muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/3770, Karar No: 2020/5084, Tarih: 11.06.2020

**5. Hukuk Dairesi         2020/3770 E.  ,  2020/5084 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Vek.Av....

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın Hazine adına tescili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: ilk kararda direnilmesine dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi, taraf vekillerince verilen dilekçeler ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup uyuşmazlık anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü.

- K A R A R -

Dava, 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın Hazine adına tescili istemine ilişkindir.

Mahkemece, Dairemizce verilen bozma kararına karşı kısmen direnme kararı verilerek hüküm kurulmuş; karar, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu yaptığı değerlendirmede, kararın usul hukuku anlamında gerçek bir direnme kararı olmadığını ve yeni hüküm niteliğinde olduğunu belirterek, dosyayı Dairemize göndermiş olmakla, işin esasının incelenmesinde;

Kapama kiraz bahçesi niteliğindeki Yenmiş Köyü 253 parsel sayılı taşınmaza net kiraz geliri esas alınarak bilimsel yolla değer biçilmesinde ve tespit edilen bedelin bloke ettirilerek davalı tarafa ödenmesine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

Bu nedenle davacı idare vekilinin temyiz itirazları yerinde değildir.

Davalı vekilinin temyizine gelince;

Bozma kararı sonrası oluşan fark bedelin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 7139 sayılı Yasa ile değişik 10. maddesi uyarınca kararın kesinleşmesine kadar, kesinleşen karara göre davalıya ödenmek üzere üçer aylık vadeli hesapta nemalandırılmasına karar verildiğinden ve fark bedel davalıya karar tarihi itibariyle ödenemeyeceğinden, aynı Yasanın 10/9. fıkrası uyarınca işletilecek yasal faizin bitiş tarihinin kararın kesinleşme tarihi olması gerektiği düşünülmeden yazılı şekilde karar tarihine kadar yasal faiz işletilmesine karar verilmesi,

Doğru değil ise de; bu yanılgının giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden,

Gerekçeli kararın hüküm fıkrasının (2) numaralı bendinde yer alan (son karar tarihi olan 10/07/2018 tarihine) ibaresinin hükümden çıkartılmasına, yerine (kararın kesinleştiği tarihe) ibaresinin yazılmasına,

Hükmün böylece DÜZELTİLEREK ONANMASINA, davalıdan peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine ve temyize başvurma harcının Hazineye irad kaydedilmesine, 11/06/2020 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/411, Karar No: 2012/5579, Tarih: 06.09.2012

**7. Hukuk Dairesi         2012/411 E.  ,  2012/5579 K.**

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtayca incelenmesi davacı ... tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü:

Kadastro sırasında dava konusu 150 ada 3 ve 152 ada 2 parsel sayılı sırasıyla 8341,10 m2 ve 3722,57 m2 yüzölçümündeki taşınmazlar miras yoluyla gelen hakka, paylaşmaya ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliğine dayanılarak davalı ... adına tespit edilmiştir. Davacı ... tapu kaydına, miras yoluyla gelen hakka ve satın almaya dayanarak dava açmıştır. Mahkemece davanın reddine, dava konusu taşınmazların tespit gibi tapuya tescillerine karar verilmiş; hüküm, davacı ... tarafından temyiz edilmiştir.

Mahkemece, 3402 Sayılı Kadastro Kanunu'nun 36. maddesi hükmü gerekçe gösterilerek yazılı biçimde hüküm kurulmuş ise de, yerel mahkemenin vardığı sonuç dosya içeriğine uygun düşmemektedir.

Kadastro davalarında keşif giderleri yatırılmadığından bahisle kesin süre sonuçlarının uygulanabilmesi için öncelikle uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için taşınmaz başında keşif yapılmasının zorunlu olması, dava dosyasının keşfe hazır hale getirilmesi, ispat yükü kendi üzerinde olan tarafa keşif giderlerini mahkeme veznesine depo etmesi için makul ve yeterli uzunlukta kesin süre verilmesi, verilen kesin süre içinde kabul edilebilir yasal bir mazeret olmaksızın keşif giderlerinin mahkeme veznesine yatırılmamış olması gerekir. Somut olayda kanıtlama yükümlülüğünün davacı taraf üzerinde olduğu, dosyada keşif yapılmasının zorunlu bulunduğu kuşkusuzdur. Ne var ki, davacı tarafa keşif giderlerini yatırması için kesin önel verilmiş ise de, davacı tarafa verilen kesin önel gerekli koşulları içermemektedir.

Şöyle ki ; mahkemece davacıya duruşma tutanağında belirtilen toplam keşif miktarının duruşma tarihinden itibaren 20 günlük kesin süre içinde (11.08.2011 tarihine kadar) yatırması yönünde ara kararı verilmiş, aynı zamanda keşif tarihi olarak 16.08.2011 günü belirlenmiştir. Böylesi bir durumda davacıya verilen sürenin son günü olan 11.08.2011 tarihi ile keşif için belirlenen 16.08.2011 tarihleri arasındaki 5 günlük süre tanık ve bilirkişilere çıkartılacak tebligat için yeterli değildir. Hal böyle olunca kesin önelin yöntemine uygun olduğundan söz edilemez. Her ne kadar mahkemece yerel ve tespit bilirkişilerin hazır edilmesi için kolluğa yazı yazılmasına karar verilmiş ise de adlarına usul hükümlerinin öngördüğü şekilde ihtaratta bulunulmayan tanık ve bilirkişilerin zorla getirilmesine yasal olanak olmadığından mahkemenin bu ara kararının yasal olarak uygulanma kabiliyetinin bulunmadığı hususu da gözetildiğinde mahkemenin takdir ettiği gündeki keşfin baştan sonuçsuz kalma ihtimali yüksektir. Belirtilen bu hususlara göre oluşturulan ara kararının kesin önel sonuçlarının uygulanmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşılmaktadır. Öte yandan davacı tek bir dilekçe ile, aynı tapu kaydına dayanarak dava açtığına göre uyuşmazlığın hep birlikte çözümlenmesi gerekirken, dava dosyaları tefrik edilerek her bir dosyada davacıya ayrı ayrı keşif ücreti yüklenmesi dahi usul hükümlerine ve dava ekonomisine uygun düşmemiştir.

Mahkemece bu olgular gözardı edilerek yazılı şekilde hüküm kurulması isabetsiz, davacı ...’ın temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde görüldüğünden kabulü ile hükmün BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde ilgilisine iadesine, 06.09.2012 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/15280, Karar No: 2014/15129, Tarih: 06.11.2014

**17. Hukuk Dairesi         2014/15280 E.  ,  2014/15129 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki davada ... 3.Asliye Ticaret Mahkemesi ve ... 16. Asliye Hukuk Mahkemelerince ayrı ayrı görevsizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki tüm belgeler incelendi, gereği düşünüldü:

-K A R A R-

Dava, itirazın iptali istemine ilişkindir.

Asliye Ticaret Mahkemesince; kart çıkaran kuruluşlar tarafından kart hamilleri aleyhine açılacak davalarda Asliye Hukuk Mahkemesinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlik yönünde hüküm kurulmuştur.

Asliye Hukuk Mahkemesi ise ;uyuşmazlığın 5464 sayılı yasadan kaynaklandığı gerekçesiyle davaya bakma görevinin Asliye Ticaret Mahkemelerine ait olduğundan bahisle görevsizlik kararı vermiştir.

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 4/1. maddesinde her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işlerinin ticari dava ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılacağı hüküm altına alınmıştır. Buna göre bir uyuşmazlığın ticari nitelikte olabilmesi için, her iki tarafın da ticari işletmesini ilgilendirmesi yahut aynı maddenin alt bentlerinde düzenlenen istisnalardan birine dahil olması gerekmektedir.

Somut olayda işin esası hakkındaki uyuşmazlık, kredi kartından kaynaklanan borcun tahsili amacıyla yapılan icra takibine vaki itirazın iptaline ilişkin olup, taraflar arasındaki ilişkinin bankacılık işleminden kaynaklandığı, dava tarihi itibariyle yürürlükte olan 6102 sayılı Kanunun 4/f maddesi gereğince davanın mutlak ticari dava niteliğinde olduğu anlaşıldığından, itirazın iptali hakkındaki uyuşmazlığın TTK. hükümleri çerçevesinde Asliye Ticaret Mahkemesinde görülmesi gerekmektedir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 6100 Sayılı HMK.’nun 21. ve 22. maddeleri gereğince... 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE, 06.11.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/10510, Karar No: 2021/17692, Tarih: 26.10.2021

**2. Ceza Dairesi         2021/10510 E.  ,  2021/17692 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık

HÜKÜM : Beraat

Dosya incelenerek gereği düşünüldü:

O yer Cumhuriyet savcısının yüzüne karşı 18/02/2014 tarihinde verilen kararı, 1412 sayılı CMUK'un 310/1. maddesinde belirtilen bir haftalık temyiz süresi geçtikten sonra 05.03.2014 tarihinde temyiz ettiği anlaşılmakla, temyiz isteminin 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi yollamasıyla CMUK'nın 317. maddesi gereğince REDDİNE, 26/10/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/31514, Karar No: 2015/26700, Tarih: 24.12.2015

**(Kapatılan) 7. Hukuk Dairesi         2015/31514 E.  ,  2015/26700 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Hukuk Mahkemesi

Dava Türü : İşe İade

YARGITAY İLAMI

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtay'ca incelenmesi davalılar vekilleri tarafından istenilmekle, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dosya incelendi, gereği görüşüldü:

Davacı, iş akdinin davalı ...tarafından geçerli bir neden olmaksızın sendikal nedenle feshedildiğini öne sürerek feshin geçersizliğinin tespiti ile işe iadesine ve sendikal tazminat ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... Enerji Elektrik Üretim A.Ş. vekili, müvekkili ile diğer davalı arasında güvenlik hizmetleri sözleşmesi akdedildiğini, davacının kendi işçileri olmadığını, sendikaya üye olduktan sonra işyerindeki şartlarının ağırlaştırıldığı yönündeki beyanının doğru olmadığını savunarak, davalı ... Özel Güvenlik Ltd. Şirketi vekili, davacının herhangi bir sendikaya üye olup olmadığının müvekkili tarafından bilinmediğini, iş sözleşmesinin yenilenmemek suretiyle sona erdirildiğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemişlerdir.

Mahkemece, taraflar arasındaki sözleşmenin belirli süreli olarak nitelendirilemeyeceği, fesih bildiriminin usulüne uygun şekilde yapılmamış olduğu, davacının savunmasının makul bir süreden önce alınmamış olduğu, bu nedenle feshin geçersiz olduğu, aynı zamanda dinlenen davacı ve davalı tanıklarının beyanlarından esas bakımından da iş akdinin feshinin geçersiz olduğu, ancak davacı asilin iş akdinin sendikal sebeplerle feshedildiği iddiasını tanık beyanlarıyla ispatlayamadığı gerekçesiyle davacının davalı ... Enerji Elektrik Üretim A.Ş.'ne işe iadesine, işe iadenin mali sonuçlarından davalıların birlikte sorumluluğuna karar verilmiştir.

4857 sayılı İş Kanununun 2/6 son cümlesi uyarınca asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. 4857 sayılı İş Kanunu ile asıl işverenin, bu Kanundan, iş sözleşmesinden ve alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden sorumlu tutulması şeklindeki düzenleme, asıl işverenin sorumluluğunun genişletilmesi olarak değerlendirilmelidir. Bu durumda, ihbar, kıdem, kötüniyet ve işe iade sonucu işe başlatmama tazminatları ile ücret, fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatili, yıllık izin, ikramiye, pirim, yemek yardımı, yol yardımı gibi tüm işçilik haklarından birlikte sorumluluk esastır. Kanunun kullandığı “birlikte sorumluluk” deyiminden tam teselsülün, dolayısı ile müşterek ve müteselsil sorumluluğun anlaşılması gerekir.

Feshin geçersizliği ve işe iade davasının alt ve asıl işveren ilişkisinde, her iki işverene birlikte açılması halinde, davacı işçi alt işveren işçisi olup, iş sözleşmesi alt işveren tarafından feshedildiğinden, feshin geçersizliği ve işe iade yükümlülüğü alt işverenindir. Asıl işverenin iş ilişkisinde sözleşmenin taraf sıfat bulunmadığından, asıl işverenin işe iade yönünde bir yükümlülüğünden sözedilemez. Asıl işverenin işe iade kararı sonrası işçinin işe başlamak için başvurması ve alt işverenin işe almamasından kaynaklanan işe başlatmama tazminatı ile dört aya kadar boşta geçen süre ücretinden yukarda belirtilen hüküm nedeni ile alt işverenle birlikte sorumluluğu vardır.

Dosya içeriğine göre , davalılar arasında güvenlik hizmeti alım sözleşmesi yapılmış olması nedeniyle asıl-alt işveren ilişkisi bulunduğu, davalı ... Enerji Elektrik Üretim A.Ş.'nin asıl işveren diğer davalı ... Özel Güvenlik Hizmetleri Tic.Ltd.Şti.'nin ise alt işveren olduğu, iş akdinin belirli süreli yapılmasını gerektirecek objektif bir neden bulunmadığı, davalılar arasındaki hizmet alım sözleşmesinin sona ermesi nedeniyle davacının iş akdinin feshedilmesinin haklı ya da geçerli nedene dayanmadığı anlaşıldığından mahkemece davacının işe iadesine karar verilmesinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır. Bu nedenle davalı ... Enerji Elektrik Üretim A.Ş'nin diğer, davalı alt işveren ... Özel Güvenlik Hizmetleri Tic.Ltd.Şti.'nin ise tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

Ne var ki, mahkemenin işe iadesine karar verdiği ... Enerji Elektrik Üretim A.Ş. asıl işveren olup, davacı işçi alt işveren ... Özel Güvenlik Hizmetleri Tic.Ltd.Şti.'nin işçisidir. İş sözleşmesi alt işveren tarafından feshedildiğinden, feshin geçersizliği ve işe iade yükümlülüğü alt işverenindir. Asıl işveren ... Enerji Elektrik Üretim A.Ş.'nin iş ilişkisinde sözleşmede taraf sıfatı bulunmadığından, mahkemece davacının ... Özel Güvenlik Hizmetleri Tic.Ltd.Şti.'ye iadesine ve işe iadenin mali sonuçlarından 4857 sayılı Kanunun 2/6 maddesi gereğince davalıların birlikte sorumlu tutulmasına karar verilmesi gerekirken davacının asıl işveren şirkete iadesi hatalıdır.

Belirtilen nedenlerle, 4857 sayılı İş Kanunun 20.maddesinin 3.fıkrası uyarınca, hükmün bozulmak suretiyle ortadan kaldırılması ve aşağıdaki gibi karar verilmesi gerekmiştir.

HÜKÜM: Yukarıda belirtilen nedenlerle;

1-Yerel mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararının BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA,

2-İşverence yapılan feshin geçersizliğine ve davacının ... Özel Güvenlik Hizmetleri Tic. Ltd.Şti.'ye ait işyerindeki işine iadesine,

3-Davacının yasal sürede işe başvurmasına rağmen, işverenin süresi içinde işe başlatmaması halinde davalılar tarafından müştereken ve müteselsilen ödenmesi gereken tazminat miktarının fesih nedeni ve kıdemi dikkate alınarak 4 aylık ücreti olarak belirlenmesine,

1-Yerel mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararının BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA,

2-İşverence yapılan feshin geçersizliğine ve davacının ... Özel Güvenlik Hizmetleri Tic. Ltd.Şti.'ye ait işyerindeki işine iadesine,

3-Davacının yasal sürede işe başvurmasına rağmen, işverenin süresi içinde işe başlatmaması halinde davalılar tarafından müştereken ve müteselsilen ödenmesi gereken tazminat miktarının fesih nedeni ve kıdemi dikkate alınarak 4 aylık ücreti olarak belirlenmesine,

4-Davacının işe iade için işverene süresi içinde başvurması halinde hak kazanılacak olan ve kararın kesinleşmesine kadar en çok 4 aylık ücret ve diğer haklarının davalılardan müştereken ve müteselsilen davacıya ödenmesi gerektiğinin belirlenmesine, davacının işe başlatılması halinde varsa ödenen ihbar ve kıdem tazminatının bu alacaktan mahsubuna,

5-Alınması gereken 27,70 TL harçtan, peşin alınan 24,30 TL harcın mahsubu ile kalan 3,40 TL karar ilam harcının, davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak Hazine'ye gelir kaydına,

6-Davacı tarafın yapmış olduğu toplam 606,55 TL yargılama giderinin davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacı tarafa ödenmesine, davalıların yapmış olduğu masrafların üzerlerinde bırakılmasına,

7-Davacı taraf kendisini vekil ile temsil ettiğinden A.A.Ü.T'ne göre 1.500,00 TL avukatlık ücretinin davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacı tarafa ödenmesine,

8-Artan gider ve delil avansının ilgilisine iadesine,

9-Peşin alınan temyiz harcının istek halinde davalı ... Enerji Elektrik Üretim A.Ş.'ne iadesine, davalı ... Özel Güvenlik Hizmetleri Tic.Ltd.Şti'nden temyiz harcı peşin alındığından yeniden alınmasına yer olmadığına, 24.12.2015 gününde oybirliğiyle KESİN olarak karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/2915, Karar No: 2019/4452, Tarih: 17.04.2019

**5. Ceza Dairesi         2019/2915 E.  ,  2019/4452 K.**

**"İçtihat Metni"**

Nitelikli dolandırıcılık suçundan sanıklar ... ve ... hakkında yapılan yargılama sırasında; ... 1. Ağır Ceza Mahkemesiyle İnegöl Ağır Ceza Mahkemesi arasında oluşan olumsuz yetki uyuşmazlığının giderilmesi ve yargı yerinin belirlenmesi istemiyle gönderilen dosya Yargıtay C.Başsavcılığından tebliğname ile daireye verilmekle incelenerek gereği düşünüldü:

İncelenen dosya içeriğine, sanıkların üzerine atılı suçun niteliğine, iddianamede olayın anlatılış biçimine ve ... 1. Ağır Ceza Mahkemesi kararındaki gerekçeye göre, yerinde görülmeyen İnegöl Ağır Ceza Mahkemesinin 04/03/2019 gün ve 2019/35 E. 2019/59 K. sayılı YETKİSİZLİK kararının KALDIRILMASINA, dosyanın mahalline gönderilmesi için Yargıtay C.Başsavcılığına TEVDİNE, 17/04/2019 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/1782, Karar No: 2019/3304, Tarih: 10.04.2019

**10. Hukuk Dairesi         2019/1782 E.  ,  2019/3304 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

KARAR

Dava, davacı Kurum tarafından davalıya yersiz ödenen alacakların tahsili ilişkindir.

Mahkeme, bozmaya uyularak ilâmında belirtildiği şekilde davanın reddine karar vermiştir.

Hükmün davacı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

Davacı Kurum, 25.06.2010-26.02.2013 tarihleri arasında davalıya yapılan 9.335,80 TL yersiz aylık ödemesinin davalıdan tahsili istemi ile dava açmıştır. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davalıya, yaşamını yitiren sigortalı babası üzerinden hak sahibi kız çocuğu sıfatıyla aylık bağlandığı, ancak boşandığı eşiyle talep konusu dönemde fiilen birlikte yaşadığının belirlenmesi üzerine, davacı Kurumca davacının almakta olduğu ölüm aylığının kesilerek, 25.06.2010-26.02.2013 tarihleri arası dönem için, toplam 9.335,80 TL yersiz aylık ödemesi sebebiyle borç tahakkuku yapıldığı, Mahkemece bozma ilamından önce dinlenen tanıklarının beyanlarına yeniden başvurulmak suretiyle davanın reddine dair hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

Mahkemece Dairemizin 05.06.2017 tarihli bozma ilamının gereklerinin yerine getirilmediği anlaşılmaktadır.

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96'ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan madde 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5510 sayılı Yasanın 56. maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne yapılan 2009/86 Esas numaralı başvurunun, 28.04.2011 tarihinde verilen karar ile reddedilmiştir.

5510 sayılı Kanunun 56'ncı maddesinin ikinci fıkrası, daha önceki sosyal güvenlik kanunlarında yer almayan, boşanılan eşle fiilen (eylemli olarak) birlikte yaşama olgusu, gelir-aylık kesme nedeni olarak düzenlendiği gibi, eylemli olarak birlikte yaşama, aynı zamanda gelir-aylık bağlama engeli olarak da benimsenmiştir. Burada, eylemli olarak birlikte yaşama olgusunun/durumunun tanımlanması, hukuki sınır ve çerçevesinin çizilip ortaya konulması önem arz etmektedir. Taraflar arasında hangi hukuki sebep ve maddi vakıaya dayanmış olursa olsun sona ermiş evlilik birliğinin hak ve yükümlülüklerinin sürdürüldüğü beraberlikler veya kesinleşmiş yargı kararına bağlı olarak gerçekleşmiş boşanmanın var olan-olası sonuçlarını ortadan kaldırıcı/giderici nitelikteki birliktelikler madde kapsamında değerlendirilmeli, ortak çocuk-çocuklar yönünden, boşanma kararına bağlanan veya bağlanmayan kişisel ilişkilerin yürütülmesini sağlamaya yönelik olarak, eşlerin belirli aralıklarda ve günlerde zorunlu şekilde bir araya gelmeleri durumunda ise kanun koyucunun bu türden ilişkinin varlığının gelir-aylık bağlanmaması veya kesilmesi nedeni olarak öngörmediği kabul edilmeli, boşanılan eşle kurulan-yürütülen ilişkinin, eylemli olarak birlikte yaşama kavramı kapsamında yer alıp almadığı dikkatlice irdelenerek saptama yapılmalıdır.

Anılan 56'ncı maddede, oldukça yalın olarak “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen” ibareleri yer almakta olup, kanun koyucu tarafından örneğin; “sosyal güvenlik kanunları kapsamında ölüm aylığına hak kazanmak amacıyla eşinden boşanan”, “hak sahibi sıfatını haksız yere elde etme amacıyla eşinden boşanan”, “gerçek boşanma iradesi söz konusu olmaksızın (muvazaalı olarak) eşinden boşanan” veya bunlara benzer ifadelere yer verilmemiş, sade olarak kaleme alınan metinle uygulama alanı genişletilmiştir. Maddede boşanma amacına-saikine yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden, gerek Kurumca, gerekse yargı organlarınca uygulama yapılırken; eşlerin boşanma iradelerinin gerçekliğinin-samimiliğinin araştırılıp ortaya konulması söz konusu olmamalı, boşanmanın muvazaalı olup olmadığına ilişkin herhangi bir araştırma-irdeleme ve boşanma yönündeki kesinleşmiş yargı kararının geçerliliğinin sorgulaması yapılmamalı, özellikle, kesinleşmiş yargı organının verdiği karara dayanan “boşanma” hukuki durum ve sonucunun eşlerin gerçek iradelerine dayanıp dayanmadığının araştırılmasının bir başka organın yetki ve görevi içerisinde yer almadığı, kaldı ki, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununda “anlaşmalı boşanma” adı altında hukuki bir düzenlemenin de bulunduğu dikkate alınmalıdır. Şu durumda sonuç olarak vurgulanmalıdır ki, boşanma tarihi itibarıyla gerçek-samimi boşanma iradelerine sahip olan (evlilik birliği temelinden sarsılan) veya olmayan tüm eşlerin, maddenin yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihinden itibaren her ne sebeple olursa olsun eylemli olarak birlikte yaşadıklarının saptanması durumunda gelirin-aylığın kesilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Gelirin-aylığın kesilme tarihi ile Kurumun geri alım (istirdat) hakkının kapsamına ilişkin olarak; eylemli birlikte yaşama olgusunun gerçekleşme-başlama tarihi esas alınarak bu tarih itibarıyla gelir-aylık kesme veya iptal işlemi tesis edilip ilgiliye, anılan tarihten itibaren yapılan ödemeler yasal dayanaktan yoksun-yersiz kabul edilmeli, ancak, söz konusu madde 01.10.2008 günü yürürlüğe girdiğinden, eylemli birliktelik daha önce başlamış olsa dahi maddenin yürürlük günü öncesine gidilmemeli, başka bir anlatımla 01.10.2008 tarihi öncesine ilişkin borç tahakkuku söz konusu olmamalı, böylelikle açıklığa kavuşturulacak yersiz ödeme dönemine ilişkin olarak 5510 sayılı Kanunun 96'ncı maddesine göre uygulama yapılmalıdır. İnceleme konusu 56'ncı maddede, “eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle” ibareleri yer aldığından, birden fazla evlilik ve doğal olarak birden fazla boşanmanın gerçekleşmiş olması durumunda, boşanılan herhangi bir eşle eylemli olarak birlikte yaşama durumunda madde hükmünün uygulanacağı gözetilmelidir.