muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/122, Karar No: 2023/2920, Tarih: 06.06.2023

II. CEVAP

Davalı erkek vekili cevap dilekçesinde özetle; iddiaların gerçeği yansıtmadığını, aksine davacının, müvekkilinin annesinin eve gelmesini istemediğini, geldiklerinde ise saygı göstermediğini, müvekkilinin üzerine düşen tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini, davacının davalıdan habersiz sofra takımı, meyve sıkacağı ve birçok eşyayı evden erkek kardeşleri ile birlikte alarak ailesinin evine götürdüğünü, müvekkilini aldatarak hileli yollarla bunları sattığını ifade ettiğini, bunun yalan olduğunun ortaya çıktığını, en son bu konuda tarafların tartıştıklarını, davacının davalıya hakaret ettiğini, davacı müvekkiline sinirle saldırınca, müvekkilinin kendini korumak adına davacıyı ittiğini, onu darp etmediğini, sinirlenerek kendisine saldıran davacıyı sakinleştirmeye ve kendisini korumaya çalışırken itiş kalkış yaşandığını, davalının, davacının çocuk istememe tercihine ses çıkarmadığını, saygı duyduğunu savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalının, davacıya fiziksel şiddet uyguladığı, baskı uygulayarak ailesi ile görüşmesini kısıtladığı, tehdit ve hakaret içerikli söylemlerde bulunduğu, boşanmaya yol açan olaylarda davalının tam kusurlu olduğu gerekçesi ile evlilik birliğinin sarsılması hukuki sebebi ile tarafların boşanmalarına, ortak çocuğun velâyetinin davacıya verilmesine, ortak çocuk ile baba arasında kişisel ilişki kurulmasına, davacı yararına aylık 500,00 TL tedbir, aylık 750,00 TL yoksulluk nafakasına, ortak çocuk yararına aylık 500,00 TL tedbir, aylık 750,00 TL iştirak nafakasına, davacı yararına 25.000,00 TL maddî, 25.000,00 TL manevî tazminata karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davacı kadın vekili hükmedilen tazminat ve nafaka miktarlarının çok az olduğunu, İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve kanuna aykırı bulunduğunu belirterek; kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı erkek vekili, davanın reddi gerektiğini, müvekkiline kusur yüklenmesinin hatalı olduğunu, tazminat ve nafaka koşullarının oluşmadığını, miktarlarının fahiş olduğunu, İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve kanuna aykırı bulunduğunu belirterek; kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

2.Davalı erkek vekili, davanın reddi gerektiğini, müvekkiline kusur yüklenmesinin hatalı olduğunu, tazminat ve nafaka koşullarının oluşmadığını, miktarlarının fahiş olduğunu, İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve kanuna aykırı bulunduğunu belirterek; kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İlk Derece Mahkemesince delillerin yeterince toplandığı, bunların değerlendirilmesinde, hukuki nitelendirmede, kanunun olaya uygulanmasında ve istinaf eden tarafa göre kusur belirlemesinde hata yapılmadığı, eksik araştırma ve incelemenin söz konusu olmadığı, belirlenen vakıalar karşısında davacı açısından ortak hayatın devamının kendisinden beklenilmeyecek derecede temelinden sarsıldığı ve çekilmez hale geldiği, artık tarafları kanunen bir arada yaşamaya zorlamanın mümkün olmadığı, 4721 sayılı Kanun'un 166 ncı maddesinin birinci fıkrasında aranılan yasal şartların gerçekleştiği, kusur derecesi, tarafların tespit edilen sosyal ve ekonomik durumları, paranın alım gücü, günün ekonomik koşulları, tedbir nafakasının amacı ve niteliği, velâyet kendisine verilmeyen eşin çocuklara mali gücü oranında bakım borcu, davacının kişisel haklarını ve aile bütünlüğüne yapılan saldırının boyutu, bu evlilikten mevcut ve beklenen menfaatlerinin ihlali, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun (6098 sayılı Kanun) 50 nci ve 51 inci maddeleri ile hakkaniyet ilkesi dikkate alındığında, davacı ve ortak çocuk yararına nafakalara, davacı yararına maddî ve manevî tazminata karar verilmesinin, karar gerekçesinin, nafakaların ve tazminatların miktarlarının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesi ile taraf vekillerinin istinaf başvurularının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (1) inci alt bendi gereğince ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı kadın vekili; istinaf dilekçesini tekrarla, Bölge Adliye Mahkemesi kararının usul ve kanuna aykırı bulunduğunu belirterek; tazminat ve nafakaların miktarı yönünden kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı erkek vekili; istinaf dilekçesini tekrarla, Bölge Adliye Mahkemesi kararının usul ve kanuna aykırı bulunduğunu belirterek; tüm yönlerden kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı kadın vekili; istinaf dilekçesini tekrarla, Bölge Adliye Mahkemesi kararının usul ve kanuna aykırı bulunduğunu belirterek; tazminat ve nafakaların miktarı yönünden kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı erkek vekili; istinaf dilekçesini tekrarla, Bölge Adliye Mahkemesi kararının usul ve kanuna aykırı bulunduğunu belirterek; tüm yönlerden kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık taraflar arasında ortak hayatı temelinden sarsacak derecede bir geçimsizlik bulunup bulunmadığı, geçimsizlik var ise kusurun kimden kaynaklandığı, davanın kabulü ile tarafların boşanmalarına karar verilmesi şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği, kadın yararına tazminat ile nafakaya hükmedilmesinde ve miktarlarında isabetsizlik olup olmadığı, ortak çocuğun velâyetinin annesine verilmesinin çocuğun üstün yararına, yaşına, gelişimine uygun olup olmadığı, çocuk yararına hükmedilen nafaka miktarının tarafların sosyal ve ekonomik durumları ile çocuğun ihtiyaçlarını karşılamaya uygun olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk

4721 sayılı Kanun'un 4 üncü, 6 ncı maddesi, 166 ncı maddesinin birinci ve ikinci fıkrası, 169 uncu maddesi, 174 üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkrası, 175 inci, 182 nci, 327 inci maddesi, 328 inci maddesi, 330 uncu maddesi, 336 ıncı maddesi, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanun'un (6100 sayılı Kanun) 190 ıncı maddesi, 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 371 inci maddesi, 6098 sayılı Kanun'un 50 nci ve 51 inci maddeleri.

3. Değerlendirme

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen ..., tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup taraf vekillerince temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

06.06.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/1434, Karar No: 2020/2210, Tarih: 09.07.2020

**15. Hukuk Dairesi         2020/1434 E.  ,  2020/2210 K.**

**"İçtihat Metni"**

Davacı ... ile davalılar ... vs., birleşen 2008/269 Esas sayılı davada davacı ... ile davalı ... arasındaki davadan dolayı ... 1. Asliye Hukuk Hakimliğince verilen 07.06.2018 gün ve 2017/379 E.-2018/218 K. sayılı hükmün Yargıtayca incelenmesi asıl ve birleşen dosya davacısı vekili tarafından istenilmiş, eksiklik nedeniyle mahalline iade edilen dosya ikmâl edilerek gelmiş olmakla dosyadaki kağıtlar okundu gereği konuşulup düşünüldü:

- K A R A R -

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda verilen 29.09.2004 tarihli karar ile davanın reddine karar verildiği, Dairemizin 16.10.2006 tarihli 2005/4978 Esas 2006/5847 Karar ile bozma kararı verildiği, bozmaya uyularak yapılan yargılama sonucunda 02.06.2011 tarihli kararla yeniden davanın reddine karar verildiği, kararın Dairemizin 26.03.2012 tarihli kararı ile bozulduğu; bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılamada 11.02.2014 tarihli kararla davanın kabulüne karar verildiği, kararın temyizi üzerine Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin 03.04.2015 tarihli kararı ile davanın reddine karar verilmesi gerektiğinden bahisle bozulduğu; bozmaya uyularak yapılan yargılama sonucunda 07.06.2018 tarihli karar ile davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verildiği ve kararın asıl ve birleşen dosya davacısı vekilince temyiz edildiği anlaşılmıştır.

Zaman bakımından uygulanması gereken 1086 sayılı HUMK'nın 429/4. maddesinde "Davanın esastan reddi veya kabulünü içeren bozmaya uyularak tesis olunan kararın önceki bozmayı ortadan kaldıracak şekilde yeniden bozulması üzerine alt mahkemece verilen kararın temyiz incelemesi herhalde Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nca yapılır." hükmü bulunmaktadır.

Bu hükme göre temyize konu ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 07.06.2018 tarihli 2017/379 Esas 2018/218 Karar sayılı kararının temyiz incelemesini yapma görevi Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na ait olduğundan, dosyanın Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na gönderilmesine karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Temyiz incelemesi yapılmak üzere dosyanın Yargıtay Yüksek Hukuk Genel Kurulu'na GÖNDERİLMESİNE, 09.07.2020 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/577, Karar No: 2019/413, Tarih: 04.04.2019

**Hukuk Genel Kurulu         2017/577 E.  ,  2019/413 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

Taraflar arasındaki “alacak” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İstanbul 28. Asliye Ticaret Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 28.09.2012 tarihli, 2011/207 E., 2012/203 K. sayılı karar davalı vekilinin temyizi üzerine Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 20.06.2014 tarihli, 2014/12667 E., 2014/19804 K. sayılı kararı ile;

“...Davacı, davalı ile aralarında düzenlenen taşınmaz satımına ilişkin tellallık sözleşmesi uyarınca hizmet verdiğini sözleşmeye aykırı biçimde de devre dışı bırakılarak satım yapıldığını, ceza şartının ödenmesi gerektiğini öne sürerek 8.000 TL'nin faiziyle ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Davalı davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm davalı tarafından temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2-Davada dayanılan sözleşmede hizmet bedeli satışlardan % 3 olarak kabul edilmiştir. Sözleşmenin 3. maddesinde sözleşmeye aykırılık halinde % 6 ceza şartı ödeneceği belirtilmiştir. Bu durumda davada istenen miktarın % 3'ünün hizmet bedeli % 3'ünün karşı taraf ücreti olduğunun kabulü gerekir. Karşı taraf ücreti ceza koşulu niteliğinde olup Borçlar Kanunu 182. madde uyarınca tenkisi gerekir. Mahkemece ceza koşulunun tenkise tabi olduğu gözetilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması usulü ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir...”

gerekçesi ile bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki belgeler okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava taşınmaz tellallığı sözleşmesinden doğan alacak istemine ilişkindir.

Davacı vekili, müvekkili ile davalı arasındaki 20.11.2009 tarihli sözleşmeyle davalının maliki olduğu taşınmazın satışı konusunda doksan gün süre ile aracılık edileceğinin kararlaştırıldığını, müvekkilinin müşteri arama çabaları devam ederken taşınmazın davalı tarafından sözleşme süresi içerisinde üçüncü kişiye satıldığının anlaşıldığını, bu nedenle aralarındaki sözleşme çerçevesinde satış bedelinin %6’sı+KDV oranında cezai şart alacağının doğduğunu, bu bedelin ödenmesi yönünde gönderilen ihtardan da sonuç alınamadığını ileri sürerek KDV dâhil toplam 8.000TL cezai şart alacağının temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, dava dilekçesinde belirtilen taşınmazın tapuya kayıtlı olmadığı gibi iddia edildiği şekilde bir devrin de söz konusu olmadığını, sözleşmenin bir sayfasında müvekkilinin imzasının bulunmadığını, davacının üzerine düşen aracılık hizmeti edimini yerine getirmediğini, müvekkili ile sözleşmede şirket yetkilisi olarak imzası bulunan Serhat Yetimoğlu’nun aslında arkadaş oldukları, sırf arkadaşının ricası üzerine portföyü geniş olsun diye sözleşmeyi imzalayan müvekkiline taşınmazın zaten kooperatif hissesi olduğu, tapuya kaydı olmadığı için sözleşmedeki bedelin de ödenmesinin mümkün olmadığının söylendiğini, müvekkilinin bu suretle hile ile sözleşmeyi imzalamasının sağlandığını, Serhat Yetimoğlu’nun üçüncü kişilere taşınmazı tapulu gibi gösterip ucuza kapatacağı yönünde sözler sarf ettiğini, müvekkili aleyhine bu durumun tespiti üzerine site yönetiminin uyarıldığını ve bu kişinin siteye dahi alınmadığını, müvekkilinin kendi çabaları ile hissesini devredeceği müşterileri aramaya başladığını, bunu duyan Serhat Yetimoğlu’nun sözleşmenin boş olan ve müvekkilinin imzasını taşımayan süre ile ilgili kısmını kötü niyetle doldurup hak iddiasında bulunduğunu, cezai şartı kabul etmedikleri gibi aksi düşünülse bile fahiş olmakla indirimi gerektiğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece davalının sözleşmeye aykırı davrandığı gerekçesiyle sözleşmenin 3.maddesine göre sözleşmede belirlenen 113.000TL bedel üzerinden % 6 cezai şart ve KDV ele alındığında cezai şart alacağı 8.000TL istemin haklı olduğu, davalı yanın tenkis isteminin de yerinde görülmediği gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

Davalı vekilinin temyiz itirazları üzerine hüküm Özel Dairece yukarıda karar başlığında yazılı gerekçelerle bozulmuştur.

Bozma kararına karşı üzerine Yerel Mahkeme 8.000TL’nin karşı tarafın ekonomik zorluğa sokan bir miktar olmadığı, bu nedenle tenkisinin gerekmediği gerekçesi ile direnme kararı vermiştir.

Direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık, somut olay bakımından taraflar arasındaki sözleşmede öngörülen cezai şartın miktarı ve tenkisinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle cezai şart kavramı üzerinde durulmasında fayda vardır.

Borcunu hiç veya gereği gibi ifa etmeyen borçlu, alacaklının zararını tazmin ile yükümlüdür. Ancak bunun için zarar iddiasının alacaklı tarafça ispat edilmiş olması gerekir.

Alacaklı, borçlunun edimini ifa etmeme ihtimaline karşı alacağını güvence altına alma, kuvvetlendirme yolları arayabilir. Bu yollar arasında alacaklı rehin ve kefalet gibi teminat sözleşmelerine başvurulabilir ya da sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde borçluya belirli miktar para ödeme taahhüdünü de kabul ettirebilir. Bu son hâlde cezai şart söz konusu olur (Eren, F.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 22. b. İstanbul 2010, s.1133).

Alacaklı, borçlunun edimini ifa etmeme ihtimaline karşı alacağını güvence altına alma, kuvvetlendirme yolları arayabilir. Bu yollar arasında alacaklı rehin ve kefalet gibi teminat sözleşmelerine başvurulabilir ya da sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde borçluya belirli miktar para ödeme taahhüdünü de kabul ettirebilir. Bu son hâlde cezai şart söz konusu olur (Eren, F.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 22. b. İstanbul 2010, s.1133).

Cezai şart, borçlunun alacaklıya karşı mevcut bir borcu hiç veya gereği gibi ifa etmemesi hâlinde ödemeyi vaad ettiği, hukuki işlem ile belirlenmiş ekonomik değeri olan bir edim olarak tanımlanabilir (Eren; s.1133).

Benzer tanıma göre cezai şart mevcut borcun ifa edilmemesi veya eksik ifa edilmesi hâlinde ödenmesi gereken mali değeri haiz ayrı bir edimdir. Cezai şartın unsurlarını bu tanımdan kolaylıkla çıkarmak mümkündür. Gerçekten de cezai şartın unsurları geçerli bir asıl borcun bulunması, bunun yanında ayrı ve bağımsız bir edimin yer alması, bu ikisinin birbirine bağlı olması ve bu edimin sağlar arası hüküm doğuran bir hukuki işlemde kabul edilmiş olmasından ibarettir (Tunçomağ, K.: Türk Hukukunda Cezai Şart, İstanbul 1963, s.7).

Cezai şart zararı tazmin amacı değil, sözleşmeden doğan borcun ifasını sağlama amacı güder. Cezai şartta kararlaştırılan ceza miktarı ilke olarak tazminat miktarından yüksek tutulduğu için borçlu sözleşmeden doğan borcunu ifa etmek için daha çok çaba sarf eder. Öte yandan alacaklı da olası zararını ispatlama yükünden kurtularak cezai şartla tatmin edilebilir.

Zararı ispat şartına bağlı olmayan böyle bir taahhüdü sözleşme ile borçluya kabul ettirebilirler ise alacaklılar kendilerini daha güvende hissederler (Oğuzman, M.K./Öz, M. T.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 8.b., İstanbul 2010, s. 897).

Türk hukukunda cezai şart zaman itibari ile uyuşmazlıkta uygulanması gereken 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 158 ve devamı maddelerinde (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.179–182) düzenlenmiştir.

Anılan madde;

“Akdin icra edilmemesi veya natamam olarak icrası halinde tediye edilmek üzere cezai şart kabul edilmiş ise, hilâfına mukavele olmadıkça, alacaklı ancak ya akdin icrasını veya cezanın tediyesini isteyebilir.

Akdin muayyen zamanda veya meşrut mahalde icra edilmemesi halinde tediye olunmak üzere cezai şart kabul edilmiş ise, alacaklı hem akdin icrasını hem meşrut cezanın tediyesini talep edebilir. Meğer ki alacaklı bu hakkından sarahaten feragat etmiş veya kayıt dermeyan etmeksizin edayı kabul eylemiş olsun.

Borçlunun cezai şartı tediye ile akitten rücû etmek hakkını ispat edebilmek salâhiyeti mahfuzdur.”

düzenlemesini içermektedir.

Akdin muayyen zamanda veya meşrut mahalde icra edilmemesi halinde tediye olunmak üzere cezai şart kabul edilmiş ise, alacaklı hem akdin icrasını hem meşrut cezanın tediyesini talep edebilir. Meğer ki alacaklı bu hakkından sarahaten feragat etmiş veya kayıt dermeyan etmeksizin edayı kabul eylemiş olsun.

Borçlunun cezai şartı tediye ile akitten rücû etmek hakkını ispat edebilmek salâhiyeti mahfuzdur.”

düzenlemesini içermektedir.

Cezai şarta ilişkin hükümler emredici nitelikte değildir. Taraflar bunların aksini kararlaştırabilirler. İstisnası cezanın tenkisiyle (indirilmesiyle) ilgili hüküm olup, uyuşmazlığın odak noktası da BK’nın 161’inci maddesinde düzenlenen bu husustur. Maddenin birinci bendinde ceza miktarını tarafların serbestçe belirleyebilecekleri belirtildikten sonra, üçüncü bendinde:

"Hâkim fahiş gördüğü cezaları tenkis ile mükelleftir."

denilmek suretiyle, bu ceza miktarının hâkim kararı ile azaltılabileceği öngörülmüştür.

Sözleşmelerde tarafların serbestliği ilkesi asıl iken, hâkime bu özgürlüğe müdahale imkânı veren düzenlemenin kabul edilmesinin bir amacı olduğu mutlaktır. Cezai şartta hâkime ceza miktarını indirme hakkının tanınmasının sebebi yanlış menfaat değerlendirmelerinden ve müessesenin istismar edilmesinden borçlu için doğacak zararları düzeltmek; daha doğrusu tedbirli olmayan borçluların kendi ifa imkânlarına fazla güvenmeleri sonucu yüksek miktarda cezai şart kararlaştırmalarından doğacak büyük tehlikeyi azaltmaktır (Tunçomağ, s. 143).

Kanun koyucu cezai şartın indirilmesinde izlenecek yol konusunda hâkime takdir yetkisi tanımıştır. Ancak bu maddenin işlerlik kazanabilmesi için öncelikle hâkimin cezai şart miktarını fahiş (aşırı) bulması gerekmektedir.

Bu doğrultuda hâkim, cezai şartın indirilmesi hakkını kullanırken alacaklının menfaatlerini, tarafların iktisadi durumunu, borca aykırılığın objektif ağırlığını, borçlunun kusurunun derecesini göz önünde tutarak hareket etmelidir. Bu değerlendirme yapılırken ceza şartının borçluya borcunu yerine getirmeye psikolojik bakımdan zorlamak üzere konulmuş olduğu gözden asla uzak tutulmamalıdır (Hukuk Genel Kurulunun 08.03.1961 tarih, 2/10 sayılı içtihadı, Tunçomağ, K.: Mahkeme Kararları Kroniği- Borçlar Hukuku, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 1963, Sy 1-2, s.392 vd.).

Tüm bu açıklamalar ışığında somut uyuşmazlık irdelendiğinde,

Tüm bu açıklamalar ışığında somut uyuşmazlık irdelendiğinde,

Taraflar arasındaki tellallık sözleşmesinde davalıya ait olduğu belirtilen taşınmazın 113.000TL bedelle satışına aracılık karşılığında hizmet bedeli “%3+KDV” olarak düzenlenmiş, devamında sözleşmenin geçerli olduğu süre içerisinde tellalın saf dışı bırakılarak satışı gerçekleşmesi hâlinde satış bedelinin %6+KDV’si miktarınca cezai şart ödeneceği kararlaştırılmıştır. Cezai şartın anlam ve amacına ilişkin yukarıda yapılan açıklamalar da göz önünde bulundurulduğunda söz konusu %6 oranının %3’ünün, saf dışı bırakılmak nedeniyle tellalın tahsil edemediği hizmet ücreti alacağı olduğu, bundan fazlası ise sözleşmenin karşı tarafının ahde vefa etmemesine bağlanan cezai tatmin aracı mahiyeti arz eder ve BK’nın 161/2 maddesi hükmüne göre tenkise tabidir.

Cezai şartın sözleşmedeki satış bedeli olarak gösterilen değerin %3’ü oranında olduğunun bu şekilde tespitinden sonra, mahkemece BK 161/2 maddesinin değerlendirilmesinin yeterli ve yerinde olup olmadığı tartışılmalıdır. Zira “aşırı”lık tümüyle soyut bir kavram olduğundan hâkimin aşırılıkla ilgili değerlendirmesinin taraflarca ve üst yargı mercilerince denetlenmesine imkân sağlayan verilerin karara yansıtılması gerekir.

Ne var ki somut olayda Yerel Mahkemece cezai şartın tenkisinin değerlendirilmesinde yukarıda açıklanan ilkeler çerçevesinde herhangi bir araştırma yapılmamış olup dosyaya yansıyan somut hiçbir veri bulunmamasına rağmen cezai şartın “karşı tarafı ekonomik zorluğa sokmasının mümkün olmadığı” şeklindeki gerekçe ile tenkisin uygulanmadığı belirtilmekle yetinilmiştir.

Hâl böyle olunca direnme kararı, cezai şartının miktarını tespit yönünden hatalı, tenkis değerlendirmesi yönünden ise eksik incelemeye dayalı olarak verilmiş olmakla usul ve yasaya aykırıdır.

Sonuç olarak direnme kararının açıklanan bu değişik gerekçe ve nedenlerden dolayı bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

S O N U Ç: Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının yukarıda açıklanan değişik gerekçe ve nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici 3. maddesine göre uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA, istek hâlinde temyiz peşin harcının yatırana iadesine, aynı Kanun’un 440/III-1. maddesi uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere 04.04.2019 tarihinde oy birliği ile kesin olarak karar verildi.