muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/6520, Karar No: 2021/5000, Tarih: 16.03.2021

**6. Ceza Dairesi         2020/6520 E.  ,  2021/5000 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇLAR : Mala zarar verme, kasten yaralama

HÜKÜMLER : Beraat, temyiz isteminin reddi

Mahalli mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:

I-Sanık ...'ın, hakkında kasten yaralama suçundan kurulan mahkumiyet hükmüne karşı yaptığı temyiz talebinin reddine dair ek karara ilişkin temyiz itirazının incelemesinde;

14/04/2011 tarihinde yayınlanarak yürürlüğe giren 6217 sayılı Kanun'un 26. maddesi ile 5320 sayılı Kanuna eklenen ek 2. madde uyarınca doğrudan verilen 3.000 TL'ye kadar olan adli para cezalarından ibaret mahkumiyet hükümleri kesin olup, sanık hakkında kasten yaralama suçundan dolayı tayin edilen 2.240 TL olan adli para cezasına ilişkin hükmün cezanın türü ve miktarı itibariyle temyizi mümkün bulunmadığından, sanığın temyiz talebi üzerine mahkemenin temyiz isteminin reddine ilişkin ek kararı yasaya uygun bulunduğundan, 07.07.2020 tarihli ek karara karşı yapılan itirazın CMUK'un 315/2. maddesi uyarınca reddi ile, ek kararın ONANMASINA,

II-Sanık ... Daliye hakkında mala zarar verme suçundan kurulan beraat hükmüne ilişkin katılan vekilinin temyiz itirazının incelemesinde;

Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, kararın dayandığı gerekçeye ve takdire göre, katılan vekilinin temyiz itirazı yerinde görülmemiş olduğundan reddiyle usul ve kanuna uygun ve takdire dayalı bulunan hükmün tebliğnameye uygun olarak ONANMASINA, 16.03.2021 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/1360, Karar No: 2019/1998, Tarih: 05.03.2019

**10. Hukuk Dairesi         2018/1360 E.  ,  2019/1998 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

Dava, rücuan tazminat istemine ilişkindir.

Mahkemece, ilamında belirtildiği şekilde davanın kabulüne, karar verilmiştir.

Hükmün, davacı kurum ve davalılar avukatları tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Anayasamızın 141. maddesinde, yargılamanın aleniyeti ilkesini benimsenmiştir. Bunun anlamı yargılama açık olarak yapılacak ve yargılamanın sonunda verilen karar da açıkça belirtilecektir. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 149. (HMK’nun 28.) maddesinde de bu husus belirtilmiştir.

Hukuk Muhakemeleri Kanununun 294. maddesi gereğince mahkeme, hazır olan tarafları iddia ve savunmalarını dinledikten sonra yargılamanın sona erdiğini bildirerek kararını tefhim eder. Kararın tefhimi en az aynı Kanunun 297. maddesinde belirtilen hüküm sonucunun tutanağa geçirilerek okunması suretiyle olur.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 297/1-c. maddesinde, bir mahkeme hükmünün kapsamının ne şekilde olması gerektiği açıklanmıştır.

01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Hükmün Kapsamı” başlıklı 297. maddesinde ise:

“(1) Hüküm "Türk Milleti Adına" verilir ve bu ibareden sonra aşağıdaki hususları kapsar:

a)Hükmü veren mahkeme ile hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin ad ve soyadları ile sicil numaraları, mahkeme çeşitli sıfatlarla görev yapıyorsa hükmün hangi sıfatla verildiğini.

b)Tarafların ve davaya katılanların kimlikleri ile Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, varsa kanuni temsilci ve vekillerinin ad ve soyadları ile adreslerini.

c)Tarafların iddia ve savunmalarının özetini, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları, çekişmeli vakıalar hakkında toplanan delilleri, delillerin tartışılması ve değerlendirilmesini, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebepleri.

ç)Hüküm sonucu, yargılama giderleri ile taraflardan alınan avansın harcanmayan kısmının iadesi, varsa kanun yolları ve süresini.

d)Hükmün verildiği tarih ve hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin imzalarını.

e)Gerekçeli kararın yazıldığı tarihi.

(2)Hükmün sonuç kısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında; açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir.” Şeklinde düzenleme getirilmiştir.

d)Hükmün verildiği tarih ve hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin imzalarını.

e)Gerekçeli kararın yazıldığı tarihi.

(2)Hükmün sonuç kısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında; açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir.” Şeklinde düzenleme getirilmiştir.

Yine Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 298. maddesinde de hüküm kısmında iki tarafa yükletilen hak ve borçların tereddüde yer vermeyecek şekilde belirtilmesi zorunluluğu tekrarlanmıştır. Bu hükümden anlaşılacağı gibi, mahkeme hükmünü gerekçesi ile birlikte tam olarak yazmış olsa bile, bunu duruşma tutanağına tamamen yazdırması ve okunması gerekir. Bir başka ifade ile mahkeme hükmünün hukuki varlık kazanabilmesi için onun tefhim edilmesi, verilen kararla, ne şekilde tefhim edildiğinin duruşma tutanağına yazılması zorunludur. Aynı maddenin son fıkrası gereğince de zorunlu nedenlerle yalnız hüküm sonucunun tefhim edildiği hallerde, gerekçeli kararın sonradan belli bir süre içinde yazılması mümkündür.

Kısa karar, bir davayı sona erdiren ( Niha-i ) temyizi mümkün olan son kararlardandır. Bu kararla mahkeme davadan elini çeker ve davayı sona erdirmiş olur. Asıl olan kısa karardır. Bu gibi hallerde de Hukuk Muhakemeleri Kanununun 297.maddesine uygun olarak tarafların hak ve yükümlülüklerini açıkça gösteren kısa karar ile daha sonra yazılan gerekçeli kararında buna uygun olarak düzenlenmesi gereklidir. (10.04.1992 gün ve 7/4 sayılı içtihadı birleştirme kararı) Nitekim aynı ilkeler Hukuk Genel Kurulunun 2011/21-23E 268 K, 2012/6–97 E 203 K, 2012/10–149 E 291K sayılı kararlarında da benimsenmiştir.

Eldeki davada, mahkemece tefhim edilen kısa kararda, davacı kurum avukatının 12.06.2015 tarihinde yaptığı son talebinin tüm davalılardan tahsili istemine yönelmesine rağmen, mahkemece talebe uygun şekilde verilen kararın kısmen kabul niteliğinde olmasına rağmen, gerekçeli kararda davanın kabulüne dair karar verilmesi, kısa kararın kendisi içerisinde çelişki oluşturulduğu gibi, gerekçeli kararın hüküm fıkrası ile de çelişki yaratılması, usul ve yasaya aykırı olup, Mahkemece HMK 297’nci maddesi kapsamında çelişki içermeyen ve taraflar hakkında infazı mümkün şekilde usule uygun şekilde ve bu kısa karara uygun şekildeki bir gerekçe ile karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O hâlde, davacı Kurum ve davalılar avukatlarının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve sair yönleri incelenmeksizin, hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, bozma nedenine göre sair temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına, temyiz harcının istek halinde davalılara iadesine, 05.03.2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/2212, Karar No: 2020/134, Tarih: 15.01.2020

**3. Hukuk Dairesi         2019/2212 E.  ,  2020/134 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ŞANLIURFA 1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasında ilk derece mahkemesinde görülen maddi ve manevi tazminat davasının kabulüne dair verilen hüküm hakkında bölge adliye mahkemesi tarafından yapılan istinaf incelenmesi sonucunda; davalı ... Telekom A.Ş vekilinin ve davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine yönelik olarak verilen kararın süresi içinde davalı ... Telekom A.Ş vekili ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacılar, 23.03.2010 tarihinde davalılardan ... A.Ş'ye ait ağaç direğindeki iletkenlerinin diğer davalı ...'a ait elektrik iletkenleriyle temas etmesi sonucu aşağı sarkan kablonun henüz 5 yaşında olan Tuba tarafından tutulması neticesinde Tuba'nın vefat ettiğini, olay nedeniyle büyük bir çöküş yaşadıklarını, davalıların hizmetlerini sağlarken meydana gelen zararlardan sorumlu olduklarını, müteveffanın bakiye yaşam süresi ve davalıların kusurları dikkate alınarak bilirkişi marifetiyle belirlenmek üzere HMK'nın 107. maddesi gereğince şimdilik 1 bin TL maddi tazminatın ve davacı ... ve ... için 5.000,00'er TL; diğer davacılar için de 2.000,00'er TL manevi tazminatın olayın meydana geldiği tarihten işleyecek yasal faiziyle davalılardan alınarak taraflarına verilmesini talep etmişlerdir.

Davalı ... Telekom A.Ş, davanın zamanaşımına uğradığını, meydana gelen olayda kusurunun olmadığını, zarardan sorumlu olması için eylem ile zarar arasında uygun illiyet bağının olması gerektiğini, telefon hatlarındaki akımın insan sağlığı için tehlike oluşturmadığını, üçüncü kişi tarafından direkten enerji hattı geçirilmiş olduğunu ve bu nedenlerle illiyet bağının kesildiğini ileri sürerek davanın reddini dilemiştir.

Davalı ... ise, olayda illiyet bağının bulunmadığını, ... A.Ş'nin kusurlu olduğunu, müteveffanın 5 yaşında ve anne, babasının gözetimi altında olduğunu, olayın davacı anne ve babanın ağır kusuru nedeni ile meydana geldiğini, bu nedenle tazminattan indirim yapılması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

Davalı ... ise, olayda illiyet bağının bulunmadığını, ... A.Ş'nin kusurlu olduğunu, müteveffanın 5 yaşında ve anne, babasının gözetimi altında olduğunu, olayın davacı anne ve babanın ağır kusuru nedeni ile meydana geldiğini, bu nedenle tazminattan indirim yapılması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

İlk derece mahkemesince, soruşturma dosyası, kusur ve hesap raporu değerlendirerek meydana gelen olayda davalı ... Telekom A.Ş'nin %60, davalı ...'ın %20, davacı ... ve ...'nın %20 oranında kusuru bulunduğu gerekçesiyle davanın kabulüne, davacı ... için 48.305,83 TL, ... için 65.120,90 TL olmak üzere toplam 113.426,73 TL maddi tazminatın davalılardan olay tarihi olan 23/03/2010 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile, birlikte müştereken ve müteselsilen tahsiline, davacı ... için 5.000.00 TL, ... için 5.000.00 TL, ... için 2.000.00 TL ... için 2.000.00 TL Salih Altın için 2.000.00 TL ... için 2.000.00 TL manevi tazminatın olay tarihi olan 23/03/2010 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi birlikte müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmiş, hüküm davalı ... Telekom A.Ş ve davalı ... tarafından istinaf edilmiştir.

Bölge adliye mahkemesince, hükme esas alınan kusur ve tazminat raporlarının olay ve dosya kapsamına uygun olduğu, tazminat hesabında ana babanın kusuru indirildiğinden, ayrıca TBK 52. maddesi gereğince hakkaniyet indirimi yapılamayacağı, ilk derece mahkemesi kararının usul, yasa ve dosya kapsamına uygun olduğu, kamu düzenini ilgilendiren başkaca bir aykırılığın da tespit edilemediği gerekçesiyle davalıların istinaf talebinin esastan reddine karar verilmiş, hüküm davalı ... Telekom A.Ş ve davalı ... tarafından temyiz edilmiştir.

Uyuşmazlık, davacıların desteğinin ölümünden kaynaklanan, maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 69. maddesinde, bir binanın veya diğer yapı eserlerinin malikleri, bunların yapımındaki bozukluklardan veya bakımındaki eksikliklerden sorumlu ve bir kusurları söz konusu olmaksızın doğan zararı gidermekle yükümlü tutulmuşlardır. Bu sorumluluğa öğretide “Kusursuz sorumluluk” veya daha geniş tanımıyla “Kusura dayanmayan nesnel sebep sorumluluğu” denilmektedir. Burada malike kurtuluş kanıtı sunma olanağı tanınmamıştır. Malik, ancak illiyet bağını kesen sebeplerin varlığı durumunda sorumluluktan kurtulabilir.

Sorumlu kişi veya işletmenin, kusurlu olup olmaması, özen ödevini yerine getirip getirmemesi, işletme veya nesnede (şeyde) bir bozukluk veya noksanın bulunup bulunmaması, meydana gelen zararın tazmin borcu yönünden bir etkiye sahip değildir. Zira bunların sebep oldukları zararlarda, kusurun bulunup bulunmadığı ya da rolünün olup olmadığının çoğu zaman bilinemediği veya ispat edilemediği gibi, sorumlu kişi veya işletme, her türlü özeni gösterse, gözetim ve denetim ödevini yerine getirse, gerekli bütün tedbirleri alsa bile, gene çoğu zararın meydana gelmesini önlemek mümkün değildir. Bu sebeple sorumluluğunun bağlandığı olgu ile zarar arasında uygun illiyet bağı kurulduğu zaman, sorumluluk da gerçekleşmiş olacağından, bu işletme veya nesnelerin sahip veya işletenleri, bunların sebep oldukları zararı gidermek zorundadır.

Bina veya yapı eseri malikinin sorumluluğunu ortadan kaldıran, bir başka deyişle, zarar ile yapımdaki bozukluk ve özen eksikliği arasında uygun “nedensellik bağı”nı kesen nedenler ise mücbir sebepler, zarar görenin ağır kusuru ve üçüncü kişinin kusurudur. Üçüncü kişinin kusurlu davranışının illiyet bağını kesebilmesi için, zarar verenin kusurundan daha ağır derece kusurlu olması aranmaktadır.

Dosya içerisinde bulunan uzman teknisyenler tarafından tutulan 24.03.2010 tarihli tutanakta; maktülün evinin önünde bulunan ve olaya neden olan direkte elektrik akımının olduğu, ... tarafından tuvalet ve depo olarak kullanılan yerlere direkten harici hat alınarak enerji verildiği, zamanla Telekom iletkeni ile enerji iletkenindeki çelik telin teması sonucu ...'ın elektrik akımına kapılarak hayatını kaybettiği belirtilmiştir. Davalı ... Telekom A.Ş meydana gelen olayın, tarafına ait telefon direğine 3.kişi tarafından kaçak hat çekmesi sonucu meydana geldiğini iddia etmektedir. Mahkemece alınan kusur raporunda ise 24.03.2010 tarihli tutanağa hiç değinilmediği, tutanakta işaret edilen kaçak hattın meydana gelen olay etkisi ile illiyet bağını kesip kesmeyeceği yönünde bir değerlendirme yapılmadığı, davalı ... Telekom A.Ş tarafından da rapora bu yönde yapılan itirazların reddedilerek itiraza uğrayan rapora itibar edilerek hüküm kurulduğu anlaşılmıştır. Raporun bu hali ile hükme esas alınamayacağı açıktır.

O halde mahkemece ek rapor alınması için dosyanın önceki bilirkişi kuruluna tevdi edilmesi; 24.03.2010 tarihli tutanak dikkate alınıp 3. kişinin kaçak hat çekme eyleminin davaya konu olaya etkisi belirlenerek illiyet bağını kesip kesmeyeceğinin değerlendirilmesi ve sonucuna göre karar verilmesi gerekir iken eksik araştırma, inceleme ve yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, bu husus bozmayı gerektirmiştir.

O halde mahkemece ek rapor alınması için dosyanın önceki bilirkişi kuruluna tevdi edilmesi; 24.03.2010 tarihli tutanak dikkate alınıp 3. kişinin kaçak hat çekme eyleminin davaya konu olaya etkisi belirlenerek illiyet bağını kesip kesmeyeceğinin değerlendirilmesi ve sonucuna göre karar verilmesi gerekir iken eksik araştırma, inceleme ve yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, bu husus bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle 6100 sayılı HMK' nın 373/1 maddesi uyarınca temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının KALDIRILMASINA, aynı Kanunun 371. maddesi uyarınca İlk Derece Mahkemesi kararının davalılar yararına BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin de Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 15.01.2020 tarihinde oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2009/19535, Karar No: 2010/2507, Tarih: 22.02.2010

**5. Hukuk Dairesi         2009/19535 E.  ,  2010/2507 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanın kamulaştırma bedelinin tesbiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasının kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca ONANMASI hakkında Daireden çıkan kararı kapsayan 02.04.2009 gün ve 2009/2416 Esas - 2009/5140 Karar sayılı ilama karşı davacı idare vekili yönünden verilen dilekçe ile karar düzeltilmesi istenilmiş olmakla dosyadaki belgeler okunup gereği konuşulup düşünüldü:

-K A R A R-

Dosyada bulunan kanıt ve belgelere, Yargıtay kararında yazılı gerekçelere göre karar düzeltme isteği HUMK'nun 440. maddesinde yazılı nedenlerden hiç birisine uymadığından REDDİNE, idare harçtan muaf olduğundan harç alınmamasına, H.U.M.K’nun 442.maddesi gözönünde bulundurularak takdiren 172,00-TL. para cezasının karar düzeltme isteyenden alınarak Maliye Hazinesine gelir kaydedilmesine, 22.02.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/1312, Karar No: 2016/11159, Tarih: 19.09.2016

**21. Hukuk Dairesi         2016/1312 E.  ,  2016/11159 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Davacı, yetim aylığının kesilmesine ilişkin Kurum işleminin iptaliyle, kesildiği tarihten itibaren yeniden evlenmesine kadarki döneme ilişkin maaşların ödenmesine karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.

Hükmün, davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

K A R A R

Dava, 5510 sayılı Kanunun 56/2 fıkrası uyarınca ölüm aylığının kesilmesine ve ödenen aylıklar ile tedavi masraflarının iadesine ilişkin davalı Kurum işleminin iptali, kesilme tarihinden yeniden evlenilen tarihe kadar olan birikmiş aylıkların ödenmesi istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96. madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasanın 56. maddesinin Anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan 2009/86 Esas numaralı başvuru, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanunun 56. maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk/çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan/yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56. maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına/saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin/samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma/irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek/samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin/aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme/başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun/yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.