muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2024/378, Karar No: 2024/4049, Tarih: 04.03.2024

**9. Hukuk Dairesi         2024/378 E.  ,  2024/4049 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/3620 E., 2023/4504 K.

KARAR : İstinaf başvurusunun esastan reddi

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 54. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/353 E., 2023/227 K.

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı Millî Savunma Bakanlığına bağlı Gölcük Tersane Komutanlığı 39 İzolasyon Fabrikası isimli işyerinde çalıştığını, Türk Harb İş Sendikası üyesi olarak işletme toplu iş sözleşmesinden yararlandığını, üyelerinin ısı izolasyonu ile alakalı taş yünü ısı battaniyesi, cam yünü, keçe (seramik yünü) gibi pnömokonyoz içeren malzemeler kullandığını, ayrıca zemin kaplama ve zımpara işlerinde epoksi ve poliüreten malzemeler, yine zemin temizliğinde sellocik epoksi ve sentetik tiner malzemeleri kullanıldığını, tekne ve boru devresi izolasyonlarında yapıştırıcı olarak bally, yanmaz tutkal, ahşap (plastik) tutkalı kullanıldığını, denizaltı et sebze odaları izolasyonlarında poliüreten köpük, PVC kaplamada kimyasal yapıştırıcısı, makinaların montajı esnasında takoz vazifesi gören A+B karışımlı epocest 36 malzemesi kullanıldığını, zaman zaman yüzey temizliğinde farmik asit kullanıldığını, yaptığı iş sebebiyle 7,5 saatten az çalışması gerektiğini, işyerinde ağır metallere dair ölçüm yapılmadığını, işyerinde ağır metallerin kullanıldığını, demirde dahi pnömokonyoz yapan toz bulunduğunu, ölçüm düşük çıksa dahi gürültüye müsait olduğunu ileri sürerek davacının Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik (Yönetmelik) kapsamında olduğunun, günde 7,5 saat çalışması gerektiğinin tespitiyle buna bağlı olarak kısa çalışma primi ve fazla çalışma ücreti alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; taleplerin zamanaşımına uğradığını, izolasyon meslek kolunda çalışan işçilerin kendine özgü malzemeler ve yöntemlerle engelleme işlemini yapan personel olduğunu, bu personelin kişisel koruyucu donanımını usulune uygun kullandığını, bu durumdan kendisinin de sorumlu olduğunu, Tozla Mücadele Yönetmeliği ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yapılması zorunlu olan risk değerlendirmesi, kontrol, ölçüm ve araştırmaların yapılarak tozlu ortam ölçümlerinin yapıldığını, ölçüm değerlerinin Toz Mesleki Maruziyet Değerleri Tablosu'nda gösterilen değerlerin altında olduğunu, personele kişisel koruyucu elbiselerin düzenli olarak verildiğini, periyodik muayenelerin düzenli yapıldığını, Gölcük Tersanesi Komutanlığı tarafından yapılan değerlendirme ve sonuçlara göre İzolasyon Fabrikasında görevli personelin çalıştıkları ortamın ilgili Kanun ve Yönetmelik maddelerine uygun olduğunu, günlük 8,5 saat çalışmanın yerinde olduğunu, kısa çalışma yaptırılamayacağını, davacının talebinin hukuki dayanağının bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; somut uyuşmazlıkta, işyerinde keşif yapılarak bilirkişi kurul raporu alındığı, işyerinde davacının yaptığı işin Yönetmelik kapsamında olduğu, diğer taraftan bu Yönetmelik kapsamına giren işlerde çalışmada kullanılan maddelerin özellikleri, uygulanan teknoloji ve alınan teknik ve idari toplu koruma önlemlerinin iş güvenliği ve sağlığı bakımından önemine göre çalışma saatlerinin yedi buçuk saat ile sınırlandırıldığı, Yönetmelik'in 7 nci maddesinde, Yönetmelik'te sayılan işlerde fazla çalışma yapılmayacağının açıkça düzenlendiği, bu kurallar çerçevesinde Yönetmelik'te sayılan işlerde çalışan işçiler için günlük yedi buçuk saat üzeri olan çalışmaların fazla çalışma sayılması gerektiği, buna göre davacının yedi buçuk saat üzeri olan çalışmasının fazla çalışma ücreti olarak belirlendiği, dava konusu kısa çalışma primi ve fazla çalışma alacağı bakımından son tutanak tarihi olan 08.08.2019 tarihine kadar hesaplama yapılması gerekirken bilirkişi tarafından 15.07.2019-14.09.2019 dönemini de kapsayacak şekilde hesap yapılması ve davacı tarafından bu yönde ıslah yapıldığı görüldüğünden arabulucuk son tutanak tarihi itibarıyla muaccel olmayan kısım yönünden ret kararı verildiği, talep konusu alacakların dayanağı toplu iş sözleşmesi olduğundan alacaklara en yüksek işletme kredisi faizi işletildiği, faiz başlangıç tarihleri yönünden kısa çalışma primi için toplu iş sözleşmesinde bir ödeme günü belirlenmediğinden temerrüt tarihi olan 08.08.2019 tarihinden itibaren faize hükmedildiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı vekili; zamanaşımı def'inin değerlendirilmediğini, izolasyon meslek kolunda çalışan işçilerin yeni gemi su üstü platformları, denizaltı gemilerinin modernizasyon ve bakımları çerçevesinde ihtiyaç duyulan tüm mani izolasyon ve zemin kaplamalarının sökülmesini, montajını, bir yerin satıh veya tesirini engellemek ve ısı, su, ses yangın transferlerini önlemek için kendine özgü malzemeler ve yöntemlerle yapılan engelleme işlemini gerçekleştirdiğini, kanunen yapılması zorunlu olan risk değerlendirmesi ve kontrolleri ile tozlu ortam ölçümlerinin yapıldığını, ölçüm değerlerinin Toz Mesleki Maruziyet Değerleri Tablosu’nda gösterilen değerlerin altında olduğunu, İş Sağlığı ve Güvenliği birimince yaptırılan toz ve gürültü ölçümlerine göre davacının Tozla Mücadele Yönetmeliği kapsamına girmediğini, kimyasalların maruziyet sınır değerlerinin altında ve düşük düzeyde bulunduğunu, kanserojen etkisinin bulunmadığını ve davacının bugüne kadar günde 8,5 saat çalıştığını, personele kişisel koruyucu elbiselerin düzenli olarak verildiğini, iş güvenliği eğitimlerinin ve periyodik muayenelerin düzenli olarak yaptırıldığını, İzolasyon Fabrikasında görevli personelin çalıştığı ortamın ve günlük 8,5 saat çalışmasının toplu iş sözleşmesi, Yönetmelik ve Kanun'a uygun olduğunu, kısa çalışma yaptırılamayacağını, faiz tür ve başlangıçlarının hatalı belirlendiğini ileri sürerek istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; İlk Derece Mahkemesince keşif yapılarak aldırılan bilirkişi raporu ile davacının çalıştığı fabrikada imalat, tamir, bakım, tadilat gibi işlemlerde kullanılan malzemeler dikkate alındığında gerek imalat işleminin yapıldığı çalışma ortam havasında ve gerekse de tamir-bakım-tadilat kapsamında gemi içerisinde yapılan çalışmalar sırasında ortam havasında çalışanların sağlığı için pnömokonyoz rahatsızlığı yönünde risk bulunduğunun, dolayısıyla davacının 39 İzolasyon Fabrikasında yaptığı işlerin Yönetmelik'in 4 üncü maddesinde düzenlenen "pnömokonyoz yapan tozlu işler", "pnömokonyoz yapan tozların bulunduğu işyerlerindeki işler" kapsamında olduğunun tespit edildiği, davacının günde 7,5 saati aşmayacak şekilde çalıştırılması gerektiği, davacının hak kazandığı fazla calışma ve kısa çalışma primi alacaklarının davalı işyerinde geçerli toplu iş sözleşmesi ve emsal içtihatlara göre hesaplandığı, Mahkemece arabuluculuk son tutanak tarihi gözetilerek alacaklara hükmedildiği, dava ve ıslah zamanaşımı def'inin değerlendirildiği, faiz türü ve başlangıcında bir isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle davalının istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; istinaf dilekçesinde ileri sürülen gerekçeleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozularak ortadan kaldırılması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacının görev ve çalışma şartlarının Yönetmelik kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ve buna bağlı olarak fazla çalışma ile kısa çalışma primi alacaklarına hak kazanıp kazanamayacağına ve alacaklara uygulanan faiz türü ve başlangıç tarihlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 39 uncu maddesi.

3. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41 ve 63 üncü maddeleri.

4. 16.07.2013 tarihli ve 28709 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelik'in 4 üncü maddesinin (s) bendinin (1) numaralı alt bendi.

3. Değerlendirme

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Davalı Millî Savunma Bakanlığı harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

04.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2024/5779, Karar No: 2024/14890, Tarih: 09.12.2024

**11. Ceza Dairesi         2024/5779 E.  ,  2024/14890 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SAYISI : 2021/143 E., 2024/242 K.

SUÇ : Vergi usul kanununa muhalefet

HÜKÜM : Düşme

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Onama

Yapılan ön inceleme neticesinde; sanık hakkında bozma üzerine kurulan hükmün temyiz edilebilir olduğu, temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, temyiz isteminin süresinde olduğu, temyiz isteminin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, gereği düşünüldü:

Sahte fatura kullanma suçunda suç tarihi, sahte faturalar hangi vergi türünde kullanılmışsa bu vergiye göre sunulması gereken son beyanname tarihi olup; suç konusu faturaların kurumlar vergisinde kullanıldığı iddia edildiğinden, “26.04.2010” olan suç tarihinin, gerekçeli karar başlığında “2009” yılı olarak yanlış gösterilmesi mahallinde düzeltilebilir yazım hatası olarak görülmüştür.

Sanığın yargılama konusu sahte fatura kullanma suçu için, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 359 uncu maddesinin (b) fıkrası uyarınca belirlenecek cezanın türü ve üst haddine göre 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 66/1 ve 67 nci maddesinin dördüncü fıkrası gereği 12 yıllık olağan olağanüstü zamanaşımı süresinin öngörüldüğü, suç tarihinden hüküm tarihine kadar bu sürenin gerçekleştiği anlaşıldığından, sanık hakkındaki kamu davasının düşmesine karar verilmesi gerektiği Mahkemece gerekçeleri gösterilerek kabul ve takdir kılınmış olmakla; katılan vekilinin temyiz nedenleri yerinde görülmediğinden hükmün Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle ONANMASINA, Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 09.12.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/1525, Karar No: 2019/1686, Tarih: 28.03.2019

**6. Ceza Dairesi         2016/1525 E.  ,  2019/1686 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

SUÇ : Yağma

HÜKÜM : Mahkumiyet

Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya görüşüldü:

I-) Sanık ... hakkında yağma suçundan kurulan hükmün incelenmesinde;

Anayasa Mahkemesinin 24.11.2015 tarih ve 29542 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 08.10.2015 tarih, 2014/140 Esas, 2015/85 Karar sayılı iptal kararının TCK'nin 53. maddesinin uygulanması yönünden infaz aşamasında gözetilmesi mümkün görülerek yapılan incelemede;

Dosya içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve Hâkimler Kurulunun takdirine göre, suçun sanık tarafından işlendiğini kabulde ve nitelendirmede usul ve Yasaya aykırılık bulunmadığından, hükmün tebliğnameye uygun olarak ONANMASINA,

II-) Sanık ... hakkında yağma suçundan kurulan hükmün incelenmesinde;

Anayasa Mahkemesinin 24.11.2015 tarih ve 29542 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 08.10.2015 tarih, 2014/140 Esas, 2015/85 Karar sayılı iptal kararının TCK'nin 53. maddesinin uygulanması yönünden infaz aşamasında gözetilmesi mümkün görülerek yapılan incelemede;

Dosya içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve Hâkimler Kurulunun takdirine göre, suçun sanık tarafından işlendiğini kabulde ve nitelendirmede usul ve Yasaya aykırılık bulunmadığından, diğer temyiz itirazlarının reddine,

Ancak;

TC. Anayasasının 90. maddesinin son fıkrası ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6/3-c maddesi ışığında, 5271 sayılı CMK'nin 150, 234 ve 239. maddeleri ile 5320 sayılı Yasanın 13. maddesine dayanılarak hazırlanan, Ceza Muhakemesi Kanunu Gereğince Müdafi ve Vekillerin Görevlendirilmeleri ile Yapılacak Ödemelerin Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin 8. maddesi gereğince, baro tarafından görevlendirilen zorunlu savunmanının ücretinin sanıktan alınmasına hükmedilemeyeceği, bu ücretlerin Adalet Bakanlığı bütçesinde bu amaçla ayrılan ödenekten karşılanacağı gözetilmeden, yazılı şekilde zorunlu savunman ücretinin sanıktan alınmasına hükmedilmesi,

Bozmayı gerektirmiş, sanık ... savunmanının temyiz itirazları bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenle tebliğnameye aykırı olarak BOZULMASINA, bozma nedeni yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, 5320 sayılı Yasanın 8/1.maddesi yollamasıyla 1412 sayılı CMUK’un 322. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak, sanık ... hakkındaki hüküm fıkrasından yargılama giderleri ile ilgili “Müdafii ücreti 561.00 TL'nin sanıktan tahsiline" yazılı kısmının çıkarılması suretiyle, diğer yönleri usul ve yasaya uygun bulunan hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 28.03.2019 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/37462, Karar No: 2023/3577, Tarih: 22.05.2023

**3. Ceza Dairesi         2022/37462 E.  ,  2023/3577 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN;

MAHKEMESİ :Ceza Dairesi

SUÇ :Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs etmek

HÜKÜMLER :Sanıklar hakkında TCK'nın 309/1 ve 3713 sayılı Kanunun 5/1 maddeleri ile TCK'nın 62/1, 53/1-2-3, 58/9 ve 63 maddeleri uyarınca verilen mahkumiyet kararlarına ilişkin istinaf başvurularının esastan reddi

TEMYİZ EDENLER : Sanıklar müdafiileri

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Onama

Bölge Adliye Mahkemesince verilen hükümler temyiz edilmekle temyiz edenlerin sıfatı, başvurunun süresi, kararın niteliği ve temyiz sebebine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü:

Temyiz taleplerinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.

Sanıklar ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... müdafiilerinin duruşmalı inceleme istemlerinin, İlk Derece ve Bölge Adliye Mahkemesinde, silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkesi doğrultusunda, savunmaya yeterli imkanın sağlanması ve bu hakkın etkin şekilde kullandırılmış olması, temyiz denetiminde sınırsız şekilde yazılı savunma imkanının kullanılabilme olanağının bulunması karşısında savunma hakkının kısıtlanması söz konusu olmadığından, 01.02.2018 tarihli ve 7079 sayılı Kanun'un 94. maddesi ile değişik CMK’nın 299/1. maddesi uyarınca takdiren REDDİNE,

Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler, tanık beyanları ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;

Genel olarak Anayasayı ihlal suçu ve somut Darbe Teşebbüsü:

Ayrıntıları Dairenin 22.03.2019 tarih ve 2018/7103 Esas 2019/1953 sayılı Kararında açıklandığı üzere;

5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 309. maddesinde düzenlenen Anayasayı ihlal suçunun maddi unsuru/tipik eylem, cebir ve şiddet kullanarak, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının öngördüğü düzeni ortadan kaldırmaya veya bu düzen yerine başka bir düzen getirmeye veya bu düzenin fiilen uygulanmasını önlemeye elverişli vasıtalarla teşebbüs etmektir.

Suçun bu amaçla kurulmuş bir örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi, korunan amaçlara matuf fiillerin elverişliliğinin değerlendirilmesi bakımından önem taşımakta ise de, bu husus suçun unsuru değildir.

Suç, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının öngördüğü düzeni ortadan kaldırmak, bu düzen yerine başka bir düzen getirmek veya bu düzenin fiilen uygulanmasını önlemek amacına matuf doğrudan genel kast ile işlenebilen bir suçtur. Suç tanımında belirtilen amaçları gerçekleştirmeye yönelik bir fiil işlenmesi hususunda iştirak iradeleri bulunan sanıklar hakkında Türk Ceza Kanununun 309. maddesinde düzenlenen Anayasayı ihlal suçu yönünden iştirakin her şeklinin uygulanması mümkündür.

Suça iştirakten söz edebilmek için amaca yönelik bir fiil işleme hususunda iştirak iradelerini ortaya koyan kişilerin hepsinin bu amaçla kurulmuş bir örgütün üyesi olması da gerekmez.

Suça iştirakten söz edebilmek için amaca yönelik bir fiil işleme hususunda iştirak iradelerini ortaya koyan kişilerin hepsinin bu amaçla kurulmuş bir örgütün üyesi olması da gerekmez.

Somut darbe teşebbüsü, TCK'nın 309. maddesinde sayılan amaçlara matuf zarar tehlikesi doğuran vahim eylemler vasfını aşarak, Anayasal düzeni doğrudan ortadan kaldırma neticesine yönelmiş, örgütün ülke genelindeki organik bütünlüğünden ve etkinliğinden istifade edilerek planlanıp uygulanmış, neticesi ve başarısı eş zamanlı, senkronize hareketlere bağlı hukuki anlamda tek bir fiil olarak ortaya çıkmıştır. Bu nedenle örgütsel koordinasyon veya iştirak iradesi gereğince ve iş bölümü doğrultusunda bulundukları mahal ve konumlarına uygun, amaca hizmet eden ve katkı sunan icrai harekette bulunanların, icra aşamasına geçerek amaç suç yönünden somutlaştığında ve elverişliliğinde tartışma bulunmayan bu fiil üzerinde müşterek hâkimiyet kurdukları gözetilerek TCK'nın 37. maddesi kapsamında "doğrudan fail" olduklarının kabulünde zorunluluk vardır.

Doğrudan kanuni tanımda öngörülen cebir ve şiddet içeren icrai hareket niteliğinde olmayan, somut zarar tehlikesinin gerçekleşmesini sağlayacak biçimde -faillerle birlikte- fiil üzerinde müşterek hâkimiyet kurmalarını temin edecek fonksiyonel bir mahiyet taşımayan, suç organizasyonu içinde bir iş bölümünün gereği olarak görevlendirilmeleri nedeniyle ika edildiği kanıtlanamayan ancak suçun icrasına başlanmasından sonra katılma iradesini açıkça ortaya koyan, zaman, nitelik ve yakın zarar tehlikesine yaptığı katkı itibariyle bütün olarak darbenin icrasını kolaylaştırmaya yönelen hareketleri gerçekleştiren sanıkların eylemlerinin, 5237 sayılı TCK’nın 309/1 ve 39/2-c maddeleri kapsamında Anayasayı ihlale teşebbüs suçuna yardım etmek suçunu oluşturacağı gözetilmeli, hukuki durumları buna göre tespit edilmelidir.

TCK'nın 309. maddesinde düzenlenen suç bir somut tehlike suçu olduğundan suçun oluşması için ayrıca bir neticenin gerçekleşmesi aranmamaktadır. Bu itibarla sanığın amaca matuf eylemi ve/veya işlediği elverişli araç suç ile suçun konusu üzerinde meydana gelen somut tehlike arasında illiyet bağının bulunması gerekli ve yeterlidir. Suça teşebbüsün kabulü için aranan elverişli vasıtalarla cebri eylemlere başlanıp başlanmadığı araştırılırken ve vasıtanın elverişliliği takdir edilirken tek tek yapılan eylemlerle amaçlanan hedefler arasında doğrudan doğruya bağ kurmak yoluna gidilemez. Ancak her halükarda ülke genelinde gerçekleştirilmek istenen amaca matuf cebri/icrai fiilin, sanığın bulunduğu mahalde/sorumluluk sahasında da doğrudan doğruya ya da araç suçlar yönünden icrasına başlanması aranmalıdır. Sanığın bu icrai fiile yine icrai bir hareketle katılması mümkün olduğu gibi garantörlük yükümlülüğünü ihmal etmek suretiyle de iştirak edebileceği görülmektedir.

Somut olayın, devletin anayasal düzenini cebir ve şiddet kullanarak değiştirmek amacıyla, FETÖ/PDY silahlı terör örgütü mensuplarınca, işgal ettikleri kamu görevinin verdiği yetkiye istinaden tasarruf etme imkanını haiz bulundukları devlete ait silah ve mühimmatı kullanarak gerçekleştirilen bir silahlı darbe teşebbüsü olduğunda ve bu kalkışmaya iştirak edenlerin eylemlerinin, 5237 sayılı TCK'nın 309, 311 ve 312. maddelerinde düzenlenen suçları oluşturacağında kuşku yoktur. Ancak aynı hukuki değerleri koruyan ve kapsamı itibariyle eylemlerin haksızlık muhtevasını tamamen ortadan kaldıran Anayasayı ihlal suçunun (TCK'nın 309. md.) tüm unsurlarıyla gerçekleştiği somut olayda sanıkların ayrıca, Türk Ceza Kanununun 311. ve 312. maddelerinde düzenlenen suçlar ile aralarındaki geçitli/müterakki suç ilişkisi nedeniyle anılan kanunun 314/2. maddesinde yer alan silahlı terör örgütüne üye olmak suçundan cezalandırılmaları imkanı bulunmamaktadır.

Diğer taraftan, 5237 sayılı TCK'nın 220/5. maddesi gerekçesi ile birlikte değerlendirildiğinde, yönettiği örgütün gücünden yararlanarak talimat alanın iradesi üzerinde hakimiyet kuran yöneticinin, serbest iradesi ile hareket etmeyen ve bir suç örgütü mensubu olarak suç işleme kararının varlığının kabulünde zorunluluk bulunan fail arasında azmettiren-azmettirilen ilişkisinden bahsetme imkanı da bulunmamaktadır. Kanunun kabul ettiği sistemde, yöneticinin örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlardan, dolaylı fail olarak sorumlu tutulduğu görülmektedir. 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu 41/3-B maddesinde de TCK’nın 220/5. maddesine paralel bir düzenlemeye yer verilmiştir.

Bağlayıcı emrin yerine getirilmesi kapsamında astların hukuki sorumluluğu:

Ayrıntılarına Dairenin 09.12.2019 tarih ve 2019/6765-2019/8453 sayılı Kararında yer verildiği üzere:

5237 sayılı TCK'nın benimsediği suç teorisine göre: tipe uygun ve hukuka aykırı fiil, failin kusurlu olması halinde ceza yaptırımı uygulanmasını gerektirir. Her ceza hukuku normu, temelde bir hakkı/bir değeri korur. Bu nedenle ceza hukuku normlarının belirlediği davranış modellerine aykırı düşen her fiil haksızlık içermektedir.