muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/1129, Karar No: 2021/23, Tarih: 04.02.2021

.' şeklindeki beyanı ile olayın ne şekilde meydana geldiğini açıklıkla anlatmıştır. Görüldüğü gibi sanık ve yanında birlikte hareket ettiğini belirttiği eylemin diğer faili, örgüt faaliyet kapsamında görevlendirildikleri eylemi gerçekleştirmek üzere tam bir dayanışma ve işbirliği içinde olay mahalline geldikleri, icra edilecek eylemin keşfini birlikte yaptıkları ve plan dâhilinde eylemi icra ettikleri anlaşılmaktadır. Olayda kullanılan ve bir kısmı da olay yeri civarında terk edilen patlayıcıların diğer fail tarafından atılmasının ya da taşınmasının artık bir öneminin kalmadığı, tüm eylemi birlikte planlayan ve icra eden sanık ve diğer failin tüm eylemlerle birlikte, eylemde kullanılan patlayıcı maddelerin bulundurulması, nakli ve kullanılmasından sorumlu tutulması gerektiği, patlayıcı madde kullanılan eylem sonucu meydana gelen ölüm ve yaralanmalardan birlikte sorumlu tutulan her iki failin bu sonucu elde etmek için kullanılan patlayıcıların bulundurma veya naklinden ayrı ayrı sorumlu tutulması, ya da sadece birinin sorumlu tutulmasının mümkün olmadığı, eylem üzerinde her iki failin de hâkimiyetinin tam olduğu kanaatine varılmıştır. Bu nedenle sanığın, tehlikeli maddelerin izinsiz bulundurulması suçundan beraati gerektiğine dair Yüksek Daire kararına itiraz etmek gerekmiştir.

2- Sanık hakkında atılı tüm suçlardan Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının 17.05.2011 tarihli ve 859 sayılı iddianamesi ile kamu davası açılmıştır. Açılan bu kamu davası Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesinin 2011/351 esasına kaydedildiği, iddianamenin sanığa usulünce tebliğ edildiği, sanığın müdafisinin de duruşmalarda hazır bulunduğu, Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesinin 2011/351 esas sayılı dosyasının 29.12.2011 tarihli celsesinde savunma yapmak yerine Abdullah Öcalan'a uygulanan sözde tecrit politikasını protesto ettiğini beyan ettiği, mahkemenin iddianameye konu eylemler hakkında savunma yapması gerektiğine dair ihtarına rağmen sanığın protest tavrını sürdürdüğü, 13.09.2011 tarihli celsede sanık hakkında 08.10.2008 tarihli eylem nedeniyle açılan kamu davasının tefrik edilerek aynı mahkemenin 2011/577 esasına kaydedildiği, 21.09.2011 tarihinde ise olayın diğer failleri hakkında Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinde görülen 2008/653 esas sayılı dosyası ile birleştirildiği, 19.11.2008 tarihli eylemle ilgili yargılamanın Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesinin 2011/351 esas sayılı dosyasında devam ettiği, Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesinin 2011/351 esas sayılı dosyasının 29.12.2011 tarihli celsesinde savunma yapmak yerine Abdullah Öcalan'a uygulanan sözde tecrit politikasını protesto ettiğini beyan ettiği, mahkemenin iddianameye konu eylemler hakkında savunma yapması gerektiğine dair ihtarına rağmen sanığın protest tavrını sürdürdüğü, Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinde 08.10.2008 tarihli olayla ilgili olarak 08.12.2011 tarihinde ayrıntılı bir savunma yaptığı, Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 14.06.2013 tarihli celsesinde 08.10.2008 tarihli eylemle ilgili birleştirme yolu ile gelen davayı tefrik ederek yeniden Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesinin 2011/351 esas sayılı dosyası ile birleştirilmesine karar verildiği, (CMK'nın mülga 250. maddesi ile görevli) Ağır Ceza Mahkemelerinin kapatılması ile TMK'nın 10. maddesi gereğince kurulan Diyarbakır 7. Ağır Ceza Mahkemesine dosyanın devredildiği, bu mahkemede devam olunan yargılama sırasında, davanın esası hakkında verilen mütalaadan sonra davanın esası hakkındaki son savunmasında sanık hasta olduğu ve kullandığı ilaçların etkisi ile savunma yapamayacak durumda olduğunu beyan etmiş, müdafii de sanığın beyanı alındıktan sonra savunma yapmak üzere süre talep etmiştir.

Sanık hakkında açılan kamu davası tefrik edilen 08.10.2008 tarihli olayla ilgili olarak davanın birleştirildiği Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 2008/653 esas sayılı dosyasının duruşmasında ayrıntılı olarak savunma yaptığı hâlde, 19.11.2008 tarihli olayla ilgili Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesinin 2011/351 esas sayılı dosyasında savunma yapmamayı onun yerine Abdullah Öcalan'ın sözde cezaevi koşullarına yönelik protestoda bulunmayı tercih etmiştir. Sanığa savunmasını yapmak üzere yeterli süre verilmesine ve gerekli koşulların sağlanmasına rağmen savunma yapmadığı görülmüştür. Son celsede ise sağlık nedenleri ile son savunmasının yapamayacağını beyan etmiş, sanık ve müdafiinin süre talepleri yerel mahkeme tarafından sağlık sebeplerine dayanılarak daha önce de pek çok celsenin ertelenmesini gerekçe göstererek reddedilmiştir.

Kimse savunma yapmaya zorlanamaz. CMK'nın 147/1-e maddesi de sanığa bu hakkı vermiştir. Sanık iddiaya konu 19.11.2008 tarihli eylem hakkında değil de bir başka hükümlünün cezaevi koşullarına ilişkin beyanda bulunmayı tercih etmiştir. Sonraki celselerde de benzer bir tavır içine girmiş, diğer eylem yönünden ise ayrıntılı beyanda bulunmuştur. Bu koşullar altında hüküm celsesine gelinmiş ve sanık sağlık nedenlerini ileri sürerek davanın esası hakkındaki son savunmasını yapmamış ve müdafisi de bu nedenle mahkemeden süre istemiştir. Yerel mahkeme bu talebi reddetmiştir. Yerel mahkemenin ret gerekçesi 08.10.2008 tarihli eylem yönünden hukuken bir sorun teşkil etmediği ve bu eylemle ilgili kurulan hükümler Yüksek Daire tarafından işin esasına girilerek incelendiği hâlde, sanığın iradi bir şekilde savunma yapmaktan kaçındığı ve eylemli olarak CMK'nın 147/1-e maddesinde yazılı savunma yapmama hakkını kullandığı19.11.2008 tarihli eylem yönünden ise yerel mahkeme gerekçesi yetersiz görülerek işin esasına girilmeden, savunma hakkının kısıtlandığı gerekçesi ile bu eylemle bağlantılı tüm suçlar ve resmî belgede sahtecilik suçundan kurulmuş hükümlerin bozulmasına Yüksek Dairece karar verilmiştir. Sanığın iradi olarak aynı iddianameye konu bir eylem hakkında ayrıntılı savunma yapmayı, diğeri hakkında ise savunma yapmamayı tercih ettiği, her iki eylem hakkında verilen davanın esası hakkındaki mütalaadan sonra son savunmasında sağlık nedenlerinin ileri sürerek savunma yapmaması, bu nedenle müdafisinin süre verilmesine dair talebinin yerel mahkemece reddedildiği süreçte, bu durumun daha önce ayrıntılı savunma yapmayı seçtiği eylem yönünden savunma hakkına kısıtlama oluşturmadığının, diğeri yönünden ise savunma hakkının kısıtlandığının kabulü ile Yüksek Daire kararında çelişkiye neden olunduğu kanaatine varılmış olmakla, 19.11.2008 tarihli olayla bağlantılı tüm suçlar ve resmî belgede sahtecilik suçu yönünden kurulmuş mahkûmiyet hükümleri hakkında da işin esasına girilerek inceleme yapılması..." görüşüyle itiraz kanun yoluna başvurmuştur.

CMK'nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay 16. Ceza Dairesince 26.05.2016 tarih ve 1799-3449 sayı ile itiraz nedenlerinin yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

İtirazın kapsamına göre inceleme; sanığın 08.10.2008 tarihli eylemine ilişkin patlayıcı madde bulundurma, 19.11.2008 tarihli eylemine ilişkin nitelikli kasten adam öldürme (2 kez), nitelikli kasten öldürmeye teşebbüs etme (10 kez), mala zarar verme, 6136 sayılı Kanun’a muhalefet etme, resmî belgede sahtecilik ve Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçlarından verilen mahkûmiyet kararlarıyla sınırlı olarak yapılmıştır.

Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlıklar;

1- Esas hakkındaki savunmasında hasta olduğunu ve kullandığı ilaçların etkisi ile savunma yapamayacağını beyan eden sanık ve savunma yapmak için süre talep eden müdafisinin taleplerinin reddine karar verilerek yargılamaya devam edilip sanığın 19.11.2008 tarihli eylemi nedeniyle ve Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçundan verilen mahkûmiyet hükümleri bakımından savunma hakkının kısıtlanıp kısıtlanmadığının,

2- 08.10.2008 tarihli eylem bakımından tehlikeli maddelerin izinsiz olarak bulundurulması veya el değiştirilmesi suçunun sabit olup olmadığının, suçun sabit olduğunun kabulü hâlinde hukuki ve fiili kesinti de dikkate alınarak uygulamanın ne şekilde yapılacağının,

Belirlenmesine ilişkindir.

Uyuşmazlık konularının ayrı ayrı ele alınmasında fayda bulunmaktadır.

1- Esas hakkındaki savunmasında hasta olduğunu ve kullandığı ilaçların etkisi ile savunma yapamayacağını beyan eden sanık ve savunma yapmak için süre talep eden müdafisinin taleplerinin reddine karar verilerek yargılamaya devam edilip sanığın 19.11.2008 tarihli eylemi nedeniyle ve Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçundan verilen mahkûmiyet hükümleri bakımından savunma hakkının kısıtlanıp kısıtlanmadığı,

İncelenen dosya kapsamından;

Diyarbakır (CMK’nın mülga 250. maddesi ile görevli) Cumhuriyet Başsavcılığınca 17.05.2011 tarih ve 859-674 sayı ile; sanık ...’ın 08.10.2008 ve 19.11.2008 tarihli eylemleri nedeniyle Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma, nitelikli kasten öldürme, nitelikli kasten öldürmeye teşebbüs etme, 6136 sayılı Kanun’a muhalefet etme, tehlikeli maddelerin izinsiz olarak bulundurulması veya el değiştirilmesi, silahlı terör örgütüne üye olma, mala zarar verme suçları ile yakalandığında üzerinden elde edilen kimlik belgesi nedeniyle resmî belgede sahtecilik suçlarından cezalandırılması talebiyle açılan kamu davasına ilişkin iddianamenin, Diyarbakır (Kapatılan) 4. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK’nın mülga 250. maddesi ile görevli) 04.11.2011 tarihli 3. celsesinde kabulüne karar verildiği, sanığın 29.12.2011 tarihli 4. celsede “Ben 150 gündür cezaevinde tecrit gören önderimiz Abdullah Öcalan'ın tecrit propagandasını boykot ediyorum” demesi üzerine kendisine savunmaya ilişkin beyanda bulunması, duruşma salonunda savunma haricinde propaganda içerir söz ve davranışlara müsaade edilemeyeceği hususunun izah edildiği, ancak buna rağmen yine iddianameye konu eyleme ilişkin açıklamalarda değil Abdullah Öcalan'ın tecrit politikalarına ilişkin beyanlarda bulunduğu, kendisine son kez iddianameye konu olaya ilişkin savunma yapması aksi takdirde söz hakkı verilmeyeceği hususunun ihtar edildiği, sanığın dilekçesini mahkemeye sunarak bundan sonraki aşamalarda savunmalarını Kürtçe olarak yapmak istediğini beyan etmesi üzerine sanığın bu yöndeki talebinin reddine karar verilerek tefhimle duruşmaya devam edildiği, sanığın Türkçe beyanda bulunmadığı, 22.03.2012 tarihli 5. celsede rapor aldığı için ceza ve infaz kurumundan getirilmediği, 17.05.2012 tarihli 6. celsede sanığın beyanda bulunmadığı, 12.07.2012 tarihli 7. celsede duruşmaya getirilemediği, 28.09.2012 tarihli 8. celsede sanığın beyanda bulunmadığı, 13.12.2012 tarihli 9. celsede rapor aldığı için ceza ve infaz kurumundan getirilmediği, 07.02.2013 tarihli 10. celsede rapor aldığı için ceza ve infaz kurumundan getirilmediği, 02.04.2013 tarihli 11. celsede duruşmaya getirilemediği, 22.06.2013 tarihli 12. celsede sanığın beyanda bulunmadığı, 12.09.2013 tarihli 13. celsede rapor aldığı için ceza ve infaz kurumundan getirilmediği, 03.12.2013 tarihli 14. celsede rapor aldığı için ceza ve infaz kurumundan getirilmediği, 21.01.2014 tarihli 15. celsede rapor aldığı için ceza ve infaz kurumundan getirilmediği, 18.02.2014 tarihli 16. celsede rapor aldığı için ceza ve infaz kurumundan getirilmediği, 07.03.2014 tarihli 17. celsede kanun değişikliği nedeniyle derdest dosyasının bulunduğu aşamadan itibaren kovuşturmaya devam edilmek üzere yetkili ve görevli olan Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesine devri amacıyla görevsizlik kararı verilerek, dosyanın bulunduğu aşamadan itibaren yetkili ve görevli Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesinde devam edilmesine karar verildiği, Diyarbakır 7. Ağır Ceza Mahkemesince 07.07.2014 tarihinde yapılan 1

. celsede rapor aldığı için ceza ve infaz kurumundan getirilmediği, 07.03.2014 tarihli 17. celsede kanun değişikliği nedeniyle derdest dosyasının bulunduğu aşamadan itibaren kovuşturmaya devam edilmek üzere yetkili ve görevli olan Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesine devri amacıyla görevsizlik kararı verilerek, dosyanın bulunduğu aşamadan itibaren yetkili ve görevli Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesinde devam edilmesine karar verildiği, Diyarbakır 7. Ağır Ceza Mahkemesince 07.07.2014 tarihinde yapılan 1. celsede rapor aldığı için ceza ve infaz kurumundan getirilmediği, 01.10.2014 tarihli 2. celsede rapor aldığı için ceza ve infaz kurumundan getirilmediği, 17.11.2014 tarihli 3. celsede sanığın Türkçe savunma yapmak istemediğini ifade etmesi üzerine sanığa kendisini daha iyi ifade edebileceğini düşündüğü takdirde seçeceği bir tercüman tarafından savunma yapacağı hatırlatıldığı, sanık müdafisinin tercüman talebinde bulunduğu, sanık müdafisinin talebinin dava dosyasının gelmiş olduğu aşama göz önüne alınarak kabulüne karar verilerek sanığa ifadesini verebilmesi için tercüman görevlendirildiği, sanığın; “İfade verebilecek durumda değilim ilaç kullandığımdan dolayı ve ilaçlar nedeniyle dikkatimi toplayamıyorum. Rahatsızlığıma dair raporları ibraz ediyorum. Gerekirse bu konuda hastaneye de sevk edilmeyi ve heyet raporu alınmasını talep ediyorum. Başka bir talebim yoktur. Daha önceki savunmalarımı hatırlamıyorum. Şu an aklımda bir şey yok. Sağlıklı düşünemiyorum.” sanık müdafisinin ise; "Müvekkil durumunu tercüman aracılığıyla ifade etmeye çalıştı. Müvekkilimin sunmuş olduğu raporda kullanmış olduğu ilaçlar ve rahatsızlığı görülebilir. Müvekkilimin ilaçların etkisi olmaksızın sağlıklı bir durumdayken savunmasının alınmasını talep ediyoruz. Ayrıca vekil olarak son savunmamızı yapmak üzere süre talep ediyoruz." şeklinde savunma yapmaları üzerine Mahkemece, yargılamanın gelmiş olduğu aşama, toplanılan deliller ve dosya kapsamı göz önüne alınarak sanık ve müdafisinin talebinin reddine karar verilerek yargılamaya devam edildiği, sanıktan son sözünün sorulması üzerine sanığın “Bir diyeceğim yoktur” demesi üzerine araştırılacak bir husus kalmadığı belirtilerek yargılamaya son verildiği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlığın sağlıklı bir şekilde çözümlenmesi için adil yargılanma hakkı bağlamında savunma hakkı ile 5271 sayılı CMK’daki “İfade ve Sorgu Usulü” düzenlemesinin ayrıntılı şekilde açıklanması gerekmektedir.

Savunma, sözlükte “saldırıya karşı koyma”, “müdafaa”, “koruma” kavramlarıyla tanımlanmıştır (Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe Sözlüğü. Http://www....gov.tr/ Erişim Tarihi: 22.10.2020.). Şüpheli veya sanık konumundaki kişileri koruyabilmek amacıyla ortaya çıkan savunma hakkı ise, bir suç isnadı ile iddia ve yargılama makamları karşısında bulunan şüpheli veya sanığa, bu suçlamadan kurtulması için tanınan düşüncelerini açıklayabilme hakkı olarak ifade edilmiştir. (Nur Başar CENTEL, 1984, Ceza Muhakemesi Hukukunda Müdafi, İstanbul, Kazancı Kitap, s. 11.). Ceza muhakemesi hukuku anlamında savunma, şüpheli veya sanığın yararına olarak yürütülen, hakkındaki suç isnadına karşı konulması ile fiili ve hukuki korumayı amaçlayan bir faaliyettir. (Recep Kibar, Türk Hukukunda Sanık Hakları, Yetkin Yayınları, Ankara, 1997, s. 51., Salih OKTAR, Ceza Muhakemesi Hukukumuzdaki Son Gelişmeler Karşısında Müdafi, “Dr. Dr. h. c. Silvia Tellenbach’a Armağan”, Seçkin Yayıncılık, 2018, s. 1128.).

Anayasanın "Hak Arama Hürriyeti" başlıklı 36. maddesinin birinci fıkrası; "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir" şeklinde olup hak arama hakkının ilk şartı olan yargı mercilerine davacı ve davalı olarak başvurabilme hakkı ve özgürlüğü hüküm altına alınmış ve bunun tabii sonucu olarak da kişinin yargı mercileri önünde iddia, savunma ve adil ve hakkaniyete uygun yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Yargılama usulü kanunu ve yargı organı, Anayasa emri olarak, adil ve hakkaniyete uygun yargılamayı sağlayacak şekilde düzenlenmiştir.

Savunma hakkının güvencesi olan Anayasa’nın 36. madde her ne kadar müdafi ile savunulma hakkından açıkça ve ayrıca bahsetmemiş olsa da meşru yol olan savunmaya aracı konumda, müdafi yer almaktadır. Bu anlamda anılan madde müdafi yardımından yararlanmanın anayasal güvencesi sayılmaktadır. Şüpheli veya sanık veya onların müdafileri gerek uluslararası sözleşmelerle gerekse Anayasa ile güvence altına alınan savunma hakkını kullanırken baskı altında olmamalıdırlar. Bu hakkını kullanan şüpheli veya sanığın veya onların savunmasını üstlenen müdafinin, bu görevini yerine getirirken herhangi bir yaptırım ile karşılaşma riski bulunmamalıdır. Ancak bunun güvencesiyle gerçek bir savunmadan bahsedilebilecektir (Serhat Sinan Kocaoğlu, 2012, Türk Ceza Kanunu ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Kararları Işığında Bir Hukuka Uygunluk Nedeni Olarak “Savunma Dokunulmazlığı”, http://www.ankarabarosu.org.tr/siteler/ankarabarosu/tekmakale/2012-4/1.pdf Erişim Tarihi: 21.10.2020.).

Nitekim ülkemizin de kabul ettiği Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin adil yargılanma hakkının asgari şartlarını gösteren 6. maddesi; “1. Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir. Karar alenî olarak verilir….

2. Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılır.

3. Bir suç ile itham edilen herkes aşağıdaki asgari haklara sahiptir:

a) Kendisine karşı yöneltilen suçlamanın niteliği ve sebebinden en kısa sürede, anladığı bir dilde ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek;

b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olmak;

…

e) Mahkemede kullanılan dili anlamadığı veya konuşamadığı takdirde bir tercümanın yardımından ücretsiz olarak yararlanmak.” şeklindedir. AİHM'ye göre Sözleşme'nin 6. maddesinin asıl amacı, cezai kovuşturma söz konusu olduğunda isnat edilen suçlamalar ile ilgili olarak karar vermeye yetkili bir "mahkeme" tarafından adil bir yargılama yapılmasını sağlamak olsa da bu durum, 6. maddenin hazırlık soruşturmasına uygulanamayacağı anlamına gelmemektedir. Dolayısıyla bir yargılamanın adilliğinin soruşturmanın ilk safhalarında Sözleşme'nin 6. maddesi hükümlerine uygun hareket edilmemesi nedeniyle ciddi derecede zarara uğratılması söz konusuysa 6. madde ve özellikle bu maddenin (3) numaralı fıkrası yargılama öncesi durumlar için de geçerli olabilir.

Görüldüğü üzere Anayasa'nın 36. maddesinde, herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu vurgulanmış, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde yargılamada sanığa tanınması gereken asgari haklar belirtilerek adil yargılanma hakkının kapsamı belirlenmiştir.

5271 sayılı CMK’nın “İfade ve sorgunun tarzı” başlıklı 147. maddesi;

“(1) Şüphelinin veya sanığın ifadesinin alınmasında veya sorguya çekilmesinde aşağıdaki hususlara uyulur:

a) Şüpheli veya sanığın kimliği saptanır. Şüpheli veya sanık, kimliğine ilişkin soruları doğru olarak cevaplandırmakla yükümlüdür.

b) Kendisine yüklenen suç anlatılır.

c) Müdafi seçme hakkının bulunduğu ve onun hukukî yardımından yararlanabileceği, müdafiin ifade veya sorgusunda hazır bulunabileceği, kendisine bildirilir. Müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından faydalanmak istediği takdirde, kendisine baro tarafından bir müdafi görevlendirilir.

d) 95 inci madde hükmü saklı kalmak üzere, yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığı derhâl bildirilir.

e) Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu söylenir.

c) Müdafi seçme hakkının bulunduğu ve onun hukukî yardımından yararlanabileceği, müdafiin ifade veya sorgusunda hazır bulunabileceği, kendisine bildirilir. Müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından faydalanmak istediği takdirde, kendisine baro tarafından bir müdafi görevlendirilir.

d) 95 inci madde hükmü saklı kalmak üzere, yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığı derhâl bildirilir.

e) Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu söylenir.

f) Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır ve kendisi aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak ve lehine olan hususları ileri sürmek olanağı tanınır.

g) İfade verenin veya sorguya çekilenin kişisel ve ekonomik durumu hakkında bilgi alınır.

h) İfade ve sorgu işlemlerinin kaydında, teknik imkânlardan yararlanılır.

i) İfade veya sorgu bir tutanağa bağlanır. Bu tutanakta aşağıda belirtilen hususlar yer alır:

1. İfade alma veya sorguya çekme işleminin yapıldığı yer ve tarih.

2. İfade alma veya sorguya çekme sırasında hazır bulunan kişilerin isim ve sıfatları ile ifade veren veya sorguya çekilen kişinin açık kimliği.

3. İfade almanın veya sorgunun yapılmasında yukarıdaki işlemlerin yerine getirilip getirilmediği, bu işlemler yerine getirilmemiş ise nedenleri.

4. Tutanak içeriğinin ifade veren veya sorguya çekilen ile hazır olan müdafi tarafından okunduğu ve imzalarının alındığı.

5. İmzadan çekinme hâlinde bunun nedenleri.” şeklinde düzenlenmiştir.

Görüldüğü gibi ifade ve sorgu şüpheli ve sanık bakımından bir yükümlülük olmakla beraber aynı zamanda bir haktır. Kovuşturma evresinde sanığın sorgusu yargılamanın seyri ve delillerin değerlendirilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenlerle, Ceza Muhakemesi Kanunu ifade alma ve sorgu prosedürünü çok sıkı kuralara bağlamış ve kuralların ihlal edilmesi durumunda alınan ifadeyi veya sorguyu geçersiz saymıştır. İfade ve sorgu soruşturma ve kovuşturma evrelerinin önemli ceza muhakemesi işlemleridir. Bu önem iki yönden ortaya çıkmaktadır: Birincisi ifade ve sorgu tutanakları soruşturma ve kovuşturmaya yön vermekte; delillerin toplanmasına ve değerlendirilmesine yardımcı olmaktadır. İkincisi ise insan hak ve özgürlüklerinin korunması bakımından ifade ve sorgu işlemleri hassasiyet arz etmektedir (Demirbaş, Timur (2006) “İfade Alma, Sorgu”, içinde: Yenisey, F., Ziyalar, N., Bağcı, O., Özağcılar, M., Mukayeseli Hukukta Arama, İfade Alma ve Hukuka Aykırı Deliller, İstanbul: Bahçeşehir Üniversitesi Yayınları, s. 16).