697, Tarih: 20.12.2010

**12. Hukuk Dairesi         2010/18071 E.  ,  2010/30697 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Bursa 1. İcra Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 11/03/2010

Yukarıda tarih ve numarası yazılı mahkeme kararının müddeti içinde   temyizen tetkiki davacı vekili tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya mahallinden daireye gönderilmiş olmakla okundu ve gereği görüşülüp düşünüldü :

Bursa 5. İcra Müdürlüğünün 2002/9423 esas sayılı dosyasının onaylı bir suretinin gönderilmesi için dosyanın mahalline GERİ ÇEVRİLMESİNE, 20.12.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/7322, Karar No: 2015/92, Tarih: 12.01.2015

**12. Ceza Dairesi         2014/7322 E.  ,  2015/92 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Ceza Mahkemesi

Suç : Taksirle yaralama

Hüküm : TCK'nın 89/4, 52, 52/4, 53/6. maddeleri gereğince mahkumiyet

Taksirle yaralama suçundan sanığın mahkumiyetine ilişkin hüküm, sanık tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre; sanığın bir nedene dayanmayan temyiz itirazlarının reddine, ancak;

1.Sanık hakkında tayin edilen hapis cezasından takdiri indirim hükümleri uygulanarak indirim yapıldığı sırada, uygulama maddesinin gösterilmemesi suretiyle CMK'nın 232/6 maddesine aykırı davranılması,

2.Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi sırasında, uygulama maddesinin gösterilmemesi, adli para cezasının belirlenmesine esas tam gün sayısının belirtilmemesi ve adli para cezasının gün karşılığının belirlenmesi sırasında uygulama maddesinin eksik gösterilmesi suretiyle CMK'nın 232/6 ve TCK'nın 52/3. maddelerine aykırı davranılması,

Kanuna aykırı olup, hükmün bu nedenlerle 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi gereğince halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi gereğince BOZULMASINA, ancak yeniden yargılamayı gerektirmeyen bu hususlarda aynı Kanunun 322. maddesi uyarınca karar verilmesi mümkün bulunduğundan, aynı maddenin verdiği yetkiye istinaden; hükmün 2. bendinin başına “TCK'nın 62/1. maddesi gereğince” ibaresinin eklenmesi ve 4. bendinin çıkartılarak yerine “Sanığa verilen 10 ay hapis cezasının sanığın sosyal ve ekonomik durumu nazara alınarak TCK'nın 50/1-a maddesi gereğince adli para cezasına çevrilmesine; TCK'nın 52/3. maddesi gereğince adli para cezasının belirlenmesine esas tam gün sayısının 300 tam gün olarak belirlenmesine; TCK'nın 52/2. maddesi gereğince sanığın ekonomik ve sosyal durumu göz önünde bulundurularak bir gün karşılığı adli para cezasının takdiren 20 TL olarak hesabıyla 6000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına” yazılması suretiyle, sair yönleri usul ve yasaya uygun bulunan hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 12/01/2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/21627, Karar No: 2012/42055, Tarih: 06.12.2012

**3. Ceza Dairesi         2011/21627 E.  ,  2012/42055 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Sulh Ceza Mahkemesi

HÜKÜM : Beraat

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle evrak okunarak;

Gereği görüşülüp düşünüldü;

Yerinde görülmeyen diğer itirazların reddine, ancak;

24.11.2008 tarihli suç tutanağında, dava konusu alanda 105 adet meşe ağacı kesildiğinin, yapılan keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda suça konu ağaçların sürütme yolu güzergahı haricinde, yol güzergahına 5-15 mt ve daha uzak mesafede elit yani ... vaat eden ağaçların kesildiğinin bildirilmesine, incelenen benzer dosyalarda da bu şekilde çok sayıda ağaç kesildiğinin anlaşılmasına göre, sanığa hacim veya ağırlık olarak ne miktarda kesilecek ağaç verildiğinin, iş bitiminde sanığın ne miktarda emval temin ettiğinin araştırılması, köy muhtar ve azaları ile kesime nezaret eden, iş bitimi sonunda nakliye tezkeresi düzenleyen orman idaresi görevlileri ile ayni makta ve yakın maktalarda kesim yapan diğer makta sahiplerinin de dinlenilmeleri, sanığa ne miktar emval için nakliye tezkeresi kesildiğinin, ne kadar emval için ücret ödendiğinin de araştırılarak sanığın maktasında yapılan usulsüz kesimleri kendiliğinden haber vermeyip bu miktarda usulsüz kesimden haberdar olması gerekeceği ve bir başka şahsın bu şekilde ağaç kesip kesemeyeceği de değerlendirilerek sonucuna göre bir hüküm tesisi gerektiğinin gözetilmeden eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi,

Bozmayı gerektirmiş, katılan idare vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi ile yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK'un 321. maddesi uyarınca istem gibi BOZULMASINA, 06.12.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/5389, Karar No: 2012/28180, Tarih: 24.12.2012

**12. Ceza Dairesi         2012/5389 E.  ,  2012/28180 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Ceza Mahkemesi

Suç : Taksirle Öldürme

Hüküm : 5237 sayılı TCK'nın 85/1, 62, 50/4, 52/2-4. maddeleri gereğince mahkumiyet

Taksirle öldürme suçundan sanığın mahkumiyetine ilişkin hüküm, sanık müdafii tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Sanık müdafinin 10.07.2008 havale tarihli mesleki mazeretini içeren dilekçe verdiği ve mahkemece mazeret kabul edilmesine rağmen duruşma günü tebliğ edilmeksizin sanık ve müdafinin yokluğunda yargılamaya devamla hüküm kurulması suretiyle savunma hakkının kısıtlanması,

Kanuna aykırı olup, sanık müdafinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde görülmüş olduğundan, sair yönleri incelenmeyen hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi gereğince halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK'un 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 24.12.2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/567, Karar No: 2015/12091, Tarih: 01.06.2015

**5. Hukuk Dairesi         2015/567 E.  ,  2015/12091 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Çermik Asliye Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 21/10/2014

NUMARASI : 2014/146-2014/290

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi, davacı idare vekilince verilen dilekçe ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup uyuşmazlık anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü: - K A R A R –

Bilirkişi raporlarında münavebe ürünü olarak alınan bağ'ın (üzüm) dekar başına verim miktarlarının İl/İlçe Tarım Müdürlüğünden, değerlendirme tarihi olan 2014 yılı dekar başına üretim masraflarının kalem kalem neler olduğunun ve hasat dönemindeki ortalama toptan kg. satış fiyatlarının da ilgili İlçe ve İl Tarım Müdürlüklerinden ayrı ayrı sorulduktan,

Sonra, alınacak cevaplarla birlikte gönderilmek üzere dosyanın mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE, 01.06.2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/14337, Karar No: 2014/13488, Tarih: 12.06.2014

**21. Hukuk Dairesi         2013/14337 E.  ,  2014/13488 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İstanbul Anadolu 2. İş Mahkemesi

TARİHİ : 24/04/2013

NUMARASI : 2011/1177-2013/369

Davacı, davalı Kurum tarafından gönderilen ödeme emirlerinin iptaline karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme, ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.

Hükmün, taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

K A R A R

1- Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı yasal gerektirici nedenlere göre davacı vekilinin tüm, davalı Kurum vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,

2- Dava, davacıya gönderilen 2010/62677, 2010/67140, 2010/62675 takip numaralı ödeme emirlerinin iptali istemine ilişkindir.

Mahkemece davanın kısmen kabulü ile 2009/1. Ay prim borcu için yapılan itiraz yerinde olduğundan bu ay prim borcu için yapılan takibin ve buna dayalı idari para cezasının iptaline, bakiye kısım için davanın reddine karar verilmiştir.

1136 sayılı Avukatlık Kanununun 168. maddesine 16/06/2009 tarihinde yürürlüğe giren 5904 sayılı Kanunun 35. maddesiyle eklenen cümlede “Şu kadar ki hazırlanan tarifede; genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davalar ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulanmasından doğan her türlü davalar için avukatlık ücreti tutarı maktu olarak belirlenir.” hükmü yer almaktadır.

Bu hükme göre davacı ve davalı Kurum aleyhine maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken nispi vekalet ücretine hükmedilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

Ne var ki bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden hüküm bozulmamalı, HMK 370/2. maddesi uyarınca düzeltilerek onanmalıdır.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerde hükmün davacı lehine vekalet ücretine ilişkin 3. bendi tamamen silinerek yerine “Davacı kendisini bir vekille temsil ettirdiğinden A.A.Ü.T. Gereğince 1.320,00 TL maktu vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,”

Hükmün davalı lehine vekalet ücretine ilişkin 4. bendi tamamen silinerek yerine “Davalı Kurum kendisini bir vekille temsil ettirdiğinden A.A.Ü.T. Gereğince 1.320,00 TL maktu vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı Kuruma verilmesine,” sözcüklerinin yazılmasına ve hükmün düzeltilmiş bu şekli ile ONANMASINA, aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz edenlerden davacıya yükletilmesine, 12/06/2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/18547, Karar No: 2012/23764, Tarih: 29.11.2012

**10. Hukuk Dairesi         2012/18547 E.  ,  2012/23764 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

No : 288-232

Dava, hak sahibi konumundaki davacının 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre kesilen ölüm aylığının yeniden bağlanması gerektiğinin tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmün, davacı avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 1998 yılında kesinleşen davacıya, 1974 yılında yaşamını yitiren sigortalı babası üzerinden 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu hükümlerine göre hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan ölüm aylığının, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle davalı Kurumca 2010 yılının Ağustos ayında gerçekleştirilen işlemle 01.10.2008 günü itibarıyla kesilerek, anılan tarihten itibaren yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar yönünden borç tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56. maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96. madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas – 2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56. maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96. maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56. maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.

5510 sayılı Kanun, önceki sosyal güvenlik yasalarını birleştiren temel yasa niteliğinde olduğundan, gerek değiştirilen veya yürürlükten kaldırılan, gerekse geçici ve geçiş hükümlerinin yer aldığı maddelerle birlikte ele alınıp değerlendirmeye tabi tutulması gerekmektedir. Bu yönden bakıldığında Kanunun “Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortasına ilişkin bazı geçiş hükümleri” başlığını taşıyan geçici 1. ve “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4. maddesinin irdelenmesi zorunluluğu bulunmaktadır. Anılan geçici maddelerle kanun koyucu tarafından, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğü öncesinde yukarıda belirtilen beş adet sosyal güvenlik kanunu hükümleri uygulanmak suretiyle hak sahiplerine bağlanan gelirin/aylığın, durum değişikliği sebebine bağlı olarak kesilmesi veya yeniden bağlanmasında, yine anılan kanun hükümlerinin esas alınması gerektiğinin benimsendiği anlaşılmaktadır. Söz konusu kanunlarda, boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama olgusu, gelirin/aylığın bağlanması engeli veya kesilmesi nedeni olarak öngörülmediğinden, 56. maddenin zaman bakımından uygulanmasında kuşku ve duraksamaya düşülmesi olasılığı bulunmaktadır. Bu durumda, 4721 sayılı Kanunun “Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.” hükmünü içeren ve “Dürüst davranma” başlığını taşıyan 2. maddesinde yer alan dürüstlük ( = objektif iyi niyet) kuralı çerçevesinde çözüme gidilmeli, evrensel hukuk ilkeleri arasında yer alan “hiç kimsenin kendi kusurundan yararlanamayacağı” ilkesi sosyal güvenlik hukuku alanında da göz önünde bulundurulmalıdır. Bu bakımdan, 56. madde açısından 01.10.2008 tarihinden önce hakkın kazanıldığı durumlarda, söz konusu yasal düzenleme öncesinde ilgililer her ne şekilde/amaçla/saikle boşanmış olurlarsa olsunlar, başka bir anlatımla eşlerin boşanma iradeleri gerçek/samimi olsun veya olmasın, eylemli birlikteliklerini 5510 sayılı Kanunla getirilen yeni düzenleme sonrasında da sürdürdüklerinin veya söz konusu düzenlemeden itibaren anılan tür ve nitelikte bir beraberliğe başladıklarının kanıtlanması durumunda, başka bir anlatımla eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun saptandığı durumlarda, anılan 2. madde kapsamında hakkın kötüye kullanımının varlığı kabul edilerek ilgililere gelir/aylık tahsisi yapılmaması, bağlanan gelirin/aylığın da kesilmesi gerekmektedir. Kuşkusuz, hak sahibine, eylemli birlikteliğin sona erdiği tarihten itibaren, diğer koşulların da varlığı durumunda gelir/aylık bağlanabileceği kabul edilmelidir.