muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2015/1642, Karar No: 2017/9333, Tarih: 19.10.2017

**17. Hukuk Dairesi         2015/1642 E.  ,  2017/9333 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine dair verilen hükmün süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği düşünüldü:

-K A R A R-

Davacı vekili, davalıya işyeri ... poliçesindeki davalının maliki olduğu işyerinde yağmur sularından sızan sular nedeni ile oluşan ve sigortalısına ödenen hasar bedelinin rücuen tahsili amacıyla başlatılan ... takibine davalı tarafça itiraz edildiğini belirterek takibe yapılan itirazın iptali ile davalının ... inkar tazminatına mahkum edilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili, alacaklı ve borçlu sıfatının birleştiğini, müvekkilinin poliçenin lehtarı olduğundan davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, toplanan delillere ve bilirkişi raporuna dayanılarak;davanın reddine karar verilmiş; hüküm, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dosya içerisindeki bilgi ve belgelere, taraflar arasındaki kira sözleşmesine, mahkeme kararının gerekçesinde, dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre davacı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun bulunan hükmün ONANMASINA ve aşağıda dökümü yazılı 6,20 TL kalan onama harcının temyiz eden davacıdan alınmasına 19.10.2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2010/1512, Karar No: 2010/13807, Tarih: 03.06.2010

**12. Hukuk Dairesi         2010/1512 E.  ,  2010/13807 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Kırklareli İcra Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 24/11/2009
Yargıtay — Esas No: 2015/16062, Karar No: 2015/23448, Tarih: 07.12.2015

**2. Hukuk Dairesi         2015/16062 E.  ,  2015/23448 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (Aile) Mahkemesi

DAVA TÜRÜ : Tespit

Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm hakkında tedbir kararı verilen küçüğün annesi ... tarafından tarafından temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:

Mahkemece hakkında 5395 sayılı yasa uyarınca tedbir kararı verilmesi istenen korunma ihtiyacı olan çocukla ilgili olarak; ''sosyal inceleme raporuna göre küçük ...'nin kendisine ve çevresine zarar verebilecek psikolojik yapıya sahip olmasından ötürü kendisi ve ailesi için yoğun psikolojik desteğin verilmesi, yatılı okula verilerek okul rehberliği tarafından sürekli gözetim altında tutulması, çevreden ve arkadaş gurubundan uzaklaştırılması, küçük hakkında koruyucu ve destekleyici tedbirler alınarak, küçük hakkında aile ortamını sağlamaya yönelik danışmanlık, eğitim, bakım ve barınmaya yönelik tedbir alınarak sosyal hizmetlere verilmesinin'' belirtildiği gerekçesiyle, Çocuk Koruma Kanunu gereğince danışmanlık, bakım, eğitim ve barınma tedbirleri uygulanmasına ve küçüğün kurum altında bakım altına alınmasına karar verilmiştir.

Mahkemece sosyoloji öğretmeni bilirkişiden alınan sosyal inceleme raporunda, birlikte yaşadığı annenin küçüğe karşı olumsuz bir davranışının bulunmadığı, küçüğün annesinin sözünü dinlemediği ve arkadaş çevresinden uzaklaştırılmasının gerektiği belirtilerek, öncelikle küçüğün kendi aile ortamında tedbirlerin uygulanmasına yönelik bakım, eğitim, danışmanlık ve barınmaya yönelik tedbirlerin uygulanmasının gerektiği rapor edilmiştir. Görüldüğü üzere mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporu hükme esas almaya elverişli olmadığı gibi kendi içinde de çelişki içermektedir. Ayrıca, davalı anne temyiz dilekçesinde; hakkında tedbir kararı verilen ve halen yanında bulunan küçüğün gelişimini olumsuz etkileyecek etkenleri ortadan kaldırdığını, küçüğün arkadaş çevresinden uzaklaşmak için de başka bir ilçeye taşınacaklarını, hakkında tedbir kararı uygulanan küçükle birlikte yaşadıkları diğer iki kardeşin de bu karardan olumsuz etkileneceklerini beyan etmiştir. Bu nedenlerle davalı annenin beyanları da dikkate alınarak hakkında tedbir kararı verilen küçüğün bedensel, zihinsel, ahlaki, sosyal ve duygusal gelişimi ile kişisel güvenliğinin halen tehlikede olup olmadığı, ihmal veya istismar edilip edilmediği konusunda annenin, babanın ve çocuğun dinlenmesi ile görüşleri alınmak ve bu konuda alanında uzman üç kişilik bilirkişi kurulundan (sosyal hizmet uzmanı, psikolog, pedagog) da rapor almak suretiyle, tüm deliller birlikte değerlendirilerek hasıl olacak sonuç uyarınca taleple ilgili bir karar vermek gerekirken eksik incelemeyle yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmayıp, bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Temyiz edilen hükmün yukarıda gösterilen sebeple BOZULMASINA, işbu kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi. 07.12.2015 (Pzt.)
Yargıtay — Esas No: 2015/8693, Karar No: 2016/5943, Tarih: 23.06.2016

**11. Ceza Dairesi         2015/8693 E.  ,  2016/5943 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Özel belgede sahtecilik

HÜKÜM : Mahkumiyet

1– ... İletişim isimli işyeri yetkilisi olan sanığın müşteki adına sahte GSM abonelik sözleşmeleri düzenlemek suretiyle özel belgede sahtecilik suçunu işlediğinden bahisle hakkında açılan kamu davasında, sanığın ... İletişim'in alt bayii olduğunu, suça konu GSM abonelik sözleşmesinin ... İletişim yetkilileri tarafından düzenlendiğini savunması karşısında, gerçeğin kuşkuya yer vermeyecek biçimde belirlenmesi bakımından, ... İletişim'in suç tarihinde yetkilisinin kim olduğu tespit edilip, sanığın savunması doğrultusunda ifadesine başvurulması ve gerektiğinde ... İletişim'in yetkilisi ile ilgili personelin suç tarihinden önceki resmi kurumlardan temin edilecek imza ve yazı örnekleri getirtilip, huzurda alınan yazı ve imza örnekleri ile birlikte GSM abonelik sözleşmesi üzerindeki yazı ve imzaların ... İletişim'in yetkilileri ile personelinin eli ürünü olup olmadığı hususunda bilirkişi incelemesi yaptırılması ve abonelik sözleşme kayıtlarının bilgisayar üzerinden kod numarası yazılarak oluşturulduğunun anlaşılmasına göre, dava konusu sözleşmenin hangi işyerinde düzenlendiğinin suçun işlendiği yeri saptama bakımından önem arzettiği gözetilerek, ... İletişim Hizmetleri A.Ş.'den bilgi işlem kayıtlarına göre sözleşmenin hangi bayiye ait bilgisayarda yapılmış olduğunun mevcut log kayıtlarından anlaşılması mümkün ise bunun tespit edilmesi talep edilerek, sonucuna göre sanığın hukuki durumunun tayin ve takdiri gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde mahkumiyetine hükmolunması,

2– Kabule göre de; a) Suçun sübutu halinde, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 63. maddesinin 10. fıkrası ile yaptırıma bağlanan aynı Kanunun 56. maddesinin 4. fıkrasındaki "Kişinin bilgisi ve rızası dışında işletmeci veya adına iş yapan temsilcisi tarafından abonelik tesisi, işlemi veya elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların kayıt işlemi yapılamaz ve yaptırılamaz, bu amaçla gerçeğe aykırı evrak düzenlenemez, evrakta değişiklik yapılamaz ve bunlar kullanılamaz" ve 5. fıkrasındaki "Gerçeğe aykırı evrak düzenlemek veya değiştirmek suretiyle kişinin bilgi ve rızası dışında tesis edilmiş olan abonelikler kullanılamaz" hükümleri ve TCK'nun 7. maddesi karşısında; özel hüküm niteliğinde bulunan ve lehe olan 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun 56. maddesindeki düzenleme de gözetilerek, sanığa ön ödeme önerisinde bulunulmasından sonra sonucuna göre hukuki durumunun takdir ve tayini yerine suç vasfında yanılgıya düşülerek özel belgede sahtecilik suçundan yazılı şekilde mahkumiyet hükmü kurulması yasaya aykırı,

b- 5237 sayılı TCK’nun 53. maddesine ilişkin uygulamanın Anayasa Mahkemesinin 08.10.2015 gün 2014/140 Esas, 2015/85 sayılı iptal kararı ile birlikte yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması,

b- 5237 sayılı TCK’nun 53. maddesine ilişkin uygulamanın Anayasa Mahkemesinin 08.10.2015 gün 2014/140 Esas, 2015/85 sayılı iptal kararı ile birlikte yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması,

Bozmayı gerektirmiş, sanığın temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nun 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 23.06.2016 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/8694, Karar No: 2012/40867, Tarih: 08.08.2012

**(Kapatılan)15. Ceza Dairesi         2012/8694 E.  ,  2012/40867 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

Dosya incelenerek gereği düşünüldü;

Sanığın sorgusunda beyan ettiği adresinin "..." olmasına rağmen yokluğunda verilen kararın, " ..." adresine tebliğe gönderilmesi sebebiyle geçersiz olup hükümlerin kesinleşmediği ve 5320 sayılı Yasanın 8/1.maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nun 311.maddesi hükmüne göre, eski hale getirme istemiyle birlikte temyiz talebinde de bulunulması halinde, inceleme mercii Yargıtay’ın ilgili dairesi olduğundan, sanığın öğrenme üzerine yaptığı 20.06.2011 tarihli temyizi süresinde olup bu nedenle 29.06.2011 günlü temyiz talebinin reddine dair kararı ve sonraki işlemler yok hükmünde olup sanığın asıl hükme yönelik temyiz isteminin öğrenmekle süresinde yapıldığı kabul edilerek yapılan incelemede adli ara vermede CMK'nun 331. maddesi gereğince acele ve tutuklu işlere bakmakla görevli Nöbetçi Kurulca dosya görüşüldü:

Sanığın aşamalarda, sabit işyeri sahibi olup elektronik malzeme satışı ile uğraştığını suça konu 8000. TL. bedelli çeki kendisine ... olarak ismini bildiği kişinin TV satışı nedeniyle verdiğini ve bu alışveriş nedeniyle fatura düzenlediğini savunması ayrıca haklarında ek kovuşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilen tanıklar Yusuf Aksoy ve ...’ın beyanlarında; müştekiden alınan toplam 28.000. TL. değerindeki mallara karşılık 8. 000 TL. meblağlı sahte çek dışında karşılığı bankada mevcut 20.000. TL. bedelli çek verildiğini ayrıca hafta sonu olması nedeniyle çeklerin sorgulaması yapılamayacağından ötürü teminat olarak; borçlusu ... kefili ... olan alacaklı bölümü boş bırakılmış 04.04.2009 tarihli 15.000. TL. bedelli senet düzenlendiğini ifade etmeleri karşısında; sanığın suç işleme kasdının şüpheye yer bırakmayacak şekilde belirlenmesi açısından sahte çek ön yüzünde bulunan yazı ve imzalar ile sanığın yazı ve imzalarının bilirkişi marifetiyle incelenmesi ve sanığın sahte olduğu tespit edilen çek karşılığı yapmış olduğu alışverişe ilişkin muhasebe kayıtları istenip karşılaştırıldıktan sonra toplanan tüm delillerin birlikte değerlendirilerek sonucuna göre hukuki durumunun takdir ve tayini gerekirken, eksik inceleme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi,

Dosya içerisinde fotokopisi bulunan suça konu çekte TTK'nun 692. maddesinde öngörülen ve bulunması zorunlu unsurlardan olan “keşide yerinin” bulunmaması nedeniyle özel belge niteliğinde olduğu gözetilmeden "resmi belgede sahtecilik" suçundan hüküm kurulması,

Kabule görede;

Sahte çek verilmek suretiyle müştekiden alınmak istenen tekstil makineleri henüz teslim edilmeden şikâyetçinin yaptığı araştırma sonucu durumun anlaşılması nedeniyle eylemin teşebbüs aşamasında kaldığı gözetilmeden tamamlanmış nitelikli dolandırıcılık suçundan hüküm kurulmak suretiyle fazla ceza tayin edilmesi,

Kabule görede;

Sahte çek verilmek suretiyle müştekiden alınmak istenen tekstil makineleri henüz teslim edilmeden şikâyetçinin yaptığı araştırma sonucu durumun anlaşılması nedeniyle eylemin teşebbüs aşamasında kaldığı gözetilmeden tamamlanmış nitelikli dolandırıcılık suçundan hüküm kurulmak suretiyle fazla ceza tayin edilmesi,

Kanuna aykırı, sanığın temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1.maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK.un 321.maddesi uyarınca BOZULMASINA, sanık bu suçlardan cezaevine infaz için alınmış olduğundan ve yerel mahkemece verilen temyiz isteminin reddine dair karar kaldırılmış bulunduğundan bozma nedenine göre 1412 sayılı CMUK'nun 312.maddesi uyarınca İNFAZIN DURDURULMASINA başka suçtan tutuklu veya hükümlü değilse, TAHLİYESİNE, derhal salıverilmesinin temini için ilgili C. Başsavcılığına müzekkere yazılmasına 08.08.2012 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/9735, Karar No: 2023/1988, Tarih: 02.03.2023

**5. Hukuk Dairesi         2022/9735 E.  ,  2023/1988 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

İLK DERECE MAHKEMESİ : Gaziosmanpaşa 2. Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı idare ile bir kısım davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurularının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı idare ve bir kısım davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının düzeltilerek onanmasına karar verilmiştir.

Davacı vekili maddi hatanın düzeltilmesi talepli dilekçesinde; tespit edilen bedelin faiz bitiş tarihinin hatalı belirlendiğini belirterek Daire kararının düzeltmesini talep etmiştir.

Davacı idare vekili tarafından Dairece verilen karardaki maddi hatanın düzeltilmesi istenilmiş olmakla; usul eksiklikler yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, maddi hatanın düzeltilmesi istemli dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

12.01.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) "Hükmün tashihi" kenar başlıklı 304 üncü maddesinin birinci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir :

" (1) Hükümdeki yazı ve hesap hataları ile diğer benzeri açık hatalar, mahkemece resen veya taraflardan birinin talebi üzerine düzeltilebilir. ... "

Yapılan incelemede; dava konusu 240 parsel sayılı taşınmazda mülkiyet ihtilafı bulunduğundan, 2942 sayılı Kanun'un 18 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca üçer aylık vadeli hesaba yatırılan kamulaştırma bedelinin ve işletilecek yasal faizin mülkiyet ihtilafıyla ilgili davanın sonucunda belli olacak hak sahibine ödenmesine karar verilmesi ile yetinilmesi gerekirken, infazda tereddüt oluşturacak şekilde mülkiyet ihtilafı dosyasının kesinleşmesine kadar işleyecek yasal faizin davalıya ödenmesine karar verilmediği, bu kez yapılan incelemede anlaşıldığından, ilâmdaki maddi hatanın düzeltilmesi gerekmiştir.

KARAR

Açıklanan nedenlerle,

1. Davacı idare vekilinin maddi hata düzeltim talebinin kabulüne,

2. Dairemizin 06.04.2022 tarihli ve 2021/11208 Esas, 2022/6496 Karar sayılı düzeltilerek onama ilamının altıncı paragrafında bulunan "mülkiyet ihtilafına ilişkin Gaziosmanpaşa 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2010/605 Esas, sayılı dosyasında verilecek kararının kesinleşme tarihine" ibaresinin karardan çıkarılarak yerine " 25.03.2021 tarihine" ibaresinin yazılmasına 02.03.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2024/4456, Karar No: 2024/4507, Tarih: 25.04.2024

**10. Hukuk Dairesi         2024/4456 E.  ,  2024/4507 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 58. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/437 E., 2024/194 K.

KARAR : Esastan red

İLK DERECE MAHKEMESİ : Bakırköy 37. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/303 E., 2021/332 K.

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali, davalı Kuruma borçlu olmadığının tespiti, ölüm aylığının kesildiği tarihten itibaren yasal faiziyle birlikte tahsili ile yeniden bağlanması istemine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı Kurum işleminin ve bu işleme dayanak yapılarak başlatılan Bakırköy 16. İcra Müdürlüğünün 2014/19052 Esas sayılı dosyasının iptaline, haksız Kurum işlemi sebebiyle ödenmeyen tüm yetim aylıklarının ödenmesine, tekrar yetim aylığı bağlanmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacının ... babasından almakta olduğu aylığın, eşiyle birlikte yaşadığı tespit edilmesi üzerine 5510 sayılı Kanun'un 56 ncı maddesine istinaden kesildiğini, açıklanan sebeplere binaen, davacının davasının reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dinlenen tanık beyanları, adres araştırma sonuçları ve dosya kapsamında Kurum denetmenince yapılan tespitin ve Kurumca tespit üzerine yapılan işlemin yerinde olduğu, Kurum denetmenince düzenlenen raporun aksi ... oluncaya kadar yazılı delil niteliği taşıdığı gerekçesiyle davanın reddine dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili; uyuşmazlıkta birlikte yaşam olgusunun tespitinin gerektiğini, davacı ile boşandığı eşinin birlikte yaşamadıklarını, davacının müşterek çocuklarının ihtiyaçlarını karşılamak üzere kızı ve eski eşinin birlikte ikamet ettikleri konuta gitmek zorunda kaldığını, bunun birlikte yaşam olarak değerlendirilemeyeceğini, mevcut delil durumunun da birlikte yaşamadıklarının kanıtı olduğunu, davacının boşandıktan sonra ki adresinin her daim Avcılar olduğunu belirterek, kararın kaldırılarak, davanın kabulüne dair karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının boşandıktan sonra eşiyle birlikte yaşamaya devam ettiği yönündeki Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden Kanun'a aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, davacı vekilinin istinaf isteminin 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili istinaf gerekçeleri ile İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacının boşandığı eşi ile fiilen birlikte yaşadığına ilişkin tespit içeren sosyal güvenlik denetmen raporunun aksinin toplanan delillerle ortaya konulup konulmadığı noktasında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk

1-Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56 ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96 ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Kanun'un 56 ncı maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

2-5510 sayılı Kanunu'nun 56 ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir-aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir-aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan-olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk-çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir-aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan-yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

3- Anılan 56 ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına-saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin-samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma-irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek-samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin-aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

4- Gelirin-aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme-başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir-aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun-yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanun'un 96 ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56 ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.