muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2014/299, Karar No: 2014/4277, Tarih: 03.03.2014

**2. Hukuk Dairesi         2014/299 E.  ,  2014/4277 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (Aile) Mahkemesi

DAVA TÜRÜ :Boşanma

Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:

Dava dosyası inceleme için elektronik ortamda gönderilmiştir.

Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullanılarak Yargıtay'a elektronik ortamda gönderilen dosyaların elektronik ortamda incelenebilmesi için dosyadaki tüm evrakların "taranma" suretiyle elektronik ortama aktarılmış olması zorunludur.(HUMK md. 445)Hiç kaydedilmemiş veya sisteme kaydedildiği halde taranmamış,eksik ya da hatalı taranmış veya usulüne uygun tarandığı halde doğru isimlendirilmemiş evrak barındıran dosyaların elektronik ortamda incelenebilmesi mümkün değildir. Açıklanan sebeple, fiziki imkansızlık sebebiyle taranamayan belge var ise, dosyanın elektronik ortamda değil, fiziki olarak gönderilmesi (duruşmalı temyiz edilen dosyaların her halükarda elektronik değil, fiziki olarak gönderilmesi) gerekmektedir. Fiziki olarak gönderilen dosyalar ayrıca elektronik ortamda gönderilmemelidir.

Dairemize elektronik ortamda gönderilen ve sisteme kaydedilen dosyanın yapılan ön incelemesinde yukarıdaki esaslara uyulmadığı görülmektedir. Bu halde dosyanın elektronik ortamda incelenebilmesi mümkün değildir. Mahkemesince dosyanın yeniden kontrol edilerek eksikliklerin gösterilen şekilde tamamlanması, fiziki imkansızlık sebebiyle bunun mümkün olmaması halinde ise elektronik ortamda değil,fiziki olarak gönderilmesi amacıyla dosyanın mahalli mahkemesine İADESİNE oybirliğiyle karar verildi. 03.03.2014 (Pzt.)
Yargıtay — Esas No: 2013/12309, Karar No: 2014/5554, Tarih: 24.02.2014

**9. Hukuk Dairesi         2013/12309 E.  ,  2014/5554 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : DİYARBAKIR 1. İŞ MAHKEMESİ

TARİHİ : 27/09/2013

NUMARASI : 2013/381-2013/759

DAVA :Davacı vekili, davacının ödenmeyen fazla mesai, tatil çalışmaları karşılığı ücret, yol ve yemek bedeli alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, davacının davalı şirketin alt işverenlere verdiği hizmette arıza teknisyeni olarak işe başladığını, dava dışı şirketler ile davalı arasında asıl-alt işveren ilişkisinin varlığı bulunduğunu, işyerinde vardiyalı sistem olmasına rağmen her gün 16 saat çalıştırıldığını, Cumartesi günleri yarım gün çalışması gerekirken bu günde de aynı şekilde çalıştığını, bu çalışmalarından dolayı fazla mesai ücreti ödenmediğini, davacının bayram ve genel tatil günlerinde de çalıştırıldığını, ücretinin ödenmediğini, davacının hafta tatil günlerinde de çalışma sisteminin aynı şekilde olduğunu, davacının işe alınırken yol ve yemek yardımı yapılacağının söylendiğini, davalı Kurumun da ihaleli çalışan işçilere nakdi olarak bu yardımları yaptığını kabul ettiğini belirterek, davacının ödenmeyen fazla mesai, tatil çalışmaları karşılığı ücret, yol ve yemek bedeli alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili husumet ve zamanaşımı itirazında bulunarak, işyerinde vardiya usulü çalışma bulunduğundan davacının fazla mesaisinin sözkonusu olmadığını, vardiya dönüşlerinde dinlenme verildiğinden hafta tatili talebinin yerinde olmadığını, davacının alt işverenlerin sunduğu servis imkanından faydalandığını, davacının ücretlerini alırken ihtirazı kayıt koymadığını, bu sebeple taleplerinin yerinde olmadığını, davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Davalı vekili husumet ve zamanaşımı itirazında bulunarak, işyerinde vardiya usulü çalışma bulunduğundan davacının fazla mesaisinin sözkonusu olmadığını, vardiya dönüşlerinde dinlenme verildiğinden hafta tatili talebinin yerinde olmadığını, davacının alt işverenlerin sunduğu servis imkanından faydalandığını, davacının ücretlerini alırken ihtirazı kayıt koymadığını, bu sebeple taleplerinin yerinde olmadığını, davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece yapılan yargılama sonunda alınan hesap raporuna ve davacı tarafından gösterilen, ancak davalıya karşı aynı nitelikte dava açan tanıkların beyanına itibar edilerek, davalının arıza, onarım ve bakım işini bir kısım şirketlere ihale ile verdiği, davalının asıl işveren olarak işçilik alacaklarından sorumlu olduğu, davacının bu işte arıza teknisyeni ESAS elemanı olarak çalıştığı, günde 3 saat haftada 18 saat olmak üzere fazla çalışma yaptığı, ayda 2 defa hafta tatilinde çalıştığı, dini bayramların ilk günü hariç tün bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığı, davalı işverenin bu çalışmalarının karşılığını ödediğini kantılayamadığı, davacının talep edilen bu alacaklara hak kazandığı, davacının yol ücreti ve yemek ücreti talebinde bulunduğu, davalı tarafın bu ücretlerin ödendiğini savunduğu, ancak bordrolarda yol ve yemek ücreti adı altında bir ödeme kaleminin bulunmadığı gerekçesi ile hesaplanan fazla mesai ücretinden % 40, tatil çalışmaları karşılığı ücretten % 30 oranında indirim yapılarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Karar davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

E) Gerekçe:

1.Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2. İş hukukunda çalışma olgusunu, bu kapsamda fazla mesai yaptığını, tatillerde çalıştığını iddia eden işçi, karşılığı ücretin ödendiğini de işveren kanıtlamalıdır.

Fazla ve tatillerde çalışma her türlü delille kanıtlanabilir. Fazla çalışmanın ispatı konusunda işyeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, işyeri iç yazışmaları, delil niteliğindedir. Ayrıca bu tür çalışmada işverenin resmi kurum olması halinde kurumun işin düzenlemesine yönelik uygulaması da araştırılmalıdır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun da kural olarak haftalık çalışma esası benimsenmiştir. Kanunun 41. Maddesine göre “Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır.

Diğer taraftan 6100 HMK.’un tanıkla ilgili hükümleri incelendiğinde, 240/1 maddesinde “Davada taraf olmayan kişiler tanık olarak gösterilebilir”, 250. Maddesinde ise “Tanığın davada yararı bulunmak gibi tanıklığının doğruluğu konusunda kuşkuyu gerektiren sebepler varsa, bunu iki taraftan biri iddia ve ispat edebilir” kurallarına yer verilmiştir.

Diğer taraftan 6100 HMK.’un tanıkla ilgili hükümleri incelendiğinde, 240/1 maddesinde “Davada taraf olmayan kişiler tanık olarak gösterilebilir”, 250. Maddesinde ise “Tanığın davada yararı bulunmak gibi tanıklığının doğruluğu konusunda kuşkuyu gerektiren sebepler varsa, bunu iki taraftan biri iddia ve ispat edebilir” kurallarına yer verilmiştir.

Dosya içeriğine göre davacı tarafından dinlenen tanıklar, davalı işveren aleyhine aynı isteklerle dava açan, davalı ile uyuşmazlık içinde olan ve dolayısı ile davada yararı bulunan kişilerdir. Bu kişilerin tanıklıklarına Dairemiz uygulaması uyarınca itibar edilemez. Kaldı ki anılan normatif hükümler karşısında da tanıklıkları sonuca etkili değildir. Bu nedenle davacının bu konuda var ise bildirdiği diğer delilleri toplanmalı, dayanmış ise işin düzenlenmesine ilişkin kayıtları gerekirse bilirkişi marifeti ile işyerinde kesif yapılarak incelenmeli, rapor alınmalı ve sonucuna göre fazla mesai ve tatil çalışmaları varsa hesaplanıp hüküm altına alınmalıdır. Eksik inceleme ve davada yararı bulunan ve işveren ile ihtilaf halinde olan tanıkların soyut beyanına dayanarak anılan alacakların kabulü hatalıdır.

F) Sonuç:

Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 24.02.2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/5895, Karar No: 2013/277, Tarih: 22.01.2013

**23. Hukuk Dairesi         2012/5895 E.  ,  2013/277 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasında görülen tazminat davası sonucunda verilen hükmün düzeltilerek onanmasına ilişkin Dairemizin 06.06.2012 gün ve 1601 Esas, 3977 Karar sayılı ilamının karar düzeltme yoluyla incelenmesi davalılar ..., ... ve ... vekilleri tarafından istenilmekle, dosya incelendi, gereği görüşüldü:

- KARAR -

Davacı vekili, müvekkili kooperatifin 2001-2005 yılları arasında yönetim ve denetim kurulu üyesi olan davalıların, 2002 yılında tamamlanan bir kısım daireleri üyelerin kullanımına sunduğunu, bir kısım daireleri ise kiraya verdiklerini ancak kira gelirlerini zamanında bildirmemelerinden dolayı müvekkili kooperatifin 127.170,27 TL vergi cezası ödemek zorunda kaldığını, davacıların görevlerini ihmal ettiklerini ve müvekkili kooperatifi zarara uğrattıklarını ileri sürerek, kooperatif adına taahhuk ettirilen 127.170,27 TL vergi borcunun davalılardan tahsilini talep ve dava etmiştir.

Davalı ..., davaya cevap vermemiştir.

Davalılar vekilleri, 2000 yılı olağan genel kurul toplantısında erken biten dairelerin hak sahiplerine teslimine, ince işlerin sahipleri tarafından yaptırılmasına, bu dairelerin aylık kiralarının 100,00 TL'den az olmamasına dair karar alındığını, burada amacın kiralama olmadığını, üçüncü kişilerle yapılmış hukuksal anlamda bir kiralama bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece; davacı kooperatif tarafından inşaatı biten dairelerin üçüncü kişilere kiralanmayıp hak sahibi ortaklara teslim edildiği, konutların teslimi aşamasında tüm konutlar bitirilmediğinden aidata yakın aylık bir bedel alındığı, üyelerle davacı kooperatif arasında gerçek anlamda bir kira ilişkisinin bulunmadığı, üyelerden kira adı altında kooperatifin giderlerine katılım amacıyla alınan bedelin KDV ödenmesini gerektirmediği ayrıca hatalı olarak kesilen vergi cezasına karşı itiraz edilmesi ve itirazın kabul edilmemesi halinde dava açılarak bu vergi cezasının kaldırılması mümkün iken itiraz yoluna gidilmeden uzlaşma yolu ile kesilen vergi cezasının ödendiği, vergi cezasının ödenmesinde davalıların kusurunun bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine dair verilen karar, davacılar vekilinin temyiz istemi üzerine Dairemizin 06.06.2012 tarih ve 1601 E, 3977 K sayılı ilamıyla düzeltilerek onanmıştır.

Bu kez, davalılar ..., ... ve ... vekili karar düzeltme isteminde bulunmuştur.

Yargıtay ilamında belirtilen gerektirici sebeplere göre, HUMK'nın 440. Maddesinde sayılan hallerden hiçbirisine uymayan karar düzeltme isteminin reddi gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, davalılar ..., ... ve ... vekilinin karar düzeltme isteminin REDDİNE, 06,55 TL harç ve takdiren 218,00 TL para cezasının karar düzeltme isteyenden alınarak Hazine'ye gelir kaydedilmesine, 22.01.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/2148, Karar No: 2011/5925, Tarih: 24.11.2011

**12. Ceza Dairesi         2011/2148 E.  ,  2011/5925 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Ceza Mahkemesi

Suç : Taksirle öldürme

Hüküm : 765 sayılı TCK'nın 455/1-son, 72, 40; 647 sayılı Kanunun 4 ve 5. maddeleri gereğince mahkumiyet.

Taksirle öldürme suçundan sanık hakkında verilen mahkumiyet hükmü sanık müdafii tarafından temyiz edilmekle , dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre, sanık müdafinin sanığın kusurunun bulunmadığına, eksik araştırma yapıldığına, cezanın ertelenmesi gerektiğine ilişkin temyiz itirazlarının reddine, ancak;

Sanık hakkında hüküm kurulurken 765 sayılı TCK’nın 455/1. maddesi gereğince temel adli para cezasının 5252 sayılı Kanunun 5/2. maddesi uyarınca 450 TL olması gerektiği halde 489 TL olarak belirlenmesi, Kanuna aykırı olup, hükmün bu nedenle 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi gereğince BOZULMASINA, bu hususun yeniden yargılama yapılmaksızın aynı Kanunun 322. maddesi uyarınca düzeltilmesi mümkün bulunduğundan, mahkemenin takdiri de gözetilerek sanığın 765 sayılı TCK’nın 455/1. maddesi uyarınca hapis cezasının yanında 450 TL adli para, sanığa verilen adli para cezasının sanığın kazadaki kusuru dikkate alınarak 765 sayılı TCK'nın 459/son maddesi gereğince 6/8 oranında indirilerek 112 TL adli para, sanığa verilen aynı türden adli para cezalarının TCK 72. maddesi uyarınca içtima ettirilerek sanığın neticeten 2272 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına, hükümdeki usul ve kanuna uygun bulunan sair hususların aynen bırakılmasına karar verilmek suretiyle hükmün isteme uygun olarak DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 24.11.2011 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/31664, Karar No: 2015/19597, Tarih: 19.10.2015

**7. Hukuk Dairesi         2015/31664 E.  ,  2015/19597 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi : İnegöl 1. Asliye Hukuk Mahkemesi

(İş Mahkemesi Sıfatıyla)

Tarihi : 25/05/2015

Numarası : 2013/69-2015/366

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtay'ca incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü:

Dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayandığı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre davalı vekilinin yerinde bulunmayan tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı temyiz harcının temyiz eden davalıya yükletilmesine, 19/10/2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/1172, Karar No: 2014/5126, Tarih: 10.03.2014

**2. Hukuk Dairesi         2014/1172 E.  ,  2014/5126 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Aile Mahkemesi

DAVA TÜRÜ :Boşanma

Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm, davalı tarafından temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:

Dava dosyası inceleme için elektronik ortamda gönderilmiştir.

Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullanılarak Yargıtay'a elektronik ortamda gönderilen dosyaların elektronik ortamda incelenebilmesi için dosyadaki tüm evrakların "taranma" suretiyle elektronik ortama aktarılmış olması zorunludur.(HUMK md. 445)Hiç kaydedilmemiş veya sisteme kaydedildiği halde taranmamış,eksik ya da hatalı taranmış veya usulüne uygun tarandığı halde doğru isimlendirilmemiş evrak barındıran dosyaların elektronik ortamda incelenebilmesi mümkün değildir. Açıklanan sebeple, fiziki imkansızlık sebebiyle taranamayan belge var ise, dosyanın elektronik ortamda değil, fiziki olarak gönderilmesi (duruşmalı temyiz edilen dosyaların her halükarda elektronik değil, fiziki olarak gönderilmesi) gerekmektedir. Fiziki olarak gönderilen dosyalar ayrıca elektronik ortamda gönderilmemelidir.

Dairemize elektronik ortamda gönderilen ve sisteme kaydedilen dosyanın yapılan ön incelemesinde yukarıdaki esaslara uyulmadığı görülmektedir. Bu halde dosyanın elektronik ortamda incelenebilmesi mümkün değildir. Mahkemesince dosyanın yeniden kontrol edilerek eksikliklerin gösterilen şekilde tamamlanması, fiziki imkansızlık sebebiyle bunun mümkün olmaması halinde ise elektronik ortamda değil,fiziki olarak gönderilmesi amacıyla dosyanın mahalli mahkemesine İADESİNE oybirliğiyle karar verildi. 10.03.2014 (Pzt.)
Yargıtay — Esas No: 2012/7230, Karar No: 2012/8677, Tarih: 14.05.2012

**10. Hukuk Dairesi         2012/7230 E.  ,  2012/8677 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

No :297-969

Asıl dava, hak sahibi konumunda yer alan davacıya bağlanan ölüm aylığının 5510 sayılı Kanun hükümleri gereğince kesilmesi yönündeki davalı SGK Başkanlığı işleminin iptali ile aylığın, kesilme tarihi itibarıyla yeniden bağlanması gerektiğinin tespiti, birleşen davada ise kurum itirazın iptali ve takibin devamı isteminde bulunmuştur.

Mahkemece, asıl davanın kabulüne, birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmün, asıl davanın davalısı, birleşen davanın davacısı Kurum avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 27.02.2006 tarihinde kesinleşen davacıya, 15.06.2005 günü yaşamını yitiren sigortalı babası üzerinden 506 sayılı Kanun hükümlerine göre hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan ölüm aylığının, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle davalı Kurumca 2010 yılının Temmuz ayında gerçekleştirilen işlemle 01.10.2008 tarihi itibarıyla kesilerek, 24.10.2008 – 23.11.2010 döneminde yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar yönünden borç tahakkuku işlemi tesis edildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56'ncı maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas – 2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Önemle vurgulanmalıdır ki, 818 sayılı Borçlar Kanununun 53'üncü maddesinde, hukuk mahkemesi hakiminin kusur belirlemesi yaparken ceza hukukunun sorumluluğa ilişkin hükümleri ve ceza mahkemesinden verilen beraat kararı ile bağlı olmadığı, ceza mahkemesi kararının, kusurun takdiri ve zararın miktarının belirlenmesi konusunda dahi hukuk hakimini bağlamayacağı yönünde düzenleme yapılmış olup, anılan maddede hukuk hakiminin ceza kararında kesinleşen maddi olgularla bağlı olduğuna ilişkin herhangi bir açıklık bulunmamasına karşın, öğreti tarafından ve uygulayıcı konumundaki yargı makamlarınca “maddi olgularla bağlılık” ilkesi benimsenmiştir. Bunun temelinde hiç kuşkusuz mahkemelere güven duygusu bulunmaktadır. Bu bakımdan, ceza mahkemesince görülüp kesinleşen dava dosyasındaki boşanan eşlerin eylemli birlikteliklerine ilişkin saptamalar da, anılan ilke gereğince değerlendirmeye alınmalıdır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.