muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2017/4038, Karar No: 2017/8517, Tarih: 30.11.2017

Eldeki davada, toplanan deliller ve dinlenen tanık beyanları hüküm kurmaya yeterli ve elverişli değildir. Dava edilen dönemde davalı işyerinde çalışması kayda geçen bordro tanıkları resen belirlenip dinlenilmeli, bordo tanıklarının beyanlarının yeterli olmaması yada çelişkili olması halinde ise davalı işyerinin bulunduğu handa ve işyerlerinde çalışan ve çalışması kayda geçmiş tanıklar yada işyeri sahipleri resen tespit edilerek dinlenlenilmeli ve oluşacak sonuca göre çalışmanın süresi, yada kesintili olup olmadığı şüpheye yer bırakmayacak şekilde ortaya konulmalıdır.

Mahkemenin, yukarıda açıklanan esaslar doğrultusunda araştırma yaparak, elde edilecek sonuca göre karar vermesi gerekirken, eksik inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm kurması  usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O hâlde, davalılar Kurum vekili ve şirket temsilcisinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ : Temyiz edilen hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde davalı şirkete iadesine, 30.11.2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/4385, Karar No: 2022/8247, Tarih: 01.06.2022

**10. Hukuk Dairesi         2022/4385 E.  ,  2022/8247 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :... 27. İş Mahkemesi

Dava, davacının boşandığı eşiyle birlikte yaşadığı gerekçesiyle 5510 sayılı Yasanın 56/2 maddesine göre kesilen ölüm aylığının yeniden bağlanması, aksine Kurum işleminin iptali istemlerine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince, istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince verilen kararın, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I-İSTEM

Davacı vekili; davacının 27/08/1993 tarihinde ... ile evlendiğini, evlendikten bir süre sonra evlilik birliğinin temelden sarsıldığını, eşi ...’dan şiddet ve ağır baskı gördüğünü, bu nedenle boşandığını, babası ...’dan dolayı yetim aylığı bağlanması için talepte bulunması nedeniyle 01/12/2007 tarihinden itibaren kendisine ölüm aylığı bağlandığını, ancak boşandığı eşi ile birlikte yaşadığı, boşanmanın muvazaalı olduğu gerekçesiyle bağlanan aylıkların 22/09/2009 tarihinde iptal edildiğini, müvekkilinin boşandığı tarihten itibaren eşi ile bir araya gelmediği gibi baskılar sonucu köyden tamamen uzaklaşmak zorunda kaldığını ve ... merkezine yerleştiğini, halen Sosyal Yardım ve Dayanışma Vakfının yardımları ile yaşamını sürdürdüğünü, musabı olduğu (kanser) hastalığı dahil tüm rahatsızlıklarını (yeşil kart) uygulaması ile tedavi ettirmeye çalıştığını, 5510 sayılı Yasaya göre muris babasının sigortalılığından dolayı kendisine aylık bağlanması için 04/11/2015 tarihinde davalı Kuruma başvuruda bulunmuş ise de taleplerinin reddine karar verildiğini, halbuki davacının boşandığı eşi ... ile bir arada yaşamasının kesinlikle söz konusu olmadığını, 10/06/2013 tarihinden itibaren ...’da kiracı olarak ikamet ettiğini, cep telefonu ile ilgili faturaların aynı adrese gönderildiğini, 2011 yılından itibaren yapılan seçimlerde oyunu ... il merkezinde kullandığını, ... Belediyesi nezdinde su aboneliği ve elektrik faturası aboneliği bulunduğunu belirterek, kurum işleminin iptali ile davacıya babasının sigortalılığı nedeniyle 01/12/2015 tarihinden itibaren ölüm sigortası kolundan aylık bağlanması gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II-CEVAP

Davalı Kurum vekili, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III-MAHKEME KARARI

A-İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, davanın reddine dair karar verilmiştir.

B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nin 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ

II-CEVAP

Davalı Kurum vekili, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III-MAHKEME KARARI

A-İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, davanın reddine dair karar verilmiştir.

B-BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

Davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nin 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

IV-TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ

Davacı vekili, Kurum işleminin yerinde olmadığını belirterek usul ve yasaya aykırı mahkeme kararının bozulmasını istemiştir.

V-İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasanın 56. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir-aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir-aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan-olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk-çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir-aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan-yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına-saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin-samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma-irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek-samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin-aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin-aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme-başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir-aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun-yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.

Sonuç olarak; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasına dayalı açılan bu tür davalarda eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun tüm açıklığıyla ve özellikle taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu dönem yönünden ortaya konulması önem arz etmektedir. Bu aşamada, özellikle Anayasa'nın 20., 5510 sayılı Kanunun 59., 100., 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 28., 45., 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 3., 45 – 53., 4857 sayılı İş Kanununun 32., 01.10.2011 günü yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 6., 24 – 33., 189., 190., 191., 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 6., 19., 20., maddeleri ve diğer ilgili mevzuat hükümleri göz önünde bulundurulmak suretiyle yöntemince araştırma yapılmalı, tarafların göstereceği tüm kanıtlar toplanmalı, bildirilen ve dinlenilmesi istenilen tanıkların ifadeleri alınmalı, davacı ile boşandığı eşinin yerleşim yerlerinin saptanmasına ilişkin olarak; muhtarlıktan ikametgah senetleri elde edilmeli, ilgili Nüfus Müdürlüklerinden sağlanan nüfus kayıt örnekleri ile yerleşim yeri ve diğer adres belgelerinden yararlanılmalı, adres değişiklik ve nakillerine ilişkin bilgilere ulaşılmalı, özellikle ilgili Nüfus Müdürlüğü’nden adres hareketleri, tarihleriyle birlikte istenilmeli, ilgililerin su, elektrik, telefon aboneliklerinin hangi adreste kimin adına tesis edildiği saptanmalı, seçmen bilgi kayıtları getirtilmeli, varsa çalışmaları nedeniyle resmi-özel kurum ve kuruluşlara verilen belgelerde yer alan adresler dikkate alınmalı, boşanan eşler 4857 sayılı Kanun hükümleri kapsamında yer almakta iseler adlarına ödeme yapılabilecek özel olarak açılan banka hesabı bulunup bulunmadığı belirlenmeli, boşanan eşlerin kayıtlı oldukları bölge-bölgeler yönünden kapsamlı Emniyet Müdürlüğü-Jandarma Komutanlığı araştırması yapılmalı, anılan mahalle-köy muhtar ve azalarının tanık sıfatıyla bilgi ve görgülerine başvurulmalı, böylelikle “boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama” olgusunun gerçekleşip gerçekleşmediği, toplanan kanıtlar ışığı altında değerlendirildikten sonra elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.

Somut uyuşmazlıkta, davacı ile boşandığı eşinin fiilen birlikte yaşama olgusunun varlığına ilişkin mahkeme kabulü eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Somut uyuşmazlıkta, davacı ile boşandığı eşinin fiilen birlikte yaşama olgusunun varlığına ilişkin mahkeme kabulü eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Eldeki davada, davacı 2015 yılında, boşandığı eşi ile ayrı yaşadığını belirterek; yeniden aylık bağlanmasını talep etmiş, farklı ikamet adresleri göstermiş Okuluk mahallesi adresinden zabıta araştırılması yapılmış, davacının burada tek başına yaşadığı belirtilmiş olmasına rağmen, boşanılan eşin adresi olan Yeşilkaya köyünden dinlenen tanıklar, köye de gelip gittiğini belirtmişler, medula kayıtlarından da aile sağlık ocağında tedavi olduğu görülmüştür. Bu kapsamda, birlikte yaşama dair çelişkinin giderilmesi için, Yeşilkaya köyünden mahalli zabıta araştırması yapılarak, davacı ile eski eşinin uyuşmazlık döneminde bu adreste birlikte yaşayıp yaşamadıklarının tespit edilmeli; mahalle muhtar ve azaları tanık olarak dinlenilmelidir. Öte yandan, davacının kendi ikametinde komşuları, apartman görevlileri tespit edilerek, dinlenilmeli; davacı ve eski eşinin birlikte yaşayıp yaşamadıklarına dair bilgi ve görgülerine başvurulmalı; dosya kapsamındaki tüm bilgi ve belgeler değerlendirilerek boşanılan eşle eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun gerçekleşip gerçekleşmediği; toplanan kanıtlar ışığında şüphe bırakmayacak şekilde ortaya konularak, hüküm kurulmalıdır.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, eksik inceleme ve araştırma sonucu verilen karar usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O hâlde, davacı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararının kaldırılarak, İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi kararının HMK’nın 373/1 maddesi gereği kaldırılarak, temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine, 01.06.2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/29419, Karar No: 2016/2282, Tarih: 01.02.2016

**13. Hukuk Dairesi         2015/29419 E.  ,  2016/2282 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

KARAR

Davacı, 16.12.2013 tarihinde New Holland marka traktörü davalıdan 40.000,00 TL ya satın aldığını, 390 saatte motor bloğunun patladığını, yetkili servis tarafından motor bloğunun değiştirildiğini, daha sonra vitesin geçmemesi nedeni ile kaza yaptığını, traktörün halen serviste olduğunu ileri sürerek, traktörün yenisi ile değişimine, olmadığı takdirde ödediği bedelin iadesine karar verilmesini istemiştir.

Davalı, motor bloğuna bağlı arızanın garanti süresi içinde olması nedeni ile 01.09.2014 tarihli servis fişi ile arızanın giderildiğini, 23.06.2014 ve 08.09.2014 tarihlerinde vites ve direksiyon arızasının garanti kapsamında değiştirildiğini, davacının yaptığı kazanın tamamen kusurundan kaynaklandığını savunarak davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, davacının duruşmada motor bloğunun yapılmasından sonra 90 saat kadar traktörle çalıştığını beyan ettiği, 90 saat kadar sonra meydana gelen kazanın herhangi bir tutanakla tespit edilmemesi nedeniyle kazanın davacının kusurundan da kaynaklanabileceği, 90 saat boyunca herhangi bir arızanın meydana gelmeyip daha sonra meydana gelmesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş; hüküm, davacı tarafından temyiz edilmiştir.

Mahkemece, davacının duruşmada motor bloğunun yapılmasından sonra 90 saat kadar traktörle çalıştığını beyan ettiği, 90 saat kadar sonra meydana gelen kazanın herhangi bir tutanakla tespit edilmemesi nedeniyle kazanın davacının kusurundan da kaynaklanabileceği, 90 saat boyunca herhangi bir arızanın meydana gelmeyip daha sonra meydana gelmesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş; hüküm, davacı tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı, davalıdan satın aldığı traktörün 390 saatte motor bloğunun patladığını, yetkili servis tarafından motor bloğunun değiştirilmesine rağmen vitesin geçmemesi nedeni ile kaza yaptığını, dava konusu traktörün ayıplı olduğunu ileri sürerek, traktörün ayıpsız misli ile değişimini, olmadığı takdirde ödediği bedelin iadesini istemiş, davalı davanın reddini dilemiş, mahkemece; motor bloğunun değiştirilmesinden sonra 90 saat boyunca dava konusu traktörde herhangi bir arızanın meydana gelmeyip, daha sonra meydana gelmesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu gerekçesi ile bilirkişi raporu aldırılmaksızın davanın reddine karar verilmiştir. Davacı tarafından 16.12.2013 tarihinde satın alınan traktörün, 23.06.2014, 01.09.2014, 08.09.2014 tarihli servis formlarına göre direksiyon müşürü, motor bloğu, mazot şamandra topu ve ileri geri vites piminin değiştirildiği, 31.12.2014 tarihli servis formuna göre de traktörün kazalı olarak servise geldiği anlaşılmaktadır. Hal böyle olunca mahkemece yapılması gereken iş, servis formları ve davacının beyanları da dikkate alınarak, konusunda uzman ve tarafsız 3 kişilik heyetten oluşan bilirkişi raporu alınarak, taraf, mahkeme ve Yargıtay denetimine açık, ayrıntılı ve gerekçeli rapor tanziminin sağlanarak hasıl olacak sonuca uygun bir karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesis edilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle hükmün temyiz eden davacı yararına BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde iadesine, HUMK’nun 440/III-2 maddesi uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 01.02.2016 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2000/1729, Karar No: 2001/32, Tarih: 07.02.2001

Hukuk Genel Kurulu 2000/13-1729 E., 2001/32 K.

**Hukuk Genel Kurulu 2000/13-1729 E., 2001/32 K.**

**- DENKLEŞTİRİCİ ADALET

- SEBEPSİZ ZENGİNLEŞME

- TAZMİNAT**- 818 S. BORÇLAR KANUNU [ Madde 63 ]

- 818 S. BORÇLAR KANUNU [ Madde 64 ]

- 1086 S. HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU(MÜLGA) [ Madde 74 ]

- 1086 S. HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU(MÜLGA) [ Madde 75 ]

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasındaki "tazminat" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Denizli Asliye 3.Hukuk Mahkemesi'nce davanın kısmen kabulüne dair verilen 28.3.1999 gün ve 6-636 sayılı kararın incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 13.Hukuk Dairesi'nin 25.1.2000 gün ve 1999/10202 E.2000/193 K. sayılı ilamiyle;

(... Davacı davalı Orhan ve eşi Fatma İbil'in Denizli 2.Bölge Korucuk Köyü Arapkaçıran mevkiinde kain olup 253 P.sayısı ile adlarına kayıtlı bulunan taşınmazı özel parselasyon ile 14 parsele böldüklerini, bunlardan 2,3,12,13 ve 14 nolu parselleri 18.3.1992 tarihli harici sözleşme ile kendisine sattıklarını 2 ve 3 nolu parsellerin tapularını verdiklerini, ihtarname keşide etmesine rağmen diğer parselleri vermediklerinden 505 m2 miktarındaki taşınmazların rayiç değeri olan 2.525.000.000 TL.nın faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Davalılar davanın zamanaşımına uğradığını esas yönden de davanın reddi gerektiğini, davacının ödediği bedelin 57.565.000 TL. olup birikmiş faizi ile birlikte 189.964.500 TL.talep edebileceğini zamanaşımı nedeniyle ve esas yönden davanın reddini dilemişlerdir.

Mahkemece, 189.964.500 TL. alacağın tahsiline, fazla istemin reddine karar verilmiş hüküm taraflarca temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre davalıların tüm, davacının ise aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2-Davacı, davalılardan satın aldığını ileri sürdüğü 2,3,12,13 ve 14 nolu özel parsellerden teslim edilmeyen ve tapusu verilmeyen 12,13, ve 14 nolu parsellerin rayiç bedellerini talep etmiş mahkemece tüm, satış bedellinin faizi ile birlikte tahsiline karar verilmiştir. "Kanunu Medeni ile Muayyen hükümler mahfuz olmak üzere hakim her iki tarafın iddia ve müdafaalarıyla mukayyet olup ondan fazlasına veya başka bir şeye hüküm veremez" (HUMK.mad.74)

Davada çözümlenmesi gereken uyuşmazlığın haricen satın alınan tapulu taşınmazın tapusunun verilmemesi nedeniyle uğranılan zararın istenip istenemeyeceği ve bu zararın kapsamının ne olduğudur. Bir davada dayanılan maddi vakıaları açıklamak taraflara, bu maddi vakıaları nitelendirmek, uygulanacak yasa maddelerini arayıp bulmak ve doğru olarak yorumlayıp uygulamak da hakimin görevidir. (HUMK.madde 75)

Davada çözümlenmesi gereken uyuşmazlığın haricen satın alınan tapulu taşınmazın tapusunun verilmemesi nedeniyle uğranılan zararın istenip istenemeyeceği ve bu zararın kapsamının ne olduğudur. Bir davada dayanılan maddi vakıaları açıklamak taraflara, bu maddi vakıaları nitelendirmek, uygulanacak yasa maddelerini arayıp bulmak ve doğru olarak yorumlayıp uygulamak da hakimin görevidir. (HUMK.madde 75)

Somut olayda taraflar arasındaki satıma konu taşınmazın tapulu olduğu yönünde uyuşmazlık bulunmamaktadır. Davada dayanılan 18.3.1992 tarihli sözleşme resmi biçimde yapılmadığından geçersizdir. (MK. Md.634, BK.213, T.Kanunu Md. 26) o nedenle geçerli sözleşmelerde olduğu gibi taraflarına hak ve borç doğurmaz. Bu durumda davacı, bu geçersiz sözleşme nedeniyle davalıya verdiğini, ancak haksız iktisap kuralları nedeniyle geri isteyebilir. Ne var ki hukuken geçersiz sözleşmeden kaynaklanan bu nitelikteki bir uyuşmazlığın haksız iktisap kurallarına göre çözümlenip tasfiye edilebilmesi için öncelikle haksız iktisabın kapsamını tesbitteki ilke ve esasların açıklanmasında zaruret görülmüştür.

Geçerli bir sebebe dayanmaksızın bir kişinin mal varlığından diğerinin mal varlığına kayan değerlerin iadesi "denkleştirici adalet" düşüncesine dayanır. Denkleştirici adalet ilkesi ise, haklı bir sebep olmaksızın başkasının mal varlığından istifade ederek kendi mal varlığını artıran kişinin elde ettiği bu kazanımı geri verme zorunda olduğunu ve bu gerçek bir eski hale getirme yükümlülüğü bulunduğunu ifade eder.

İlke böyle olmakla beraber iade edilecek zenginleşme miktarının tesbit ve hesaplanmasında, öğretide birlik olduğu söylenemez. İade edilecek zenginleşme miktarı konusunda öğretideki bu ayrık düşünceleri, kısaca "fakirleşme kadar olmalıdır" veya "fiili değer artışı yani gerçek zenginleşme miktarı ne ise o olmalıdır" veyahut ihlal edilen hakkın sahibine bahşettiği yararlanma yetkisi ile bağdaşmayan her türlü zenginleşme miktarı kadar olmalıdır" şeklinde özetlemek mümkündür. Olayı çözümlerken öğretideki bu görüşlerden şüphesiz yararlanılmalıdır.

Bilindiği gibi ülkemizde yaşanan enflasyon, uzun yıllardan beri yüksek oranlarda seyretmekte ve paramızın değeri de bununla ters orantılı olarak devamlı düşmektedir. Belli bir miktar paranın verildiği tarihte ki alım gücü ile aynı miktar paranın aradan geçen zamana bağlı olarak iade günündeki alım gücünün farklı ve çok daha az olduğu bir gerçektir.