muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/7706, Karar No: 2019/5859, Tarih: 13.03.2019

**22. Hukuk Dairesi         2016/7706 E.  ,  2019/5859 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

DAVA TÜRÜ : TAZMİNAT

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davacı ve davalılar vekilleri tarafından istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davacı ile davalılardan ...'nin tüm, davalılardan ... Üniversitesi Rektörlüğü vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 13/j maddesi Genel Bütçeye dahil idarelerin bu Kanunun 1 ve 3 sayılı tarifelerine giren bütün işlemlerinin harçtan müstesna olacağı belirtilmiştir.

Somut olayda; davalı ... Rektörlüğünün harçtan muaf olmasına rağmen, hüküm kısmında harç masrafından sorumlu tutulmuş olması hatalı olup, bu durum bozma nedeni ise de, söz konusu husus yeniden yargılamayı gerektirmediğinden hükmün 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3. maddesi uyarınca uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 438/7. maddesi uyarınca aşağıda belirtilen şekilde düzeltilerek onanması uygun bulunmuştur.

SONUÇ: Temyiz olunan kararda (3) numaralı hüküm fıkrasının tamamen çıkartılarak yerine "3-Alınması gereken 899,73 TL harçtan peşin alınan 225,80 TL harcın mahsubu ile bakiye 673,93 TL harcın davalılardan ... Üniversitesi harçtan muaf olduğundan, diğer davalı şirketten alınarak hazineye irat kaydına," rakam ve sözcüklerinin yazılmasına, (4) numaralı hüküm fıkrasının tamamen çıkartılarak yerine "4-Davacı tarafından yatırılan 225,80 TL harcın davalılardan ... Üniversitesi harçtan muaf olduğundan, diğer davalı şirketten alınarak davacıya verilmesine," rakam ve sözcüklerinin yazılmasına ve hükmün bu şekilde DÜZELTİLEREK ONANMASINA, aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz eden davacı ile davalılardan ...'ye yükletilmesine, 13.03.2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/7294, Karar No: 2016/9463, Tarih: 24.10.2016

**20. Hukuk Dairesi         2016/7294 E.  ,  2016/9463 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki alacak davası hakkında ... 1. Sulh Hukuk ve ... 1. Asliye Hukuk Mahkemelerince ayrı ayrı görevsizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki tüm belgeler incelendi, gereği düşünüldü:

K A R A R

Dava, isimsiz mezarlar üzerinde DNA incelemesi yapılarak yakınına ait mezarın tespiti istemine ilişkindir.

... 1. Sulh Hukuk Mahkemesince, mezar yerinin tespit edilebilmesi için isimsizler mezarlığında 35 ayrı mezarın tek tek açılarak DNA testlerinin yapılması gerektiği, davanın ... açılamayacağı öncelikle 1999 depreminde yakınlarını kaybedenlerin davaya müdahil olabilmesi için yurt çapında yayınlanan bir yayın organında çağrılarak davaya dahil edilmesi ayrıca Nüfus Müdürlüğünün taraf olarak gösterilmesinin gerektiği gerekçesiyle görevsizlik yönünde hüküm kurulmuştur.

... 1. Asliye Hukuk Mahkemesince, davanın ... açıldığı ve çekişmesiz yargıya tâbi olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verilmiştir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 382/1. maddesine göre; "Çekişmesiz yargı, hukukun, mahkemelerce, aşağıdaki üç ölçütten birine veya birkaçına göre bu yargıya giren işlere uygulanmasıdır..." hükmü ile "ilgililer arasında uyuşmazlık olmayan haller, ilgililerin ileri sürebileceği herhangi bir hakkın bulunmadığı haller ve hakimin re’sen harekete geçtiği haller..." olmak üzere bu üç ölçütle çekişmesiz yargının genel çerçevesi belirlenerek mümkün olduğunca çekişmesiz yargı işleri sayılarak belirtilmiştir. Ancak, bu sayma sınırlı olmadığından, kanun maddesinde sayılmayan fakat çekişmesiz yargı ölçütlerini taşıyan diğer işlerin de çekişmesiz yargı işi olarak kabulü gerekir. Yani, 382. maddede sayılmamakla beraber çekişmesiz yargının ölçütlerinden birini veya birkaçını taşıyan bir iş de çekişmesiz yargı işi olarak değerlendirilmelidir.

Somut uyuşmazlıkta, davacı, kardeşi ...'in 17/08/1999 tarihinde vuku bulan depremden sonra haber alınamadığı, aynı gün evde bulunan kardeşi ...'in enkazdan çıkartılıp çıkartılmadığı, nereye defnedildiği veya yaşayıp yaşamadığının bilinemediğini, depremden sonra ... 17 Ağustos mezarlığında 28 adet, ... mezarlığında 6 adet, Derince mezarlığında 1 adet isimsiz mezar bulunduğunu, mezarların açılarak DNA incelemesi yapılıp kardeşi ...'in mezarının tespit edilmesini talep ettiği anlaşılmış olup, buna göre uyuşmazlığın ... 1. Sulh Hukuk Mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 6100 sayılı HMK’nın 21 ve 22. maddeleri gereğince ... 1. Sulh Hukuk Mahkemesinin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE 24/10/2016 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/2714, Karar No: 2025/278, Tarih: 09.01.2025

**12. Ceza Dairesi         2021/2714 E.  ,  2025/278 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SAYISI : 2015/178 E., 2016/201 K.

SUÇ : Taksirle öldürme

HÜKÜM : Mahkumiyet

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Onama

Sanıklar hakkında kurulan hükmün; sanıkların müdafiileri tarafından ayrı ayrı ve katılanlar vekili tarafından temyizi üzerine yapılan ön inceleme neticesinde 1412 sayılı CMUK'un 317. maddesindeki temyiz isteğinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, işin esasına geçildi, gereği düşünüldü:

I. HUKUKÎ SÜREÇ

Yerel Mahkemece taksirle öldürme suçundan, 5237 sayılı TCK'nın 85/1, 62/1, 50/4, 50/1-a, 52/2-3-4 maddeleri uyarınca sanıklar; ... hakkında 45.500 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına, ... hakkında ise 18.200 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca onama kararı verilmesi görüşünü içeren Tebliğname ile dava dosyası Daireye tevdi edilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Sanık ... müdafiinin temyiz isteği, özel bir sebebe dayanmamakta, katılanlar vekilinin temyiz isteği, bilinçli taksir hükümlerinin uygulanması gerektiğine, takdiri indirim ve 5237 sayılı Kanun'un 50.maddesi hükümlerine yer verilmesinin hukuka aykırı olduğuna, sanık ... müdafiinin temyiz isteği, kusur durumuna ilişkindir.

III. OLAY VE OLGULAR

Yerel Mahkemece, dosyada mevcut belge ve bilgiler, soruşturma ve kovuşturma evrelerinde alınan beyanlarla birlikte dikkate alınarak yapılan değerlendirmede; sanık ...'nun müteahhitliğini üstlendiği, sanık mimar ...'nun ise şantiye şefliğini yaptığı henüz yapı kullanım izni alınmamış dolayısıyla inşaatı tamamlanmamış halde bulunan binadaki 4 nolu daire sahibi ... ...'in, konutuna ailesiyle birlikte yerleştiği, olay günü gece vakti uydu anteni takılması için çatıya çıktığı sırada, önünde herhangi bir engel yahut uyarıcı bir levha bulunmayan asansör boşluğundan 19,65 metre aşağıya düşerek ölümüyle sonuçlanan olayda, mahkemece neticeye asli kusurlarıyla sebebiyet verdiği kabul edilen sanıklar hakkında 5237 sayılı TCK'nın 85/1. maddesindeki taksirle öldürme suçundan mahkûmiyet kararı verilmiştir.

IV. GEREKÇE ve KARAR

Yargılama sürecindeki işlemlerin usûl ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, eylemin sanık tarafından gerçekleştirildiğinin saptandığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı, eyleme uyan suç vasfı ile yaptırımların doğru biçimde belirlendiği anlaşılmakla, Saray (Tekirdağ) 1. Asliye Ceza Mahkemesinin kararında sanıkların müdafiileri ve katılanlar vekili tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve dikkate alınan sair hususlar yönünden herhangi bir hukuka aykırılık görülmediğinden sanıkların müdafiilerinin ve katılanlar vekilinin temyiz sebeplerinin reddiyle hükmün, Tebliğnameye uygun olarak, oy birliğiyle ONANMASINA,

Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

09.01.2025 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/7412, Karar No: 2021/1279, Tarih: 11.02.2021

**3. Hukuk Dairesi         2020/7412 E.  ,  2021/1279 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İSTANBUL BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 19. HUKUK DAİRESİ

İLK DERECE

MAHKEMESİ : İSTANBUL 4. TÜKETİCİ MAHKEMESİ

Taraflar arasında ilk derece mahkemesinde görülen asıl dava alacak davası ile birleşen itirazın iptali davalarında, asıl dava hakkında esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına, birleşen İstanbul 3. Tüketici Mahkemesi'nin 2011/527 Esas sayılı dava ile İstanbul 3. Tüketici Mahkemesi'nin 2011/528 Esas sayılı davanın kısmen kabulüne dair verilen karar hakkında bölge adliye mahkemesi tarafından yapılan istinaf incelemesi sonucunda; davacı tarafın istinaf başvurusunun reddine, ihbar olunanın taraf sıfatı bulunmadığından istinaf talebinin reddine, davalının istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmasına yönelik olarak verilen kararın, süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı; asıl davada, davalıdan 23.07.2009 tarihli taşınmaz satış sözleşmesi ile ... mevkiinde 148 ada 7 parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan A1-5 numaralı bağımsız bölümü satın aldığını, satış sözleşmesinin 7.3. maddesinde iskanın alınmaması halinde davalının 50.000 Euro cezai şart ödeyeceğinin kararlaştırıldığını, dava tarihi itibariyle bağımsız bölümün iskanın bulunmadığını, öncesinde açtığı delil tespit dosyasında alınan bilirkişi raporunda da bağımsız bölümün iskan alacak şekilde tamamlanmadığının tespit edildiğini ileri sürerek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik cezai şart bedelinin 10.000 TL’sinin davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiş, ıslah ile talebinin 100.000 TL’ye yükseltmiştir.

Davacı; birleşen İstanbul 3. Tüketici Mahkemesi’nin 2011/527 Esas sayılı davasında 23.07.2009 tarihli taşınmaz satış sözleşmesi ile ... mevkiinde 148 ada 7 parsel

Davacı; birleşen İstanbul 3. Tüketici Mahkemesi’nin 2011/527 Esas sayılı davasında 23.07.2009 tarihli taşınmaz satış sözleşmesi ile ... mevkiinde 148 ada 7 parsel

sayılı taşınmaz üzerinde bulunan A1-5 numaralı bağımsız bölümü satın aldığını, sözleşmede bağımsız bölümün 30.10.2009 tarihinde teslim edileceğinin kararlaştırıldığını, bağımsız bölümün bu tarihte teslim edilmemesi halinde aylık 4.000 Euro cezai şart ödeneceğinin belirtildiğini, davalının kararlaştırılan tarihlerde bağımsız bölümü teslim etmemesi üzerine cezai şartın tahsili amacıyla İstanbul 2. İcra Müdürlüğü’nün 2011/5066 Esas sayılı dosyası üzerinden ilamsız icra takibi başlattığını, davalının haksız ve kötüniyetli olarak takibe itiraz ettiğini; vaki itirazın, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 20.000,00 TL'si yönünden iptali ile alacağın %40'ı oranında inkar tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiş, birleşen İstanbul 3. Tüketici Mahkemesi’nin 2011/528 Esas sayılı davasında; 26.11.2008 tarihli taşınmaz satış sözleşmesi ile ... mevkiinde 148 ada 7 parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan A1-4 numaralı bağımsız bölümü satın aldığını, sözleşmede bağımsız bölümün 31.05.2009 tarihinde teslim edileceğinin kararlaştırıldığını, bağımsız bölümün bu tarihte teslim edilmemesi halinde aylık 2.500 Euro cezai şart ödeneceğinin belirtildiğini, davalının kararlaştırılan tarihlerde bağımsız bölümü teslim etmemesi üzerine cezai şartın tahsili amacıyla İstanbul 2. İcra Müdürlüğü’nün 2011/5065 Esas sayılı dosyası üzerinden ilamsız icra takibi başlattığını, davalının haksız ve kötüniyetli olarak takibe itiraz ettiğini ileri sürerek, vaki itirazın fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 20.000 TL’si yönünden iptali ile alacağın %40’ı oranında inkar tazminatının davalıdan tahsiline, karar verilmesini istemiş, 03.03.2016 tarihli ıslah dilekçesi ile birleşen İstanbul 3. Tüketici Mahkemesi'nin 2011/527 Esas sayılı dava üzerinden dava değerini 205.000,00 TL’ye, birleşen İstanbul 3. Tüketici Mahkemesi'nin 2011/528 Esas sayılı davada ise dava değerini 175.000,00 TL’ye yükselttiğini bildirmiştir.

Davalı, asıl ve birleşen davaların reddini dilemiştir.

Davalı, asıl ve birleşen davaların reddini dilemiştir.

Mahkemece, asıl davanın konusuz kalması nedeni ile karar verilmesine yer olmadığına, birleşen İstanbul 3. Tüketici Mahkemesinin 2011/527 Esas sayılı dosyası yönünden davanın kısmen kabulü ile İstanbul 2. İcra Müdürlüğü’nün 2011/5065 takip sayılı dosyasında davalının 8.896,40 Euro’ya yönelik itirazının iptaline, takibin bu miktar üzerinden devamına, itiraz edilen asıl alacak olan 8.896,40 Euro’nun takip tarihindeki Türk Lirası karşılığı üzerinden hesaplanan tutarının %20’si oranında icra inkar tazminatının davalıdan tahsiline, fazlaya ilişkin isteminin reddine, birleşen İstanbul 3. Tüketici Mahkemesi’nin 2011/528 Esas sayılı dosyası yönünden davanın kısmen kabulü ile İstanbul 2. İcra Müdürlüğü’nün 2011/5066 takip sayılı dosyasında davalının 8.896,40 Euro’ya yönelik itirazının iptaline, takibin bu miktar üzerinden devamına, itiraz edilen asıl alacak olan 8.896,40 EURO’nun takip tarihindeki Türk Lirası karşılığı üzerinden hesaplanan tutarının %20’si oranında icra inkar tazminatının davalıdan tahsiline, fazlaya ilişkin isteminin reddine, karar verilmiş; hükme karşı, taraflar ve ihbar olunan ... Yapı Oto. Tic. San. Ltd. Şti. istinaf talebinde bulunmuştur.

Bölge Adliye Mahkemesi'nce, davacının istinaf talebinin esastan reddine, ihbar olunan ... Yapı Oto. Tic. ve San. Ltd. Şti.'nin taraf sıfatı bulunmaması nedeniyle istinaf talebinin reddine, davalının istinaf talebinin kabulü ile; İstanbul 4. Tüketici Mahkemesi’nin 2011/542 E. 2016/1917 K. Sayılı kararının kaldırılmasına, davacının tazminat talebine ilişkin asıl davasının ve İstanbul 3. Tüketici Mahkemesi’ne açtığı ve bu dosya üzerinde birleştirilen her iki itirazın iptali davalarının reddine karar verilmiş; hüküm, davacı tarafından temyiz edilmiştir.

1- Asıl davada davacı; davalı ile aralarındaki 23.07.2009 tarihli taşınmaz satış sözleşmesinin 7.3. maddesinde iskan alınmaması halinde davalının 50.000 Euro cezai şart ödeyeceğinin kararlaştırıldığını, dava tarihi itibariyle taşınmazın iskanın bulunmadığı gibi öncesinde alınan delil tespiti dosyasındaki bilirkişi raporunda da taşınmazın iskan alacak şekilde tamamlanmadığının belirlendiğini ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak

1- Asıl davada davacı; davalı ile aralarındaki 23.07.2009 tarihli taşınmaz satış sözleşmesinin 7.3. maddesinde iskan alınmaması halinde davalının 50.000 Euro cezai şart ödeyeceğinin kararlaştırıldığını, dava tarihi itibariyle taşınmazın iskanın bulunmadığı gibi öncesinde alınan delil tespiti dosyasındaki bilirkişi raporunda da taşınmazın iskan alacak şekilde tamamlanmadığının belirlendiğini ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak

kaydıyla, 10.000 TL’nin davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiş; Mahkemece, sözleşmenin ilgili maddesinde iskanın alınması için bir tarih öngörülmediği, iskanın geç alınması nedeniyle davacının zararının oluştuğunun ispatlanamadığı, dava tarihinden sonra iskanın alındığı gerekçesiyle, asıl dava yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Taraflar arasındaki 23.07.2009 tarihli taşınmaz satış sözleşmesinin 7.3. maddesinde alıcının, iskan belgesi alınamaması veya mülkün herhangi bir nedenle değer kaybına yol açacak şekilde, beklenenin haricinde alınabilmesi durumunda, satıcının alıcının zararının 50.000 Euro olarak tanzim etmekle yükümlü olduğu belirtilmiştir. Dosya kapsamından sözleşme konusu taşınmazın iskanının 09.10.2012 tarihinde alındığı anlaşılmakla birlikte, sözleşmenin anılan maddesinde davalının yalnızca taşınmazın iskanının alınmaması durumunda değil, beklenenin haricinde taşınmazda değer kaybı oluşması halinde de cezai şart talep edilebileceği düzenlenmiştir. O halde, Mahkemece taşınmazda teslim tarihi itibariyle değer kaybı bulunup bulunmadığı araştırılarak, sonucuna uygun bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.

2- Birleşen davalarda; davacı, davalıdan 26.11.2008 ve 23.07.2009 tarihli sözleşme ile satın aldığı taşınmazların sözleşmelerde belirtilen tarihlerde teslim edilmemesi sebebiyle, sözleşmede kararlaştırılan cezai şartın tahsili amacıyla başlattığı takiplere vaki itirazların iptaline karar verilmesini istemiş; Mahkemece, birleşen davaların kısmen kabulüne yönelik verilen karar; Bölge Adliye Mahkemesince, dava konusu sözleşmelerde ihtirazi kayda gerek olmaksızın cezai şart istenilebileceğine dair bir hükmün bulunmaması, davacının dava konusu taşınmazları teslim alırken de cezai şarta ilişkin haklarının saklı tuttuğuna dair bir ihtirazi kayıt ileri sürmemesi, davacının geç teslim nedeniyle ceza isteme hakkının bu sebeple düştüğü gerekçesiyle kaldırılmış ve birleşen davaların reddine karar verilmiştir.

Cezai şart borçlunun, asıl borcunu ilerde, hiç veya gereği gibi ifa etmediği takdirde alacaklıya karşı ifa etmeyi önceden taahhüt ettiği edime denir. Bu nedenle cezai şart, asıl borca bağlı olarak ve ancak bu borcun ihlali ile doğabilecek olan fer’i bir edimdir. Borçlu cezai şart ödemeyi taahhüt etmişse, artık alacaklı herhangi bir zarara uğradığını iddia etmek veya zararının şümulünü ispat etmek zorunda kalmadan, tazminat elde etmek imkanını bulacaktır. Zira cezai şart borcun ihlali halinde verilmesi gereken, önceden kararlaştırılmış kesin miktarlı (maktu) bir tazminattır. Cezai şartın kararlaştırılabilmesi için asıl borcun mahiyeti önemli değildir; bir verme borcu kadar, yapma veya yapmama borçlarında da cezai şart kararlaştırılabilir (Tekinay Borçlar Hukuku Genel Hükümler, TEKİNAY/AKMAN/ BURCUOĞLU/ALTOP, 7. Bası, İstanbul 1993, s. 341-343).

Ayrıca cezai şartın esas itibariyle iki temel amacı bulunmaktadır. Bunlardan biri, borçluyu ifaya zorlamak ve böylece asıl borcun ifasını teminat altına almak; diğeri de, borcun ifa edilmemesinden doğacak zararı önceden ve götürü şekilde tespit etmektir. Bu iki temel amacı dışında, cezai şartın diğer bir amacı da, ifayı engelleyen cezai şartta (dönme cezasında) borçlunun cezai şartı ödemek suretiyle sözleşmeden kolayca dönmesini sağlamaktır (Köksal KOCAAĞA, Türk Özel Hukukunda Cezai Şart (BK. m. 158-161), Ankara 2003, s. 40-42).

Hukukumuzda cezai şartın türleri seçimlik cezai şart, ifaya eklenen cezai şart ve ifa yerine cezai şart (dönme cezası) olarak düzenlenmiştir.

Seçimlik cezai şart; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 179/I. maddesinde (818 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 158/I.) hükmüne göre; “Bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için bir ceza kararlaştırılmışsa, aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir”. Bu hükme göre, taraflar, sözleşmede borçlunun ya borcunu sözleşmeye uygun olarak ifa etmesi ya da ceza koşulunun ödenmesini kararlaştırmış olabilirler. Bu durumda, borçlu borca uygun hareketle yükümlüdür. Ancak, borçlu borca uygun hareket etmediği takdirde, kendisini bir yaptırım beklemektedir. Bu yaptırım, sözleşmede kararlaştırılan ceza koşulunun ödenmesidir.

Bu hüküm, borçluya borca aykırı davranarak ve böylece ifası gereken edim yerine kararlaştırılan ceza koşulunu ödeyerek borçtan kurtulma olanağını vermemektedir. Borçlu borca aykırı davrandığı takdirde, sözleşmede ceza koşulu kararlaştırılmasına rağmen, alacaklı

Bu hüküm, borçluya borca aykırı davranarak ve böylece ifası gereken edim yerine kararlaştırılan ceza koşulunu ödeyerek borçtan kurtulma olanağını vermemektedir. Borçlu borca aykırı davrandığı takdirde, sözleşmede ceza koşulu kararlaştırılmasına rağmen, alacaklı

borçludan aynen ifayı talep edebilir. Bu nedenle, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 179/I. maddesinde (818 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 158/I.)’de borçlu ya borca aykırı davranarak bunun yerine ceza koşulu ödeyip borçtan kurtulma yetkisini değil, buna karar verme yetkisini alacaklıya vermiştir. Alacaklı, borçlunun borca aykırı davranışı halinde, aynen ifayı talep edebileceği gibi, bundan vazgeçerek ceza koşulunun ödenmesini talep edebilir. Burada, alacaklıya tanınmış bir seçimlik hak söz konusudur. Bu nedenledir ki, ceza koşulunun bu türüne “seçimlik ceza koşulu” (seçimlik cezai şart) adı verilmektedir (Ahmet M. KILIÇOĞLU, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 16. Bası, Ankara 2012, s. 773).

İfaya eklenen cezai şart; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 179/II. maddesinde (818 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 158/II.) “Ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir”.

Bu hükme göre, borçlunun borca aykırı davranışı halinde, alacaklı hem aynen ifayı, hem de kararlaştırılan cezanın ödenmesini talep edebilecektir. Bu nedenle, burada ceza koşulunun aynen ifaya ilave olarak (kümülatif) talep edilebilmesi olanaklıdır. Seçimlik ceza koşulundan farklı olarak, alacaklı ya aynen ifayı ya da cezayı talep etmek zorunda bırakılmamıştır. Alacaklı burada her ikisini de talep yetkisine sahiptir.

Borçlunun borca aykırı davranışı halinde alacaklının ifaya ek olarak talep ettiği alacak bir ceza koşulu alacağı ise, zarar koşulunu gerektirmez. Alacaklı borca aykırılık nedeniyle bir zarara uğramasa bile ifaya ek olarak ceza koşulu talep edebilir. İfaya eklenen ceza koşulu zarar koşulunu gerektirmez.

İfa yerine cezai şart (dönme cezası); 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 179/III. maddesinde (818 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 158/III.) hükmüne göre “Borçlunun, kararlaştırılan cezayı ifa ederek sözleşmeyi, dönme veya fesih suretiyle sona erdirmeye yetkili olduğunu ispat etme hakkı saklıdır”.

Yukarıda açıklanmış olduğu gibi, ceza koşulunun amacı, borçlunun borca uygun hareket etmesini temindir. Halbuki, burada borçlu, borcu ifa yerine bizzat ceza koşulu ödemek suretiyle borçtan kurtulma olanağına sahiptir. Bir başka ifadeyle, burada borçlu borca aykırı davranmamakta, borcu ifa yerine ceza koşulunu ödeyerek sözleşmeden dönebilmektedir. Bu nedenle, ceza koşulu ifanın yerini almaktadır (KILIÇOĞLU, a.g.e., s. 775-777).