muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/12513, Karar No: 2019/5809, Tarih: 09.05.2019

**17. Hukuk Dairesi         2016/12513 E.  ,  2019/5809 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

Taraflar arasındaki tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne dair verilen hükmün süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği düşünüldü:

-K A R A R-

Davacı vekili; davalı tarafa trafik sigortalı araç sürücüsünün kusurlu hareketi ile meydana gelen kazada müvekkilinin yaralandığını ve malul kaldığını açıklayıp 100,00 TL maddi tazminatın tahsiline karar verilmesini talep etmiş, ıslah dilekçesi ile maddi tazminat talebini artırmıştır.

Davalı vekili davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, toplanan deliller ve benimsenen bilirkişi raporuna göre davanın kabulü ile 83.604,79 TL TL'nin tahsiline karar verilmiş; hüküm, davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, trafik kazası nedeni ile cismani zarara dayalı tazminat istemine ilişkindir.

Davacının kaza sonucu çalışma gücünde oluşan azalma nedeniyle uğradığı zarar, geleceğe ilişkin olduğundan, davacının muhtemel yaşam süresinin usul ve uygulamaya uygun olarak belirlenmesi önem kazanmaktadır.

Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, davacının muhtemel bakiye yaşam süresinin TRH 2010 Yaşam Tablosu'na göre tespiti suretiyle hesaplama yapıldığı görülmektedir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1989/4-586 Esas, 1990/199 sayılı Kararı ve Dairemiz'in yerleşik içtihatları gereği, Population Masculine Et– Feminine

(PMF 1931) Tablosu esas alınarak davacının muhtemel yaşam süresinin belirlenmesi gerekirken, anılan biçimdeki tespite göre hesap yapan bilirkişi raporu hükme esas alınarak karar verilmesi doğru değildir.

Buna göre temyiz edenin sıfatına göre kazanılmış haklar gözetilerek (tazminata esas alınan gelir, işlemiş/işleyecek dönem hesapları gibi) davacının muhtemel bakiye yaşam süresinin PMF 1931 Yaşam Tablosu'na göre belirlenmesi suretiyle davacının talep edebileceği tazminat miktarının hesaplanması için, rapor düzenleyen bilirkişiden ek rapor alınarak oluşacak sonuca göre karar verilmek üzere hükmün bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün davalı yararına BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden davalıya geri verilmesine 09/05/2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/20553, Karar No: 2013/11749, Tarih: 29.04.2013

**12. Ceza Dairesi         2012/20553 E.  ,  2013/11749 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Sulh Ceza Mahkemesi

Suç : Trafik güvenliğini tehlikeye sokma

Hüküm : Beraat

Trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan sanığın beraatine ilişkin hüküm, Mahalli ve Üst Cumhuriyet savcıları tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü:

5237 sayılı TCK’nın 179/3. maddesinde düzenlenen; alkol ve uyuşturucu madde etkisiyle veya başka bir nedenle “emniyetli bir şekilde” ... kullanamayacak kişinin, bu halde ... kullanması suçu kasıtla işlenebilecek bir suçtur. Alkol ve uyuşturucu maddenin sırf kullanılmış olması bu suçun oluşması için yeterli olmamakla birlikte Adli Tıp Kurumu 5. İhtisas Kurulu raporlarında istikrarlı bir şekilde vurgulandığı üzere; alkollü bir şekilde trafikte seyreden bir sürücünün alkol konsantrasyonu hangi seviyede olursa olsun bireysel farklılıklar göstermekle birlikte trafik güvenliği açısından değişen derecelerde risk oluşturabileceği, ancak bu durumun tehlike arz edecek düzeyde olup olmadığı, dolayısıyla sürücünün tesiri altında bulunduğu alkol seviyesinde ... kullanması halinde, güvenli sürüş yeteneğini kaybedip etmediği, bireyin o andaki sürüş ehliyetini belirleyebilecek dikkat, algı, denge, refleks, psikomotor ve nöromotor koordinasyon gibi nörolojik, nistagmus, akomadasyon, görme gibi oftalmolojik ve genel durumunun tespitine yönelik detaylı dahili muayenesine yönelik tıbbi verilerin değerlendirilmesi ile mümkün olabileceği, ancak böyle bir tespit yapılmamış olsa bile bireysel farklılıkları da elimine edebilecek şekilde 100 promilden yüksek olarak saptanan alkol düzeyinin, güvenli sürüş yeteneğini kaybettireceğinin, bilimsel olarak kabulü gerektiği, incelenen dosyada, olaydan yaklaşık bir saat sonra düzenlenen raporda 80 promil alkollü olduğu belirtilen sanığın, olay günü saat 03:00 sıralarında, gece vakti, yerleşim yeri sınırlarında, iki yönlü yol üzerinde, sevk ve idaresindeki ... ile seyri sırasında, olay mahalline geldiğinde, bir anda direksiyon hakimiyetini kaybedip, istikametine göre yolun sağ tarafında bulunan bir eve çarparak durabildiği olayda, sanığın, güvenli sürüş yeteneğini kaybettiği ve dolayısıyla atılı suçtan mahkumiyetine karar verilmesi gerektiği halde, beraatine karar verilmesi,

Kanuna aykırı olup, Mahalli ve Üst Cumhuriyet savcılarının temyiz itirazları bu nedenle yerinde görüldüğünden hükmün 5320 sayılı kanunun 8.maddesi gereğince halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK'un 321. maddesi gereğince isteme uygun olarak BOZULMASINA, 29/04/2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/5260, Karar No: 2012/10445, Tarih: 25.06.2012

**(Kapatılan)19. Hukuk Dairesi         2012/5260 E.  ,  2012/10445 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Sulh Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- K A R A R -

Davacı vekili, müvekkilinin faturaya dayalı alacağının tahsili amacıyla ... İcra Müdürlüğü'nün 2011/9878 esas sayılı dosyasıyla yapılan takibe davalının haksız itirazı ile takibin durduğunu belirterek, davalının itirazının iptali ile takibin 3.375,00 TL olan asıl alacak üzerinden devamına ve %40 icra inkar tazminatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, davacının hizmet sözleşmesi ile ilgili yükümlülüklerini yerine getirmediğini, takibe konu fatura nedeniyle borçlu olmadığını bildirerek davanın reddini ve %40 kötüniyet tazminatına karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece, toplanan delillere ve benimsenen bilirkişi raporuna göre; davacı şirketin usulüne uygun tutulan ticari defter kayıtlarına göre 3.375,00 TL tutarında davalıdan alacaklı olduğu, davalının ibraz ettiği muavin defter kayıt örneğine göre dava konusu fatura bedelinin davalının ticari defterlerinde kayıtlı olduğu gerekçesiyle davanın kabulü ile, ... İcra Müdürlüğünün 11/9878 esas sayılı dosyasında asıl alacağa yönelik itirazın iptali ile alacağın takip tarihinden itibaren yıllık %19 ve değişen oranlarda faiz uygulanarak takibin devamına ve alacağın %40'ı oranında icra inkar tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmiş, hüküm davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davalı vekilinin yerinde görülmeyen bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı onama harcının temyiz edenden alınmasına, 25.06.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/6557, Karar No: 2020/11779, Tarih: 23.11.2020

**(Kapatılan)13. Ceza Dairesi         2020/6557 E.  ,  2020/11779 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Çocuk Mahkemesi

SUÇLAR : Hırsızlık, işyeri dokunulmazlığını ihlal

HÜKÜMLER : Mahkumiyet

Mahalli mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:

Bozma sonrası yapılan yargılamada, suça sürüklenen çocuğun mahkemesince savunmasının alındığı 05/02/2020 tarihli duruşmada 18 yaşını doldurmuş olduğu, müdafii istemediğini, görevlendirilen müdafiinin görevinin sonlandırılmasını isteyip ve savunmasını kendisinin yapacağını belirttiği, mahkemesince suça sürüklenen çocuğun yüzüne karşı verilen kararın, bozma ilamından önceki kovuşturma aşamasında Baro tarafından atanan zorunlu müdafii tarafından temyiz edildiği, hükmün yüzüne karşı tefhim edilen suça sürüklenen çocuğun hükümleri temyiz etmediği anlaşıldığından, hükümlerin temyize yetkisi bulunmayan suça sürüklenen çocuk müdafiinin temyiz isteminin, 1412 sayılı CMUK'nın 317. maddesi uyarınca REDDİNE, 23/11/2020 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/526, Karar No: 2012/1102, Tarih: 12.12.2012

**Hukuk Genel Kurulu         2012/2-526 E.  ,  2012/1102 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Pendik 1.Aile Mahkemesi

TARİHİ : 15/12/2011

Taraflar arasındaki “karşılıklı boşanma” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Pendik 1.Aile Mahkeme’since asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın reddine dair verilen 13.11.2008 gün ve 2007/196 E.-2008/710 K. sayılı kararın incelenmesi davalı-birleşen davada davacı koca vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 2.Hukuk Dairesi’nin 22.09.2010 gün ve 2010/12311 E, -2010/15113 K. sayılı ilamı ile;

(...Eşler birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadırlar (TMK.md.185/3). Sadakat yükümlülüğü evliliğin yasal olarak son bulmasına kadar devam eder. Davalı-davacı kocanın 12.02.2010 tarihli dilekçesine eklediği Marmara Ereğlisi Cumhuriyet Savcılığının 2009/851 soruşturma nolu evrakta davacı-davalı kadının 30.12.2009 tarihli kolluk görevlisi tarafından alınan anlatımında ikrar ve kabul ettiği üzere; bir başka erkekle yaşadığı anlaşılmaktadır. Bu halde taraflar arasında ortak hayatı temelinden sarsacak derecede ve birliğin devamına imkân vermeyecek nitelikte bir geçimsizlik mevcut ve sabittir. Olayların akışı karşısında davalı-davacı koca dava açmakta haklıdır. Bu şartlar altında eşleri birlikte yaşamaya zorlamanın artık kanunen mümkün görülmemesine göre davalı-davacı kocanın davasının da kabulüne (TMK.md.166/1) karar verilmek üzere hükmün bozulması gerekmiştir...)

gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

TEMYİZ EDEN: Taraf vekilleri

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulu’nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, karşılıklı boşanma istemine ilişkindir.

Mahkemece, davacı kadından evlilik birliğini sürdürmesi beklenmeyecek ölçüde evlilik birliğinin temelinden sarsılmış olduğu gerekçesiyle kadın tarafın açılan asıl davanın kısmen kabulüyle tarafların boşanmalarına, tazminata ve nafakaya hükmedilmiş, koca tarafından açılan birleşen davanın ise reddine karar verilmiştir.

Davalı-birleşen davada davacı koca vekilinin temyizi üzerine karar, Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde gösterilen nedenlerle bozulmuştur.

Yerel Mahkemece, önceki kararda direnilmiş; hükmü temyize davalı-birleşen davada davacı koca vekili getirmiştir.

Davalı-birleşen davada davacı koca vekilinin temyizi üzerine karar, Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde gösterilen nedenlerle bozulmuştur.

Yerel Mahkemece, önceki kararda direnilmiş; hükmü temyize davalı-birleşen davada davacı koca vekili getirmiştir.

Hukuk Genel Kurulu’ndaki görüşme sırasında, işin esasının incelenmesinden önce, davacı-birleşen davada davalı kadın vekilinin 29.11.2011 tarihli ve 15.12.2011 tarihli oturumlara katılmaması ve 29.11.2011 tarihli celsede davalı-birleşen davada davacı vekilinin karşı tarafın davasını takip etmediğini açıkça belirtmiş olması üzerine asıl davanın HUMK’nun 409/1.maddesi uyarınca yenileninceye kadar işlemden kaldırılmamış olması nedeniyle mahkemece direnme hükmü kurulmasının yasal olmadığı hususu birinci ön sorun olarak düşünülmüş, ikinci ön sorun olarak da; yerel mahkemece ilk kararda hükmedilen tedbir nafakasının direnme kararının verildiği hükümde kaldırması nedeniyle direnme kararının usule uygun olup olmadığı ön sorun olarak değerlendirilmiştir.

Yerel mahkemece asıl davanın kısmen kabul edilmesine yönelik temyiz itirazlarının Özel Daire tarafından inceleme dışı bırakıldığının Yargıtay ilamında açıkça belirtilmiş olması nedeniyle asıl davaya yönünden usule aykırılık iddialarının Hukuk Genel Kurulu tarafından değil, temyiz incelemesini yapmaya yetkili Özel Daire tarafından denetlenmesinin gerektiği heyet çoğunluğunca belirtilmiş ve somut olayda bu yönlerden ön sorun bulunmadığına oyçokluğu ile karar verilerek, uyuşmazlığın incelenmesine geçilmiştir.

Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; koca tarafından açılıp birleşen davaya yönelik olup, temyiz aşamasında ileri sürülen yeni bir delilin bozma nedeni yapılıp yapılamayacağı noktasında toplanmaktadır.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 185/3.maddesi uyarınca “Eşler birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadırlar.” Yasada belirtilen bu sadakat yükümlülüğü, evliliğin yasal olarak son bulmasına kadar devam edecektir. Başka bir deyişle, mahkemelerce boşanma kararı verilmiş olmasına rağmen bu karar henüz kesinleşmediği sürece evlilik birliği devam ettiğinden bu aşamada eşlerin sadakat yükümlülüğüne aykırı davranışlarının dikkate alınmasının gerektiği kurul çoğunluğu tarafından kabul edilmiştir (Aynı ilkeler Hukuk Genel Kurulu’nun 06.12.2006 gün 2006/2-777 E., 2006/778 K. ile 26.11.2008 gün ve 2008/2-698 E., 2008/711 K. sayılı ilamlarında da benimsenmiştir).

Somut olayda; asıl davada davalı, birleşen davada davacı kocanın temyiz aşamasında 12.02.2010 havale tarihli dilekçesine eklediği Marmara Ereğlisi Cumhuriyet Savcılığının 2009/851 soruşturma nolu evrakı içeriğine göre, davacı-davalı kadının kolluktaki beyanından bir başka erkekle yaşadığı anlaşılmaktadır.

O halde, sadakat yükümlüğünün ihlali nedeniyle taraflar arasındaki ortak hayatı temelinden sarsacak ve evlilik birliğinin devamına imkân vermeyecek derecede bir geçimsizlik bulunduğu sabit olduğundan birleşen davada davacı kocanın davasının kabulü gereklidir.

O halde, sadakat yükümlüğünün ihlali nedeniyle taraflar arasındaki ortak hayatı temelinden sarsacak ve evlilik birliğinin devamına imkân vermeyecek derecede bir geçimsizlik bulunduğu sabit olduğundan birleşen davada davacı kocanın davasının kabulü gereklidir.

Bu itibarla; Hukuk Genel Kurulu’nca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulmak gerekirken, önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.

S O N U Ç : Davalı-birleşen davada davacı koca vekilinin birleşen davaya yönelik temyiz itirazlarının kabulü ile birleşen davaya ilişkin direnme kararının Özel Daire bozma kararında ve yukarıda gösterilen nedenlerden dolayı 6217 sayılı Kanunun 30.maddesi ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na eklenen “Geçici madde 3” atfıyla uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429.maddesi gereğince BOZULMASINA, asıl davaya yönelik temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyanın Yargıtay 2.HUKUK DAİRESİ’NE GÖNDERİLMESİNE, istek halinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine, aynı Kanun'un 440/1.maddesi uyarınca tebliğden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere 12.12.2012 gününde yapılan ikinci görüşmede oyçokluğu ile karar verildi.

-KARŞI OY YAZISI -

05.12.2012 tarihli Genel Kurul gündeminin 1.sırasında kayıtlı 2012/2-526 Esas sayılı işin I. ve II. sorun başlıklı olarak gösterilen ve ön sorunun reddine ilişkin kararın aşağıda belirtilen ilmi ve yargısal inançlar açısından karşı oyuma ilişkin görüşümdür.

a)Davacı- S.İ.. vekili tarafından açılan dava da boşanma, maddi ve manevi tazminat ile ön sorunda gösterilen tedbir nafakasını talep ve dava etmiştir.

b) Davalı- birleşen davacı A. İ.. ise, boşanma talebinde bulunmuştur.

a-1)Davacı S.İ.. vekilinin bozmadan sonra 29.11.2011 ve 05.12.2011 tarihli celselere katılmamasına ve davalının da davayı takip etmesine göre dosya işlemden kaldırılmış, inceleme tarihinde HMUK. 409. ve HMK. 150.maddesine göre dava açılmamış sayılmıştır.

Açılmamış sayılmasına ilişkin kararın verilmemiş olması bu dosyanın işlemden kaldırılmış sayılmasını engellemez. (Prof.Dr.H.P.., Prof.Dr.O.A.., Prof.Dr.M.Ö.., Medeni Usul Hukuku 2012, sh. 513-513)

a-2) Şimdi bu hususu şekil ile gösterelim;

Bozma tarihi

22.09.2010

Bozmadan sonraki I.oturum

29.11.2011

DAVACI KATILMADI

DAVALI TAKİP ETMEDİ.

II.Oturum

15.12.2011

DAVACI KATILMADI

DAVALI TAKİP ETMEDİ.

Belirtilen bu dosyadaki tedbir nafakasının kaldırılması nedeniyle direnme kararının usule uygun olup olmadığının işlemden kaldırılan Yargıtay'daki inceleme sırasında da açılmamış sayılan dosyanın ön sorununu inceleme imkanımız yoktur. Zira, dava açılmamış sayılmaktadır.

Açılmamış sayılan bir dosyanın ön sorunu olmaz ve oylanamaz. İnceleme sadece dava şartı yönünden olacaktır.

a-3)Dava şartı nedir?

-DAVA ŞARTLARI

-KAVRAM

II.Oturum

15.12.2011

DAVACI KATILMADI

DAVALI TAKİP ETMEDİ.

Belirtilen bu dosyadaki tedbir nafakasının kaldırılması nedeniyle direnme kararının usule uygun olup olmadığının işlemden kaldırılan Yargıtay'daki inceleme sırasında da açılmamış sayılan dosyanın ön sorununu inceleme imkanımız yoktur. Zira, dava açılmamış sayılmaktadır.

Açılmamış sayılan bir dosyanın ön sorunu olmaz ve oylanamaz. İnceleme sadece dava şartı yönünden olacaktır.

a-3)Dava şartı nedir?

-DAVA ŞARTLARI

-KAVRAM

Dava şartları konusunda pozitif hukukumuzda ilk düzenleme Hukuk Muhakemeleri Kanunu (m.114-115) ile getirilmiştir. Her ne kadar dava şartı kavramı konusunda, daha önce de bir tereddüt olmaması da nelerin dava şartı sayılacağı hususunda farklı görüşler savunulmaktaydı. Bunun yanında daha önceki Kanun'da ilk itiraz olarak kabul edilen teminat gösterilmesi, derdestlik gibi itirazların dava şartı olarak kabul edilmesi de bu konuda uygulamadaki tereddütleri gidermek amacıyla düzenleme yapılmasını gerektirmiştir.

Dava şartları gerçekleşmeden bir davanın esası incelenemez; davanın incelenip karara bağlanabilmesi, dava şartlarının varlığı veya yokluğuna bağlıdır. Hakim, dava şartı eksikliğini kendiliğinden dikkate alır, tarafların bu konuda ayrıca talepte bulunmasına gerek yoktur. Ancak, taraflar bu konuda hakime yardımcı olabilir, hakimin bu konuya dikkatini çekebilirler. Dava şartlarından bazıları olumlu, yani davanın açılması sırasında mevcut olması gerekin; bazıları ise olumsuz, yani davanın açılması sırasında bulunmaması gereken şartlardır. Olumsuz dava şartlarından birisi mevcutsa veya olumlu dava şartlarından biri mevcut değilse, davanın esası incelenmez.

Bu açıklamalar çerçevesinde dava şartı şöyle tanımlanabilir. “Dava şartı, davanın esası hakkında inceleme yapılabilmesi ve karar verilebilmesi için varlığı veya yokluğu mutlaka gerekli olan şartlardır.” Dava şartları aynı zamanda dava dışında izlenen diğer yargılama prosedürleri bakımından da, (o yargılamaların özelliği dikkate alınarak) birer yargılama şartı niteliğindedir. Dava şartları esasa ilişkin olmadığından usuli olarak öncelikle dikkate alınmalıdır.

DAVA ŞARTLARININ İNCELENMESİ (m.115)

Dava şartlarının bulunması davanın esasının incelenmesi için gerekli olduğu için, davanın başından sonuna kadar var olmalıdır; bu sebeple davanın başında (ön inceleme aşamasında) öncelikle dava şartları incelenir. Hakim, dava şartlarının bulunup bulunmadığını kendiliğinden inceler, tarafların bu konuda talepte bulunması gerekli olmadığı gibi, hakim onların bu konudaki talepleri ile de bağlı değildir.

DAVA ŞARTLARININ İNCELENMESİ (m.115)

Dava şartlarının bulunması davanın esasının incelenmesi için gerekli olduğu için, davanın başından sonuna kadar var olmalıdır; bu sebeple davanın başında (ön inceleme aşamasında) öncelikle dava şartları incelenir. Hakim, dava şartlarının bulunup bulunmadığını kendiliğinden inceler, tarafların bu konuda talepte bulunması gerekli olmadığı gibi, hakim onların bu konudaki talepleri ile de bağlı değildir.

Her ne kadar, terim olarak dava şartı kullanılmakta ise de, dava şartlarının neredeyse tamamı aynı zamanda birer yargılama (hatta takip hukukunda takip) şartı niteliğindedir. Dolayısıyla, her yargılama için bu şartlar niteliğine uygun düştüğü ölçüde dikkate alınıp uygulanmalıdır. Örneğin, çekişmesiz yargı işlerinde, taraf değil, ilgili kavramı esas olduğundan, iki tarafın bulunması şeklindeki dava şartı aranmasa da diğer dava (yargılama) şartları dikkate alınmalıdır. Keza geçici hukuki korumalar bakımından kesin hüküm bir yargılama şartı olarak söz konusu olmasa da, daha önce aynı konuda verilmiş bir karar varsa, hiçbir değişiklik olmadan aynı talep yenileniyorsa, kesin hüküm olmasa da hukuki yarar yönünden geçici hukuki koruma talebi reddedilebilir. Bunun gibi, her yargılamada (ve takip işinde) dava şartları, yargılama şartları olarak dikkate alınıp niteliğine uygun düştüğü ölçüde değerlendirilmelidir.

Hâkim, kural olarak, ön inceleme aşamasında dava şartlarının mevcut olup olmadığını inceler, ancak davanın her aşamasında hakim, dava şartları bakımından re'sen inceleme yapmalıdır. Taraflar da dava şartı noksanını her aşamada ileri sürebilirler. Demek ki, bu konuda iddia ve savunmanın değiştirilmesi yasağı uygulanmaz.

Eksik olan bir dava şartı, belirli bir süre verilerek giderilebilecek nitelikte ise, mahkeme dava şartı noksanının giderilmesi dava şartının tamamlanması için kesin süre vermek zorundadır. Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilememişse, davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder.