muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2009/12589, Karar No: 2010/2853, Tarih: 25.02.2010

**(Kapatılan) 18. Hukuk Dairesi         2009/12589 E.  ,  2010/2853 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Dava dilekçesinde, Kamulaştırma Yasasının 4650 Sayılı Yasayla değişik hükümleri uyarınca, kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmaz malın idare adına tescili istenilmiştir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

Y A R G I T A Y K A R A R I

Temyiz istemlerinin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasal gerektirici nedenlere ve özellikle kanıtların takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre sair temyiz itirazları yerinde değildir.

Ancak;

Tapuda tarla olarak kayıtlı bulunan dava konusu taşınmaz üzerinde ceviz ağaçları dışında ayrıca sınır ağacı niteliğinde 3 badem, 1 elma, 9 kiraz, 1 kayısı ve 1 adet şeftali ağacı bulunmaktadır. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda taşınmazın tamamı kapama ceviz bahçesi olarak değerlendirilip üzerinde bulunan badem, elma, kiraz, kayısı ve şeftali ağaçlarına da ayrıca maktuen değer verilmiştir.

Kamulaştırma Yasasının kıymet takdir esaslarını düzenleyen 11.maddesinin birinci fıkrası (f) bendi uyarınca arazilerde olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelire göre değer biçilmesi gerekir. Dava konusu taşınmazın kapama ceviz bahçesi olarak değerlendirilmesi doğru olup, bu şekilde yapılan değerlendirme ile kamulaştırılan yerin tamamından uygun teknikle normal olarak sağlanabilecek gelir dikkate alınacağına göre taşınmazın üzerinde bulunan başka unsurların gelirinin artık zemin değerine bir katkısı söz konusu edilemez. Başka bir deyişle ceviz ağaçları dışındaki meyveli ve meyvesiz ağaçların değeri de ceviz bahçesi olarak bulunan bedelin kapsamında kalmaktadır.

Bu bakımdan zemin değerinin saptanmasında dikkate alınması söz konusu olmayan ağaçların ancak idare tarafından alıkonulmuş olması halinde sadece odun değerlerinin kamulaştırma bedeline dahil edilmesi gerekirken, hatalı bilirkişi raporuna itibar edilerek hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

Mahkemece, bilirkişi kurulundan yukarıda sözü edilen bozma nedeni doğrultusunda ek rapor alınmalı ve oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.

Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK.nun 428.maddesi gereğince BOZULMASINA, temyiz peşin harcının istek halinde temyiz edenlerden davalı tarafa iadesine, 25.02.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2010/404, Karar No: 2010/338, Tarih: 26.01.2010

**7. Hukuk Dairesi         2010/404 E.  ,  2010/338 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Sulh Hukuk Mahkemesi

YARGITAY İLAMI

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün Yargıtay'ca incelenmesi davacı tarafça istenilmiş olup, temyiz isteminin süresinde olduğu anlaşılmakla; dosya incelendi, dosyadaki belgeler okundu, tetkik hakiminin açıklamaları dinlendi. Gereği görüşüldü:

Dava haksız fiilden kaynaklanan maddi tazminat alacağının tahsili istemine ilişkindir.

Davacı tarafın temyizi vekalet ücreti ile ilgili hükme yöneliktir.

Mahkemece davanın konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına ve davalı İSKİ Genel Müdürlüğü yararına vekalet ücretine hükmedilmesine karar verilmiş ise de vekalet ücreti yönünden varılan sonuç davanın niteliğine ve yasal düzenlemelere uygun düşmemiştir.

Toplanan delillerden davalı İSKİ Genel Müdürlüğünün yüklenicisi olan diğer davalı şirketin yaptığı kazı çalışması sırasında davacı idarenin tesislerine zarar verdiği, zarar bedelinin tazmini istemiyle açılan davanın yargılaması sırasında da hasar bedelinin davalı şirket tarafından ödendiği anlaşılmaktadır.

Davalılar arasında düzenlenen “Atıksu ve Yağmur Suyu Kanal İnşaatı Çalışması” işine ait sözleşmede iş sahibi İSKİ Genel Müdürlüğünün yüklenici diğer davalıya emir ve talimat verme, yapılan işi kontrol ve denetleme yetkisinin tanınmış bulunduğu bu haliyle de verilen zarardan B.K.’nun 55. Ve 51/2 maddeleri uyarınca müteselsilen sorumlu olduğu kuşkusuzdur. Dava konusu hasar bedelinin yargılama sırasında davalı şirket tarafından ödenmiş olması davadaki haksızlığın kabulü anlamına gelip müteselsil sorumlu olan diğer davalı aleyhine de sonuç doğurur.

Hal böyle olunca davalı İSKİ Genel Müdürlüğü yararına vekalet ücretine hükmedilmemesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması isabetsiz, davacı tarafın temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde ise de; yanılgının giderilmesi yargılamanın tekrarını gerektirmediğinden, hüküm yerinden “Davalı İSKİ kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden 275,00 YTL ücreti vekaletin davacıdan alınarak davalı İSKİ tarafına verilmesine” sözlerinin hüküm yerinden çıkarılmasına, hükmün düzeltilen bu şekli ile ONANMASINA, hüküm düzeltilerek onandığından harç alınmasına yer olmadığına, davacı tarafından peşin ödenen 74,00 TL harcın istek halinde iadesine, 26.01.2010 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/10466, Karar No: 2012/1773, Tarih: 02.02.2012

**(Kapatılan) 13. Hukuk Dairesi         2011/10466 E.  ,  2012/1773 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

K A R A R

Davacılar, davalıya haç görevini ifa için müracaat ettiklerini, seyahat ve konaklama giderini davalı hesabına yatırarak haç görevini yaptıklarını, davalı tarafça dağıtılan kapalı plastik kutularda dağıtılan içme suyunun görüntüsü ve tadının rahatsız etmesi nedeni ile Türkiye'ye gelirken yanında getirerek halk sağlığı labaratuvarında tahlil ettirdiklerini içilemeyecek derecede bakteri tesbit edildiğini ileri sürerek, 10.000 TL. manevi tazminatın ödetilmesini istemişlerdir.

Davalı, davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile, 2.000'er TL. Manevi tazminatın dava tarihinden yasal faiz ile tahsiline karar verilmiş; hüküm, davalı tarafından temyiz edilmiştir.

1) 4822 Sayılı Yasa ile değişik 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun Amaç başlıklı 2. maddesinde "Bu kanunun, birinci maddesinde belirtilen amaçlarla mal ve hizmet piyasalarında tüketicinin taraflardan birini oluşturduğu her türlü tüketici işlemini kapsar" hükmüne yer verilmiş, yasanın 3. maddesinde mal; alışverişe konu olan taşınır eşyayı, konut ve tatil amaçlı taşınmaz malları ve elektronik ortamda kullanılmak üzere hazırlanan yazılım, ses görüntü ve benzeri gayri maddi malları ifade eder. Satıcı; kamu tüzel kişileri de dahil olmak üzere ticari veya mesleki faaliyetleri kapsamında tüketiciye mal sunan gerçek veya 2011/10466 2012/1773

tüzel kişileri kapsar. Tüketici ise mal veya hizmeti ticari veya mesleki olmayan amaçlarla edinen, kullanan veya yararlanan gerçek ya da tüzel kişiyi ifade eder şeklinde tanımlanmıştır.

tüzel kişileri kapsar. Tüketici ise mal veya hizmeti ticari veya mesleki olmayan amaçlarla edinen, kullanan veya yararlanan gerçek ya da tüzel kişiyi ifade eder şeklinde tanımlanmıştır.

Bir hukuki işlemin 4077 Sayılı Yasa kapsamında kaldığının kabul edilebilmesi için yasanın amacı içerisinde yukarıda tanımları verilen taraflar arasında mal ve hizmet satışına ilişkin bir hukuki işlemin olması gerekir. Somut olayda taraflar arasındaki uyuşmazlık 4822 Sayılı Yasa ile değişik 4077 Sayılı Yasanın 6/C maddesi uyarınca paket tur kapsamında kalmaktadır. 4077 Sayılı Yasanın 23. maddesi bu kanunun uygulanması ile ilgili her türlü ihtilâfa tüketici mahkemelerinde bakılacağını öngörmüştür. Taraflar arasındaki uyuşmazlık Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun kapsamında kaldığına göre davaya bakmaya Tüketici Mahkemesi görevlidir. Görevle ilgili düzenlemeler kamu düzenine ilişkin olup taraflar ileri sürmese dahi yargılamanın her aşamasında resen gözetilir. Görevle ilgili hususlarda kazanılmış hak söz konusu olmaz. Bu durumda mahkemece ayrı bir tüketici mahkemesi varsa görevsizlik kararı verilmesi yok ise davaya tüketici mahkemesi sıfatıyla bakılarak karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.

2-Bozma nedenine göre, davalının sair temyiz itirazlarının incelenmesine gerek görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan 1. bent gereğince temyiz olunan kararın BOZULMASINA, (2) nolu bentte gösterilen nedenle diğer temyiz itirazlarının incelenmesine gerek olmadığına, 2.2.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/5064, Karar No: 2024/7187, Tarih: 30.09.2024

**8. Ceza Dairesi         2023/5064 E.  ,  2024/7187 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SAYISI : 2015/343 Esas, 2015/417 Karar

SUÇ : Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması

HÜKÜM : Kamu davasının düşürülmesi

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : İade

Sanık hakkında kurulan hükmün; karar tarihi itibarıyla 6723 sayılı Danıştay Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un (6723 sayılı Kanun) 33 üncü maddesiyle değişik 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un (5320 sayılı Kanun) 8 inci maddesi gereği yürürlükte bulunan 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun (1412 sayılı Kanun) 305 inci maddesi gereği temyiz edilebilir olduğu, karar tarihinde yürürlükte bulunan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 1412 sayılı Kanun’un 310 uncu maddesi gereği temyiz isteğinin süresinde olduğu, aynı Kanun’un 317 nci maddesi gereği temyiz isteğinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:

I. HUKUKÎ SÜREÇ

1.Bozüyük Cumhuriyet Başsavcılığının 27.07.2015 tarihli iddianamesiyle; sanığın, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (5237 sayılı Kanun) 170 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca cezalandırılması, hak yoksunluklarının uygulanması ve suça konu eşyanın müsaderesi istemiyle kamu davası açılmıştır.

2. Bozüyük 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 10.12.2015 tarihli kararıyla; sanığın, 5237 sayılı Kanun'un 170 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ve aynı Kanun'un 62 nci maddesi uyarınca 5 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına ve 5271 sayılı Kanun'un 231 inci maddesi gereğince hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiştir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına dair karar 03.03.2016 tarihinde itiraz edilmeksizin kesinleşmiştir.

3. Sanığın 05.03.2021 tarihli dilekçesi üzerine yapılan incelemede; 5 yıllık denetim süresi içerisinde suç işlemediği anlaşıldığından Bozüyük 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 19.03.2021 tarihli ek kararıyla davanın düşürülmesine karar verilmiştir.

4. Sanığın; suçun işlenmesinde kullanılan silahın ve eklerinin kendisine iadesine dair taleplerin ek kararlarla reddedildiği belirlenmiştir.

5. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca; dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine iadesi yönünde karar verilmesi görüşünü içeren 12.12.2023 tarihli Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Sanığın temyiz istemi; dava konusu silahın ve eklerinin kendisine iadesine karar verilmesi gerektiğinden bahisle hükmün bozulması gerektiğine ilişkindir.

III. OLAY VE OLGULAR

5. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca; dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine iadesi yönünde karar verilmesi görüşünü içeren 12.12.2023 tarihli Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Sanığın temyiz istemi; dava konusu silahın ve eklerinin kendisine iadesine karar verilmesi gerektiğinden bahisle hükmün bozulması gerektiğine ilişkindir.

III. OLAY VE OLGULAR

Mahkemesince; sanığın hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının kesinleşmesinden itibaren 5 yıllık denetim süresi içerisinde suç işlemediğinden bahisle kamu davasının düşürülmesine karar verilmiştir. Sanığın suçun işlenmesinde kullanılan silahın ve eklerinin iadesi taleplerinin ek kararlarla reddine karar verilmiştir.

IV. GEREKÇE

Sanık ... hakkında genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması suçundan kurulan hükmün; Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 02.05.2023 tarihli ve 2022/1050 Esas, 2023/2675 Karar sayılı kararıyla Yargıtay denetiminden geçtiği anlaşıldığından Tebliğnamedeki iade görüşüne iştirak edilmemiştir. Tebliğnamede; temyiz incelemesine konu edilen karar tarihinin; 19.03.2021 tarihi yerine sehven 10.12.2015 tarihi olarak yazıldığı tespit edilmiştir.

Sanık hakkında hükmedilen düşme kararı temyiz incelemesine tabi olup; sanığın silahın ve eklerinin kendisine iadesine dair taleplerinin reddine ve red kararlarına itirazların reddine ilişkin 06.04.2021 tarihli ve 02.08.2021 tarihli ek kararların hukuki değerden yoksun olduğu tespit edilerek yapılan incelemede;

1. Sanığın genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması suçundan 5 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilip karar 03.03.2016 tarihinde kesinleşmiştir. Sanığın 5 yıllık denetim süresi içerisinde kasıtlı suç işlemediği anlaşıldığından kamu davasının düşürülmesine karar verilmesi hukuka uygun olup; söz konusu 19.03.2021 tarihli düşme kararında adli emanetin 2015/204 sırasında kayıtlı olan silahın ve eklerinin akıbetiyle ilgili bir hüküm bulunmamaktadır. Müsadere kararı hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin karar ile birlikte verilmiştir. Dolayısıyla; düşme kararıyla birlikte hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve müsadere kararı artık hukuken mevcut değildir. Dosya kapsamına göre sanığın uzman jandarma olarak görev yaptığı anlaşıldığından suçun işlenmesinde kullanılan silahın ve eklerinin akıbeti konusunda idarenin takdir yetkisi bulunmaktadır.

2. Açıklanan nedenlerle; hükümde, Yargıtay tarafından düzeltilmesi mümkün görülen (söz konusu silahın ve eklerinin gerekli işlemlerin yapılması için idareye teslimine karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi) dışında bir hukuka aykırılık görülmemiştir.

V. KARAR

2. Açıklanan nedenlerle; hükümde, Yargıtay tarafından düzeltilmesi mümkün görülen (söz konusu silahın ve eklerinin gerekli işlemlerin yapılması için idareye teslimine karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi) dışında bir hukuka aykırılık görülmemiştir.

V. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle Bozüyük 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 19.03.2021 tarihli ve 2015/343 Esas, 2015/417 Karar sayılı kararına yönelik sanığın temyiz isteği yerinde görüldüğünden hükmün, 1412 sayılı Kanun’un 321 inci maddesi gereği BOZULMASINA, bu husus yeniden yargılamayı gerektirmediğinden aynı Kanun’un 322 nci maddesi gereği hükme “adli emanetin 2015/204 sırasında kayıtlı olan silahın ve eklerinin gerekli işlemlerin yapılması için idareye teslimine” ibaresinin eklenmesi suretiyle hükmün, Tebliğname’ye aykırı olarak, oy birliğiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

30.09.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/10989, Karar No: 2012/11383, Tarih: 14.06.2012

**10. Hukuk Dairesi         2012/10989 E.  ,  2012/11383 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

No :579-385

Dava, hak sahibi konumunda yer alan davacıya bağlanan ölüm (yetim) aylığının 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre kesilmesi yönündeki davalı SGK Başkanlığı işleminin iptali ile kesilme tarihi itibarıyla aylığın yeniden bağlanması gerektiğinin tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmün, davacı avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 2005 yılında kesinleşen davacıya, 2002 yılında yaşamını yitiren iştirakçi babası üzerinden 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan ölüm (yetim) aylığının, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle davalı Kurumca gerçekleştirilen işlemle kesilerek, yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar yönünden borç tahakkuku işlemi tesis edildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56'ncı maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas – 2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Önemle vurgulanmalıdır ki, 818 sayılı Borçlar Kanununun 53'üncü maddesinde, hukuk mahkemesi hakiminin kusur belirlemesi yaparken ceza hukukunun sorumluluğa ilişkin hükümleri ve ceza mahkemesinden verilen beraat kararı ile bağlı olmadığı, ceza mahkemesi kararının, kusurun takdiri ve zararın miktarının belirlenmesi konusunda dahi hukuk hakimini bağlamayacağı yönünde düzenleme yapılmış olup, anılan maddede hukuk hakiminin ceza kararında kesinleşen maddi olgularla bağlı olduğuna ilişkin herhangi bir açıklık bulunmamasına karşın, öğreti tarafından ve uygulayıcı konumundaki yargı makamlarınca “maddi olgularla bağlılık” ilkesi benimsenmiştir. Bunun temelinde hiç kuşkusuz mahkemelere güven duygusu bulunmaktadır. Bu bakımdan, ceza mahkemesince görülüp kesinleşen dava dosyasındaki boşanan eşlerin eylemli birlikteliklerine ilişkin saptamalar da, anılan ilke gereğince değerlendirmeye alınmalıdır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.