muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/61, Karar No: 2022/607, Tarih: 26.04.2022

39. Yine asıl işveren-alt işveren arasında imzalanan hizmet alım sözleşmesinde, alt işveren tarafından üstlenilen iş, asıl işveren tarafından ödenen bedel karşılığında yerine getirilirken, rödövans sözleşmesinde rödövans veren, sözleşmede kararlaştırılan rödövans bedelini ruhsat sahibine ödemekle yükümlüdür. Bu bakımdan da Maden Kanunu’na uygun olarak akdedilen rödövans sözleşmesinin alt işverenlik sözleşmesinin unsurlarını taşımadığı görülmektedir.

40. Rödövans sözleşmesi yapılırken maden ruhsat sahibinin maden işletme ruhsatını bir diğer kişiye devretmesi iki şekilde mümkündür. Bu yollardan birincisi; ruhsat sahibi, maden işletme ve üretim yönünden herhangi bir faaliyette bulunmadan maden işletme hakkını üçüncü bir kişiye (rödövans verene) rödövans sözleşmesi ile devretmekte ve rödövans veren işyerine bizzat kendisi işçi alarak işletme ve üretim faaliyetlerine başlayıp bunları sürdürmektedir. Hâl böyle olunca, ruhsat sahibi hiçbir şekilde işletme faaliyetinde bulunmamakta ve hiç işçi çalıştırmamaktadır.

41. Rödövans ile devirin ikinci yolu; ruhsat sahibinin maden sahasını işletmeye başlamış, işçi çalıştırmış, fakat bu noktadan sonra söz konusu sahayı devretmiş olması hâlidir ki böylece ruhsat sahibi devir esnasında işletmede var olan makine ve aletleri rödövans verene kullanması için bırakmış, devre konu sahadan tamamen çekilmiş olur. Bu hâlde ruhsat sahibi, sadece ürün denetleme, ürünü teslim alma ve kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getirme amacıyla üretime yönelik olmayan işçi bulundurma yetkilerine sahiptir (Karakoç, Burak; Rödovans Sözleşmesi ve Alt İşverenlik İlişkisi, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.8, 2022, s.65).

42. Bahsi geçen her iki devir şeklinde de ortada bir asıl işveren-alt işveren ilişkisi bulunmamaktadır. Çünkü ilkinde ruhsat sahibi tamamen elini işletmeden çekmiş ve üretime karışmamakta, kendi adına işletmede hiç işçi bulundurmamaktadır. İkinci hâlde ise, her ne kadar ruhsat sahibi kendi adına işçi çalıştırmaktaysa da bunlar üretime yönelik işçiler değildir. Ayrıca, rödövans verenle işçiler arasında bir üretim birlikteliği bulunmamaktadır (Uyumaz, Alper/ Güngör, Fatma: Rödovans Sözleşmesi, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XIX, 2015, s. 161).

43. Açıklanan bu maddi ve hukukî olgular ışığında somut olay değerlendirildiğinde; Mahkemece, geçerli kabul edilen rödövans sözleşmesi ilişkisine göre ruhsat sahibi TTK Genel Müdürlüğünün asıl işveren sıfatıyla işçilik alacaklarından sorumlu olduğunun Yargıtay uygulaması ile kabul edildiği, 3213 sayılı Maden Kanunu’nun Ek 7. maddesi ile 24.06.2010 tarihinde bu sorumluluğun kalktığı kabul edilse bile ilgili hükmün değişiklikten önceki iş ilişkisine uygulanmasının kanunların geçmişe etkili uygulanamayacağı ve kazanılmış hakların korunması gerektiğine dair genel ilkelere aykırı olduğu, davalı ... Müdürlüğünün rödövans sözleşmesindeki hükümler gereği kontrol yetkisi olduğundan asıl işveren olarak sorumlu tutulması gerektiği belirtilerek hüküm tesis edilmiştir.

44. Uyuşmazlığın çözümü bakımından önemli olan husus, davalılar arasında rödövans sözleşmesi mi yoksa asıl işveren-alt işveren ilişkisi mi bulunduğu, davalılar arasındaki hukukî ilişkinin mahiyetine göre davalı ... Müdürlüğünün dava konusu alacaklardan sorumlu olup olmadığı noktasındadır.

45. Bu noktada davalı ... Müdürlüğünün ana statüsüne değinmekte yarar vardır.

46. Davalı Türkiye Taşkömürü Kurumunun 11.12.1984 tarihli ve 18602 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ana Statüsü’nün “TTK’nın Amaç ve Faaliyet Konuları” başlıklı 4. maddesinde, “Taşkömürü üretiminin gerçekleştirilmesi için gerekli her türlü yeraltı ve yerüstü sosyal ve sınai tesislerini kurmak, işletmek veya işlettirmek,” hükmüne yer verilmiş, bu Ana Statü 05.03.2020 tarihli ve 31059 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Türkiye Taşkömürü Kurumu Ana Statüsü” ile yürürlükten kaldırılmıştır.

47. 05.03.2020 tarihli ve 31059 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Türkiye Taşkömürü Kurumu Ana Statüsü”nde de Kurumun faaliyet alanı ve görevleri eski düzenlemeye paralel olacak şekilde düzenlenmiş olup, 5. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi “Taşkömürü ile taşkömürü havzasındaki diğer madenlerin üretiminin gerçekleştirilmesi için gerekli her türlü yeraltı ve yerüstü sosyal ve sınai tesisleri kurmak, işletmek veya işlettirmek” şeklindedir.

48. Davacı, davalılar TTK Genel Müdürlüğü ile OF-TON Ltd. Şti. arasında 23.12.2004 tarihinde imzalanan 24935 numaralı noter onaylı “Üzülmez 5 Nolu Kömür Sahasının Rödövans Karşılığı İşlettirilmesine İlişkin Sözleşme” kapsamında, 03.11.2004-27.04.2010 tarihleri arasında davalı ... Ltd. Şti.’ye ait işyerinde çalışmıştır.

49. Sözleşmenin 2. maddesinde ihale konusu işe ilişkin bilgilere yer verilmiş olup; “Hukuku TTK’nın uhdesinde kalmak kaydıyla Üzülmez Müessesesi 5 No.lu kömür sahası içinde aşağıda mevki ve koordinatları belirtilen alanda;

49. Sözleşmenin 2. maddesinde ihale konusu işe ilişkin bilgilere yer verilmiş olup; “Hukuku TTK’nın uhdesinde kalmak kaydıyla Üzülmez Müessesesi 5 No.lu kömür sahası içinde aşağıda mevki ve koordinatları belirtilen alanda;

a)İş bu sözleşmenin eki olan teklif mektubunda belirtilen ve mahiyeti Madde 7’de açıklanmış bulunan rödövans bedelinin TTK’ya ödenmesi karşılığında, bu şartname ve eki sözleşme hükümlerine riayet suretiyle, Maden Kanunu, Vergi Usul Kanunu ve Belediye Gelirleri Kanunu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı mevzuatı ile ilgili diğer kanun ve mevzuatın getirdiği tüm yükümlülükler, bütün masraf ve her türlü sorumluluğu işyeri sahibi olarak işletmeciye ait olmak üzere, şartnamenin 7. maddesindeki yeterlilik kriterlerine sahip gerçek / tüzel kişilerce aşağıda cinsi belirtilen madenin aranması, işletilmesidir.

b) Anılan sahada işletme hakkına konu kömür ile birlikte mahlut halde bulunan ve jeolojik teşekkül itibariyle kömür ile birlikte işletilmesi zaruri olan başka cins madenleri işletilmesi durumunda, TTK’ya ayrıca bedel ödemek zorundadır. Bu bedel yapılacak bir protokolle tespit edilir.” şeklinde düzenlemeye yer verildikten sonra, maddenin devamında maden cinsi, ruhsat numarası ve tarihi, il, alan ve pafta numarası bilgileri ile koordinat ve çalışma derinliğine ilişkin koşullar belirlenmiştir.

50. Sözleşmenin 5. maddesinde üretim yıllarına göre şirketçe taahhüt edilen asgari üretim miktarları yazılmış, üretim yıllarında taahhüt edilen asgari üretim miktarlarının altında üretim yapılması hâlinde dahi işletmecinin yıllık taahhüt edilen miktar üzerinden hesaplanan rödövans bedelini ödemekle yükümlü olduğu, üretim yıllarında taahhüt edilen asgari üretimden fazla üretim yapılması hâlinde ise fazladan üretilen miktarın rödövans bedelinin ayrıca ödeneceği kabul edilmiştir.

51. Sözleşmenin “TTK’ya ödenecek rödövans payı ve ödemeler” başlıklı 7. maddesinde, üretim yıllarında ödenecek rödövans bedelinin, birinci üretim yılı olan 2005 yılında ton başına rödövans bedeli olarak ihale teklif fiyatının ton başına 9.000,000TL uygulanacağı, birinci üretim yılından sonraki yıllara ait rödövans bedelinin ise, DİE toptan eşya fiyat indeksindeki madencilik ve taşocakçılığı Aralık ayı indeks sayısının, bir önceki yıl Aralık ayı indeks sayısına göre değişim oranı (%) kadar artış uygulanmak suretiyle her yılın ocak ayında yeniden tespit edileceği kararlaştırılmış ve ödeme tarihleri belirlenmiştir.

52. Sözleşmenin 14. maddesinde işletmecinin, sözleşmenin akdini müteakip 1 ay içinde SSK Bölge Çalışma Müdürlüğü nezdinde gerekli işlemleri yaparak sözleşme konusu maden sahasındaki işyeri veya işyerlerini kendi adına müstakil işyeri olarak açacağı, maddenin devamında da işletmecinin bu işyerinde çalışan işçilerle ilgili olarak SSK, İş Kanunu, İş mevzuatı ve Umumi Hıfzısıhha Kanunu, yönetmelikler, tüzükler ve diğer mevzuata uymadığı takdirde sorumluluğun işletmeciye ait olacağı düzenlenmiştir.

52. Sözleşmenin 14. maddesinde işletmecinin, sözleşmenin akdini müteakip 1 ay içinde SSK Bölge Çalışma Müdürlüğü nezdinde gerekli işlemleri yaparak sözleşme konusu maden sahasındaki işyeri veya işyerlerini kendi adına müstakil işyeri olarak açacağı, maddenin devamında da işletmecinin bu işyerinde çalışan işçilerle ilgili olarak SSK, İş Kanunu, İş mevzuatı ve Umumi Hıfzısıhha Kanunu, yönetmelikler, tüzükler ve diğer mevzuata uymadığı takdirde sorumluluğun işletmeciye ait olacağı düzenlenmiştir.

53. Sözleşmenin “Maden sahasının işletilmesi ve çalışma şekli” başlıklı 15. maddesinde ise; işletmecinin, kömür varlığının işletilmesi, zenginleştirilmesi, pazarlanması, fiziki ve nakdi yatırımları, iş gücü ve iş makineleri ihtiyacını, yatırım, işletme, finansman, plan ve programlarını, termin planlarını vs. konuları kapsayacak şekilde hazırlayacağı işletme projesini, sözleşmenin onay tarihinden itibaren 15 gün içerisinde TTK’ya sunacağı; işletme projesinin yeterli bulunmaması hâlinde tespit edilen noksanlıkların, verilen süre içinde tamamlattırılacağı, istenen şartlara uygun olarak projenin verilen sürede düzeltilmemesi hâlinde ise Türkiye Taşkömürü Kurumunun 27. madde hükmünü uygulamaya yetkili olduğu; işletme projesinin, çalışmalar sırasında gelişecek ihtiyaçlara göre işletmecinin gerek duyması veya TTK’nın isteği üzerine revize edilebileceği, yapılacak her değişikliğin Türkiye Taşkömürü Kurumu tarafından onaylanması ve işletme projesi ile değişikliklerin bir maden mühendisi tarafından hazırlanması ve imzalanmasının gerektiği, sahada sözleşme kapsamındaki faaliyetler sırasında Maden Kanunu’nun öngördüğü şartlar ile İş Kanunu, SSK Kanunu, Orman Kanunu, Çevre Kanunu, Vergi Usul Kanunu, Belediye Gelirleri Kanunu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı mevzuatı ve ilgili diğer mevzuatlara ilişkin yükümlülüklerin bütün sorumluluğunun işletmeciye ait olacağı kararlaştırılmıştır. Yine madde içeriğinde, işletmecinin mevzuat, sözleşme ve işletme projesine uygun bir şekilde sözleşme konusu faaliyetleri yürüteceği belirtilmiştir.

54. Sözleşmenin 18. maddesinde, işletmecinin sözleşmenin noter tarafından onaylanmasından sonra en geç 15 gün içinde SSK Bölge Müdürlüğü nezdinde gerekli işlemleri yaparak söz konusu maden sahasındaki işyeri veya işyerlerini kendi adına müstakil işyeri olarak açacağı ve buna ilişkin belge örneğini TTK’ya vereceği kabul edilmiştir.

55. Sözleşmenin 19. maddesinde, işletmecilikle ilgili ve bir maden mühendisi tarafından hazırlanan bir sonraki yıla ait faaliyet programlarının her üretim yılı başında Türkiye Taşkömürü Kurumunun onayına sunulacağı, yıllık iş programları çerçevesinde yürütülecek olan faaliyetlerin, aylık ve yıllık faaliyet raporları olarak Türkiye Taşkömürü Kurumuna verileceği, üretim faaliyetlerinin 1/1000 ölçekli imalat planına devamlı olarak işleneceği ve bu imalatların projeye uygunluğunun Türkiye Taşkömürü Kurumu tarafından kontrol edileceği kabul edilmiştir.

56. Sözleşmenin 20. maddesi uyarınca ise, Türkiye Taşkömürü Kurumunun veya yetkili kılınacak Müessese Müdürlüğünün, işletmecinin sahadaki çalışmalarını, işletme projesine uygun yapıp yapmadığını kontrol etmeye yetkili olduğu düzenlenmiştir.

57. Belirtmek gerekir ki, mahkemece davalılar arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi olduğu kabul edilmiş ise de, davalı ... Müdürlüğünün Ana Statüsünde taşkömürü ile taşkömürü havzasındaki diğer madenlerin üretiminin gerçekleştirilmesi için gerekli her türlü yer altı ve yerüstü sosyal ve sınai tesisleri kurmak, işletmek veya işlettirmek faaliyet konuları arasında sayılmış olup, davacı tanıkları çalıştıkları işyerinde TTK Genel Müdürlüğüne bağlı çalışan işçinin olmadığını, TTK görevlilerinin emir ve talimat vermeyip yılda bir kez kontrole geldiklerini beyan etmişlerdir. Davalı tanıkları da çalıştıkları yerde TTK Genel Müdürlüğüne bağlı olarak çalışan işçinin bulunmadığını, TTK tarafından sadece genel teftiş yapıldığını, bunun dışında TTK görevlilerinin yapılan işe herhangi bir müdahalesinin olmadığını belirtmişlerdir.

58. Sözleşme maddeleri ve tanık anlatımları birlikte değerlendirildiğinde; TTK’nın işletme faaliyetinde bulunmadığı ve kendi adına işletmede işçi çalıştırmadığı, maden işletme ve üretim yönünden herhangi bir faaliyette bulunmadan maden işletme hakkını davalı şirkete devrettiği ve yukarıda ana hatlarıyla özetlenen sözleşmenin rödövans sözleşmesi olarak kabul edilmesi gerektiği açıktır.

59. Öte yandan 5995 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 17. maddesi ile 3213 sayılı Maden Kanunu’na eklenen Ek 7. madde de yer alan “Maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinde, bu alanlarda yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar rödövansçıya aittir. Ancak bu durum ruhsat sahibinin Maden Kanunundan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.” hükmünün 24.06.2010 tarihinde yürürlüğe girmiş olması, 24.06.2010 tarihinden önceki dönem için rödövansçı işçilerinin o işyeri ile ilgili doğan işçilik alacaklarından ruhsat sahibinin de sorumlu tutulması gerektiği şeklinde bir yoruma imkân vermez.

60. Burada açıklandığı şekliyle geçerli bir rödövans sözleşmesinin varlığı hâlinde ruhsat sahibi ile rödövansçı arasındaki hukukî ilişkinin niteliği başından beri aynıdır. Kanun değişikliği öncesine ait dönem bakımından asıl işveren-alt işveren ilişkisinin varlığını kabul etmek mümkün değildir. Somut olayda, Maden Kanunu’ndaki düzenlemeyi geriye yürüterek sonuca gidilmemiş, aksine davacının çalıştığı sözleşmenin içeriği dikkate alınarak sözleşmenin hukukî mahiyeti belirlenmiştir. Sorumluluğun rödövansçıya ait olduğu sözleşme maddelerinde de düzenlenmiş olup, Kanun’daki Ek 7. madde ile de bu sorumluluk kanuni bir altyapıya kavuşturulmuştur.

61. Açıklanan sebeplerle geçerli bir rödövans sözleşmesinin varlığı durumunda, 24.06.2010 tarihi öncesi ve sonrası şeklinde bir ayrım yapılmaksızın, ruhsat sahibi olan davalı ... Müdürlüğünün rödövansçı işçilerinin işçilik alacaklarından sorumlu olmadığı ve hakkında açılan davanın taraf sıfatı yokluğundan reddine karar verilmesi gerektiği açıktır.

62. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında; 24.06.2010 tarihinde yürürlüğe giren 3213 sayılı Maden Kanunu’nun Ek 7. maddesindeki düzenleme dikkate alındığında, bu tarihten itibaren ruhsat sahibinin rödövansçı işçilerine karşı asıl işveren olarak sorumluluğunun bulunmadığı ancak bu tarihten önceki dönem bakımından asıl işveren-alt işveren ilişkisine Maden Kanunu’nda bir istisna getirilmediğinden ruhsat sahibi ile rödövansçı arasındaki hukukî ilişkinin İş Kanunu’ndaki sorumluluk doğuran hükümlere tabi olduğu, bahsedilen sebeple direnme kararının isabetli olduğu görüşü ileri sürülmüş ise de, Kurul çoğunluğu tarafından bu görüş benimsenmemiştir.

63. Hâl böyle olunca, Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykırıdır.

64. Bu nedenle direnme kararı bozulmalıdır.

IV. SONUÇ:

Açıklanan nedenlerle;

Davalı ... vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun geçici 3. maddesine göre uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA,

İstek hâlinde temyiz peşin harcının yatırana geri verilmesine,

Karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 26.04.2022 tarihinde oy çokluğu ile kesin olarak karar verildi.

KARŞI OY

Asıl işveren alt işveren ilişkisi 4857 sayılı İş Kanunu 2. madde ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 12. maddede düzenlenmiştir.

Bu kanunlarda yer alan asıl işveren alt işveren ilişkisine ilişkin hükümlerin, bu Kanunların getiriliş amaçlarıyla birlikte yorumlanmak suretiyle kapsamının belirlenmesi gerekir. 4857 sayılı Kanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemek iken 5510 sayılı Kanunda belirtilen amaç ise sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortası bakımından kişileri güvence altına almak; bu sigortalardan yararlanacak kişileri ve sağlanacak hakları, bu haklardan yararlanma şartları ile finansman ve karşılanma yöntemlerini belirlemek; sosyal sigortaların ve genel sağlık sigortasının işleyişi ile ilgili usûl ve esasları düzenlemek olarak belirtilmiştir.

Somut olayda uyuşmazlık işçilik alacaklarıyla ilgili olduğundan 4857 sayılı Kanunun 2. maddesinde yer alan hükme göre asıl işveren alt işveren ilişkisini değerlendirmek gerekir.

Somut olayda uyuşmazlık işçilik alacaklarıyla ilgili olduğundan 4857 sayılı Kanunun 2. maddesinde yer alan hükme göre asıl işveren alt işveren ilişkisini değerlendirmek gerekir.

Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur (md. 2/6).

Asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz veya daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz. Aksi hâlde ve genel olarak asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilerek alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görürler. İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl iş bölünerek alt işverenlere verilemez (md. 2/7).

Maddede sözü edilen asıl iş, mal veya hizmet üretiminin esasını oluşturan işi; yardımcı iş ise işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin olmakla beraber doğrudan üretim organizasyonu içerisinde yer almayan, üretimin zorunlu bir unsuru olmayan ancak asıl iş devam ettikçe devam eden ve asıl işe bağımlı olan işi ifade eder.

Bu hükümlerle asıl işveren-alt işveren ilişkisi tanımlandığı kadar bu ilişkiye bazı sınırlamalar da getirilmiştir. Böylece işveren için bir alan yaratılırken getirilen sınırlamalar ile de işçilerin sözleşmeden ve Kanundan doğan haklarına etkili bir koruma sağlanmak istenmiştir.

Bu tanım ve sınırlamalarla birlikte değerlendirildiğinde bu ilişkiden söz etmek için iki ayrı işverenin olması, mal veya hizmet üretimine dair bir işin bulunması, işçilerin sadece asıl işverenden alınan iş kapsamında çalıştırılması ve alt işverene yardımcı iş, ya da asıl işin bir bölümünün verilmiş olması gerekir. Ayrıca asıl işin bir bölümünün alt işverene verilmesinde "işletmenin ve işin gereği" ile "teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler" ölçütü de bir arada olmalıdır.

Bu tanım ve sınırlamalarla birlikte değerlendirildiğinde bu ilişkiden söz etmek için iki ayrı işverenin olması, mal veya hizmet üretimine dair bir işin bulunması, işçilerin sadece asıl işverenden alınan iş kapsamında çalıştırılması ve alt işverene yardımcı iş, ya da asıl işin bir bölümünün verilmiş olması gerekir. Ayrıca asıl işin bir bölümünün alt işverene verilmesinde "işletmenin ve işin gereği" ile "teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler" ölçütü de bir arada olmalıdır.

Bu unsurların da sonucu olarak, işin bölüm ve eklentilerinden biri değil de işin bütünüyle bir işverene devri durumunda veya anahtar teslimi denilen biçimde işin verilmesi durumunda artık asıl işveren-alt işveren ilişkisinden de söz edilemez. Anahtar teslimi işten bahsedilmesi için; alt işverenin asıl işverenden aldığı işin, asıl işverenin sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir nitelik taşıması, işyerindeki üretimle ilgisinin olmaması veya asıl işin tamamlayıcısı niteliğinde bulunmaması, verilen işin asıl iş ya da yardımcı iş niteliğinde olmayıp, başkaca bağımsız bir iş olması gerekir.

Asıl işveren ile alt işveren arasında Borçlar Kanunu anlamında yapılmış olan sözleşmenin hukukî niteliği de asıl işveren-alt işveren ilişkisinin doğumunda önem taşımamaktadır. Bu ilişki eser sözleşmesine dayanabileceği gibi, kira veya taşıma sözleşmeleri gibi başka nitelikteki bir sözleşme de olabilecektir. Diğer bir ifadeyle bu ilişkide önemli olan, asıl işverene ait olan bir işin alt işveren tarafından yapılmasının sağlanması olup, ilişkinin ne şekilde veya hangi sözleşme sonucunda meydana geldiğinin sonuca etkisi bulunmamaktadır. Bu nedenle asıl işin ihale ile veya kira sözleşmesi ile başka bir işverene verilmesi hâlinde asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulamayacağı şeklinde bir sonuca varılamayacaktır. Aksine bir düşüncenin kabulü hâlinde asıl işveren alt işveren ilişkisine dair koruyucu hükümlerin işlevsiz hâle getirilebilmesini mümkün kılan uygulamalar ortaya çıkabilecektir.

Şunu da belirtmek gerekir ki her iki işveren arasında borçlar hukuku anlamında kurulan sözleşme tarafları arasında hüküm ve sonuçlarını doğurur ise de bu sözleşme ilişkisinin varlığı işçilere karşı yükümlülükleri bakımından bu işverenlerin 4857 sayılı Kanunun 2. maddesinde yer alan asıl işveren alt işveren ilişkisi sınırlamalarına tabi olmalarını engellemez.

Asıl işveren alt işveren ilişkisi yönünden İş Kanununda yer alan bu genel düzenlemeye rağmen bu hükümlere istisna teşkil eder şekilde daha özel bir Kanun hükmü bulunduğu takdirde bu ilişkinin koşulları ve kurulmuş sayılıp sayılmayacağı yönünden İş Kanunu hükmü yerine buna istisna da teşkil eden özel kanun hükmü uygulama önceliğine sahip olacaktır.