muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2017/3311, Karar No: 2020/335, Tarih: 03.02.2020

**4. Hukuk Dairesi         2017/3311 E.  ,  2020/335 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Davacı ... AŞ vekili Avukat ... tarafından, davalı ... aleyhine 26/02/2015 gününde verilen dilekçe ile alacak istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; talebin kabulüne dair verilen 11/02/2016 günlü kararın Yargıtayca incelenmesi davalı vekili tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü.

Dava; çöp toplama ve taşıma ücreti alınmasına dair belediye meclisince alınan karara istinaden ihtirazi kayıtla ödenen bedelin iadesi istemine ilişkindir. Mahkemece; davanın kabulüne karar verilmiş; karar, davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı vekili; davalı kurum tarafından alınan 2014/161 sayılı meclis kararı ile Çöp Toplama ve Taşıma Tarifesi ile bankalardan yıllık ücret alınmasına karar verildiğini, ilgili kararın, davacı bankaya tebliği üzerine ihtirazi kayıtla ödeme yapıldığını, davacı bankanın davalı idareden hiçbir hizmet talebi bulunmadığını, tahsil edilen bedelin yasal dayanağı olmadığını, çöp toplama ve taşımanın belediyelerin asli görevlerinden olduğunu, bu hizmet nedeniyle ücret istenemeyeceğini belirterek davacı bankaya tahakkuk ettirilen ve ihtirazi kayıtla ödenen çöp toplama ve taşıma ücretinin tamamının davacıya iadesi isteminde bulunmuştur.

Davalı vekili; davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.

Mahkemece; davacı bankanın, arıtma ve bertaraf etme yükümlülüğüne tabi tesis ve işletme olmadığından atık geri kazanım, geri dönüşüm ve bertaraf tesisleri kurma yükümlülüğünün bulunmadığı, davacı tarafından çıkarılan evsel katı atık miktarının fazla olmayıp bu hizmetin Çevre ve Temizlik Vergisi kapsamında su faturaları içerisinde tahsil edildiği, dayanak belediye meclis kararının genel ve objektif olmadığı, Çevre Kanununun 11. maddesi uyarınca hizmetten yararlananlar kriterini karşılamadığından sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca davanın kabulüne karar verilmiştir.

Davalı ... Belediyesi bir kamu tüzel kişiliği olup; kural olarak, işlem ve eylemleri kamusal nitelik taşır. Alacak isteminin, davalı ... Meclisince alınan kararın hukuka aykırılığı iddiasına dayandığından İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesi gereğince idareye karşı, idari yargı yerinde idari işlemin iptali davası açılması gerekir.

Görev sorunu, kamu düzenine ilişkin olup, açıkça veya hiç ileri sürülmese bile yargılamanın her aşamasında mahkemelerce kendiliğinden araştırılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nın 114 ve 115/1. maddeleri).

Mahkemece, açıklanan olgular gözetilerek yargı yolu bakımından görevsizlik kararı verilmesi gerekirken işin esasının incelenerek kabulüne karar verilmesi doğru değildir. Kararın bu nedenle bozulması gerekir.

Görev sorunu, kamu düzenine ilişkin olup, açıkça veya hiç ileri sürülmese bile yargılamanın her aşamasında mahkemelerce kendiliğinden araştırılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nın 114 ve 115/1. maddeleri).

Mahkemece, açıklanan olgular gözetilerek yargı yolu bakımından görevsizlik kararı verilmesi gerekirken işin esasının incelenerek kabulüne karar verilmesi doğru değildir. Kararın bu nedenle bozulması gerekir.

SONUÇ: Temyiz edilen kararın yukarıda gösterilen nedenlerle BOZULMASINA davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına ve peşin alınan harcın istek halinde geri verilmesine 03/02/2020 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/7627, Karar No: 2012/10429, Tarih: 14.06.2012

**4. Hukuk Dairesi         2011/7627 E.  ,  2012/10429 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Davacılar ... (kendi adına asaleten....'e velayeten) vekili Avukat ..... vd. tarafından, davalılar ...vdl. aleyhine 07/06/2010 gününde verilen dilekçe ile tazminat istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın kısmen kabulüne dair verilen 31/12/2010 günlü kararın Yargıtay’ca incelenmesi davalı ... vekili tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü.

1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere, özellikle delillerin değerlendirilmesinde bir isabetsizlik görülmemesine göre davalı ... vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları reddedilmelidir.

2-Diğer temyiz itirazlarına gelince:

a)Dava, ölümlü trafik kazası nedeniyle maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir. Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş; hüküm, davalı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava konusu eylem nedeniyle, ..... .... Sigorta şirketi tarafından davacılara, 10/06/2005 tarihinde 50.000 TL,11/06/2007 tarihinde 20.000 TL, 26/05/2005 tarihinde 10.000 TL ödeme yapıldığı belirtilmiştir.Yerel mahkemece benimsenen 20/05/2010 günlü bilirkişi raporunda sigorta şirketi tarafından davacılara yapılan bu ödemeler hiç indirilmemiştir.

Sigorta şirketi tarafından verilen parayı tazminat hesabının yapıldığı günden önce alan davacılar, bu paranın tazminat hesabının yapıldığı güne kadar işleyen yasal faizi kadar da kazanım sağlamış olacaklarından; zarar ve yararın denkleştirilmesi ilkesi gereğince, sigorta şirketi ve Güvence hesabı tarafından yapılan ödemelerin, tazminat hesabının yapıldığı güne kadar geçen süreye ilişkin yasal faizinin belirlenmesi amacıyla sigorta ödemesinin güncellenerek, hesaplanan tazminattan indirilmesi gerekir.

Yerel mahkemece, olay nedeniyle sigorta şirketleri tarafından davacılara ödemelerin yapıldığı 10/06/2005,26/05/2005,11/07/2007 günleri ile destekten yoksun kalma tazminatının hesaplanmasına ilişkin bilirkişi raporunun düzenlendiği 20/05/2010 günü arasında geçen sürede, sigorta şirketinden alınan paraların getirisi yasal faiz ölçüsünde güncelleştirilip belirlenerek, sigorta şirketleri tarafından yapılan ödeme ile birlikte, hesaplanan destekten yoksun kalma tazminatından indirilmemiş olması usul ve yasaya uygun düşmediğinden kararın bozulması gerekmiştir.

b)492 sayılı Harçlar Yasası'nın 13/j maddesi gereğince genel bütçeye dahil idareler yargı harçlarından bağışıktır. Madde hükmüne aykırı olarak davalı ... Müdürlüğünün karar ve ilam harcı ile sorumlu tutulması usul ve yasaya uygun düşmediğinden kararın bu nedenlede bozulması gerekmiştir.

b)492 sayılı Harçlar Yasası'nın 13/j maddesi gereğince genel bütçeye dahil idareler yargı harçlarından bağışıktır. Madde hükmüne aykırı olarak davalı ... Müdürlüğünün karar ve ilam harcı ile sorumlu tutulması usul ve yasaya uygun düşmediğinden kararın bu nedenlede bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda (2/a-b) sayılı bentte gösterilen nedenlerle BOZULMASINA; davalı ... Müdürlüğünün diğer temyiz itirazlarının (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle reddine 14/06/2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2006/10877, Karar No: 2006/13328, Tarih: 27.11.2006

**21. Hukuk Dairesi         2006/10877 E.  ,  2006/13328 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :  Denizli İş  Mahkemesi

Tarih :  13.04.2006

Davacı, iş kazası sonucu malüliyetinden doğan maddi ve manevi tazminatın ödetilmesine  karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.

Hükmün, taraf vekillerince temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici sebeplere  göre davacının ve davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddine.

2-Dava, iş kazası sonucu beden güç kaybına uğrayan davacının, maddi ve manevi zararının giderilmesi istemine ilişkindir.Mahkemece istemin kısmen kabulüne karar verilmiş ise de varılan sonuç usul ve yasaya uygun bulunmamıştır.

Davacının % 22,2 oranında malüliyet oranı, duyduğu elem ve ızdırabın derecesi ve tarafların sosyal, ekonomik durumu, 26.06.1966 gün 1966/7-7 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararının içeriği ve öngördüğü koşulların somut olayda gerçekleşme biçimi ile hal ve nesafet kurallarına göre hükmedilen manevi tazminatın çok az olduğu açıktır.

Öte yandan ücret kamu düzenine yönelik olduğundan, hakim bu hususu re'sen nazara almakla yükümlüdür.Oysa mahkemece 27.07.2004 tarihli hesap raporu ve 02.06.2006 tarihli peşin sermaye değeri esas alınarak bakiye tazminata hükmedilmiştir.

Yapılacak iş; hüküm tarihine en yakın tarihte belli olan ücret artışları nazara alınarak yeniden hak sahiplerinin tazminatını belirlemek ve belirlenen bu zarardan yine en yakın tarihte belirlenmiş Kurumca  bildirilen peşin sermaye değeri indirilmek ve dava konusu yapılan miktarı geçmemek üzere karar vermekten ibarettir.

Mahkemece,  bu maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmaksızın yeniden hesap raporu almadan  yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, tarafların bu yönleri amaçlayan  temyiz itirazları reddedilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde temyiz edenlere iadesine, 27.11.2006 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/7498, Karar No: 2018/3021, Tarih: 05.03.2018

**18. Ceza Dairesi         2016/7498 E.  ,  2018/3021 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇLAR : Görevi yaptırmamak için direnme, 6136 sayılı Yasaya muhalefet

HÜKÜMLER : Mahkumiyet

KARAR

Yerel Mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü:

Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.

Başkaca nedenler yerinde görülmemiştir;

Ancak;

1-Sanığın, elinde bulunan bıçağı cebine koyup, daha sonra görevli polis memurlarına direnmesi şeklinde gerçekleşen olayda, bıçağın ne şekilde suçta kullanıldığı açıklanmadan TCK’nın 265/4. maddesinin uygulanması,

2-Polis memuru tarafından düzenlenen 06.06.2013 tarihli bilirkişi raporunda, suça konu bıçakta herhangi bir susta tertibatından bahsedilmemesi karşısında bıçağın ne şekilde 6136 sayılı Yasa kapsamına girdiği açıklanmadan, yetersiz bilirkişi raporuna dayanılarak hükümlülük kararı verilmesi,

3-Görevi yaptırmamak için direnme suçunda TCK’nın 58. maddesinin uygulanmaması,

4-Direnme suçunda, sanığın sosyal ve ekonomik durumu ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre sanık hakkında verilen hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesine rağmen, 6136 sayılı Yasaya muhalefet suçundan kurulan hükümde, aynı gerekçeyle TCK’nın 50/1 maddesinin uygulanmaması suretiyle çelişkiye düşülmesi

5-Görevi yaptırmamak için direnme suçunda TCK’nın 43. maddesi uygulanması sonucunda hapis cezasının, 11 ay 7 gün yerine 11 ay 15 gün ve buna bağlı olarak da sonuç adli para cezasının fazla belirlenmesi,

6-Bilirkişi ücreti olan 30 TL’nin yargılama giderlerine eklenmemesi,

7-TCK'nın 53/1-b maddesinde yer alan hak yoksunluğunun uygulanmasına ilişkin hükmün, Anayasa Mahkemesi'nin, 08.10.2015 tarih ve 2014/140 Esas, 2015/85 Karar sayılı kararıyla, iptal edilmiş olması nedeniyle, uygulanma olanağının ortadan kalkmış olması,

Bozmayı gerektirmiş ve sanık ...’in temyiz nedenleri yerinde görüldüğünden, tebliğnamedeki isteme uygun olarak HÜKÜMLERİN BOZULMASINA, yeniden hüküm kurulurken 1412 sayılı CMUK'nın 326/son maddesinin gözetilmesine, yargılamanın bozma öncesi aşamadan başlayarak sürdürülüp sonuçlandırılmak üzere dosyanın esas/hüküm mahkemesine gönderilmesine, 05.03.2018 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/15962, Karar No: 2014/5831, Tarih: 25.03.2014

**11. Hukuk Dairesi         2013/15962 E.  ,  2014/5831 K.**

**"İçtihat Metni"**

avalılardan ... vekili Av. ... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, müvekkili tarafından nakliyat sigorta poliçesi ile teminat altına alınan emtianın taşımasının davalılar tarafından gerçekleştirildiğini, varma yerinde emtiada hasar belirlendiğini, zarar miktarının sigortalıya ödendiğini ileri sürerek, 32.772,13 TL'nin davalılardan tahsilini talep ve dava etmiştir.

Davalılar vekili, müvva dışı şirkete yaş meyve taşıması yapmak üzere bıraktığını, sigortalı ile ilgisinin bulunmadığını, diğer müvekkilinin de bu araç ile sakız emtiasının taşınamayacağını bildirmesine rağmen başka araç bulunamayacağı gerekçesi ile taşıma yaptırıldığını, varma yerine cuma günü ulaşan aracın mesai bitti gerekçesi ile pazartesi gününe kadar yağmur altında bekletildiğini, müvekkilinin sorumlu tutulmayacağının söylenmesi üzerine tutanağın imzalandığını, müvekkillerinin zarardan sorumlu olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda davalıların TTK'nın 781/1. maddesi uyarınca zarardan sorumlu olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne, 32.772,13 TL'nin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmiştir.

Kararı, davalı ... vekili temyiz etmiştir.

..../...

-2-

Dosyadaki yazılara, mahkemece uyulan bozma kararı gereğince hüküm verilmiş olmasına ve delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davalı ... vekilinin bütün temyiz itirazları yerinde değildir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, davalı ... vekilinin bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı bakiye 1.752,00 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davalı ...'den alınmasına, 25.03.2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/16617, Karar No: 2017/2081, Tarih: 21.02.2017

**13. Hukuk Dairesi         2016/16617 E.  ,  2017/2081 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı mahkemenin görevsizliğine dair verilen hükmün süresi içinde taraflar avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

KARAR

Davacı, ... ... ... ... Projesi Kanunu ve buna bağlı yönetmelik ile belediye meclisi kararına dayanarak evini kendisine konut verilmesi karşılığında davalı belediyeye devrettiğini 2433 numaralı kıymet takdir komisyonu raporunda bina, müştemilat ve ağaç bedelinin eksik belirlendiğini, davalının bu bedelin tamamını ödemesi gerekirken sadece enkaz bedeli ödediğini ileri sürerek fazlası saklı kalmak üzere 20.383,00 TL'nin tahsilini istemiştir.

Davalı, ... .... ...Kanunu ve yönetmelik ile belediye meclis kararı uyarınca davalının ancak enkaz bedelini isteyebileceğini idari yargının görevli olduğunu savunarak davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, bozma ilamına uyularak yargı yolu bakımından mahkemenin görevsizliğine karar verilmiş; hüküm, taraflarca temyiz edilmiştir.

1-Dava, davacı ile davalı ... arasında ... ... ..i çerçevesinde imzalanan sözleşme uyarınca, arsa üzerinde bulunan gecekonduya, müştemilat ve ağaç bedellerinin tamamına takdir edilen bedelin eksik ödendiği iddiasıyla açılmıştır. Eldeki davada öncelikle çözülmesi gereken sorun, davanın görüm ve çözüm yerinin İdari Yargı Mahkemelerine mi, yoksa Adli Yargı Mahkemelerine mi ait olduğu hususudur. Bu itibarla idari işlem ve idari eylemin kapsamının ne olduğunun açıklığa kavuşturulması zorunludur

Benzer bir olayda davanın reddine dair direnme kararının Yargıtay Hukuk Genel Kurulunda görüşülmesi sırasında, Dairemizce de benimsenen kararda da belirtildiği üzere taraflar arasında yapılan sözleşmenin tarafların özgür iradesiyle düzenlendiği, davacının özel hukuk hükümlerine tabi bu sözleşme uyarınca talepte bulunduğu, davacının bu talebinin kişisel hakka dayandığı, bu nedenle uyuşmazlıkta idari yargı değil adli yargı mahkemelerinin görevli olduğu anlaşılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulunun 10.06.2015 gün 2014/13-1500 esas, 2015/1519 karar numaralı kararı)

Bilindiği üzere görev hususu kamu düzenine ilişkin olup taraflar ileri sürmese dahi yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilmesi gereken bir husustur. Bu bağlamda mahkemenin, görevli olup olmadığını talep olmasa dahi kendiliğinden gözetmesi zorunludur. Görevle ilgili hususlarda kazanılmış hak da oluşmaz. Bu itibarla yukarıda belirtilen Hukuk Genel Kurulu kararı uyarınca davacının talebinin özel hukuk hükümlerine tabi kişisel hakka dayalı olduğu, uyuşmazlığın bu niteliği itibariyle görevli mahkemenin adli yargı mahkemesi olduğu gözetilerek işin esasına girilmek suretiyle hasıl olacak sonuca uygun karar verilmesi gerekirken mahkemenin değinilen bu yönü gözardı ederek yazılı şekilde karar vermiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

2-Bozma nedenine göre, tarafların diğer temyiz itirazlarının incelenmesine gerek görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan 1. Bent gereğince temyiz olunan kararın taraflar yararına BOZULMASINA, ikinci bentte belirtilen nedenle tarafların diğer temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına, peşin alınan harcın istek halinde taraflara iadesine, HUMK’nun 440/III-3 maddesi uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 21/02/2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/10502, Karar No: 2013/6326, Tarih: 01.04.2013

**10. Hukuk Dairesi         2012/10502 E.  ,  2013/6326 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Hukuk(İş) Mahkemesi

Davacı, davalı Kuruma borcu olmadığının tespitini istemiştir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davalı Kurum avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 05.11.2007 günü kesinleşen davacıya, 01.12.2007 tarihinden itibaren babası üzerinden 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu hükümlerine göre hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan ölüm aylığının, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle davalı Kurumca kesilerek, 24.10.2008 – 25.06.2010 döneminde yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar yönünden borç tahakkuk ettirildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56. maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96. madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas – 2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte. yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56. maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96. maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56. maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.