muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2012/3897, Karar No: 2012/9052, Tarih: 04.04.2012

**(Kapatılan) 13. Hukuk Dairesi         2012/3897 E.  ,  2012/9052 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki muarazanın meni davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı ... avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

K A R A R

Davacı eczacı olduğunu, 23/06/2009 tarihinde denetim yapıldığını, bu denetim soncu 16/12/2009 tarihli yazı ile davalı kurumun 2009 yılı protokolünün " 6.sözleşmenin feshi ve cezai şartlar" başlığı altında yer alan 6.3.2. maddesi gereği üç ay süre ile sözleşmesinin feshedildiği bildirdiğini, ... bu kararın haksız ve hukuka aykırı olduğunu öne sürerek fesih kararının haksızlığının tespiti, fesih kararının iptali ile muarazanın önlenmesini istemiştir.

Davalı,davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiş; hüküm davalı tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı, davalı kurum elemanlarınca eczanesinde yapılan denetimde tespit edilen 36 adet ... raporunun kötüniyet olmadan ve kurumun zarara uğratılma kastı olmaksızın bulundurulduğunu ileri sürerek davalı kurum tarafından uygulanan sözleşmenin feshine ilişkin işlemin iptali ile davalı kurum tarafından çıkarılan muarazanın giderilmesini istemiştir. Mahkemece,tanık dinlenmek ve bilirkişi raporu benimsenmek suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.Bilirkişi raporunda;tespit edilen 36 adet rapordan 3 tanesinin eczanede çalışanların abla ve ağabeylerine ait, 12 tane fotokopinin okunaklı olmadığı için atık kutusunda müsvette olarak kullanılmak üzere ayrıldığını, 7 tanesinin rapor geçerlilik süresi dolmuş, 1 tane raporun etken maddesinin hastanın ilacıyla uyumlu olmadığını, (SGK 2012/3897-9052

hasta ilaç bilgisinden, kullandığı ilaç tespit edilmiştir.)1 tane hastanın kullandığı ilaca ait rapor teşhisi uygun olmadığını, 1 tane raporun hastaya denetim sırasında teslim edildiği halde SGK tarafından işleme konduğunu, atık kutusunda bulunan 4 sayfa fotokopinin rapor olmayıp tetkik sonuçları olduğunu, 1 tane rapor aslının hasta ... tarafından unutulduğunu, sonuç olarak çoğunluğu müsvette kutusunda bulunmak üzere rastlanan rapor fotokopilerinin, kurumun zarara sokulacak şekilde suistimal edilmediği ve eczacının 6.3.2.maddesinde geçen eylemi icra etmediği bildirmiştir.Bu rapora davalı kurum fesih nedenlerini karşılamadığı için itiraz etmiştir.Gerçekten de rapor taraflar arasındaki sözleşmenin feshinin sözleşmenin amacı dışında yorumlanması suretiyle tanzim edilmiş olup feshin gerekçelerini karşılamaktan somut olarak uzaktır.Mahkemece konusunda uzman bilirkişiden yeniden rapor alınarak; fesih yazısında belirtilen fesih nedenleri ayrı ayrı belirtilerek, bunlara ilişkin ... karneleri üzerinde ayrı ayrı inceleme yapılarak, sözleşmenin feshinin haklı olup olmadığı incelenmeli ve sonucuna uygun bir karar verilmelidir. Eksik incelemeyle yazılı şekilde davanın reddi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

SONUÇ:Yukarıda açıklanan nedenlerle temyiz edilen kararın davalı yararına BOZULMASINA, 4.4.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/1480, Karar No: 2018/7490, Tarih: 18.04.2018

**5. Hukuk Dairesi         2017/1480 E.  ,  2018/7490 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkini davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi taraf vekillerince verilen dilekçeler ile istenilmiş olmakla dosyadaki belgeler okunup uyuşmazlık anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

- K A R A R –

Dava, 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkini istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüne karar verilmiş; hüküm, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

1-Kamulaştırma Kanununun kıymet takdir esaslarını belirten 11. maddesinin 1. fıkrasının arsalara ilişkin (g) bendi uyarınca arsaların değerinin, değerlendirme gününden önceki özel amacı olmayan, zaruret olmadıkça yakın bölgelerde bulunan ve değerlendirme tarihine yakın emsal satışlara göre hesaplanması zorunludur. Bu itibarla, emsal satışların değerlendirme tarihindeki karşılıklarının fiyat artış endekslerinin uygulanması suretiyle tespiti, bundan sonra emsal ile dava konusu taşınmazın eksik ve üstün yönlerinin neler olduğu ve oranları açıklanmak suretiyle değer biçilmesi gerekir.

Dava konusu ... ili, ... ilçesi, ... mahallesi, 776 parsel sayılı taşınmazın değerinin tespitinde emsal olarak incelenen taşınmazın emlak vergi değeri ile dava konusu taşınmazın emlak vergi değerinin karşılaştırmasında dava konusu taşınmazın daha değerli olduğu anlaşıldığı halde ters orantı kurularak emsal taşınmazın dava konusu taşınmazdan daha değerli olduğu kabul edildiği gibi; emsal taşınmazın 3194 sayılı Kanunun 15 ve 16. maddeleri uyarınca oluşmuş imar parseli, dava konusu taşınmazın ise kadastro parseli olduğu anlaşıldığından, dava konusu taşınmazın mukayese sonucu bulunan m² değerinden düzenleme ortaklık payına karşılık gelecek oranda indirim yapılarak, kamulaştırma bedelinin tespit edilmesi gerektiği hususu gözetilmeyerek hesaplama yapan bilirkişi raporu hüküm kurmaya elverişli değildir.

Bu nedenle; taraflara, dava konusu taşınmaza yakın bölgelerden ve yakın zaman içinde satışı yapılan benzer yüzölçümlü satışları bildirmeleri için yeniden imkan tanınması, lüzumu halinde resen emsal celbi yoluna gidilmesi, dava konusu taşınmazın, değerlendirme tarihi itibariyle, emsal alınacak taşınmazların ise satış tarihi itibariyle imar ya da kadastro parselleri olup olmadığı ilgili Belediye Başkanlığı ve Tapu Müdürlüğünden sorulması, ayrıca dava konusu taşınmazın; imar planındaki konumu, emsallere olan uzaklığını da gösterir krokisi ve dava konusu taşınmaz ile emsal taşınmazların resen belirlenen vergi değerleri ve emsal taşınmazların satış akit tablosu getirtilerek, dava konusu taşınmazın değerlendirmeye esas alınacak emsallere göre ayrı ayrı üstün ve eksik yönleri ve oranları açıklanmak suretiyle yapılacak karşılaştırma sonucu değerinin belirlenmesi ve dava konusu taşınmazın bulunduğu bölgede değerini etkileyecek derecede olumlu bir gelişme ve bu nedenle değerinde bir artış olup olmadığı hususunda yeniden oluşturulacak bilirkişi kurulu marifetiyle mahallinde keşif yapılarak alınacak rapor sonucuna göre hüküm kurulması gerektiğinin düşünülmemesi,

2-Arsa niteliğindeki taşınmaz kapama zeytin bahçesi olduğundan, ağaçların yaşlarına göre tespit edilecek verim miktarları ile değerlendirme tarihi olan 2010 yılı kg satış fiyatı ve üretim masraflarına göre tespit edilecek net geliri esas alınarak kapitalizasyon faiz oranı da uygulanmak suretiyle belirlenecek kapama zeytin bahçesi değerinden, taşınmazın zeminine eklenebilecek münavebe ürün gelirine göre biçilecek değeri düşülmek suretiyle ağaç bedellerinin tespit edilmesi gerekirken ,idarece düzenlenen kıymet takdir raporundaki ağaç bedelini esas alan bilirkişi raporlarının ortalamasına hükmedilmesi,

3-Bozma öncesi tespit edilen kamulaştırma bedeli 47.234,21-TL ye 03.04.2011 tarihinden ilk karar tarihine; bozma sonrası artan kısma ise 03.04.2011 gününden son karar tarihine kadar yasal faiz işletilmesi gerekirken kamulaştırma bedelinin tamamına son karar tarihine kadar yasal faiz işletilmesi,

Doğru görülmemiştir.

Taraf vekillerinin temyiz itirazları yerinde olduğundan hükmün açıklanan nedenlerle H.U.M.K.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, davalılardan peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine ve temyize başvurma harcının Hazineye irad kaydedilmesine, 18/04/2018 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/15142, Karar No: 2013/2174, Tarih: 06.02.2013

**(Kapatılan)15. Ceza Dairesi         2012/15142 E.  ,  2013/2174 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Çocuk Mahkemesi

SUÇ : Kamu malına zarar verme

HÜKÜM : Mahkumiyet, tedbir uygulanması

Dosya incelenerek gereği düşünüldü;

1- Suça sürüklenen çocuklar ..., ... haklarında kurulan hükümlere yönelik incelemede;

5271 Sayılı CMK'nın 231.maddesine göre verilen ve davayı sonuçlandırıcı nitelikte olmayan "hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına" ilişkin karara karşı aynı kanunun 231/12.maddesine göre itiraz yolu açık olup temyiz olanağı bulunmadığı, suça sürüklenen çocuklar hakkında 30/12/2010 tarihinde verilen, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin karara karşı katılan vekilinin, 03.01.2011 havale tarihli dilekçesi ile yaptığı itirazı üzerine, Konya 3. Ağır Ceza Mahkemesinin yaptığı inceleme sonucunda verdiği red kararı ile verilen hükmün kesinleştiği anlaşıldığından, katılan vekilinin temyiz isteminin, 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'un 317.maddesi gereğince REDDİNE,

2- Suça sürüklenen çocuk ... hakkında kurulan hükme yönelik incelemede ;

Mala zarar verme suçu başkasının mülkiyetinde bulunan taşınır veya taşınmaz malın kısmen veya tamamen yıkılması, tahrip edilmesi, yok edilmesi, bozulması kullanılamaz hâle getirilmesi veya kirletilmesiyle oluşur. Bu bakımdan, söz konusu suç, seçimlik hareketli bir suçtur. Yıkma yalnızca taşınmazlar için söz konusudur. Taşınmazın önceki kullanış biçimine uygun olarak bir daha kullanılamaz duruma getirilmesini ifade eder. Yok etme, suça konu şeyin maddî varlığını ortadan kaldırmaktır. Bozma, suça konu şeyin, amacına uygun olarak kullanılması olanağını ortadan kaldırmaktır. Kirletme, başkasının binasının duvarına yazı yazmak, resim yapmak, afiş ve ilân yapıştırmak şeklinde gerçekleştirilmektedir.

Somut olayda; suça sürüklenen çocuğun temyize konu olmayan diğer suça sürüklenen çocuklar ile birlikte Şehit Pilot Ayfer Gök İlköğretim Okulu'nun camını kırmak suretiyle içeri girip, spor odasının demir koltuklarını ve kamerayı sökerek zarar verdiği iddia edilen olayda,

1-Suça sürüklenen çocuğun 5237 sayılı TCK.nın 32.maddesi kapsamında işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılamasına engel veya bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğini önemli derecede azaltacak bir akıl hastalığına düçar olup olmadığı hususunda Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas kurulundan mütalaa alınması ve sonucuna göre suça sürüklenen çocuğun hukuki durumunun tayin ve takdiri yerine tek kişilik doktor raporuna dayanılarak eksik araştırmayla yazılı şekilde hüküm kurulması,

2-5395 Sayılı Yasa'nın 3/a-2 maddesine göre kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiası ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuklar için suça sürüklenen çocuk ifadesinin kullanılması gerekirken sanık ifadesinin kullanılması ,

2-5395 Sayılı Yasa'nın 3/a-2 maddesine göre kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiası ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuklar için suça sürüklenen çocuk ifadesinin kullanılması gerekirken sanık ifadesinin kullanılması ,

Bozmayı gerektirmiş, katılan vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün bu sebepten dolayı 5320 Sayılı Yasanın 8/1.maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'un 321.maddesi uyarınca BOZULMASINA, 06/02/2013 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/7498, Karar No: 2022/1596, Tarih: 31.03.2022

**3. Ceza Dairesi         2021/7498 E.  ,  2022/1596 K.**

**"İçtihat Metni"**

İlk Derece Mahkemesi : Manisa 3. Ağır Ceza Mahkemesinin 29.11.2017 tarih ve 2017/225 - 2017/142 sayılı kararı

Suç : Silahlı terör örgütüne üye olmak

Hüküm : İlk Derce Mahkemesinin kararı kaldırılarak sanığın, TCK'nın 314/2, 3713 sayılı Kanunun 5/1, TCK'nın 62/1, 53 ve 58/9 maddeleri gereğince mahkumiyetine dair karar

Bölge Adliye Mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle;

Temyiz edenin sıfatı, başvurunun süresi, kararın niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü;

İstinaf Mahkemelerinin Türk yargı sistemine dahil olmasıyla kanun yolu yargılamasında yeni bir anlayışı benimseyen kanun koyucunun, hem maddi olay hem de hukuki denetim yapacak olan İstinaf başvurusunda sebep gösterme zorunluluğu öngörmezken (5271 sy. CMK madde 273/4), incelemesi hukuki denetimle sınırlı (CMK madde 294/2) olan temyiz yolunda; mülga 1412 sayılı CMUK'tan (madde 305.) da farklı şekilde, re'sen temyiz tercihinden vazgeçerek, temyiz davasını açan ve sınırlayan temyiz dilekçesinde/layihasında temyiz edenin hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini/temyiz sebeplerini göstermek zorunda olduğunu (CMK madde 294/1) şart koşmuş ve temyiz dilekçesinin temyiz sebeplerini içermemesi durumunda; tıpkı başvurunun süresi içinde yapılmaması, hükmün temyiz edilemez olması ya da temyiz edenin buna hakkı bulunmaması hallerinde olduğu gibi usulüne uygun açılmış bir temyiz davasından bahsedilemeyeceğinden temyiz isteminin reddedilmesini (CMK madde 298) emretmiş (F.Yenisey-A.Nuhoğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku sh. 923, Centel-Zafer Ceza Muhakemesi Hukuku sh. 826, C.Şahin-N.Göktürk Ceza Muhakemesi Hukuku sh. 278) olmasına, anılan kanunun 289. maddesinin, usulüne uygun açılmış bir temyiz davasının “sınırlı inceleme ilkesinin” bir istisnasını teşkil etmesine (F.Yenisey-A.Nuhoğlu, age sh. 905), şartları ve usulü açık bir şekilde ortaya konulmak şartıyla (AİHM Galstyan/Ermenistan Başvuru no; 26986/03 15.01.2007 t.) öngörülen usul şartlarına uyulmaması sebebiyle kanun yolu başvurusunun reddedilmesinin bu hakkın ihlali sonucunu doğurmayacağının (AİHM Sjöö/İsveç Başvuru no; 37604/97) da istikrar kazanmış yargısal kararlarla kabul edilmesine nazaran; sanık müdafii tarafından süresinde verilen 17.02.2021 tarihli temyiz dilekçesinin temyiz sebeplerini içermediği anlaşılmakla; temyiz isteminin 5271 sayılı CMK’nın 295. ve 298. maddeleri uyarınca REDDİNE, 28.02.2019 tarihinde yürürlüğe giren 20.02.2019 tarih ve 7165 sayılı Kanunun 8. maddesiyle değişik 5271 sayılı Kanunun 304. maddesi uyarınca dosyanın Manisa 3. Ağır Ceza Mahkemesine, kararın bir örneğinin bilgi için İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 31.03.2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/9352, Karar No: 2013/11971, Tarih: 10.06.2013

**11. Hukuk Dairesi         2012/9352 E.  ,  2013/11971 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen davada ... 1. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi’nce verilen 27/12/2011 tarih ve ... sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, müvekkili şirketin “...” ibareli markanın 24. sınıfa giren mallarda kullanılmak üzere 05.12.2008 tarihinde tescil başvurusunda bulunduğunu, davalı ... numara ile 25. sınıfa giren ürünlerde tescilli “...” markasını mesned alarak 556 sayılı KHK’nın 8/1-b madde ve fıkrası gereğince “Benzerlik” nedenine dayalı olarak itiraz ettiğini, itirazın kabul edildiğini, müvekkillinin kumaş sektöründeki başarılı faaliyetleri neticesinde ulaştığı yüksek tanınmışlığa bağlı olarak sadece kumaş başlığı altındaki emtialarda tescil edilmek istendiğini, müvekkilinin “...” markasını kumaş alanında kullanmakta olduğunu ve markaya ayırt edici nitelik kazandırdığını ileri sürerek ... ...Enstitüsü’nün 17.05.2010 tarihli ve ... sayılı Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu Kararının İptaline ve başvurusu yapılan ... numaralı “...” markasının 24. sınıfa giren “Dokunmuş veya dokunmamış kumaşlar. Ev tekstil ürünleri (bayraklar, flamalar, mendiller dahil)” için tesciline karar verilmesini talep ve dava etmiştir

Davalılar vekilleri ayrı ayrı davanın reddini savunmuşlardır.

Mahkemece, iddia, savunmalar ve tüm dosya kapsamı uyarınca davacının marka tescil başvurusu oluşturan “Dokunmuş ve dokunmamış kumaşlar. Ev tekstil ürünleri (bayraklar, flamalar, mendiller dahil)” ile davalının markasındaki “İç ve dış giysiler, çoraplar, ayak giysileri ve baş giysileri” markalarında “kumaşlar” emtiasının sadece iç ve dış giysilerin yapımında kullanılan üretici kesimini değil nihai tüketicilerini de ilgilendirmekte olduğunu, zira her ne kadar hazır giyim yaygınlaşsa da, halen ortalama tüketicilerin de bu kumaşları satın alarak giyim ihtiyacını gidermekte olduğunu, Kumaşlar ve iç ve dış giysilerin ortalama tüketici nezdinde benzer ihtiyaçları giderdiğini, birinin diğerinin yerine ikame edilerek, benzer ihtiyaçları gidermekte, birbirlerini tamamlayıcı nitelikte olduklarını, davacının ürünlerinin dağıtım kanallarının ve satış yerlerinin davalının ürünleri ile karıştırılma olasılığının bulunduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmişitir.

Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir. Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir. Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, davacı vekilinin bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı bakiye 03,15 TL temyiz ilam harcının temyiz edenden alınmasına, 10/06/2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/14422, Karar No: 2012/18243, Tarih: 01.11.2012

**(Kapatılan)21. Hukuk Dairesi         2012/14422 E.  ,  2012/18243 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Davacı, davalılardan işverene ait işyerinde çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.

Hükmün, davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

K A R A R

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı kanuni gerektirici nedenlere göre davalıların aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine.

2-Davacının davalı işverene ait iş yerinde hizmet akdine dayalı olarak geçen ve davalı Kuruma bildirilmeyen çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece davacının sigortalılık sürelerinin 506 sayılı Yasanın 79. Maddesine dayandırılarak hüküm altına alınmıştır. İş kazalarıyla meslek hastalıkları, hastalık, analık, malûllük, yaşlılık ve ölüm hallerinde, bu Kanunda yazılı koşullar altında, sigortalılar ile bunların eş, çocuk ve hak sahiplerine sosyal sigorta yardımları sağlanması amacıyla kabul edilip yürürlüğe giren 17.07.1964 gün ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 2’nci maddesinde genel bir tanım yapılarak, bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanların bu Kanuna göre “sigortalı” sayılacağı belirtildikten sonra, 3’üncü maddesinde kimlerin bu Kanunun uygulanmasında sigortalı sayılmayacakları ve hangi kişiler hakkında da bazı sigorta kollarının uygulanmayacağı açıklanmıştır. Buna göre sigortalı sayılmanın koşulları; hizmet akdine göre çalışma, sözleşmede öngörülen edimin (hizmetin) işverene ait işyerinde veya işyerinden sayılan yerlerde görülmesi, 3 üncü maddede belirtilen “sigortalı sayılmayan” kişilerden olunmaması şeklinde sıralanabilir. Söz konusu Kanunda “hizmet akdi” tarifine yer verilmemiş ise de, gerek 4857 sayılı İş Kanununun 8’inci maddesinde iş sözleşmesi (hizmet akdi) tanımlanmış, gerekse Borçlar Kanununun 313 – 354. maddelerinde bu konuda düzenleme yapılmıştır. Borçlar Kanununda, anılan sözleşme, “Hizmet akdi bir mukaveledir ki onunla işçi, muayyen veya gayri muayyen bir zamanda hizmet görmeği ve iş sahibi dahi ona bir ücret vermeği taahhüt eder.” şeklinde tanımlanmış, aksine hüküm bulunmadıkça, hizmet akdinin özel şekle tabi olmadığı belirtilmiş, ücretin, zaman itibarıyla olmayıp yapılan işe göre verilmesi durumunda da işçinin belirli veya belirsiz bir zaman için alınmış veya çalışmış olduğu sürece akdin “parça üzerine hizmet” veya “götürü hizmet” adı altında varlığını koruduğu açıklanmıştır. Belirtilmelidir ki, “ücret” unsuruna her ne kadar tanımda ve iş sahibinin borçları belirtilirken yer verilmiş ise de,

506 sayılı Kanunun sistematiği ve takip eden diğer maddelerin düzenleniş şekline göre, bu unsurun sigortalı niteliğini kazanabilmek için zorunlu olmadığının kabulü gerekir. Baskın olan bilimsel ve yargısal görüşlere göre, hizmet akdinin ayırt edici ve belirleyici özelliği, “zaman” ile “bağımlılık” unsurlarıdır. Zaman unsuru, çalışanın iş gücünü belirli veya belirsiz bir süre içinde işveren veya vekilinin buyruğunda bulundurmasını kapsamaktadır ve anılan sürede buyruk ve denetim altında (bağımlılık) edim yerine getirilmektedir. Bağımlılık ise, her an ve durumda çalışanı denetleme veya buyruğuna göre edimini yaptırma olanağını işverene tanıyan, çalışanın edimi ile ilgili buyruklar dışında çalışma olanağı bulamayacağı nitelikte bir bağımlılıktır.

Diğer taraftan inceleme konusu hizmet tespiti niteliğindeki davalarda işverenin doğru olarak belirlenmesi önem taşımakta olup, bu konuda temel dayanak noktası ve yol gösterici, 506 sayılı Kanunun “İşveren ve işveren vekilinin tarifi” başlığını taşıyan 4’üncü madde hükmüdür. Anılan maddede; bu Kanunun uygulanmasında 2’nci maddede belirtilen sigortalıları çalıştıran gerçek veya tüzel kişiler “işveren”, işveren nam ve hesabına işin yönetim görevini yapan kimseler de “işveren vekili” olarak tanımlandıktan sonra, Kanunda geçen işveren deyiminin işveren vekilini de kapsadığı belirtilmiştir.

Şu durumda denilebilir ki 506 sayılı Kanun hükümlerine göre sigortalılık niteliği için; 2’nci madde kapsamında bulunanlar yönünden 3’üncü maddede sıralanan olguların gerçekleşmemiş olması gereklidir veya ayrık bir durum olarak farklı yasal düzenlemelerde ilgilinin, anılan Kanuna tabi sigortalı kabul edildiğinin/sayıldığının açıkça belirtilmiş olması zorunludur. Türk hukuk sisteminde köy korucularının 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olduklarına ilişkin açık hüküm/hükümler içeren herhangi bir yasal düzenleme bulunmadığından, anılan kişilerin hukuki durum ve statülerinin, Kanunun 2 ve 3. madde içeriklerine göre değerlendirilmesine gereksinim duyulduğu gibi, davalı konumunda yer alması gereken “işveren” saptanırken, bir başka anlatımla köy korucularının işvereninin kim olduğu belirlenirken 4’üncü maddedeki tanımdan yola çıkılması gereklidir. Bunun için de öncelikle köy koruculuğu kurumu ile söz konusu kuruma ilişkin düzenleyici hükümler içeren 18.03.1924 gün ve 442 sayılı Köy Kanunu irdelenmelidir.