muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2022/3868, Karar No: 2022/5384, Tarih: 02.06.2022

6102 sayılı TTK’nın 22. maddesi ile tacir olan şahsa ve onun âkidine tanınmış olan bu (akit serbestisi) ilkesi, bütün akitler için sınırlayıcı bir hüküm mahiyetinde olan TTK’nın 1. maddesi hükmünün atfı nedeniyle TBK’nın kesin hükümsüzlük başlığını taşıyan 27. maddesi hükmü ile, sınırlanmıştır.

TTK m. 22'de, TBK m.182'ye atıf yapılarak, sadece aşırı olan cezai şartın indirilmesinin istenemeyeceği hükme bağlanmış; kişilik haklarına, ahlak ve adaba aykırı cezai şartların geçerli olacağının kabulüne ilişkin bir açıklık yoktur. Buna göre genel hükümler uyarınca, kişilik haklarına ahlak ve adaba aykırı cezai şartın geçersizliği tacir tarafından iddia edilip savunulabilir. Sözleşme hükümlerinin ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırılığı durumu 6098 sayılı TBK'nun 27. Maddesinde "Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür. Sözleşmenin içerdiği hükümlerden bir kısmının hükümsüz olması, diğerlerinin geçerliliğini etkilemez. Ancak, bu hükümler olmaksızın sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılırsa, sözleşmenin tamamı kesin olarak hükümsüz olur." şeklinde ve kesin hükümsüzlük sebebi olarak düzenlenmiştir.

Tacir sıfatını haiz olan borçlu hakimden aşırı olduğundan bahisle cezanın indirilmesini isteyemezse de sözleşmenin içerdiği cezai şartın miktarının "ekonomik olarak mahvına " neden olacak düzeyde yüksek olduğunu, bu nedenle ticari kişilik hakkına , adalet ve hakkaniyete aykırı bulunduğu gerekçesiyle tamamen kaldırılmasını veya makul bir düzeye indirilmesini isteyebilmelidir. (Fikret EREN, Borçlar Hukuku, Genel Hükümler, 14. Bası, Ankara, s.1189) Tacirler bakımından kararlaştırılan ceza tutarı borçlunun iktisaden sarsılmasını, çöküntüye uğramasını mucip olacak ise kaldırma veya indirim isteyebileceği Yargıtay Hukuk Genel kurulu (30.03.2016 T. 2014/19-743 E., 2016/437 K. ), Yargıtay (kapatılan ) 13 Hukuk Dairesi ( 26.11.2019 T. 2018/4070 E. 2019/11520 K., 05.12.2011 T. 2011/10558 E., 2011/18029 K., Y.13.HD 15.09.2011 T. 2011/2422 E., 2011/12693 K.) ve Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin ( Y.3. HD 4.3.2020 T. 2019/6040 E., 2020/2033K., 05.12.2017 T. 2017/15056 E., 2017/17040 K. istikrarlı olarak uygulamasında da kabul edilmektedir.

Sonuçta taraflarca sözleşme ile tespit edilmiş olan ceza koşulu miktarı, borçlu durumda olan tacirin, ekonomik olarak mahvını mucip olacak ve onun eskisi gibi ticarî faaliyetini devam ettirmesine imkân tanımayacak derecede (ağır) ve (yüksek) ise, o zaman, böyle bir (cezaî şartı) ahlâk ve adaba aykırı bir şart olarak kabul ederek, (kısmen) veya (tamamen) iptali yoluna gidilmelidir. Çünkü, ahlâk ve adaba aykırılık dolayısıyla sözleşmede yer alan ceza koşulunun kesin hükümsüzlüğü, hukukun genel bir ilkesidir. TTK’nın 22. maddesi hükmünün, bu genel müeyyidenin dışında kalacağı düşünülemez. Çünkü borçlunun, ekonomik ve ticarî faaliyet ve varlığının tehlikeye girmesini veya yıkılmasını mucip olacak bir nisbete ulaşan her ceza koşulu, ahlâk ve adaba aykırıdır. Gerek öğretide gerekse Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ile Yargıtay (kapatılan) 13. Hukuk Dairesi ve dairemizin önceden beri olan istikrarlı uygulamasında da benimsendiği üzere, ceza (şartı) koşulu, ahlaka veya kişilik haklarına aykırı görülecek derecede ağır ise, hakimin oluşan duruma göre, bu cezanın geçersizliğine veya tenkisine karar vermesi yetkisinde olup bunun kapsamına ceza yükümlüsü tacir ise, tacirin ekonomik yıkıntısına neden olacak cezanın tenkisi de girer. Bunun tespitinde, sözleşmenin konusu, tarafların özellikle de borçlunun cezai şartın kabul edilip uygulandığı, tarihteki ekonomik durumunun araştırılması ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi yapılması gerekir.

Ceza koşulunun fahiş olup olmadığı, tarafların iktisadi durumunun yanında özel olarak borçlunun ödeme kabiliyeti ile beraber, borçlunun borcunu yerine getirmemiş olması nedeniyle sağladığı menfaat, kusur derecesi ve borca aykırı davranışın ağırlığı ölçü alınarak, tayin edilmeli ve hüküm altına alınan ceza miktarı, hak, adalet ve nesafet kurallarına uygun olarak gerekirse sözleşmedeki miktara göre indirimli olarak tespit edilmelidir.

Ceza koşulunun fahiş olup olmadığı, tarafların iktisadi durumunun yanında özel olarak borçlunun ödeme kabiliyeti ile beraber, borçlunun borcunu yerine getirmemiş olması nedeniyle sağladığı menfaat, kusur derecesi ve borca aykırı davranışın ağırlığı ölçü alınarak, tayin edilmeli ve hüküm altına alınan ceza miktarı, hak, adalet ve nesafet kurallarına uygun olarak gerekirse sözleşmedeki miktara göre indirimli olarak tespit edilmelidir.

Somut olayda davacı yeni eczacılık mezunu olarak "... ..." isimli iş yerini açıp 24.08.2012 tarihinde davalı ile "... ile Eczacılar Arasında İmzalanacak Tip Sözleşme" yi imzalayarak davalı kurum sigortalılarının ilaç teminine başlamış, davalı kurumun 20.11.2014 Tarih 22.019.518 sayılı işlemi ile ... kapsamındaki kişilerin ... üyesi eczanelerden ilaç teminine ilişkin 2012 protokolünün 5.3.3. Maddesi gereği "sözleşmesi fesihli olan eczaneden toplam 19.390,48 TL tutarında 4 adet reçeteyi kuruma fatura etmekten dolayı bu miktarın 10 katı olan 193.904,80 TL cezai şart uygulanmış, ayrıca fatura edilen ve hastalara teslimi yapılan ilaç bedellerinin faiziyle birlikte tahsil edilmesine karar verildiği, ceza miktarının yüksekliği nedeniyle iktisaden mahvına sebep olacağından davalı işleminin iptali talebiyle dava açılmıştır. İlk derece mahkemesince ise davalı aleyhine belirlenen cezai şart sözleşmeye uygun olmakla beraber yerleşik Yargıtay içtihatları gereğince sözleşme ile belirlenen cezai şart tacirin ekonomik olarak mahfına sebep olacağı anlaşıldığından, davacının ekonomik durumu, yargılamaya konu eylem nedeni ile davacının sağladığı menfaat göz önünde bulundurulmak sureti ile cezai şarttan indirim yapılması gerektiği kanaatine varılarak cezai şartın %50 oranında tenkisine karar verilmiştir. Davanın görülmesi sırasında davacının sigortalılara temin ettiği ilaç bedellerinden doğan alacaklarının dava konusu cezaya mahsuben kesilmesi sonrası eczanenin ekonomik olarak faaliyetine devam edemeyip 31.03.2015 tarihinde kapandığı Antalya eczacı odasının dosya içerisinde bulunan yazısından anlaşılmaktadır. Somut olarak dava konusu edilen ceza miktarının aşırı yüksekliğine bağlı olarak bir kısmının dahi tahsili davacının ekonomik olarak ticari hayatını devam ettirmesine mani olmuş mahvı somut olarak gerçekleşmiştir.

Buna göre davacının faaliyeti odaya kaydı olan 04.04.2012 (... sözleşme tarihi / 24.08.2012 ile ) 19.08.2014 olup davalı işlemi olan 20.11.2014 tarihi sonrasında yaklaşık 4 ay kadar faaliyetine devam edebilmiştir.

Buna göre davacının faaliyeti odaya kaydı olan 04.04.2012 (... sözleşme tarihi / 24.08.2012 ile ) 19.08.2014 olup davalı işlemi olan 20.11.2014 tarihi sonrasında yaklaşık 4 ay kadar faaliyetine devam edebilmiştir.

Yürürlükteki mevzuatımıza göre eczaneler ticari işletme, eczacılar ise tacir sayılır. Bu nedenle TTK m.22 uyarınca tacirler sözleşme ile kararlaştırılan ceza koşulunun indirilmesini isteyemez ise de, bu davada somut olarakta görüldüğü gibi kararlaştırılan ceza tutarı borçlunun iktisaden sarsılmasını, çöküntüye uğramasını mucip olacak ise indirim isteyebileceği yukarıdaki açıklamalarımıza göre öğreti ve uygulamada kabul edilmekte olup somut olayda da davacı eczanenin ... dan doğan istihkaklarının cezanın bir kısmının tahsili için kesilmesi sonrası faaliyetini devam ettiremediğinden faaliyetine son vermiştir. Bu durum davalı kurumun sözleşmeye göre uyguladığı yüksek miktarlı ceza koşulunun davacının iktisaden mahvına sebep olduğunu göstermekte olup ilk derece mahkemesinin ceza miktarından %50 oranında indirim yaparak davanın kısmen kabulü kararı dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere göre yerinde olduğundan, tarafların temyiz itirazlarının reddi ile usule ve kanuna uygun olan hükmün onanması gerekir.

Yukarıda belirttiğim sebeplerle ilk derece mahkemesince verilen direnme kararının yerinde olduğu anlaşıldığından, hükmün onanması kararı verilmesi gerektiği görüşünde olduğumdan Sayın Çoğunluğun görüşüne iştirak edilmemiştir. 02/06/2022
Yargıtay — Esas No: 2009/4647, Karar No: 2009/5991, Tarih: 09.11.2009

**(Kapatılan)15. Hukuk Dairesi         2009/4647 E.  ,  2009/5991 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Hukuk Hakimliği

Yukarıda tarih ve numarası yazılı bozmaya uyularak verilen hükmün temyizen tetkiki davalı birleşen dosya davacısı ... vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla dosyadaki kağıtlar okundu gereği konuşulup düşünüldü:

- K A R A R -

Taraflar arasındaki uyuşmazlık 25.11.1997 tarihli inşaat yapım sözleşmesinden ve 22.08.2002 tarihli protokolden kaynaklanmaktadır. Asıl davada davacı arsa sahibi eksik-kusurlu işlerin giderilme bedeli ile gecikme tazminatının tahsilini, bozmadan sonra birleşen 2005/248 Esas sayılı davada ise davacı yüklenici fazla imalât bedelinin tahsilini talep etmiş, mahkemece asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın reddine dair verilen karar davalı-birleşen davacı yüklenici vekili tarafından temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara ve mahkemece uyulan bozma kararı gereğince inceleme yapılarak hüküm verilmiş olmasına, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına ve bozmanın şümulü dışında kalarak kesinleşen cihetlere ait temyiz itirazlarının incelenmesinin artık mümkün olmamasına göre davalı birleşen davanın davacısı yüklenicinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.

2-Hükmüne uyulan Dairemiz bozma ilâmında fazla imalâtların teslim süresine etkisi dikkate alınarak, kira kaybının (gecikme tazminatının) başlangıcının saptanması hususuna değinilmiş, bozma sonrası düzenlenen ve hükme esas alınan 13.01.2009 tarihli ek raporda fazla imalâttan dolayı inşaattaki gecikme süresi 130 gün olarak takdir ve tayin edilmiştir. Bozma gereği, bu sürenin, sözleşmeye göre inşaatın teslimi gereken 01.05.2001 tarihine eklenerek bulunacak tarih ile inşaatın bitirildiği 23.10.2002 tarihine kadar olan dönem için gecikme tazminatı hesaplanması gerekirken, kazanılmış hak hususu da gözden kaçırılarak değişik şekilde hesaplama yapılması doğru olmamıştır.

3-Yine, mahkemenin gerekçeli kararında eksik işler bedelleri de gösterilerek kalem kalem sayıldığı halde, toplama hatası yapılarak fazlaya hükmedilmesi yerinde değildir.

4-Ayrıca, bozma ilâmı sonrası birleşen davaya konu olduğu halde, sözleşme dışı imalât bedelinin asıl davaya konu alacaktan mahsubu suretiyle hüküm kurulmuş olması da usul ve yasaya aykırı olmuştur.

Yukarıda açıklanan nedenlerle kararın bozulması uygun bulunmuştur.

SONUÇ:Yukarıda 1. bendde belirtilen nedenlerle diğer temyiz itirazlarının reddine, 2., 3. ve 4. bentler uyarınca hükmün temyiz eden davalı, birleşen davanın davacısı yüklenici yararına BOZULMASINA, ödediği temyiz peşin harcının istek halinde temyiz eden davalı birleşen dosyanın davacısı ...’ya geri verilmesine, 09.11.2009 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/3359, Karar No: 2018/1795, Tarih: 28.02.2018

**11. Ceza Dairesi         2016/3359 E.  ,  2018/1795 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Özel belgede sahtecilik, sahte fatura düzenlemek

HÜKÜM : Beraat

A- 2005 yılında, “sahte fatura düzenlemek” ve “özel belgede sahtecilik” suçlarından kurulan beraat hükümlere yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde;

Sanığın sahte olarak düzenlediği iddia olunan faturaların vergi işlemlerinde kullanılması için başkalarına verilmiş olması nedeniyle fiilin 213 sayılı Kanun'un 359/b-1 maddesinde tanımlanan suçu oluşturduğu gözetilmeden, tek olan fiilin nitelik yönünden ikiye bölünerek, her iki suçtan ayrı ayrı beraat hükümleri kurulması yasaya aykırı ise de; sanığa yüklenen suçun, suç tarihinde yürürlükte bulunan 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 359/b-1 maddesinde öngörülen cezanın miktarına göre, 5237 sayılı TCK'nın 66/1-e ve 67/4. maddelerinde öngörülen 12 yıllık dava zamanaşımının, temyiz inceleme tarihine kadar gerçekleştiği anlaşılmış ve katılan vekilinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde görülmüş olduğundan, sair yönleri incelenmeyen hükümlerin 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK’nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA; ancak bu husus yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, aynı Yasanın 322. maddesinde öngörülen yetkiye dayanılarak sanık hakkında belirtilen suçlardan açılan kamu davasının gerçekleşen zamanaşımı nedeniyle 5237 sayılı TCK'nın 66/1-e, 67/4 ve 5271 sayılı CMK'nın 223/8. maddeleri uyarınca DÜŞMESİNE,

B- 2006 yılında, “sahte fatura düzenlemek” ve “özel belgede sahtecilik” suçlarından kurulan beraat hükümlerine yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde;

1- Sanığın sahte olarak düzenlediği iddia olunan faturaların vergi işlemlerinde kullanılması için başkalarına verilmiş olması nedeniyle fiilin 213 sayılı Kanun'un 359/b-1 maddesinde tanımlanan suçu oluşturduğu gözetilmeden, tek olan fiilin nitelik yönünden ikiye bölünerek her iki suçtan ayrı ayrı beraat hükümleri kurulması,

B- 2006 yılında, “sahte fatura düzenlemek” ve “özel belgede sahtecilik” suçlarından kurulan beraat hükümlerine yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde;

1- Sanığın sahte olarak düzenlediği iddia olunan faturaların vergi işlemlerinde kullanılması için başkalarına verilmiş olması nedeniyle fiilin 213 sayılı Kanun'un 359/b-1 maddesinde tanımlanan suçu oluşturduğu gözetilmeden, tek olan fiilin nitelik yönünden ikiye bölünerek her iki suçtan ayrı ayrı beraat hükümleri kurulması,

2- Sanığın, ... Uls. Nak.. Ltd. Şti.'nin, ortağı ve müdürü olduğu, şirketin 2006 takvim yılında sahte fatura düzenleyerek vergi kaçakçılığı suçunu işlediğinin iddia edildiği davada ; suçun konusunun düzenlenen faturalar olduğu ancak faturaların dosya kapsamında bulunmaması karşısında; gerçeğin kuşkuya yer vermeyecek biçimde belirlenmesi amacıyla, sahte olduğu iddia olunan faturaların kanaat oluşturacak sayıda asıllarının veya onaylı örneklerinin dosyaya getirtilip, 213 sayılı Yasanın 227/3 ve 230. maddeleri kapsamında faturaların yasal unsurları taşıyıp taşımadıklarının belirlenmesi, denetime olanak verecek şekilde dosya arasında bulundurulması; vergi tekniği raporunda suça konu faturaları kullandığı belirtilen , ... Mikronize Maden ...Ltd, Şti, Hatipoğlu İnş...Ltd.Şti. ve ... Yapı Kimyasalları ...Ldt. Şti. hakkında karşıt inceleme yapılıp yapılmadığı araştırılıp, yapılmış ise haklarında düzenlenen vergi inceleme ve sair raporların onaylı suretleri getirtilerek incelenmesi; yetkilileri hakkında kamu davası açılıp açılmadığının sorulması, açıldığının tespiti halinde dava dosyasının intikalinin sağlanarak ayrıntılı özetinin tutanağa geçirilmesi, bu davayı ilgilendiren bilgi ve belgelerin onaylı örneklerinin alınarak dosyaya konulması; faturaları kullanan şirket yetkililerinin CMK' nın 48.maddesi de gözetilmek sureti ile tanık olarak ifadeleri alınarak, faturaları hangi ticari ilişkiye binaen , kimden aldıklarının ve sanığı tanıyıp tanımadıklarının sorulması; faturaların gerçek alım-satım karşılığı olup olmadığının belirlenmesi yönünden mal ve para akışını gösteren taşıma, sevk irsaliyeleri, teslim-tesellüm belgeleri, bedellerinin ödendiğine ve satıcı hesabına girdiğine dair ticari teamüle uygun kanıtlama yeteneğini haiz, banka hesapları ve kasa mevcuduyla uyumlu geçerli belgeler olup olmadığı araştırılıp bu hususta gerekli görülürse bilirkişi incelemesi yaptırılması; toplanan tüm delillerin sonucuna göre, sanığın hukuki durumunun takdiri gerektiği gözetilmeden, eksik araştırma ve inceleme ile yazılı şekilde hükümler kurulması,

Yasaya aykırı, katılan vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükümlerin bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 28.02.2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/12046, Karar No: 2014/18406, Tarih: 26.11.2014

**1. Hukuk Dairesi         2014/12046 E.  ,  2014/18406 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

DAVACILAR : ... V.D.

DAVALILAR : ... V.D.

DAVA TÜRÜ : TAPU İPTALİ VE TESCİL

Taraflar arasındaki davadan dolayı ... 2. Asliye Hukuk Hakimliğinden verilen 11.10.2012 gün ve 2011/95 Esas - 2012/196 Karar sayılı hükmün bozulmasına ilişkin olan 14.01.2013 gün ve 3678 - 157 sayılı kararın düzeltilmesi süresinde davalılar vekili tarafından istenilmiş olmakla, dosya incelendi gereği görüşülüp düşünüldü:

-KARAR-

Dava, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir.

Davacı ..., miras bırakan babası ...ün 586 parsel sayılı taşınmazını 19.03.1984 tarihinde davalı oğlu ... ile ondan olma torunları diğer davalılar ...'e satış yoluyla temlik ettiğini, yapılan temlik işleminin muvazaalı olduğunu, mirasçılardan kızkardeşi ... aynı taşınmaz hakkında açtığı davanın kabul edilip, derecattan geçerek kararın kesinleştiğini ileri sürerek, 586 sayılı parselin imar ve ifrazıyla oluşan taşınmazların tapularının miras payı oranında iptaliyle adına tescilini istemiş; yargılama sürerken davacı ...'nın ölümü üzerine davayı mirasçıları sürdürmüşlerdir.

Davalılar, miras bırakanın paylaştırma yaptığını ve davacının hakkını fazlasıyla aldığını belirtip, davanın reddini savunmuşlardır.

Mahkemece, davacının miras hakkından fazlasını aldığı, açtığı davanın iyiniyet kuralları ile bağdaşmadığı, olayda 01.04.1974 tarih, 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararının uygulanma yeri bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bu kararın davacı tarafından temyizi üzerine, Dairece, özetle "Miras bırakan ...'ün 29.7.1992'de ölümüyle geride mirasçıları olarak oğulları .... ve kendisinden önce ölen oğlu ... olma torunları ....'ü bıraktığı; miras bırakanın, sağlığında çekişme konusu 586 sayılı parselin tamamını 100 pay kabul ederek 40 payını oğlu ..., 20'şerden 60 payını da ... olma torunları ...'ye 19.3.1984 tarihinde satış yoluyla devrettiği; bu işlemden beş gün önce 14.3.1984 tarihinde de 755 sayılı parselini oğlu ..., 1307 sayılı parselini de oğlu ... yine satış suretiyle aktardığı, ayrıca kızı Mualla'ya da 1502 ve 1511 sayılı parselleri verdiği; çekişmeli 586 sayılı parselin 17.5.2001 tarihinde ifraz edilerek pek çok taşınmaza ayrıldığı görülmektedir.

Miras bırakanın kızı ... da 586 parsel sayılı taşınmaz hakkında muris muvazaası nedene dayanarak davalılar aleyhine 6.5.1994 tarihinde 1994/201 esas sayılı davayı açtığı, yargılaması sonunda davanın reddedildiği, temyizi üzerine Dairece 21.4.1998 tarih, 2312-4949 sayılı ilamla, “...miras bırakanın taşınmazlarını satması için hiçbir neden bulunmadığı, denkleştirme değil mirasçıdan mal kaçırma iradesi taşıdığı...” hususları vurgulanmak ve davanın kabul edilmesi gerektiği belirtilmek suretiyle kararın bozulduğu, bozma sonrası 1988/277 esasını alan davada bozmaya uyularak kabul kararı verildiği ve kararın derecattan geçerek kesinleştiği; diğer taraftan 1988/277 esas sayılı davadan sonra miras bırakanın oğlu ... de, ...'ya verilen 1502 ve 1511 sayılı parseller hakkında aynı hukuksal nedene dayanarak ... aleyhine 2000/59 esas sayılı davayı açtığı, yargılaması sonunda verilen davanın reddine ilişkin kararın Dairece, 1988/277 esas sayılı dosyadaki aynı gerekçe ile davanın kabul edilmesi gerektiğine işaret edilerek bozulduğu, bozma sonrası 2001/192 esasını aldığı ve bozmaya uyularak verilen kabul kararının kesinleştiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda değinilen 1988/277 ve 2001/192 esas sayılı davalarda saptanan ve Dairece benimsenen “temliklerde paylaştırma amacı güdülmediği, mal kaçırma amacıyla hareket edildiği” olgularının eldeki dava bakımından da aksi kanıtlanamayan güçlü delil niteliğiyle bağlayıcı olduğu ve geçerli bulunduğu açıktır.

Hal böyle olunca, davanın kabulüne karar verilmesi yerine, yanılgılı değerlendirme ile reddedilmesi doğru değildir." gerekçesiyle bozulmuştur.

Bozma kararına karşı davalılarca yapılan karar düzeltme isteği reddedilmiştir.

Mahkemece, hükmüne uyulan bozma ilamı uyarınca davanın kabulüne karar verilmiş, davalılar tarafından temyiz edilmiştir.

Temyiz incelemesi sonucunda; Dairece, özetle "Hükmüne uyulan bozma ilamında açıklandığı şekilde miras bırakan ...’ün çekişme konusu 586 parsel sayılı taşınmazı davalılara temliki işleminin mirasçıdan mal kaçırma amaçlı ve muvazaalı olduğu belirlenmek ve bu olgu benimsenmek suretiyle davanın kabulüne karar verilmiş olması kural olarak doğrudur. Davalıların bu yönlere ilişkin temyiz itirazları yerinde değildir. Reddine.

Ancak, 586 parsel sayılı taşınmazın ifrazından oluşan ve davaya konu edilen parsellerin pay ve payda eşitliğini de sağlayacak şekilde miras bırakandan davalılara temlik edilen paylardan hangi davalının ne kadar payının hangi oranda iptal edilerek, yine hangi davacı adına ne kadar miras payına göre tescil edilmesine karar verildiği hüküm yerinde gösterilerek bir hüküm tesisi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile yazılı olduğu üzere karar verilmesi doğru değildir." gerekçesiyle bozulmuştur.

Ancak, 586 parsel sayılı taşınmazın ifrazından oluşan ve davaya konu edilen parsellerin pay ve payda eşitliğini de sağlayacak şekilde miras bırakandan davalılara temlik edilen paylardan hangi davalının ne kadar payının hangi oranda iptal edilerek, yine hangi davacı adına ne kadar miras payına göre tescil edilmesine karar verildiği hüküm yerinde gösterilerek bir hüküm tesisi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile yazılı olduğu üzere karar verilmesi doğru değildir." gerekçesiyle bozulmuştur.

Davalılar vekilince bu karara karşı başvurulan karar düzeltme isteği üzerine yeniden yapılan incelemede; dosya içeriğinde 05.04.2010 tarihli davaya cevap dilekçesinde açıkça delil olarak dayanılan, 6.2.2008 tarihli delil bildirme dilekçesinde delil olarak dayanılan ve dilekçeye eklenen 1.6.2001 tarihli "protokol" başlıklı davanın esasını etkileyecek bir belgenin bulunduğu, ne var ki bu delilin davanın hiç bir aşamasında sehven değerlendirilmediği ve irdelenmediği anlaşılmaktadır

Öncelikle, usuli kazanılmış hak ile ilgili şu açıklamaların yapılmasında yarar vardır.

Gerek mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nda gerekse yürürlükteki 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununda “usuli kazanılmış hak” kavramına ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır.

Bu kurum, davaların uzamasını engellemek, hukuki alanda istikrar sağlamak ve kararlara karşı genel güvenin sarsılmasını önlemek amacıyla Yargıtay uygulamaları ile geliştirilmiş, öğretide kabul görmüş ve usul hukukunun vazgeçilmez, ana ilkelerinden biri haline gelmiştir. Anlam itibariyle, bir davada, mahkemenin ya da tarafların yapmış olduğu bir usul işlemi ile taraflardan biri lehine doğmuş ve kendisine uyulması zorunlu olan hakkı ifade etmektedir.

Hemen belirtelim ki; bir mahkemenin Yargıtay dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirdiği gibi, mahkemenin kararını bozmuş olan Yargıtay hukuk dairesince de, sonradan, ilk bozma kararı ile benimsemiş olduğu esaslara ve dolayısı ile oluşan usuli kazanılmış hakka aykırı bir şekilde ikinci bir bozma kararı verilmesini yasaklamaktadır.

Mahkemenin, Yargıtay’ın bozma kararına uyması ile bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usuli kazanılmış hak doğabileceği gibi, bazı konuların bozma kararı kapsamı dışında kalması yolu ile de usuli kazanılmış hak gerçekleşebilir. Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur.