muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2014/1444, Karar No: 2014/5431, Tarih: 09.09.2014

**23. Hukuk Dairesi         2014/1444 E.  ,  2014/5431 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Küçükçekmece 4. Asliye Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 06/06/2013

NUMARASI : 2011/981-2013/348

Taraflar arasındaki tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

-K A R A R-

Davacı vekili, müvekkili ile davalı arasında 21.04.2010 tarihinde imzalanan arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinde, inşaatın süresinin sözleşme tarihinden itibaren 18 ay olarak kararlaştırıldığını, buna göre inşaat en geç 21.10.2011 tarihinde bitirilerek dört adet bağımsız bölümün müvekkiline teslim edilmesi gerekirken teslimin halen gerçekleşmediğini, inşaatın tamamlanmadığını, ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla eksik bırakılan edim nedeniyle 20.000,00 TL tazminatın davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, müvekkilinin edimlerini yerine getirerek, davacıya isabet eden bağımsız bölümleri 19.08.2011 tarihinde davacıya teslim ettiğini ve hatta davacı adına tapuya tescil edildiğini, o tarihten beri davacının fiilen kullandığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, iddia, savunma ve benimsenen bilirkişi raporuna göre, davalı yüklenicinin sözleşmeye uygun olarak edimini ifa ederek dört adet bağımsız bölümü davacıya teslim ettiği, davacının iki adet bağımsız bölümü kiraya verdiği, yüklenicinin edimini ayıplı ya da eksik ifa ettiği iddiasının ispatlanamadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir

1- Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davacı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiştir

2-Dava, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesine dayalı eksik iş bedelinin tahsili istemine ilişkindir.

Taraflar arasında imzalanan arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin 6. maddesi, "Müteahhide teslim edilecek taşınmazlar üzerinde inşa edilecek inşaatın süresi, bu sözleşmenin noterde imzasını müteakip başlayarak toplam 18 ay olup, müteahhit inşaatı bu süre sonunda inşaat ruhsatına ve iş bu sözleşmeye uygun olarak, noksansız, kusursuz ve her türlü ayıptan ari anahtar teslim olarak bitirir ve iskân ruhsatını alarak arsa sahiplerine teslim edecektir. Bu sözleşmenin yapılmasından itibaren 3 ay içinde inşaat ruhsatının alınıp inşaata başlanılacağı, müteahhit tarafından kabul ve taahhüt edilmiştir. Bu üç aylık süre toplam 18 aylık sürenin içinde olup ek bir süre değildir. Bu sözleşmede belirtilen süreler kesin süre niteliğinde olup müteahhit bu sürelere uymakla yükümlüdür."hükmünü içermektedir.

Mahkemece yapılan keşifte davacıya ait bağımsız bölümlerde inceleme yapılmadığı davacı yanca iddia edilmiş, bilirkişi kurulu raporunda davacıya ait bağımsız bölüm numaralarının hem tapu kayıtlarıyla, hem de raporun sonuç kısmıyla çeliştiği, bu çelişki giderilmeden yazılı olduğu şekilde davanın reddine karar verildiği anlaşılmış olup, davacı vekili temyiz dilekçesinde açıkça eksikliklerin dava tarihinden sonra tamamlandığını belirtmiştir.

Bu durumda mahkemece, davalı yüklenicinin inşaatı iskân ruhsatı alarak teslim etmeyi taahhüt etmiş olduğu ve davacının dava dilekçesinde genel olarak davalı yüklenicinin inşaatı tamamlamadığı ve sözleşme şartlarını ihlâl ettiğini de iddia ettiği gözönünde bulundurularak, öncelikle ilgili Belediye Başkanlığı'na yazı yazılmak suretiyle dava konusu inşaata ait onaylı proje ve işlem dosyası getirtilerek, inşaata oturma (iskân) izni verilip verilmediği, verilmemiş ise sebebi ile eksikliklerin bildirilmesi istendikten sonra, uzman bilirkişi kurulu refakatinde keşif ve inceleme yapılarak sözleşme ve mimari projeye göre davacıya ait bağımsız bölümlerde dava tarihinden sonra tamamlandığı belirtilen eksik işler ve bedelleri ile oturma (iskân) izni verilmemiş ise, iskân ruhsatı alınması için gereken masraflar bilirkişi heyetince kalem kalem belirlenerek, dava tarihinden sonra tamamlanan eksik iş bedelleri ile ilgili davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi, iskân ruhsatı alınmamış ise iskân ruhsat alınması için gereken masrafların hüküm altına alınması, konusuz kalan bölüm ile ilgili davalının dava açılmasına sebebiyet verdiği hususunun yargılama giderleri ve vekalet ücreti takdirinde nazara alınması gerekirken, davanın gecikme tazminatı istemine ilişkin olmadığı, arsa sahibinin bağımsız bölümünü kiraya verse dahi eksik ve ayıplı iş bedelini talep edebileceği gözden kaçırılarak, denetime elverişli olmayan bilirkişi raporuna itibarla yanılgılı gerekçeye dayalı olarak yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmamıştır.

SONUÇ: Yukarıda (1) no'lu bentte açıklanan nedenle, davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine (2) no'lu bentte açıklanan nedenle, temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün davacı yararına BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde iadesine, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 09.09.2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/9081, Karar No: 2020/1977, Tarih: 25.02.2020

**12. Ceza Dairesi         2019/9081 E.  ,  2020/1977 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Ceza Mahkemesi

Suç : Trafik güvenliğini tehlikeye sokma

Hüküm : TCK'nın 179/3. maddesi delaletiyle 179/2, 62, 50/1-a, 52/1-2, 52/4. maddeleri gereği mahkumiyet

Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan sanığın mahkumiyetine ilişkin hüküm, sanık müdafii tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre, sanık müdafiinin suçun oluşmadığına, lehe hükümlerin uygulanması gerektiğine ilişkin temyiz itirazlarının reddine, ancak;

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 23/01/2018 tarih, 2017/463 Esas, 2018/20 Karar sayılı ve 23/01/2018 tarih, 2015/962 Esas, 2018/16 Karar sayılı ilamlarında vurgulandığı üzere, sanık hakkında hükmolunan adli para cezasının ödenmemesi halinin infaz aşamasında değerlendirilmesi gerektiği dikkate alındığında, 5237 sayılı TCK'nın 52/4. maddesi yerine 5275 sayılı Kanunun 106/3. maddesinin uygulanması bozma nedeni yapılmamıştır.

Dosya içeriğine göre olay günü saat: 21.40 sıralarında sanığın sevk ve idaresindeki araç ile kolluk kuvvetleri tarafından yapılan kontrolde durdurulduğu, güvenli sürüş yeteneğini ortadan kaldıracak şekilde 1,03 promil alkollü olarak araç kullandığı tespit edildiği olayda;

Sanık hakkında hükmedilen kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesine karar verilirken adli para cezasının belirlenmesine esas alınan tam gün sayısının gösterilmemesi suretiyle TCK'nın 52/3. maddesine aykırı hareket edilmesi;

Kanuna aykırı olup, hükmün bu nedenle 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi gereğince halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, ancak yeniden yargılamayı gerektirmeyen bu konularda, aynı Kanunun 322. maddesi gereğince karar verilmesi mümkün bulunduğundan, aynı maddenin verdiği yetkiye istinaden hükmün 3. paragrafının hükümden çıkarılarak yerine “Sanığın sosyal ve ekonomik durumu göz önüne alınarak, sanığa verilen hapis cezasının TCK'nın 50/1-a maddesi gereğince adli para cezasına çevrilmesine, sanığa verilen adli para cezasının TCK'nın 52/3. maddesi gereğince 75 tam gün karşılığı adli para cezası olarak belirlenmesine, TCK'nın 52/2. maddesi gereğince sanığın ekonomik ve şahsi halleri gözönünde bulundurularak bir gün karşılığı adli para cezasının takdiren 20 TL olarak hesabıyla 1500 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına” ibaresinin eklenmesi ile sair yönleri usul ve kanuna uygun bulunan hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA 25/02/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/9088, Karar No: 2014/10007, Tarih: 16.09.2014

**16. Hukuk Dairesi         2014/9088 E.  ,  2014/10007 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :KADASTRO MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün Yargıtay'ca incelenmesi istenilmekle; temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı, inceleme raporu ve dosyadaki belgeler okundu, GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Kadastro sırasında ... Köyü çalışma alanında bulunan 168 ada 33 parsel sayılı 7.033,57 metrekare yüzölçümündeki taşınmaz, kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği nedeniyle davalı ... adına tespit edilmiştir. Davacı ... , taşınmazın kaçak ve yitik kişilerden ... ye kalan yerlerden olduğu iddiasına dayanarak dava açmış, yargılama sırasında tapu ve vergi kayıtlarına da dayanmıştır. Mahkemece kesin süre içinde keşif giderinin karşılanmadığı gerekçesiyle verilen kararın doğru olmadığına yönelik usule ilişkin bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonunda; davanın reddine, çekişmeli taşınmazın tespit gibi tapuya tesciline karar verilmiş; hüküm, davacı ... temsilcisi tarafından temyiz edilmiştir.

Dosya içeriğine, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre yerinde olmayan temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA, ... harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına,

16.09.2014 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/3774, Karar No: 2023/5660, Tarih: 22.05.2023

**10. Hukuk Dairesi         2023/3774 E.  ,  2023/5660 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/841 E., 2023/217 K.

HÜKÜM/KARAR : Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : Trabzon 2. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/45 E., 2022/37 K.

Taraflar arasındaki borçlanma talebinin geçerli olduğunun tespiti ile aksi yöndeki Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin yurtdışında bulunduğu Avusturya'da ikamet ettiği ve çalıştığı günleri 3201 sayılı Kanun'a göre borçlanmak istediğini ve 31.07.2019 tarihinden önce borçlanma talep dilekçesi ile SGK'ya müracaat ettiğini, Trabzon SGK İl Müdürlüğünün 12.12.2019 tarihli yazı ile borçlanılacak süreye ilişkin hizmet belgesi aslının gönderilmesini istediğini, davalı Kurumun 12.12.2019 tarihli yazıyı davacıya iadeli taahhütlü göndermek yerine adi posta ile gönderdiğini, yazının müvekkilinin eline geçmediğini, davacının borçlanmanın sonucunu haricen öğrenmek istediğinde istenilen belgelerin üç ay içinde verilmemesi nedeni ile borçlanma talep dilekçesinin işlemden kaldırıldığını haricen öğrendiğini, davacının konunun yeniden değerlendirilmesi talepli dilekçesine de 31.12.2020 tarihli yazı ile olumsuz cevap verildiğini, yapılan işlemin usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek davacıya adi posta ile gönderilen 13.13.2019 tarihli yazı ile istenilen belgelerin 3 aylık süre içinde verildiğinin kabulü ile 31.07.2019 tarihinden önce verilen borçlanma talep dilekçesinin geçerli olduğunun tespitine, aksi yöndeki Kurum işleminin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

II. CEVAP

Davalı vekili; davacının taleplerinin kabul edilemeyeceğini, zira, yurt dışı borçlanma başvurularında belge ibraz etme yükümlülüğü başvuru sahiplerine ait olup eksik bilgi ve belge bulunması durumunda kendilerine yazılı olarak 3 aylık belge temini süresi için yazılı bilgi verildiğini, Kurumda davacı ile ilgili kayıtlar incelendiğinde davacı sigortalının 3 aylık yasal süre içerisinde yurt dışı borçlanmaya esas belgelerin tamamının asıllarını Trabzon SGK İl Müdürlüğüne ibraz etmediğinin tespit edildiğini, bu nedenle 12.12.2019 tarihli yazı ile 3201 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesine göre borçlanma talebi ile ilgili olarak bilgi ve belgeler eksik bulunduğundan borçlanma işleminin yapılamadığı, hakkında gerekli işlemlerin yapılabilmesi için 3 aylık süreyi geçirmeden aşağıda x ile işaretlenmiş paragraftaki açıklamalara göre iştemin yapılmaması durumunda borçlanma başvurusunun geçersiz olacağı uyarı ve bilgilendirme yazısı ile sigortalıya bildirildiğini, bu bildirimin alt kısmında ise eksik bilgi ve belgelerin (x) borçlanılacak süreye ilişkin hizmet belgesinin gönderilmesinin istendiğini, 3201 sayılı Kanun'a göre Kurumca yapılan işlemlerin kanuna, usule ve hakkaniyete uygun olduğunu, davacının eksik belgelerinin üç ay içerisinde Kuruma gönderilmediğini ve bu nedenle borçlanma başvurusunun geçersiz olduğunu savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile tüm dosya muhteviyatı birlikte değerlendirildiğinde; davacı vekilince, eksik belge bildiriminin kendilerine bildirilmediği ileri sürülmüştür. Kurum tarafından, eksik belgelerin tamamlanması için davacıya bildirimde bulunulduğu iddia edilmekteyse de bahsi geçen bildirimin davacıya tebliğine, davacının yapılan tebliğe rağmen tamamlanması istenen belgeyi Kuruma sunmadığına dair somut bir delil sunulmamıştır. Bu durumda, eksik evrakların giderilmesi için davacıya usulüne uygun olarak yapılmış bir ihtarın varlığı kanıtlanamadığından başvurunun eksik belgelerin süresi içerisinde gönderilmemesi nedeniyle geçersiz sayılmasına ilişkin Kurum işlemi yerinde görülmediğinden davanın kabulüne, davacının, 31.07.2019 tarihinden önce verilen borçlanma talep dilekçesinin geçerli olduğunun tespitine, aksi yöndeki Kurum işleminin iptaline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili; davacı sigortalının 3 aylık yasal süre içerisinde yurt dışı borçlanmaya esas belgelerin tamamının asıllarını Trabzon Kurum İl Müdürlüğüne ibraz etmediğinden sigortalıya uyarı ve bilgilendirme yazısı yazıldığını, borçlanılacak süreye ilişkin hizmet belgesinin gönderilmesinin istenmesine rağmen belgelerin gönderilmemesi sebebiyle borçlanma başvurusunun geçersiz olduğunun davacıya bildirildiğini belirterek kararı istinaf etmiştir.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili; davacı sigortalının 3 aylık yasal süre içerisinde yurt dışı borçlanmaya esas belgelerin tamamının asıllarını Trabzon Kurum İl Müdürlüğüne ibraz etmediğinden sigortalıya uyarı ve bilgilendirme yazısı yazıldığını, borçlanılacak süreye ilişkin hizmet belgesinin gönderilmesinin istenmesine rağmen belgelerin gönderilmemesi sebebiyle borçlanma başvurusunun geçersiz olduğunun davacıya bildirildiğini belirterek kararı istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında; davacının 3201 sayılı Kanun kapsamında yurt dışında geçirdiği süreleri borçlanmak için Kuruma 31.07.2019 tarihinde müracaatı üzerine, Kurum tarafından 12.12.2019 tarihli yazı ile davacıdan yurtdışı çalışma belgesinin aslının istendiği, söz konusu yazısının davacıya tebliğine dair bir kaydın bulunmadığı, davacıya usulüne uygun tebligat yapılmadığından çıkış tarihine göre 3 aylık sürenin dolduğundan bahisle borçlanma talebinin geçersiz sayılmasının mümkün bulunmadığı, (benzer yönde Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2021/8832 Esas 2022/1362 Karar, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2021/12345 Esas 2022/3004 Karar, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2020/11753 Esas 2021/8868 Karar sayılı ilamları), mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık olmadığı anlaşılmakla davalı tarafın istinaf itirazları yerinde görülmemiş ve istinaf talebinin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde yer verdikleri hususları belirterek kararın bozulmasını talep etmişlerdir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacının borçlanma talebinin geçerli olduğunun tespiti ile aksi yöndeki Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 3201 sayılı Kanun'un 1, 5 inci maddeleridir.

3. Değerlendirme

Dosya kapsamından davacının Kurum kayıtlarına 01.08.2019 tarihinde giren dilekçesiyle yurt dışı hizmetlerini borçlanma talebinde bulunduğu, Kurumun 12.12.2019 tarihli yazısıyla borçlanılacak süreye ilişkin hizmet belgesi aslının üç ay içinde gönderilmesi için davacıya yazı gönderildiği, ancak söz konusu yazının normal posta ile gönderilmesi nedeniyle tebliğine ilişkin belgenin bulunmadığı, belgelerin süresinde verilmemesi nedeniyle borçlanma talebinin işlemden kaldırıldığı, davacının bu durumu haricen öğrenmesi üzerine Kuruma konunun yeniden değerlendirilmesi için müracaat ettiği ve 31.12.2020 tarihli yazısı ile eksik belgeler süresinde tamamlanmadığı için borçlanmanın geçersiz sayıldığının davacıya bildirildiği anlaşılmaktadır.

5754 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesiyle ve 7186 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesi ile değişik 3201 sayılı Kanun'un "Borçlanma Tutarı ve Borçlanma Tutarının İadesi" başlıklı 4 üncü maddesi, "borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarı, başvuru tarihindeki 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 82 nci maddesinde belirtilen prime esas asgari ve azamî günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın % 45’idir. Ancak prime esas asgari günlük kazancın altında olmamak üzere borçlanma tutarına esas alt sınırı farklı bir miktarda belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Tahakkuk ettirilen borç tutarı, tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ödenir. Ödeme yapılan gün sayısı prim ödeme gün sayısına ve prime esas kazanca dahil edilir. Tahakkuk ettirilen prim borcunu tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödemeyenler için yeniden başvuru şartı aranır.

Borçlanmadan sonradan vazgeçenler ile yapılan borçlanma sonrasında aylık bağlanması için gerekli şartları yerine getiremeyenlere ve bunların hak sahiplerine talepleri üzerine yaptıkları ödemeler, faizsiz olarak iade edilir…” hükmünü içermekte olup; anılan madde içeriğinden de açıkça anlaşılacağı üzere, 3201 sayılı Kanun kapsamındaki borçlanmalarda, borçlanma tutarının belirlenmesinde “borçlanma başvuru tarihi" esas alınmaktadır.

3201 sayılı Kanun'dan yararlanarak yurtdışında geçen sürelerini borçlanmak isteyenler ile Kurum arasında borçlanma işlemine, bunun sonucu olarak ödenecek prim miktarına ilişkin de uyuşmazlıklar çıkmaktadır. Kurumun aktüeryal dengesi ve hakkaniyet ölçüleri gözetilerek ödenecek primin hangi tarihteki prime esas kazanç miktarları esas alınarak belirleneceği üzerinde durulmalıdır. Bu yönde, 3201 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin önceki düzenlemesinde açıkça “ödeme tarihi” esas alındığından, bu konuda çıkabilecek uyuşmazlık ödeme tarihine göre çözümlenmekte iken, yürürlükte olan düzenleme tahakkuk tarihindeki primin tebliğden itibaren üç aylık süre içinde ödenmesi şeklinde olup bu üç aylık sürenin geçirilmesi durumunda borçlanma bedeli olarak ödenecek prim miktarının nasıl belirleneceği irdelenmelidir.

Burada, Kurum işleminin hukuka uygun olması kriter olarak alınmalıdır. Kurum, yapılan borçlanma başvurusunu hukuka uygun olarak değerlendirmiş ve yaptığı borç tahakkukunu tebliğ etmiş, buna rağmen borçlanma bedeli Yasada belirtilen üç aylık süre içinde ödenmemiş ise, 3201 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi gereği borçlanmak için Kuruma yeniden başvuru gerektiğinden, davanın açıldığı tarihe bakılmaksızın buna ilişkin isteğin reddine karar verilmelidir. Örneğin, Türkiye’de sigortalı olarak tescili bulunmayanların borçlanması 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b maddesi kapsamında değerlendirilerek borç tahakkuku yapılması Kanun gereği olup Kurum işlemi hukuka uygun olacağından, tahakkuk ettirilen prim borcunu ödeme yerine, borç tahakkukunun 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesine göre yapılması ve prim borcunun da başvuru tarihindeki prim miktarları esas alınarak belirlenmesine ilişkin davanın reddi gerekecektir.

Kurum işleminin hukuka uygun bulunmaması durumunda ise, prime ilişkin uyuşmazlığın makul süre gözetilerek çözümlenmesi gerekir. Makul sürenin belirlenmesinde, 5510 sayılı Kanun'un 42 nci maddesinden yararlanılabilir. Anılan maddede, “Kurum, sigortalıya veya hak sahiplerine bağlanacak gelir, aylık veya toptan ödemeleri, gerekli belgelerin ve incelemelerin tamamlandığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde hesap ve tespit ederek sonuçlarını yazı ile bildirir.” düzenlemesine yer verilmiştir. Benzer düzenlemeye Mülga 506 sayılı Kanun'un 116 ncı maddesinde de yer almakta idi. Ayrıca, 3201 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinde de üç aylık ödeme süresi belirlenmiş olup tüm bu düzenlemeler, 3201 sayılı Kanunla ilgili uyuşmazlıklarda üç aylık sürenin makul süre olarak alınabileceğini göstermektedir.

Buna göre, Kurumun hukuka aykırı işlemine karşı, Kurum işleminin tebliğ tarihinden itibaren üç aylık makul süre içinde dava açılması durumunda, borçlanılacak prim miktarının başvuru tarihindeki primler esas alınarak belirlenmesi; üç aylık makul süre geçtikten sonra dava açılması durumunda ise, dava yeni borçlanma iradesi sayılarak davanın açıldığı tarihindeki primler esas alınarak borçlanma bedeli belirlenmesi gerekir. Örneğin, Türk vatandaşlığından izinle çıkan kişilerin, Türk vatandaşı oldukları dönemde yurtdışında geçen süreleri borçlanma hakkının varlığı gözetildiğinde, başvuru tarihinde Türk vatandaşı olunmadığı gerekçesiyle borçlanma başvurularının reddi hukuka aykırı olacağından, ödenecek borçlanma bedelinin burada belirtilen kriterlere göre belirlenmesi gerekir.