muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2022/10903, Karar No: 2023/1873, Tarih: 01.03.2023

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare, davalı ... ve ... vd.vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını istemiştir.

2.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının Sakarya Büyükşehir Belediyesi, vekâletnamenin ise Organize Sanayi Bölgesi adına olduğunu belirterek davanın usulden reddi gerektiğini, geçmiş yıllarda daha yüksek objektif değer artışı verildiği halde daha nitelikli konumda bulunan dava konusu taşınmaza daha az objektif değer artış oranı uygulandığını, arazisi kamulaştırılan çiftçinin mağduriyet yaşadığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

3.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme

Uyuşmazlık, temel olarak davacı ... Organize Sanayi Bölgesi Tüzel Kişiliği ile davalı tapu maliki arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri

2.2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası ve 11 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının ilgili bölümleri

3. Değerlendirme

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihaî kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Kuru tarım arazisi niteliğindeki Sakarya ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 3047 parsel sayılı taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değer biçilmesi yerindedir.

3. Taşınmazın bulunduğu yer İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerinde belirtilen masraflarla ekonomik tarım yapılamayacağından üretim masraflarının brüt gelirin 1/3'ü oranında alındığı belirtilmiş olup verilerin ekonomik tarıma uygunluğu denetlenmiştir.

4. Dava konusu taşınmazın hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda belirtilen özelliklerine ve dosya kapsamına göre aynı bölgeden Dairemize intikal eden dosyalarda kabul edilen oranlar gözetilerek, uygulanan kapitalizasyon faiz oranı ve objektif değer artış oranı uygun görülmüştür.

5. Yukarıda yapılan açıklamalar bir bütün olarak değerlendirildiğinde; adil ve hakkaniyete uygun olarak tespit edilen bedelin davalı tarafa ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalılar adına olan tapu kaydının iptali ile davacı ... Organize Sanayi Bölgesi Tüzel Kişiliği adına tesciline karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

5. Yukarıda yapılan açıklamalar bir bütün olarak değerlendirildiğinde; adil ve hakkaniyete uygun olarak tespit edilen bedelin davalı tarafa ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalılar adına olan tapu kaydının iptali ile davacı ... Organize Sanayi Bölgesi Tüzel Kişiliği adına tesciline karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

6. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Davacı idare ve davalılar ... ve ... vd. vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Davacı idare, davalı ... vd., davalı ...'den alınan temyiz harçlarının Hazineye irat kaydedilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

01.03.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/4817, Karar No: 2021/15389, Tarih: 20.12.2021

**5. Hukuk Dairesi         2021/4817 E.  ,  2021/15389 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma konusu irtifak hakkı bedelinin tespiti ve bu hakkın davacı idare adına tescili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi, taraf vekillerince verilen dilekçeler ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup uyuşmazlık anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

- K A R A R -

Dava, 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma konusu irtifak hakkı bedelinin tespiti ve bu hakkın davacı idare adına tescili istemine ilişkindir.

Mahkemece uyulan bozma kararı gereğince inceleme ve işlem yapılarak hüküm kurulmuş; karar, taraf vekilince temyiz edilmiştir.

Arsa niteliğindeki ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi 647 ada 2 ve 3 parsel (eski 317 parsel) sayılı taşınmazlara emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesine ve aynı Kanunun 11/son maddesi uyarınca taşınmaz malın niteliği, tamamının yüzölçümü, geometrik durumu ve irtifak hakkına konu olan bölüm dikkate alınarak değer düşüklüğü oranı belirtilmek suretiyle irtifak hakkı karşılığının tespit edilmesinde

bir isabetsizlik görülmemiştir. Ancak;

1- Mahkemece verilen ilk kararda dava konusu taşınmazın m² birim bedelinin 150,00-TL olarak belirlenmek suretiyle kamulaştırma bedelinin tespit edildiği ve bu kararın davalı tarafça temyiz edilmediği nazara alındığında, bu kararda hükmedilen m² birim bedelinin davacı idare lehine usuli kazanılmış hak oluşturacağı gözetilerek ilk kararda belirlenen m² birim fiyatı üzerinden, kamulaştırma bedelinin hesaplanması gerekirken, davacı idare lehine oluşan usuli kazanılmış hak ilkesi ihlal edilerek fazla bedele hükmedilmesi,

2- Dava konusu taşınmazın mülkiyeti ihtilaflı olduğu, ... 2. Asliye Hukuk mahkemesinin 2012/654 esas,2016/399 Karar sayılı dosyasının Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 2017/1519 E, 2020/2679 Karar sayılı kararı ile bozulmasına karar verilmiş olup henüz kesinleşmediği anlaşıldığından Kamulaştırma Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca tespit edilecek kamulaştırma bedelinin tamamının aynı Kanunun 18. maddesi uyarınca üçer aylık vadeli hesaba yatırılarak ilerde hak sahipliğini ispat edecek kişiye belirlenecek payları oranında ödenmesine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması,

Doğru görülmemiştir.

Taraf vekillerinin temyiz itirazları yerinde olduğundan hükmün açıklanan nedenlerle HUMK'un 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, taraflardan peşin alınan temyiz harçlarının istenildiğinde iadesine ve temyize başvurma harçlarının Hazineye irad kaydedilmesine, 20/12/2021 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/5332, Karar No: 2019/4623, Tarih: 19.06.2019

**11. Hukuk Dairesi         2017/5332 E.  ,  2019/4623 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ

TÜRK MİLLETİ ADINA

Taraflar arasında görülen davada Ankara 2. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi'nce verilen 14/05/2015 gün ve 2014/157 - 2015/171 sayılı kararı onayan Daire'nin 08/05/2017 gün ve 2015/14056 - 2017/2708 sayılı kararı aleyhinde davacı vekili tarafından karar düzeltilmesi isteğinde bulunulmuş ve karar düzeltme dilekçesinin süresi içinde verildiği de anlaşılmış olmakla, dosya için düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra gereği konuşulup düşünüldü:

Davacı vekili, “BMS+ŞEKİL” ibare ve biçimli 11. sınıf ürünleri içeren 12.01.2005/59135; “BMS+ŞEKİL” ibare ve biçimli 8.sınıf ürünleri içeren 12.06.1998/195310 ve “BMS+ŞEKİL” ibare ve biçimli 4, 28, 29, 30 ve 32. sınıf ürünleri içeren 01.10.2010/62837 sayılı markaların sahibi olan, “BMS” ibareli tanıtım işaretinin gerçek ve öncelikli hak sahibi olan, bu işaret üzerinde müktesep hakkı bulunan, işarete kullanımla ayırt edicilik kazandıran, müşterileri nezdinde tanınan müvekkilinin, 15.12.2011 tarihinde gerçekleştirdiği 35/1.sınıftaki "Müşterilerin malları elverişli bir şekilde görmesi ve satın alması için sıhhi tesisat, vitrifiye, su yumuşatma cihazları, su arıtma cihazları, atık arıtma tesisatı ürünlerinin bir araya getirilerek sunulması hizmetlerini (belirtilen hizmetler perakende, toptan satış mağazaları, elektronik ortamlar, kataloglar ve benzeri diğer yöntemler ile sağlanabilir)." içeren, "BMS+ŞEKİL" ibareli, 2011/111089 sayılı marka tescil başvurusunun Markalar Dairesi tarafından müvekkilinin eski bayisi olan kötüniyetli davalı şirkete ait "BMS+ŞEKİL" ibareli, 35.sınıftaki "Müşterilerin malları elverişli bir şekilde görmesi ve satın alması için su arıtma cihazları ve ekipmanlarının bir araya getirilerek sunulması hizmetlerini (belirtilen hizmetler perakende, toptan satış mağazaları, elektronik ortamlar, kataloglar ve benzeri diğer yöntemler ile sağlanabilir)." içeren 09.12.2011/107781 sayılı marka tescil başvurusu mesnet alınarak 556 sayılı KHK'nın 7/b maddesi uyarınca reddedildiğini, ret kararının kaldırılması amacıyla itirazda bulunduklarını, ancak itirazın YİDK'nın 2014/M-2992 sayılı kararıyla reddedildiğini, kararın haksız ve hukuka aykırı olduğunu, YİDK kararının iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalılar davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre davanın reddine dair karar davacı vekilinin temyizi üzerine Dairemizce onanmıştır.

Davacı vekili bu kez karar düzeltme talebinde bulunmuştur.

1- Dosyadaki yazılara, mahkeme kararında belirtilip Yargıtay ilamında benimsenen gerektirici sebeplere göre, davacı vekilinin HUMK 440. maddesinde sayılan hallerden hiçbirisini ihtiva etmeyen davalı şirket aleyhinde sair karar düzeltme istemlerinin reddine karar vermek gerekmiştir.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre davanın reddine dair karar davacı vekilinin temyizi üzerine Dairemizce onanmıştır.

Davacı vekili bu kez karar düzeltme talebinde bulunmuştur.

1- Dosyadaki yazılara, mahkeme kararında belirtilip Yargıtay ilamında benimsenen gerektirici sebeplere göre, davacı vekilinin HUMK 440. maddesinde sayılan hallerden hiçbirisini ihtiva etmeyen davalı şirket aleyhinde sair karar düzeltme istemlerinin reddine karar vermek gerekmiştir.

2- Dava, marka başvurusunun mutlak red nedenleri ile kısmen reddine dair verilen TPMK YİDK kararının iptali talebine ilişkindir.

Davacı, 15.12.2011 tarihinde 2011/111089 başvuru numaralı BMS+şekil ibaresinin adına marka olarak tescilini talep etmiş olup, TPMK YİDK kararı ile nihai olarak başvurunun kısmen reddine karar verilmiştir. Mahkemece TPMK YİDK karar tarihinde davalı şirketin henüz başvuruya ilişkin bir itirazı olmadığından adı geçen yönünden davanın pasif husumet yokluğundan, davalı TPMK yönünden ise davanın esastan reddine karar verilmiştir.

Ancak, gerek dava konusu başvuru ve gerekse TPMK tarafından mutlak red nedeni olarak dikkate alınan davalı şirketin 09.12.2011 tarihinde 2011/107781 kod numarasını alan BMS+şekil işaretinden oluşan marka başvurusu karma marka niteliğinde olup, işaretlerin 566 sayılı KHK’nın 7/1-b bendi anlamında aynı ya da ayırt edilemeyecek derecede benzer olduğundan söz edilemez. Dava konusu başvurunun TPMK tarafından ilanı halinde itiraz olunduğu takdirde söz konusu işaretlerin 556 sayılı KHK 8/1-b bendi anlamında iltibas tehlikesine yol açacak şekilde benzer olup olmadıklarının tartışılması sonucu davacı başvurusunun reddedilip edilmeyeceğinin göz önüne alınması gerekirken mahkemece davanın reddine karar verilmesi doğru olmamış, davacı vekilinin karar düzeltme isteminin kabulü ile kararın davacı yararına bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle, davacı vekilinin sair karar düzeltme istemlerinin reddine, (2) nolu bentte açıklanan nedenlerle davacı vekilinin karar düzeltme isteminin kabulü ile Dairemizin 08.05.2017 tarih 2015/14056 E 2017-2708 K sayılı onama ilamının kaldırılarak, mahkemece verilen kararın davacı yararına BOZULMASINA, ödediği temyiz peşin, temyiz ilam ve karar düzeltme harcının karar düzeltme isteyen davacıya iadesine, 19/06/2019 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/15002, Karar No: 2015/8021, Tarih: 01.06.2015

**17. Hukuk Dairesi         2014/15002 E.  ,  2015/8021 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Tekirdağ 2. Asliye Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 13/03/2014

NUMARASI : 2011/331-2014/63

Taraflar arasındaki tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne dair verilen hükmün süresi içinde davalı İng Bank A.Ş vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği düşünüldü:

-K A R A R-

Davacı vekili müvekkiline ait aracın, davalı bankadan alınan kredi ile satın alındığını, kasko sigorta sözleşmesinin de, kredi faizinde indirim yapılacağı bildirildiğinden davalı bankanın acentesinde davalı ........ A.Ş.’ye yaptırıldığını, yine kredi taksitleri ile kasko sigortası primlerinin otomatik tahsili için kredi hesabı açıldığını, müvekkilinin aracının daha sonra trafik kazası sonucu hasarlandığını, hasar bedelinin tahsili için acenteye başvurulduğunda kasko sigorta poliçesinin yenilenmesinin unutulduğunu öğrendiğini belirtip, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere 29.000,00 TL hasar bedelinin kaza tarihinden, 1.000,00 TL kazanç kaybının da dava tarihinden işleyecek reeskont faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini istemiş, 12.09.2013 tarihli ıslah dilekçesiyle kazanç kaybına yönelik istemini 3.123,53 TL’ye yükseltmiştir.

Davalı İng Bank A.Ş. vekili, husumet itirazında bulunup, kasko sigortası yapılması hususunda bir yükümlülükleri ve mecburiyetleri olmadığını belirtip, bu hususlarda davacının söz sahibi olduğunu bildirerek davanın reddini savunmuştur.

Davalı ..... A.Ş. vekili, davacı ile yapılan kredi sözleşmesinin tarafı olmadığını ve kaza tarihini kapsayan kasko sigorta sözleşmesinin bulunmadığını bildirerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece toplanan delillere ve tüm dosya kapsamına göre davaya konu kaza tarihi kapsayan kasko sigorta sözleşmesi bulunmadığından davalı ..... A.Ş. hakkında açılan davanın reddine, davanın davalı banka yönünden kısmen kabulü ile 26.100,00 TL hasar bedelinin dava tarihinden itibaren, kazanç kaybı olan 3.123,00 TL’nin 1.000,00 TL’sinin dava tarihinden, 2.123,00 TL’sinin ise ıslah tarihinden işleyecek reeskont faiziyle birlikte davalı bankadan tahsiline karar verilmiş; hüküm, davalı İng Bank A.Ş vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, trafik kazası sonucu oluşan araç hasarı ve kazanç kaybı zararının davalı ..... sigorta şirketi ile araç alımı sırasında kredi alınan, kendisine araç rehinli bulunan ve kendisine araçla ilgili sigorta sözleşmesi yaptırma yetkisi verilen bankadan tazmini istemine ilişkindir.

Dava, trafik kazası sonucu oluşan araç hasarı ve kazanç kaybı zararının davalı ..... sigorta şirketi ile araç alımı sırasında kredi alınan, kendisine araç rehinli bulunan ve kendisine araçla ilgili sigorta sözleşmesi yaptırma yetkisi verilen bankadan tazmini istemine ilişkindir.

Somut olayda davacı, davalı bankadan araç alımı için kredi kullanmış, araç üzerinde davalı banka lehine rehin hakkı tanınmış ve araç için sigorta sözleşmesi düzenleme yetkisi verilmiştir. Araç satın alındığında davacı aracı 12.11.2007-12.11.2008 tarihleri arasını kapsayacak biçimde 1 yıl süreyle sigortalanmış, kasko sigorta sözleşmesi sonraki dönem için yenilenmemiş, 21.02.2009 tarihli trafik kazası sonucu araç hasarlanmıştır. Davacı ile davalı banka arasında düzenlenen genel kredi sözleşmesi ve taksitli ticari kredi sözleşmesinde davalı bankanın aracı her türlü rizikolara karşı kendi lehine veya veya gerekli gördüğünde muhabiri lehine müşteri tarafından sigorta ettirilmediğinin anlaşılması halinde dilediği sigorta şirketine sigorta ettirilebileceği belirlenmiş, ancak bu hususun banka için bir mecburiyet teşkil etmeyeceği ve bankaya hiçbir sorumluluk yüklemeyeceği bildirilmiştir. Bu durumda taraflar arasındaki sözleşmede kasko sigorta sözleşmesi yapılması hususunda davalı bankanın mecburiyeti olmadığının ve hiçbir sorumluluğunun bulunmadığının açıkça belirlenmiş olması karşısında anılan davalı banka hakkındaki davanın reddi yerine yazılı olduğu biçimde hüküm kurulması doğru değildir.

SONUÇ : Yukarıda açıklanan nedenlerle davalı Ing Bank A.Ş. vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, bozma neden ve şekline göre davalı Ing Bank A.Ş. vekilinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına, peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden davalı İng Bank A.Ş'ne geri verilmesine 1.6.2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/21022, Karar No: 2022/3558, Tarih: 28.02.2022

**4. Hukuk Dairesi         2021/21022 E.  ,  2022/3558 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

K A R A R

6100 sayılı HMK’nın 310.maddesi “(1) Feragat ve kabul, hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir. (2)(Ek:22/7/2020-7251/29 md.) Feragat veya kabul, hükmün verilmesinden sonra yapılmışsa, taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi, dosya kanun yolu incelemesine gönderilmez ve ilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesince feragat veya kabul doğrultusunda ek karar verilir. (3)(Ek:22/7/2020-7251/29 md.) Feragat veya kabul, dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılmışsa, Yargıtay temyiz incelemesi yapmaksızın dosyayı feragat veya kabul hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderir.” şeklinde düzenlenmiştir.

Dosyanın incelemesinde; dosya temyiz incelemesine gönderildikten sonra davacı vekili Av.... sunduğu 20/01/2022 tarihli dilekçe ile davalı ...Ş. ile sulh olunduğunu, davalı tarafından tazminat, vekalet ücreti ve yargılama giderlerine yönelik taraflarına ödeme yapıldığını, bu nedenle ... Sigorta A.Ş. aleyhine ikame ettikleri davadan ve dava konusu tüm haklarından kayıtsız, şartsız ve gayrikabili rücu olarak herhangi bir şarta bağlı olmaksızın feragat ettiklerini bildirdiğinden ve vekaletnamesinde davadan feragate yetkili olduğu anlaşıldığından,, davadan feragat hususunda ek karar verilmesi için dosyanın mahkemesine (İtiraz Hakem Heyeti'ne iletilmek üzere, İtiraz Hakem Heyeti kararının saklanması kararını veren İstanbul Anadolu 6. Asliye Ticaret Mahkemesi'ne) İŞLEMSİZ İADESİNE, 28/02/2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/11348, Karar No: 2012/11688, Tarih: 19.06.2012

**(Kapatılan)21. Hukuk Dairesi         2012/11348 E.  ,  2012/11688 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Davacı, kesilen yetim aylıklarının yeniden bağlanmasına, kesilen aylıkların faiziyle tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.

Hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan sonra düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okundu, işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

K A R A R

Dava, 5510 sayılı Kanunun 56/2 fıkrası uyarınca kesilen ölüm aylığının kesilme tarihi itibariyle yeniden bağlanması gerektiğinin tespitine ilişkindir.

Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir.

Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada 'Eşinden boşandığı halde,boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar,96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.' düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.5510 sayılı yasanın 56'ncı maddesinin Anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılan 2009/86 Esas numaralı başvuru ,28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen(eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir/aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi,eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir/aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması,hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan/ olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli ,ortak çocuk yönünden boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumuna ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir/aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle yürütülen ilişkinin , eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56. maddede ,oldukça yalın olarak 'eşinden boşandığı halde,boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen' ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin;' sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan',' hak sahibi sıfatını elde etme amacıyla eşinden boşanan' 'gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın(muvazaalı olarak ) eşinden boşanan' veya bunlara benzer ifadelere yer verilemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden ,gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken;eşlerin boşanma iradelerinin samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olamamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı,özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan 'boşanma' hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki,4721 sayılı Türk Medeni Kanununda 'anlaşmalı boşanma' adı altında bir hukuki düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibariyle gerçek boşanma iradelerine sahip olan ( evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan eşlerin , maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin/aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme tarihi esas alınarak bu tarih itibariyle gelir/aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden , eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı , böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96. maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56. maddede 'eşinden boşandığı halde boşandığı eşiyle' ibareleri yer aldığından , birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.