muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2012/3184, Karar No: 2012/7440, Tarih: 07.06.2012

Oysa 2918 sayılı KTK.nun 52/a-b maddeleri gereğince sürücülerin kavşaklara yaklaşırken, dönemeçlere girerken, tepe üstlerine yaklaşırken, dönemeçli yollarda ilerlerken, yaya geçitlerine, hemzemin geçitlere, tünellere, dar köprü ve menfezlere yaklaşırken yapım ve onarım alanlarına girerken hızlarını azaltma, hızlarını kullandıkları aracın yük ve teknik özelliğine görüş, yol, hava ve trafik durumunun gerektirdiği şartlara uydurmak yükümlülükleri bulunmaktadır. Yolun genişliği tek yönlü mü çift yönlü mü olduğu, davacıya sigortalı aracın sürücüsünün rogar kapağının bulunduğu kısmın sağında veya solunda kalan yol kısmından geçip geçemeyeceği, gündüz vakti yol üzerinde bulunan rogar kapağını fark edememesinde hızının ya da dikkatsizliğinin tedbirsizliğinin etkili olup olmadığı, hızını yukarıda belirtilen KTK.nun 52/b maddesine göre ayarlayıp ayarlamadığı hususları da irdelenmemiştir. Eksik inceleme ve hüküm kurmaya yeterli olmayan bilirkişi raporuna göre karar verilemez.

Bu durumda mahkemece öncelikle kaza mahalli ile ilgili imar plan ve projesinin merciinden getirtilmesi, olay yerinin asfaltlama yapımı kapsamında olup olmadığının, buraya asfalt yapmakla görevli kurumun belirlenmesi, daha sonra kusur konusunda uzman İTÜ veya Karayolları Genel Müdürlüğü fen heyetinden seçilecek bilirkişi kurulu ile birlikte mahallinde keşif yapılması, kazanın asfalt yapılmaması nedeniyle mi asfalt yapılmış olsaydı bile rogar kapağının standartlara

uygun yapılmaması nedeniyle mi meydana geldiğinin, asfalt yapılmış olsaydı kazanın meydana gelip gelmeyeceğinin olay tarihinden sonra yol asfaltlanmışsa asfaltlandıktan sonra rogar kapağının kazaya sebebiyet verip vermediğinin, sürücünün gerekli dikkat ve özeni gösterip göstermediğinin, hızını trafik kurallarına göre ayarlayıp ayarlamadığının, gündüz saatlerinde meydana gelen kazada yol üzerinde bulunan rogar kapağını farketmemesinde dikkatsizlik ve tedbirsizliğinin bulunup bulunmadığının, rogar kapağının bulunduğu kısmın sağındaki ya da solundaki yol kısmından araçla geçip geçemeyeceğinin yol genişliğinin ve kaç yönlü yol olduğunun, kazanın sadece yol kusurundan kaynaklanması halinde kaza yerinde yol yapım, bakım, onarım trafik işaretlemelerini yapma görevinin hangi kurum veya kuruluşta bulunduğunun ve davaya konu kaza sebebiyle kimin ne kadar kusurlu olduğunun tesbiti hususlarında tüm dosya kapsamı ve önceki bilirkişi raporunun da irdelendiği gerekçeli ayrıntılı, denetime elverişli bir rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu biçimde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

3-Kabule göre de; davacının talep sonucunu azaltması daraltması davayı değiştirme sayılmaz. Bu nedenle davacının talep sonucunu azaltması için kural olarak davalının muvafakatine ihtiyaç olmadığı gibi ıslah yoluna başvurmasına da gerek yoktur. Davacı, talep sonucunu kısmi feragat yolu ile daraltabilir. Müddeabihin azaltılması ıslah kavramı kapsamında değil, davadan feragat müessesesi içinde mütaalaa edebilir. Bu durumda talep sonucunun azaltılan kısmı yönünden davanın feragat nedeniyle reddine ve reddedilen kısım üzerinden davalı taraf yararına vekalet ücretine karar verilmesi ayrıca yargılama giderlerinin kabul-red oranına göre taraflar arasında paylaştırılması gerekir.

Somut olayda davacı vekili dava dilekçesinde fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak şimdilik 11.272 TL tazminatın davalıdan tahsilini talep etmiş, bilirkişi raporunda hasar miktarının 10.500 TL olarak tesbit edilmesi üzerine 11.7.2011 tarihli ıslah dilekçesi ile talep sonucu daraltarak (azaltarak) 10.500 TL.nın davalıdan tahsilini istemiş mahkemecede davacının ıslah edilen davasının kabulü ile 10.500 TL tazminatın davalı taraftan tahsiline karar verilip yargılama giderlerinin tamamının davalıdan alınmasına,

hükmedilmediği gibi kendisini dava ve duruşmalarda vekil ile temsil ettiren davalı yararına vekalet ücretine de hükmedilmemiştir.

Bu durumda mahkemece davacı tarafın talep sonucunu daratmasının 772 TL için davadan kısmi feragat olarak kabul edilerek yargılama giderlerinin davanın kabul ve red oranına göre taraflar arasında paylaştırılmasına ve davalı taraf lehine reddedilen miktar yönünden yürürlükteki AAÜT. gereğince vekalet ücretine karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu biçimde hüküm kurulmasıda isabetli görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda 1 nolu bentte açıklanan nedenlerle davalı vekilinin sair temyiz itirazlarının reddine, 2 ve 3 nolu bentlerde açıklanan nedenlerle davalı ... Genel Müdürlüğü vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün davalı taraf yararına BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden davalıya geri verilmesine 7.6.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/12982, Karar No: 2011/30394, Tarih: 26.12.2011

**12. Hukuk Dairesi         2011/12982 E.  ,  2011/30394 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İzmir 5. İcra Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 22/02/2011

Yukarıda tarih ve numarası yazılı mahkeme kararının müddeti içinde temyizen tetkiki alacaklı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya mahallinden daireye gönderilmiş olmakla okundu ve gereği görüşülüp düşünüldü :

HUMK'nun 298. maddesine göre; senetteki çıkıntı, kazıntı veya silinti ayrıca tasdik edilmemiş ise, inkar halinde yok hükmündedir. Bu nedenle senet üzerinde yapılan değişikliklerin geçerli olabilmesi için, düzenleyen tarafından imza veya paraf edilmek suretiyle onaylanması gerekir.

Somut olayda, keşideci borçlu aleyhinde çeke dayalı olarak kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takip başlatıldığı, borçlunun icra mahkemesinde, çekin keşide tarihindeki paraf imzanın kendisine ve yetki verdiği vekiline ait olmadığını, tahrifat nedeniyle çekin kambiyo senedi vasfi bulunmadığını, takibin iptaline karar verilmesini talep ettiği görülmektedir. Mahkemece alınan bilirkişi raporunda, takip dayanağı çekin keşide tarihi kısmında bulunan paraf imzasının keşidecinin vekiline ait bulunduğu, yıl hanesindeki değişikliği yapan kalem ile parafi yapan kalemin aynı olduğu, ancak ay hanesindeki değişikliğin başka bir kalemle daha sonra yapıldığı, parafın bu düzeltmeyi kapsamadığı, ilk yazılan rakamlarında okunamadığının bildirilmesi üzerine, keşide tarihinin ay hanesindeki düzeltmenin parafsız olması ve önceden yazılan rakamlarında okunamaması nedeniyle keşide tarihinin bulunmadığı ve bu nedenle çek vasfinda olmadığı incelemesi gerekçe gösterilerek takibin iptaline karar verilmiştir.

Günümüz teknolojik şartlarında yazı ve imzanın yaşının tespitinin mümkün olmadığı ve paraf imza ile düzeltme yazılarının aynı el ve kalem tarafından yapılmasının da zorunlu olmadığı nazara alındığında, paraf imzasının keşide tarihinin gün, ay ve yıl bölümlerinde yapılan tüm değişiklikleri kapsadığının kabulü gerekir.

Bu durumda, mahkemece yukarıda açıklanan nedenlerle şikayetin reddine karar verilmesi gerekirken, parafın keşide tarihindeki ay hanesi düzeltmesini kapsamadığı gerekçesiyle istemin kabulü ile takibin iptali yönünde hüküm tesisi isabetsizdir.

SONUÇ  : Alacaklının  temyiz itirazlarının kabulü ile mahkeme kararının yukarıda yazılı nedenlerle İİK 366 ve HUMK’nun 428. maddeleri uyarınca (BOZULMASINA), 26/12/2011 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2007/2001, Karar No: 2007/1809, Tarih: 05.02.2007

**12. Hukuk Dairesi         2007/2001 E.  ,  2007/1809 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İzmir 6. İcra Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 19/12/2006

Yargıtay Başkanlar Kurulu’nun 31.01.2003 tarih ve 1 sayılı kararının 1. maddesi gereğince, çekişmenin (İİK’ nun 10. babında düzenlenen itirazın kaldırılması ve buna bağlı olarak tahliyeye ilişkin) olması nedeniyle Dairemizin görev alanı dışında kalıp, Yargıtay 6. Hukuk Dairesi’nin görev alanına girdiği anlaşılmakla, dosyanın adı geçen Daireye gönderilmesine, 05.02.2007 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/600, Karar No: 2013/3852, Tarih: 15.05.2013

**1. Ceza Dairesi         2013/600 E.  ,  2013/3852 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

ÖLDÜRÜLEN : ...

KATILANLAR : ..., ..., ...

MÜŞTEKİ : ...

MAĞDURLAR : ..., ..., ..., ..., ...

SUÇ : Kasten öldürme, tehdit, görevli memura direnmek, 6136 sayılı Yasaya aykırılık

HÜKÜM : 1-Kasten öldürme suçundan; TCK.nun 81/1, 32/2, 62, 53/1-2, 57, 54, 63 maddeleri uyarınca 16 yıl 8 ay hapis cezası.

2-Tehdit suçundan; TCK.nun 106/2-a, 32/2, 62, 53/1-2, 57 maddeleri uyarınca 1 yıl 4 ay 20 gün hapis cezası (3 kez)

3-Görevli memura direnmek suçundan; TCK.nun 205/1-4, 32/2, 62, 53/1-2, 57 maddeleri uyarınca 2 yıl 1 ay hapis cezası.

4-6136 sayılı Kanunun 13/1, TCK.nun 32/2, 52, 53/1-2, 57 maddeleri uyarınca 1260 TL adli para cezası.

TÜRK MİLLETİ ADINA

1-Sanık hakkında 6136 sayılı Yasaya aykırılık suçundan sonuç olarak "1 yıl 4 ay 20 gün hapis ve 1260 TL adli para cezasına" hükmedildiğinin anlaşılması karşısında hükmün temyiz kabiliyeti bulunduğu kabul edilmiştir.

2-Toplanan deliller karar yerinde incelenip, sanığın maktul ...'ı kasten öldürme, mağdurlar ..., ... ve Veysel'i tehdit, görevi yaptırmamak için direnme ile 6136 sayılı Yasaya aykırılık suçlarının sübutu kabul, oluşa ve soruşturma

.../...

TÜRK MİLLETİ ADINA

1-Sanık hakkında 6136 sayılı Yasaya aykırılık suçundan sonuç olarak "1 yıl 4 ay 20 gün hapis ve 1260 TL adli para cezasına" hükmedildiğinin anlaşılması karşısında hükmün temyiz kabiliyeti bulunduğu kabul edilmiştir.

2-Toplanan deliller karar yerinde incelenip, sanığın maktul ...'ı kasten öldürme, mağdurlar ..., ... ve Veysel'i tehdit, görevi yaptırmamak için direnme ile 6136 sayılı Yasaya aykırılık suçlarının sübutu kabul, oluşa ve soruşturma

.../...

sonuçlarına uygun şekilde suç nitelikleri tayin, tahrike ilişen cezayı azaltıcı bir sebep bulunmadığı ve takdire ilişen cezayı azaltıcı sebebinin niteliği takdir kılınmış, savunması inandırıcı gerekçeler ile reddedilmiş, incelenen dosyaya göre verilen hükümlerde düzeltme nedenleri dışında bir isabetsizlik görülmemiş olduğundan, sanık müdafiilerinin duruşmalı incelemede ve temyiz dilekçesinde eksik incelemeye, cezai ehliyetin bulunmadığına yönelen ve yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle, hakkında hapis cezası uygulanan sanık hakkında ayrıca TCK.nun 57. maddesinde düzenlenen güvenlik tedbirlerinin uygulanamayacağının gözetilmemesi yine 6136 Yasaya aykırılık suçundan kurulan hükümde 6136 sayılı Yasa'nın 13/1 ve TCK.nun 32/2 maddeleri uyarınca yapılan uygulama sonucu belirlenen "1 yıl 8 ay hapis ve 50 gün hapis cezası" üzerinden TCK.nun 62. maddesinin tatbiki ile 1/6 oranında indirim yapılarak cezanın "1 yıl 4 ay 20 gün hapis ve 41 gün adli para cezası" yerine hapis cezası yanında belirlenen para cezasının "42 gün adli para cezası" olarak belirlenmesi suretiyle fazla adli para cezası tayini, yasaya aykırı ise de bu hususlar yeniden yargılamayı gerektirmediğinden, CMUK.nun 322. maddesinin tanıdığı yetkiye dayanılarak; TCK.nun 57. maddesinin uygulandığı bentlerin hüküm fıkrasından çıkartılmasına, 6136 sayılı Yasaya aykırılık suçundan kurulan hükümde TCK.nun 62. maddesinin uygulanması sonucu hapis cezası yanında belirlenen "42 gün adli para cezası" ibaresinin "41 gün adli para cezası" ve TCK.nun 52/2 maddesinin uygulanması sonucu bulunan adli para cezasının ise "1230 TL adli para cezası" olarak değiştirilmesine, karar verilmek suretiyle DÜZELTİLEN hükümlerin tebliğnamedeki düşünce gibi (ONANMASINA), 15/05/2013 gününde oybirliği ile karar verildi.

15/05/2013 gününde verilen işbu karar Yargıtay Cumhuriyet Savcısı ... ... Koç'un huzurunda ve duruşmada savunmasını yapmış bulunan sanık ... müdafiileri avukatlar ... ile ... yokluklarında 16/05/2013 gününde usulen ve açık olarak anlatıldı.
Yargıtay — Esas No: 2015/31307, Karar No: 2016/1538, Tarih: 21.01.2016

**22. Hukuk Dairesi         2015/31307 E.  ,  2016/1538 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

DAVA : Davacı, ücret zammı farkı, birleştirilmiş sosyal yardım alacağı, ikramiye, bulaşıcı hastalıklar primi ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, yerinde bulunmayan bütün temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, 21.01.2016 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2010/12873, Karar No: 2010/20443, Tarih: 02.12.2010

**5. Hukuk Dairesi         2010/12873 E.  ,  2010/20443 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkini davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi davacı idare vekili yönünden verilen dilekçe ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup iş anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

- K A R A R –

Dava, 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkini istemine ilişkindir.

Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm davacı idare vekilince temyiz edilmiştir.

Bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Taşınmaz üzerinde bulunan yapılara resmi birim fiyatları esas alınıp, yıpranma payı da düşülerek değer biçilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. Ancak;

Kamulaştırma Kanununun 11/1-g maddesi uyarınca, arsalara değerlendirme gününden önceki özel amacı olmayan satışlara göre değer biçilmesi gerekir.

Bilirkişi raporunda, emsal satışın vergi ve harçtan kaçınmak için düşük gösterildiği açıklandıktan sonra, gerçek değerinin daha yüksek olduğundan söz edilerek, soyut ifadelerle değer biçildiğinden, bu rapora göre hüküm kurulması doğru değildir.

Bu durumda taraflara, dava konusu taşınmaza yakın bölgelerden ve yakın zaman içinde satışı yapılan benzer yüzölçümlü emsalleri bildirmeleri için imkan tanınması, lüzumu halinde resen emsal celbi yoluna gidilmesi ve bu emsallere göre değer biçilmesi için, yeniden oluşturulacak bilirkişi kurulu eşliğinde mahallinde keşif yapılarak sonucuna göre hüküm kurulması gerektiğinin düşünülmemesi,

Doğru görülmemiştir.

Davacı idare vekilinin temyiz itirazları yerinde olduğundan hükmün açıklanan nedenlerle H.U.M.K.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, 02.12.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/18171, Karar No: 2015/951, Tarih: 19.01.2015

**3. Hukuk Dairesi         2014/18171 E.  ,  2015/951 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : YILDIZELİ ASLİYE HUKUK(TÜKETİCİ) MAHKEMESİ

TARİHİ : 04/07/2014

NUMARASI : 2014/466-2014/363

Taraflar arasında görülen Tüketici Sorunları Hakem Heyeti Kararına İtiraz davasının yapılan yargılaması sonunda yerel mahkemece verilen hüküm davalı tarafından temyiz edilmiştir.

Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı; elektrik abonesi olan davalının kullandığı elektrik faturasına yansıtılan kayıp-kaçak ve diğer bir kısım bedellerin (sayaç okuma, perakende satış hizmeti, iletim sistemi hizmeti ve dağıtım bedellerinin) alınmaması gerektiğini iddia ederek, Yıldızeli Tüketici Sorunları Hakem Heyetine başvurduğunu, Hakem Heyetince tüketicinin elektrik enerjisi kullandığı süre içerisinde sayılan bedellerin tüketiciye yansıtılmamasına karar verildiğini, alınan bedellerin verilen hizmet karşılığında mevzuata uygun tahakkuk ettirildiğini ileri sürerek, Yıldızeli Tüketici Sorunları Hakem Heyeti kararının iptalini istemiştir.

Davalı; davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece; davalı elektrik abonesinden kayıp-kaçak ve diğer bedelleri tahsil edemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hükmün davacı tarafın temyizi üzerine Dairemizin 08/07/2013 gün ve 2013/8504 Esas, 2013/11745 Karar sayılı ilâmı ile "Davacı elektrik dağıtım şirketinin davalıdan kayıp-kaçak ve diğer bedelleri tahsil etmekte yasal hakkının olduğu" gerekçesiyle bozulmuştur. Mahkemece, bozma ilâmına uyularak davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm davalı tarafından temyiz edilmiştir.

Uzun yıllardan beri Yargıtay'ın kökleşmiş sapma göstermeyen uygulamaları ve öğretide benimsenen usulü kazanılmış hak müessesesi, usul hukukunun dayandığı vazgeçilmez ana temellerinden biridir. Bu hukukî kuralın ancak iki istisnası bulunmaktadır. Bunlardan biri, mahkemece Yargıtay bozma kararına uyulduktan sonra görülmekte olan davaya uygulama imkânı olan yeni bir İçtihadı Birleştirme Kararının çıkması, diğeri de 04/02/1989 gün ve 13/5 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında belirlendiği üzere hükmüne uyulan bozma kararından sonra görevle ilgili yeni bir yasal düzenlemenin getirilmiş olmasıdır.

Her ne kadar; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21/05/2014 tarih, 2013/7-2454 Esas- 2014/679 Karar sayılı ilâmı ile; abonelerden kayıp-kaçak bedeli tahsili uygulamasının yasaya ve temel tüketici haklarına aykırı olduğu gerekçesiyle kayıp-kaçak bedelinin abonelerden tahsil edilemeyeceğine karar verilmiş ise de; az yukarıda belirtildiği üzere, bu durum, Dairemizin bozma kararına uyulmakla oluşan, usulü kazanılmış hakkı ortadan kaldıran nedenlerden değildir.

Her ne kadar; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21/05/2014 tarih, 2013/7-2454 Esas- 2014/679 Karar sayılı ilâmı ile; abonelerden kayıp-kaçak bedeli tahsili uygulamasının yasaya ve temel tüketici haklarına aykırı olduğu gerekçesiyle kayıp-kaçak bedelinin abonelerden tahsil edilemeyeceğine karar verilmiş ise de; az yukarıda belirtildiği üzere, bu durum, Dairemizin bozma kararına uyulmakla oluşan, usulü kazanılmış hakkı ortadan kaldıran nedenlerden değildir.

SONUÇ: Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanunî gerektirici sebeplere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, yerinde bulunmayan tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, 19.01.2015 günü oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/9450, Karar No: 2013/5819, Tarih: 26.03.2013

**10. Hukuk Dairesi         2012/9450 E.  ,  2013/5819 K.**

**"İçtihat Metni"**

.....

Dava, yersiz ödenen aylıkların tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece, ilamında belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmün, davacı Kurum avukatı tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacı kurumun, davalının eşinden 2007 yılında boşandıktan sonra sigortalı babası üzerinden hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla bağlanan ölüm aylığının, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlendiği gerekçesiyle kesilerek, 17.10.2008-17.03.2010 dönemi yersiz ödendiği ileri sürülen aylıkların davalıdan tahsilinin talep edildiği anlaşılmaktadır.

506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlarda yer almamakla birlikte ilk kez 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Gelir ve aylık bağlanmayacak haller” başlığını taşıyan 56'ncı maddesinin ikinci (son) fıkrasında düzenlenen davanın yasal dayanağı niteliğindeki norm 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş, fıkrada “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Fıkra, oldukça sade biçimde kaleme alınmış, madde başlığında “bağlanmayacak” sözcüğüne yer verildikten sonra fıkra metninde “bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir” ibareleri kullanılmış, böylelikle, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan sonuçlarını ortadan kaldırıcı nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde

./...

-2-

zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

./...

-2-

zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak belirtilmelidir ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek boşanma iradelerine sahip olan veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Önemle vurgulanmalıdır ki, 818 sayılı Borçlar Kanununun 53'üncü maddesinde, hukuk mahkemesi hakiminin kusur belirlemesi yaparken ceza hukukunun sorumluluğa ilişkin hükümleri ve ceza mahkemesinden verilen beraat kararı ile bağlı olmadığı, ceza mahkemesi kararının, kusurun takdiri ve zararın miktarının belirlenmesi konusunda dahi hukuk hakimini bağlamayacağı yönünde düzenleme yapılmış olup, anılan maddede hukuk hakiminin ceza kararında kesinleşen maddi olgularla bağlı olduğuna ilişkin herhangi bir açıklık bulunmamasına karşın, öğreti tarafından ve uygulayıcı konumundaki yargı makamlarınca “maddi olgularla bağlılık” ilkesi benimsenmiştir. Bunun temelinde hiç kuşkusuz mahkemelere güven duygusu bulunmaktadır. Bu bakımdan, ceza mahkemesince görülüp kesinleşen dava dosyasındaki boşanan eşlerin eylemli birlikteliklerine ilişkin saptamalar da, anılan ilke gereğince değerlendirmeye alınmalıdır.