muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/13677, Karar No: 2017/5364, Tarih: 13.06.2017

**21. Hukuk Dairesi         2016/13677 E.  ,  2017/5364 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Davacı, iş kazası sonucu maluliyetinden doğan maddi ve manevi tazminatın ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.

Hükmün, taraf vekillerince temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan sonra düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okundu, işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

K A R A R

Dava, iş kazası sonucu sürekli iş göremezliğe uğrayan sigortalının maddi ve manevi zararlarının giderilmesi istemine ilişkindir.

Mahkemece, maddi tazminat talebinin kabulüne, manevi tazminat talebinin kısmen kabulüne karar verilmiştir.

1- Davacı vekilinin temyiz itirazları incelendiğinde;

İş kazası nedeniyle tazminat alacağı haksız fiile dayalı olup, faiz başlangıcı tazminatı doğuran zararlandırıcı olay tarihidir. Somut olayda, davaya konu iş kazasının 08.12.2011 tarihinde meydana geldiği, dava ve ıslah dilekçeleri ile talep edilen tazminat istemlerine olay tarihinden itibaren yasal faiz uygulanmasına karar verilmesinin açıkça talep edildiğinin anlaşılmasına rağmen, Mahkemece hükmedilen tazminatlar yönünden faize hükmedilmemesi doğru olmamıştır.

Mahkemece, yukarıda belirtilen maddi ve hukuksal olgular gözetilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

2- Davalı vekilinin temyiz itirazlarınınincelenmesine gelince;

Maddi tazminatın saptanmasında; zarar ve tazminata doğrudan etkili olan işçinin net geliri, PMF yaşam tablosuna göre bakiye ömrü, işgörebilirlik çağı. işgörmezlik ve karşılık kusur oranları, Sosyal Sigortalar tarafından bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri gibi tüm verilerin hiçbir kuşku ve duraksamaya yer vermeyecek şekilde öncelikle belirlenmesi gerektiği tartışmasızdır. Öte yandan tazminat miktarı; işçinin ve destek görenin olay tarihindeki bakiye ömrü esas alınarak aktif ve pasif dönemde elde edeceği kazançlar

toplamından oluştuğu yönü ise söz götürmez. Başka bir anlatımla, işçinin günlük net geliri tesbit edilerek bilinen dönemdeki kazancı mevcut veriler nazara alınarak iskontolama ve artırma işlemi yapılmadan hesaplanacağı, bilinmeyen dönemdeki kazancının ise; yıllık olarak %10 arttırılıp %10 iskontoya tabi tutulacağı, 60 yaşına kadar (aktif) dönemde, 60 yaşından sonrada bakiye ömrüne kadar (pasif) dönemde elde edeceği kazançların ortalama yöntemine başvurulmadan her yıl için ayrı ayrı hesaplanacağı Yargıtay'ın oturmuş ve yerleşmiş görüşlerindendir.

Mahkemece hükme esas alınan hesaba ilişkin bilirkişi raporunda ise bakiye ömrün PMF yaşam tablosuna göre değil, TRH-2010 yaşam tablosuna göre belirlendiği anlaşılmaktadır.

Yapılacak iş; hesap uzmanı bilirkişiden yukarıda açıklanan şekilde rapor alıp sonucuna göre kazanılmış haklar da göz önünde bulundurulmak suretiyle maddi tazminata dair karar vermekten ibarettir.

Mahkemece hükme esas alınan hesaba ilişkin bilirkişi raporunda ise bakiye ömrün PMF yaşam tablosuna göre değil, TRH-2010 yaşam tablosuna göre belirlendiği anlaşılmaktadır.

Yapılacak iş; hesap uzmanı bilirkişiden yukarıda açıklanan şekilde rapor alıp sonucuna göre kazanılmış haklar da göz önünde bulundurulmak suretiyle maddi tazminata dair karar vermekten ibarettir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular dikkate alınmadan yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmektedir.

O halde, taraf vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, bozma nedenine göre davalının diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına, temyiz harcının istek halinde temyiz edenlere iadesine, 13.06.2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/6921, Karar No: 2022/2408, Tarih: 16.02.2022

**5. Hukuk Dairesi         2021/6921 E.  ,  2022/2408 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda: Davanın kabulüne ilişkin ilk derece mahkemesinin kararına karşı, taraf vekillerinin istinaf başvurusu üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi'nin istinaf isteminin esastan reddine dair kararı ile birlikte ... 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2020/320 E.- 2021/78 K. sayılı kararının Yargıtay'ca incelenmesi taraf vekillerince verilen dilekçeler ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup uyuşmazlık anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

- K A R A R -

Dava, 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince davanın kabulüne ilişkin olarak verilen karara karşı, taraf vekilleri tarafından yapılan istinaf başvurusunun ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi'nce esastan reddine karar verilmiş olup; hüküm, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

Aşağıda açıklanan nedenlerle ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi'nin esastan ret kararının kaldırılmasına karar verildikten sonra ... 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2020/320 E– 2021/78 K sayılı ilamın incelenmesinde;

Arsa niteliğindeki ... İli, İlkadım İlçesi, 19 Mayıs Mahallesi 7765 ada 5 parsel sayılı taşınmaza emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesi yöntem itibari ile doğru olduğu gibi, üzerindeki yapılara ise resmi birim fiyatları esas alınıp yıpranma payı düşülerek değer biçilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. Ancak;

Kamulaştırma Kanunu'nun 11/1-g maddesine göre arsa niteliğindeki taşınmazlara değer biçilirken dava konusu taşınmaz ile emsalin zaruret olmadıkça yakın bölgelerde ve benzer yüzölçümlü olması ve değerlendirme tarihine yakın satışların emsal alınması gerekir.

Hükme esas alınan bilirkişi raporunda bu yönteme uyulmadan dava konusu taşınmaza farklı mahalleden ve dava konusu taşınmaza göre yüzölçümü büyük bir taşınmazın emsal alınması doğru olmadığı gibi, dava konusu taşınmaz ile emsal olarak kabul edilen taşınmazın Arsa Metrekare Rayiç Bedeli Taktir Komisyonunca belirlenen emlak vergisine esas m2 değerleri karşılaştırıldığında, dava konusu taşınmazın emsal taşınmazdan 10,71 kat değerli olduğu anlaşılmasına rağmen, yetersiz gerekçe ile dava konusu taşınmazı emsalden 2,96 kat değerli kabul edilerek değer biçilmesi nedeniyle rapor inandırıcı görülmemiştir.

Bu durumda; taraflara, dava konusu taşınmaza yakın bölgelerden ve yakın zaman içinde satışı yapılan benzer yüzölçümlü satışları bildirmeleri için imkan tanınması, lüzumu halinde re'sen emsal celbi yoluna gidilmesi, taşınmazın, değerlendirme tarihi itibariyle, emsal alınacak taşınmazın ise satış tarihi itibariyle imar ya da kadastro parselleri olup olmadığı ilgili Belediye Başkanlığı ve Tapu Müdürlüğünden sorulması, ayrıca dava konusu taşınmazın; imar planındaki konumu, emsallere ve değerini etkileyen merkezi yerlere olan uzaklığını da gösterir krokisi ve dava konusu taşınmaz ile emsal taşınmazların resen belirlenen vergi değerleri ve emsal taşınmazların satış akit tablosu getirtilerek, dava konusu taşınmazın değerlendirmeye esas alınacak emsallere göre ayrı ayrı üstün ve eksik yönleri ve oranları açıklanmak suretiyle yapılacak karşılaştırma sonucu değerinin belirlenmesi bakımından, yeniden oluşturulacak bilirkişi kurulu marifetiyle mahallinde keşif yapılarak alınacak rapor sonucuna göre hüküm kurulması gerektiğinin düşünülmemesi,

Doğru görülmemiştir.

Taraf vekillerinin temyiz itirazları yerinde olduğundan ... 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2020/320 E - 2021/78 K sayılı hükmünün açıklanan nedenlerle HMK'nın 371. maddesi uyarınca BOZULMASINA, HMK’nın 373/1. maddesi uyarınca kararın bir örneğinin ... Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi'ne GÖNDERİLMESİNE, taraflardan peşin alınan temyiz harçlarının istenildiğinde iadesine ve temyize başvurma harçlarının Hazineye irad kaydedilmesine, 16/02/2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/18077, Karar No: 2016/3111, Tarih: 04.04.2016

**11. Ceza Dairesi         2014/18077 E.  ,  2016/3111 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

SUÇ : Resmi belgede sahtecilik ve görevi kötüye kullanmak

HÜKÜM : Sanık ... hakkında resmi belgede sahtecilik beraat, görevi kötüye kullanmak suçundan mahkumiyet

Diğer sanıkların mahkumiyetlerine

I- Ekinöz İlçe Milli Eğitim Müdür vekili olan sanık ...'ın İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'ne yakıt ihtiyacı için gönderilen ödeneğin geri dönmemesi için şube müdürü vekili ... ile fikir ve eylem birliği içerisinde yakıt almak yerine parasını almak ve idarenin ihtiyaçları için harcamak amacıyla yakıt alım ihalesi yaptıkları, ihaleyi kazanan esnaf sanık ...'e sanıklar Orhan ve Yılmaz'ın kömür yerine para alıp müdürlüğün ihtiyaçları doğrultusunda kullanmayı teklif ettikleri, sanık Hasan Hüseyin'in bu teklifi kabul etmesi üzerine teslim edilmemiş kömürün teslimi yapılmış gibi 23.12.2008 tarihli faturayı düzenleyip müdürlüğe verdiği, bilahare aynı kurumda taşınır işlem ve kontrol yetkilisi sanık ...'un kömür gelmediği halde gelmiş gibi 23.12.2008 tarihli “Taşınır İşlem Fişi” düzenlediği ve sanıklar ...'ın hazırlayıp ...'ın onayladığı aynı tarihli “Ödeme Emri” belgesinin düzenlendiğinin anlaşılması karşısında, eylemin kül halinde 5237 sayılı TCK'nun 204/2. maddesinde yaptırıma bağlanan memurun resmi belgede sahteciliği suçunu oluşturacağı, 5237 sayılı TCK'nun 257/1. maddesinde düzenlenen görevi kötüye kullanma suçunun ayrıca oluşmayacağı, olaya baştan itibaren iştirak eden sanık ...'in de sadece 5237 sayılı TCK'nun 204/2. maddesinde yaptırıma bağlanan memurun resmi belgede sahteciliği suçuna iştirakten sorumlu tutulabileceği gözetilmeden sanıklar ..., ... ve Mehmet Mustafa Yılmaz hakkında hem resmi belgede sahtecilik hemde görevi kötüye kullanma suçundan hüküm kurulmak suretiyle fazla ceza tayini, sanık ... yönünden ise görevi kötüye kullanma suçundan hüküm kurulmak suretiyle eksik ceza tayini yasaya aykırı,

II- 5237 sayılı TCK’nun 53. maddesine ilişkin uygulamanın Anayasa Mahkemesinin 08.10.2015 gün 2014/140 Esas, 2015/85 sayılı iptal kararı ile birlikte yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması,

Bozmayı gerektirmiş, sanık ..., Cumhuriyet savcısı ile sanıklar ... ve ... müdafiilerinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde görüldüğünden hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nun 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 04.04.2016 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/751, Karar No: 2022/590, Tarih: 21.04.2022

**Hukuk Genel Kurulu         2019/751 E.  ,  2022/590 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi (Tüketici Mah. Sıfatıyla)

1. Taraflar arasında birleştirilerek görülen “alacak” davalarından dolayı yapılan yargılama sonunda Fethiye 3. Asliye Hukuk Mahkemesince (Tüketici Mahkemesi sıfatıyla) verilen asıl ve birleşen davaların reddine ilişkin karar, asıl ve birleşen davada davacılar vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 3. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı asıl ve birleşen davada davacılar vekili ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Asıl ve Birleşen Davalarda Davacılar İstemi:

4. Asıl davada davacılar vekili Fethiye Nöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesine verdiği 25.10.2007 tarihli asıl dava dilekçesinde; müvekkillerinin davalı ...’dan 22.03.2005 tarihli sözleşme ile Muğla ili, Fethiye ilçesi, Çalış mevkii, ... Apartmanları, A blok 3, 9 ve 10 nolu daireler ile C blok 5 nolu daireyi satın aldıklarını, ancak projeye davalı ... tarafından devam edileceği bildirilerek yapılan sözleşmenin satıcı kısmına davalı ...’in adı yazılarak yeniden sözleşme imzalandığını, tüm bedelin ödendiğini ve 12.07.2006 tarihinde hisseli tapu devrinin yapıldığını ancak teslim edilmesi gereken tarihte dairelerde başkalarının oturduğunun anlaşıldığını ileri sürerek tapu devrinden önce yapılan 11.07.2007 tarihli sözleşme gereğince belirlenen sürede dairelerin teslim edilmemesi nedeniyle kararlaştırılan tazminattan şimdilik 13.000 İngiliz Poundu’nun faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

5. Birleşen davada davacılar vekili Fethiye Nöbetçi Asliye Hukuk Mahkemesine verdiği 19.09.2011 tarihli dava dilekçesinde; ek dava mahiyetinde açılan dava ile bakiye 247.000 İngiliz Poundu’nun faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Asıl ve Birleşen Davalarda Davalılar Cevabı:

6. Asıl ve birleşen davada davalı ... usulüne uygun tebligata rağmen cevap dilekçesi sunmamıştır.

7. Asıl ve birleşen dava davalısı ... vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin davalı ...’ya verdiği borç ile yaptığı işlerin karşılığı olarak dava konusu taşınmazların tapusunun geçici olarak müvekkiline verildiğini, ancak borç ödenince davalı ...’nın talimatı ile daire tapularını davacılar adına devrettiğini, bunun dışında davacılarla bir ilgisinin bulunmadığını, zaten davacıların daireleri teslim aldıklarını belirterek asıl ve birleşen davaların reddini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

8. Fethiye 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 18.03.2011 tarihli ve 2007/482 E., 2011/119 K. sayılı kararı ile; davalıların sözleşmelerden kaynaklı tüm alacaklarını almalarına, hisseli olarak tapuyu devretmelerine, bu şekilde haricî sözleşmelerin bir kısmına uymalarına rağmen cezai şart talebiyle karşılaştıklarında geçersizliği öne sürmelerinin hakkın kötüye kullanımı niteliğinde olduğu, dairelerin boş olarak teslimi konusunda ibralaşma bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulü ile 13.000 İngiliz Poundu’nun dava tarihi ile karşılığı olan 32.110TL’nin davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmiştir.

9. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl davada davalılar ... vekili ve ... tarafından temyiz isteminde bulunulması üzerine, Yargıtay (Kapatılan) 13. Hukuk Dairesinin 20.09.2012 tarihli ve 2011/16678 E., 2012/20289 K. sayılı kararı ile; davaya tüketici mahkemesi sıfatıyla bakılarak karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozma kararı verilmiştir.

10. Bozmaya uyularak yapılan yargılama sonunda Fethiye 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin (Tüketici Mahkemesi Sıfatıyla) 28.01.2015 tarihli ve 2013/49 E., 2015/26 K. sayılı kararı ile; taşınmaz satışlarında resmi yazılı şekil dışında yapılan işlemlerin geçersiz olduğu, sözleşmenin bazı maddelerine geçerlilik tanınamayacağı dolayısıyla cezai şart alacağının da geçersizlik yaptırımına mahkûm olduğu, ayrıca sözleşmenin ifası sırasında cezai şarta ilişkin hakka ihtirazî kayıt konulmaksızın ifanın kabul edilmiş olması nedeniyle de artık cezai şart alacağının talep edilemeyeceği gerekçesiyle asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı :

11. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleşen davada davacılar vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

12. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 26.12.2017 tarihli ve 2017/14939 E., 2017/18212 K. sayılı kararı ile; “…Taraflar arasında davaya konu Sunset Apartmanları A Blok 3-9 ve 10 numaraları daireler ile C Blok 5 no.lu daireyi davacılara satışı hususunda 22.03.2005 tarihli harici sözleşmeler imzalandığı, daha sonra 11.07.2006 tarihli ''ibraname'' başlıklı sözleşme ile arsa üzerinde ''Turizm Tesis Alanı'' şerhi bulunduğu, taşınmaz üzerinde mesken yapılamayacağı, kat irtifakı, kat mülkiyeti kurulamayacağı, bu nedenle davacılara tapuda dört adet daireye isabet eden 264/3017 oranında hisse devrinin tapu maliki Osman Mutaf tarafından yapılacağına karar verildiği, 12.07.2006 tarihinde de bahsi geçen 264/3017 oranında hissenin, davacılar adına tapuda devredildiği anlaşılmakta olup bu hususlar taraflar arasında da çekişmesizdir.

Davaya konu 22.03.2005 ve 11.07.2006 tarihli harici sözleşmeler resmi şekilde yapılmadığından geçersiz ise de, sözleşmede belirtilen tapuların devri davacılar adına yapıldığına göre artık geçerli hale gelmiştir. Geçerli hale gelen sözleşme de satışa konu dairelerin teslim tarihi 10/10/2006 olarak belirtilmiş, gecikme halinde davacılara her bir daire için 65.000 İngiliz Paundu ödeneceği hükmü düzenlenmiştir. O halde davacıların, bu hüküm gereğince geç teslim nedeniyle davalılardan gecikme nedeniyle uğradıkları zararın tazminini isteyebilecekleri açıktır.

O halde mahkemece; tapu devri ile geçerli hale gelen sözleşmeler değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yanlış değerlendirme ile yazılı şekilde davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:

13. Fethiye 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin (Tüketici Mahkemesi Sıfatıyla) 28.03.2019 tarihli ve 2019/1 E., 2019/92 K. sayılı kararı ile; davaya konu taşınmazların davacılar üzerine tescil edilmesi üzerine artık haricî düzenlenen taşınmaz satış sözleşmelerinin geçersizliğinin ileri sürülemeyeceği ancak taşınmazların devri sırasında cezai şart isteme hakkı saklı tutulmadığından davacıların cezai şart isteme haklarının mevcut olmadığı gerekçesiyle asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

14. Direnme kararı süresi içinde asıl ve birleşen davada davacılar vekili ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

15. Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; eldeki davada, 11.07.2006 tarihli “ibranamedir” başlıklı sözleşmede yer alan ve boş olarak teslim edilmeyen her bir daire için 65.000 İngiliz Poundu tazminat ödeneceğine dair hüküm gereği davacıların cezai şart isteyip isteyemeyeceği noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

A) Davalı ... vekilinin temyiz itirazlarına dair yapılan değerlendirmede:

16. Hukukî yarar dava şartı olduğu kadar, temyiz istemi için de aranan bir şarttır.

17. Mahkemece verilen ilk karar, asıl ve birleşen davada davalı ... vekili tarafından temyiz edilmemiştir. İlk kararı temyiz etmeyen tarafın direnme kararını temyizinde artık hukukî yararı bulunmamaktadır.

18. O hâlde, asıl ve birleşen davada davalı ... vekilinin direnme hükmüne yönelik temyiz isteminin hukukî yarar yokluğundan reddine karar verilmelidir.

B) Asıl ve birleşen davada davacılar vekilinin temyiz itirazlarına dair yapılan değerlendirmede:

19. Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle “cezai şart (ceza koşulu)” kavramı üzerinde durulmasında fayda vardır.

20. Kanun koyucu 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (BK) 158-161. maddelerinde “cezai şart” kavramını kullanmış, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 179-182. maddelerinde ise bunun yerine “ceza koşulu” kavramını tercih etmiştir.

B) Asıl ve birleşen davada davacılar vekilinin temyiz itirazlarına dair yapılan değerlendirmede:

19. Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle “cezai şart (ceza koşulu)” kavramı üzerinde durulmasında fayda vardır.

20. Kanun koyucu 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (BK) 158-161. maddelerinde “cezai şart” kavramını kullanmış, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 179-182. maddelerinde ise bunun yerine “ceza koşulu” kavramını tercih etmiştir.

21. Cezai şart borçlunun, asıl borcunu ilerde, hiç veya gereği gibi ifa etmediği takdirde alacaklıya karşı ifa etmeyi önceden taahhüt ettiği edime denir. Bu nedenle cezai şart, asıl borca bağlı olarak ve ancak bu borcun ihlâli ile doğabilecek olan fer’î bir edimdir. Borçlu cezai şart ödemeyi taahhüt etmişse, artık alacaklı herhangi bir zarara uğradığını iddia etmek veya zararının şümulünü ispat etmek zorunda kalmadan, tazminat elde etme imkânını bulacaktır. Cezai şartın kararlaştırılabilmesi için asıl borcun mahiyeti önemli değildir; bir verme borcu kadar, yapma veya yapmama borçlarında da cezai şart kararlaştırılabilir (Akman, Sermet/Burcuoğlu, Halûk/Altop, Atilla/ Tekinay, Selahattin Sulhi: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 1993, s. 358-359).

22. Cezai şartın, kanundaki ifadesi ile ceza koşulunun istenebilmesi için sözleşmede buna ilişkin bir hüküm bulunması gerekir. Sözleşmede kararlaştırılmamış olsa dahi temerrüt hâlinde TBK’nın 125/I. maddesi hükmünce alacaklı gecikme tazminatı talep edebilir ise de, ceza koşulunun istenebilmesi için sözleşmede bununla ilgili açık hüküm bulunması şarttır.

23. Cezai şartın esas itibariyle iki temel amacı (işlevi) bulunmaktadır. Bunlardan biri, borçluyu ifaya zorlamak ve böylece asıl borcun ifasını teminat altına almak; diğeri ise, borcun ihlâli hâlinde borçlu tarafından ödenecek tazminatı önceden ve götürü olarak belirlemektir. Bu iki temel amacı dışında, cezai şartın (ceza koşulunun) diğer bir amacı da, ifayı engelleyen cezai şartta (dönme/fesih cezasında) borçlunun cezai şartı ödemek suretiyle sözleşmeden kolayca dönmesini sağlamaktır [Kocaağa, Köksal: Ceza Koşulu (Sözleşme Cezası), Ankara 2018, s. 31-33].

24. Cezai şart, uyuşmazlığın ortaya çıktığı tarihte yürürlükte bulunmakla somut olayda uygulanması gereken BK’nın 158-161. maddelerinde düzenlenmiştir.

25. Borçlar Kanunu’nun 158. maddesi;

“Akdin icra edilmemesi veya natamam olarak icrası halinde tediye edilmek üzere cezai şart kabul edilmiş ise, hilafına mukavele olmadıkça, alacaklı ancak ya akdin icrasını veya cezanın tediyesini isteyebilir.

Akdin muayyen zamanda veya meşrut mahalde icra edilmemesi halinde tediye olunmak üzere cezai şart kabul edilmiş ise, alacaklı hem akdin icrasını hem meşrut cezanın tediyesini talep edebilir. Meğer ki alacaklı bu hakkından sarahaten feragat etmiş veya kayıt dermeyan etmeksizin edayı kabul eylemiş olsun.

Borçlunun, cezai şartı tediye ile akitten rücu etmek hakkını ispat edebilmek salahiyeti mahfuzdur” hükmünü içermektedir.