muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2009/273, Karar No: 2009/314, Tarih: 01.07.2009

Uyuşmazlık, reşit ve mümeyyiz olan bir kişinin (kadının) bir süre birlikte yaşama veya ileride evleneceğiz sözü nedeniyle kızlığının bozulmasından dolayı manevi tazminat isteyip istemeyeceğinden kaynaklanmaktadır.

Uyuşmazlıkla ilgili sonuca varabilmek için öncelikle konuya ilişkin yasal düzenlemelerden bahsetmek gerekir.

TMK’nun (8) nci maddesine göre, “

“Her insanın hak ehliyeti vardır. Buna göre bütün insanlar hukuk düzeninin sınırları içinde haklara ve borçlara ehil olmada eşittir.”

”

TMK’nun (9) ncu maddesine göre, “

“Fiil ehliyetine sahip olan kimse, kendi fiilleri ile hak edinebilir ve borç altına girebilir.”

”

TMK’nun (10) ncu maddesine göre, “

“Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır.

TMK’nun (11) nci maddesine göre, “

“Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı sarhoşluk ve bunlara benzer sebeplerden biri ile akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes bu kanuna göre ayırt etme gücüne sahiptir.”

”

TMK’nun (3/2) maddesine göre, “

“Ancak, durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyi niyet iddiasında bulunamaz.”

”

TMK’nun (2) nci maddesine göre, “

“Herkes, haklarını kullanırken borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.

Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.”

”

TMK’nun (24/1) maddesine göre, “

“Hukuka aykırı olarak kişilik haklarına saldırılan kimse hakimden saldırılara karşı korunmasını isteyebilir.”

”

BK’nun (23) ncü maddesine göre, “

“Akit yapılırken esaslı bir hataya duçar olan taraf o akit ile ilzam olunamaz.”

”

BK’nun (25) nci maddesine göre, “

“Hataya duçar olan taraf hüsnüniyet kaidelerine muhalif bir surette ona istinat edemez.”

”

BK’nun (28) nci maddesine göre, “

“Diğer tarafın hilesi ile akit icrasına mecbur olan tarafın hatası esaslı olmasa bile o akit ile ilzam olunmaz.”

”

BK’nun (29) ncu maddesine göre, “

“Eğer iki taraftan biri diğer tarafın yahut üçüncü bir şahsın ikrahiyle (zoruyla) bir akit yapmış olursa, kendi hakkında lüzum ifade etmez.

BK’nun (47) nci maddesine göre, “

“Hakim hususi halleri nazara alarak cismani zarara düçar olan kimseye manevi zarar namı ile adalete muvafık tazminat verilmesine karar verebilir.”

”

BK’nun (49/1) maddesine göre, “

“Şahsiyet hakkı hukuka aykırı bir şekilde tecavüze uğrayan kişi, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat namı ile bir miktar para ödenmesini dava edebilir.

Yukarıda belirttiğim yasal düzenlemelerden yola çıkarak,

BK’nun (47) nci maddesine göre, “

“Hakim hususi halleri nazara alarak cismani zarara düçar olan kimseye manevi zarar namı ile adalete muvafık tazminat verilmesine karar verebilir.”

”

BK’nun (49/1) maddesine göre, “

“Şahsiyet hakkı hukuka aykırı bir şekilde tecavüze uğrayan kişi, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat namı ile bir miktar para ödenmesini dava edebilir.

Yukarıda belirttiğim yasal düzenlemelerden yola çıkarak,

Kadın ile erkek arasında birinin diğerine karşı hak ve borçlar yönünden eksiklik ve üstünlüğü yoktur. Erkek ve kadın haklara ve borçlara ehil olmada, şehirli, taşralı, doğulu, batılı ayırımı yapılmaksızın yasalar önünde eşittir. Onsekiz yaşını bitirip ergin olan akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmayan dolayısıyla ayırt etme gücüne sahip olan her kadın ve erkek eşit olarak fiil ehliyetine sahiptir. Fiil ehliyetine sahip ve eşit olan her kadın ve erkek kendi fiilleri ile hak edinebilir ve borç altına girebilir. İradeyi fesat’a uğratan hata, hile ve ikrah sonucu eylemde bulunmak zorunda kalan kadın ve erkek bu eylemlerinden sorumlu olmazlar. Ancak, durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kadın ve erkek iyi niyet iddiasında bulunamaz. Kötü niyetli kadın veya erkeği hukuk düzeni korumaz. Kadın olsun erkek olsun kendisine karşı bir eylem yapılması nedeniyle manevi tazminat isteyebilmesi için ya cismani zarara uğradığını ya da hukuka aykırı bir şekilde kişilik haklarına saldırıda bulunulduğu kanıtlaması gerekir.

Tespitleri sonucuna varılır.

Bu tespitlerden sonra somut olayımıza döndüğümüzde olayımız, reşit ve mümeyyiz olan kadın ve erkek kendi rızaları ile sonuçlarını da bilerek ve düşünerek arkadaşlık kurmuşlar (evlilik düşüncesi ile de olabilir) bir kadının rızası ile kızlığı bozulmuş ama ne var ki bu birliktelik evlilikle sonuçlanmadan ayrılma ile son bulma şeklinde gerçekleşmiştir.

Anlatılan olayımız nedeniyle davacı kadın tarafından manevi tazminat istenebilmesi için yukarıda tek tek yazdığım düzenlemelerden TMK’nun 24/1, BK’nun 47 ve 49 ncu maddelerindeki koşulların oluşması gerekir.

Olayımızda, davacı kadın cismani zarara uğramadığı gibi ve bu konuda iddiada olmadığından BK’nun 47 nci maddesinin uygulanmasının koşulları yoktur.

Anlatılan olayımız nedeniyle davacı kadın tarafından manevi tazminat istenebilmesi için yukarıda tek tek yazdığım düzenlemelerden TMK’nun 24/1, BK’nun 47 ve 49 ncu maddelerindeki koşulların oluşması gerekir.

Olayımızda, davacı kadın cismani zarara uğramadığı gibi ve bu konuda iddiada olmadığından BK’nun 47 nci maddesinin uygulanmasının koşulları yoktur.

TMK’nun 24/1 maddesi ile BK’nun 49 ncu maddesinin uygulanarak tazminata karar verilebilmesi için davacının kişilik haklarına HUKUKA AYKIRI bir şekilde saldırıldığının kesinleşmesi gerekir. Olayla ilgili davalının eylemi ceza kanunlarına göre suç değildir. Erkeklerle eşit haklara sahip, onsekiz yaşını bitirip ergin ve ayırt etme gücüne sahip olan davacı kadın kendisine zor (cebir-şiddet) kullanıldığını, hile yapıldığını da iddia ve ispat etmediğine, hatalı davrandı ise, TMK’nun (3/2) maddesine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyi niyetli sayılamayacağına göre, ortada davalının eyleminin hukuka aykırı olduğunu söylemek mümkün değildir. Ortada hukuka aykırı bir eylem yoksa TMK’nun 24/1 ve BK’nun 49 ncu maddelerinin uygulanma koşulları da dolayısıyla tazminat verilmesi koşullarıda gerçekleşmemiştir.

Ergin ve ayırt etme gücüne sahip kadınların erkeklerle eşit olduğunu, seçimlerde iktidarları belirleyecek oy verme hakkının bulunduğunu, evlenme veya evlenmeme veya evlilik harici moda tabirle düzeyli (seviyeli) birlikte yaşama kararını verme hakkının bulunduğunu kabul ettiğimiz kadının somut olayımızda olduğu gibi, cinsel ilişkiye girerken karar vermekten aciz kandırılmış olabileceğini kabul etmek, yukarıda belirttiğim yasal düzenlemelere aykırı olduğu gibi, kendi içinde çelişkili olan tazminat verilmesine ilişkin gerekçeleri de anlayabilmiş değilim.

Her şey bir tarafa ortada hatalı kabul edilebilecek bir davranış varsa bu hata, tamamen erkeklerle eşit olan reşit ayırt etme ve karar verme güç ve yetkisine sahip olan iradesinin hile ve zorla değiştirildiğini iddia ve ispat etmeyen davacı kadına aittir. Ve yukarıda belirttiğim gibi, TMK’nun (3/2) maddesine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyi niyet iddiasında bulunamayacağı gibi, TMK’nun (2/2) maddesine göre de böyle bir kimseyi hukuk düzeni korumaz.

Bu nedenlerle evlenme vaadi ile kızlık bozulduğu iddiası ile davacı kadın lehine manevi tazminata karar verilmesinin yasal dayanağı ve koşulları bulunmadığından sayın çoğunluğun görüşlerine katılmıyorum.
Yargıtay — Esas No: 2021/19383, Karar No: 2024/8881, Tarih: 16.10.2024

**7. Ceza Dairesi         2021/19383 E.  ,  2024/8881 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SAYISI : 2016/36 E., 2016/154 K.

SUÇ : 6831 sayılı Orman Kanunu'na muhalefet

HÜKÜMLER : Beraat, mahkûmiyet

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Kısmî onama, kısmî bozma

Sanıklar hakkında kurulan hükümlerin; karar tarihi itibarıyla temyiz edilebilir olduğu, temyiz edenlerin hükümlerin temyize hak ve yetkilerinin bulunduğu, temyiz istemlerinin süresinde olduğu, temyiz istemlerinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle gereği düşünüldü:

I. TEMYİZ SEBEPLERİ

Katılan ... İdaresi vekilinin temyiz sebepleri; sanıklar hakkında verilen beraat kararının usul ve yasaya aykırı olduğuna, eksik inceleme neticesinde hüküm kurulduğuna, sanık ...'nin ağaçları kestiğini beyan etmesine rağmen delil yokluğu nedeniyle hüküm kurulduğuna ve re'sen tespit edilecek nedenlerle hükümlerin bozulması talebine ilişkindir.

Sanık ...'in temyiz isteği, eksik inceleme ile tanıklar dinlenilmeden karar verildiğine ilişkindir.

II. GEREKÇE

Orman muhafaza memurları tarafından yapılan kontrolde, iki adet ağacın motorlu testereyle kesildiğinin görülmesi üzerine yapılan araştırmada sanık ...'in tapulu tarlada kesilen odunları topladığının

görüldüğü, ...'in; tarla sahibi olan sanık ... ve sanık ...'in bilgisi dahilinde ağaçların kesildiğini beyan etmesi üzerine sanıklar hakkında suç tutanağı düzenlendiği anlaşılmıştır.

Sanıklar hakkında 6831 sayılı Orman Kanunu'na muhalefet suçundan cezalandırılmaları istemiyle kamu davası açılmıştır.

Sanık ... savunmalarında, sanıkları tanıdığını, olaydan önce sanık ...'in iki adet ağacı olduğunu söylediğini ve bunları kesip kesemeyeceğini sorduğunu, kendisi kesim işlerinden anlamadığından bu işler ile uğraşan sanık ...'ye sorduğunu, sanık ...'nin kesmeyi kabul ettiğini ve sanık ... ile birlikte ...'in tapulu arazisine giderek söz konusu ağaçları gösterdiğini beyan etmiştir.

Sanık ... savunmasında, sanık ...'yi tanımadığını, tarlasına gittiğinde ağaçların kesildiğini gördüğünü, ağaçlarla ilgisinin bulunmadığını beyan etmiştir.

Sanık ... savunmasında, ağaç keserken orman muhafaza memurlarının geldiğini, ağaçları sanık ...' in talebi üzerine kestiğini söylediğini, suça konu yerin orman olduğunu bilmediğini beyan etmiştir.

Mahallinde yapılan keşif sonucu orman bilirkişisi tarafından düzenlenen raporda, orman tahdit sınırları içinde yapacak nitelikte ağaçların motorlu testereyle kesildiği tespit edilmiştir. Fen bilirkişisi raporunda suça konu yerin orman vasfıyla tescil edilen parsel sınırları içinde kaldığı belirlenmiştir.

A.Sanıklar ... ve ... Hakkında Kurulan Hükümler Yönünden

Davanın dayanağını oluşturan suç tutanağı, sanık savunmaları, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, sanıklar hakkında kurulan beraat hükümlerinde hukuka aykırılık görülmemiştir.

A.Sanıklar ... ve ... Hakkında Kurulan Hükümler Yönünden

Davanın dayanağını oluşturan suç tutanağı, sanık savunmaları, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, sanıklar hakkında kurulan beraat hükümlerinde hukuka aykırılık görülmemiştir.

Yapılan duruşmaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, Mahkemenin yargılama sonuçlarına uygun şekilde oluşan inanç ve takdirine, incelenen dava dosyası içeriğine göre, katılan vekilinin yerinde görülmeyen temyiz sebeplerinin reddine karar verilmesi gerektiği anlaşılmıştır.

B.Sanık ... Hakkında Kurulan Hüküm Yönünden

Sanığın, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi’nden temin olunan güncel nüfus kayıt örneğine göre hüküm tarihinden sonra 04.03.2018 tarihinde vefat ettiğinin anlaşılması karşısında, bu durumun Mahkemece araştırılarak 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun) 64 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca sanık hakkında açılan kamu davasının düşürülüp düşürülmeyeceğinin duruşma açılarak karar yerinde değerlendirilmesinde zorunluluk bulunduğu anlaşılmıştır.

III. KARAR

A.Sanıklar ... ve ... Hakkında Kurulan Hükümler Yönünden

Gerekçe bölümünde (A) bendinde açıklanan nedenlerle katılan vekili tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve dikkate alınan sair hususlar yönünden herhangi bir hukuka aykırılık görülmediğinden katılan vekilinin temyiz sebeplerinin reddiyle hükümlerin, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle ONANMASINA,

B.Sanık ... Hakkında Kurulan Hüküm Yönünden

Gerekçe bölümünde (B) bendinde açıklanan nedenlerle sanığın temyiz isteği yerinde görüldüğünden hükmün, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 321 inci maddesi gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA, 16.10.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2009/1504, Karar No: 2010/1640, Tarih: 23.03.2010

**(Kapatılan)15. Hukuk Dairesi         2009/1504 E.  ,  2010/1640 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Ticaret Mahkemesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı hükmün temyizen tetkiki davacı ile davalı ... Doğalgaz Isı Sistemleri İth. İhr. Paz. San. Tic. Ltd. Şti. vekillerince istenmiş ve temyiz dilekçelerinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla dosyadaki kağıtlar okundu gereği konuşulup düşünüldü:

- K A R A R -

Dava, yapımı kararlaştırılan su tesisatının süresinde ikmâl edilmeden bırakılması nedeniyle uğranılan zararlara karşılık şimdilik 2.500,00 TL’nin tahsili istemiyle açılmış, 26.12.2005 tarihinde harcı ödenmek suretiyle dava değeri 1.629,50 TL artırılarak 4.129,50 TL olarak ıslah edilmiştir. Davalılar husumet def’inde bulunmuş, ayrıca bedel ödendiğine göre işin kabul edildiği ortada olduğundan bahisle davanın reddini savunmuştur. Mahkemece davalı ...’ın, sözleşmenin tarafı olmadığı anlaşıldığından husumet yokluğundan aleyhine açılan davanın reddine, 1.889.501.550 TL eksik iş karşılığı, 2.240.000.000 TL cezai şart olmak üzere 4.129,50 TL’nin davalı şirketten tahsiline karar verilmiş, karar, davalı şirket ile davacı tarafından temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre davacının tüm, davalı şirketin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazları reddedilmelidir.

2-Taraflar arasında imzalanan 20.09.1999 tarihli sözleşmeye göre davalı şirket, davacı iş sahibine ait inşaatın sıcak, soğuk, pis su tesisatının yapımını yükümlenmiş, yapmadığı veya yaptırılmadığı takdirde muhammen bedelin (toplam) %50’si kadar kooperatife şartı ceza olarak ödemeyi taahhüt etmiştir. Davada bu sözleşme uyarınca edimin yerine getirilmediğinden bahisle uğranılan zarar ve eksik işler bedeli ile cezai şarttan alacaklı olduklarından bahisle istemde bulunulmuş ise de hangi kalemden ne miktar alacaklı oldukları açıklanmamış, mahkemece de bu hususta davacı beyanı alınmadan dava sonuçlandırılmıştır. Kural olarak eser sözleşmelerinde eksik iş bedelinin istenmesi sözleşmenin nama ifasına yöneliktir. Sözleşmeyle kararlaştırılan cezai şart, BK’nın 158/I maddesince düzenlenen seçimlik ceza niteliğindedir. Sözleşmenin gereği gibi ifa edilememesi durumunda, sözleşmede her ikisinin de birlikte isteneceğine dair hüküm bulunmadığından, iş sahibi, eksik iş veya cezai şartın tahsilini isteyebilir. Bu nedenle davacının seçimlik hakkını kullanarak hangisini istediğinin açıklattırılması gerekir. O halde mahkemece yapılması gereken iş, HUMK’nın 75. maddesi uyarınca davacıdan davadaki kalemlerden ne miktar alacak istediğinin sorularak belirlenmesi, yukarıda açıklandığı şekilde değerlendirme yapılarak sonucuna göre hüküm kurulmasından ibarettir. Hukuki değerlendirmede yanılgıya düşülerek ve eksik incelemeyle davanın kabulü usul ve yasaya aykırı olmuş, kararın bozulması uygun bulunmuştur.

SONUÇ: Yukarıda 1. bentte açıklanan nedenlerle davacının tüm, davalı şirketin diğer temyiz itirazlarının reddine, 2. bent uyarınca hükmün davalı şirket yararına BOZULMASINA, aşağıda yazılı bakiye 8,25 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davacıdan alınmasına, fazla alınan temyiz peşin harcının istek halinde temyiz eden davalı Öz Ahi Doğalgaz Isı Sistemleri İth. İhr. Paz. San. Tic. Ltd. Şti.’ye geri verilmesine, 23.03.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/16451, Karar No: 2012/2350, Tarih: 16.02.2012

**10. Hukuk Dairesi         2011/16451 E.  ,  2012/2350 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

Dava; hak sahibi tarafından açılan dava yönünden, aylıkların 5510 sayılı Kanun hükümleri gereğince kesilmesi yönündeki .... Başkanlığı işleminin iptali ile kesilme tarihi itibarıyla aylıkların yeniden bağlanması gerektiğinin tespiti, Kurum tarafından açılan dava yönünden ise yersiz ödendiği ileri sürülen aylıkların yasal faiziyle birlikte geri alınması istemlerine ilişkindir.

Mahkemece; hak sahibi tarafından açılan davada istem aynen hüküm altına alınıp, Kurumca açılan dava yönünden herhangi bir karar verilmemiştir.

Hükmün, Kurum avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Hakkında verilen boşanma kararı 05.12.2003 tarihinde kesinleşen hak sahibine kız çocuğu sıfatıyla, 1996 yılında yaşamını yitiren iştirakçi babası üzerinden 5434 sayılı ... hükümlerine göre yetim aylığı, 26.05.2002 günü hayatını kaybeden sigortalı annesi üzerinden de 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu hükümleri gereğince ölüm aylığı bağlandığı, anılan aylıkların hak sahibinin boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle Kurumca gerçekleştirilen işlemle kesilerek, yersiz ödendiği ileri sürülen aylıklar yönünden borç tahakkuku işlemi tesis edildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı ..... “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56'ncı maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008

tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle yapılan başvurunun, Anayasa Mahkemesi'nin 15.12.2011 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 28.04.2011 gün ve 2009/86 Esas – 2011/70 Karar sayılı kararı ile reddedildiği, dolayısıyla iptal edilmeyen fıkranın yürürlükte olduğu belirgindir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin

sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Önemle vurgulanmalıdır ki, 818 sayılı Borçlar Kanununun 53'üncü maddesinde, hukuk mahkemesi hakiminin kusur belirlemesi yaparken ceza hukukunun sorumluluğa ilişkin hükümleri ve ceza mahkemesinden verilen beraat kararı ile bağlı olmadığı, ceza mahkemesi kararının, kusurun takdiri ve zararın miktarının belirlenmesi konusunda dahi hukuk hakimini bağlamayacağı yönünde düzenleme yapılmış olup, anılan maddede hukuk hakiminin ceza kararında kesinleşen maddi olgularla bağlı olduğuna ilişkin herhangi bir açıklık bulunmamasına karşın, öğreti tarafından ve uygulayıcı konumundaki yargı makamlarınca “maddi olgularla bağlılık” ilkesi benimsenmiştir. Bunun temelinde hiç kuşkusuz mahkemelere güven duygusu bulunmaktadır. Bu bakımdan, ceza mahkemesince görülüp kesinleşen dava dosyasındaki boşanan eşlerin eylemli birlikteliklerine ilişkin saptamalar da, anılan ilke gereğince değerlendirmeye alınmalıdır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.