muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/61, Karar No: 2022/607, Tarih: 26.04.2022

b) Anılan sahada işletme hakkına konu kömür ile birlikte mahlut halde bulunan ve jeolojik teşekkül itibariyle kömür ile birlikte işletilmesi zaruri olan başka cins madenlerin işletilmesi durumunda, Türkiye Taşkömürü Kurumuna ayrıca bedel ödemek zorundadır. Bu bedel yapılacak bir protokolle tespit edilir.” şeklinde düzenlemeye yer verildikten sonra, maddenin devamında maden cinsi, ruhsat numarası, il, alan ve pafta numarası bilgileri ile koordinat ve çalışma derinliğine ilişkin koşullar belirlenmiştir.

Sözleşmenin 5. maddesinde üretim yıllarına göre, şirketçe taahhüt edilen asgari üretim miktarları yazılmış; üretim yıllarında taahhüt edilen asgari üretim miktarlarının altında üretim yapılması halinde dahi, işletmecinin (şirketin) yıllık taahhüt edilen miktar üzerinden hesaplanan rödövans bedelini ödemekle yükümlü olduğu; üretim yıllarında taahhüt edilen asgari üretimden fazla üretim yapılması halinde ise fazladan üretilen miktarın rödövans bedelinin ayrıca ödeneceği kabul edilmiştir.

Sözleşmenin “Türkiye Taşkömürü Kurumuna ödenecek rödövans payı ve ödemeler” başlıklı 7. maddesi içeriğinde, üretim yıllarında ödenecek rödövans bedelinin, birinci üretim yılı olan yer teslim tarihi ile 31.12.2005 tarihine kadar ton başına 9,00 TL uygulanacağı, birinci üretim yılından sonraki yıllara ait rödövans bedelinin ise, Devlet İstatistik Enstitüsü üretici fiyatları indeksindeki madencilik ve taş ocakçılığı aralık ayı indeks sayısının, bir önceki yıl aralık ayı indeks sayısına göre değişim oranı (%) 'si uygulanmak suretiyle her yılın ocak ayında yeniden tespit edileceği kararlaştırılmış ve ödeme tarihleri belirlenmiştir.

Sözleşmenin “maden sahasının işletilmesi ve çalışma şekli” başlıklı 15. maddesinde ise; işletmecinin, kömür varlığının işletilmesi, zenginleştirilmesi, pazarlanması, fiziki ve nakdi yatırımları, iş gücü ve iş makineleri ihtiyacını, yatırım, işletme, finansman, plan ve programlarını, termin planlarını ve sair konuları kapsayacak şekilde hazırlayacağı işletme projesini, sözleşmenin onay tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Türkiye Taşkömürü Kurumuna sunacağı; işletme projesinin yeterli bulunmaması halinde tespit edilen noksanlıkların, verilen süre içinde tamamlattırılacağı, istenen şartlara uygun olarak projenin verilen sürede düzeltilmemesi halinde ise Türkiye Taşkömürü Kurumu’nun 27. madde hükmünü uygulamaya yetkili olduğu; işletme projesinin, çalışmalar sırasında gelişecek ihtiyaçlara göre işletmecinin gerek duyması veya Türkiye Taşkömürü Kurumu'nun isteği üzerine revize edilebileceği, yapılacak her değişikliğin Türkiye Taşkömürü Kurumu tarafından onaylanması ve işletme projesi ile değişikliklerin bir maden mühendisi tarafından hazırlanması ve imzalanması gerektiği kararlaştırılmıştır. Yine madde içeriğinde, işletmecinin mevzuat, sözleşme ve işletme projesine uygun bir şekilde sözleşme konusu faaliyetleri yürüteceği belirtilmiştir. Sözleşmenin 19. maddesinde, işletmecilikle ilgili ve bir maden mühendisi tarafından hazırlanan bir sonraki yıla ait faaliyet programlarının her üretim yılı başında Türkiye Taşkömürü Kurumu'nun onayına sunulacağı, yıllık iş programları çerçevesinde yürütülecek olan faaliyetlerin, aylık ve yıllık faaliyet raporları olarak Türkiye Taşkömürü Kurumuna verileceği, üretim faaliyetlerinin 1/1000 ölçekli imalat planına devamlı olarak işleneceği ve bu imalatların projeye uygunluğunun Türkiye Taşkömürü Kurumu tarafından kontrol edileceği kabul edilmiştir.

Sözleşmenin 20. maddesi uyarınca ise; Türkiye Taşkömürü Kurumu veya yetkili kılınacak Müessese Müdürlüğü, işletmecinin sahadaki çalışmalarını, işletme projesine uygun yapıp yapmadığını kontrol etmeye yetkilidir.

Mahkemece davalılar arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi olduğu kabul edilse de yukarıda ana hatlarıyla özetlenen sözleşme bir rödövans sözleşmesidir.

Sözleşmenin 20. maddesi uyarınca ise; Türkiye Taşkömürü Kurumu veya yetkili kılınacak Müessese Müdürlüğü, işletmecinin sahadaki çalışmalarını, işletme projesine uygun yapıp yapmadığını kontrol etmeye yetkilidir.

Mahkemece davalılar arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi olduğu kabul edilse de yukarıda ana hatlarıyla özetlenen sözleşme bir rödövans sözleşmesidir.

Şu hususun da üzerinde durulmalıdır ki; 5995 sayılı Kanun ile Maden Kanunu’na eklenen Ek Madde 7'de yer alan “Maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinde, bu alanlarda yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar rödövansçıya aittir. Ancak bu durum ruhsat sahibinin Maden Kanunundan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.” hükmünün 24/06/2010 tarihinde yürürlüğe girmiş olması, 24/06/2010 tarihinden önceki dönem için rödövansçı işçilerinin o işyeri ile ilgili doğan işçilik alacaklarından ruhsat sahibinin de sorumlu olduğu şeklinde bir yoruma imkan vermez. Çünkü, somut uyuşmazlıkta olduğu gibi geçerli bir rödövans sözleşmesinin varlığı durumunda, ruhsat sahibi ile rödövansçı arasındaki ilişkinin niteliği başından itibaren aynıdır. Bu ilişkinin 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2/6. maddesinde düzenlenen asıl işveren-alt işveren ilişkisi tanımlamasına uygun olmadığı açıktır. Dolayısıyla, geçerli bir rödövans sözleşmesinin varlığı durumunda, 24/06/2010 tarihi öncesi ve sonrası şeklinde bir ayrım yapılmaksızın, ruhsat sahibinin, rödövansçı işçilerinin işçilik alacaklarından sorumlu olmadığı kabul edilmelidir.

Açıklanan sebeplerle, davalı Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünün dava konusu işçilik alacaklarından sorumluluğu bulunmadığından hakkında açılan davanın, taraf sıfatı yokluğundan reddine karar verilmesi gerekirken, aksi yönde kabul ile yazılı şekilde hüküm tesisi hatalıdır.” gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

Direnme Kararı:

Açıklanan sebeplerle, davalı Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünün dava konusu işçilik alacaklarından sorumluluğu bulunmadığından hakkında açılan davanın, taraf sıfatı yokluğundan reddine karar verilmesi gerekirken, aksi yönde kabul ile yazılı şekilde hüküm tesisi hatalıdır.” gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

Direnme Kararı:

13. Zonguldak 3. İş Mahkemesinin 08.10.2019 tarihli ve 2019/304 E., 2019/522 K. sayılı kararı ile; Yargıtay kararlarında rödövans sözleşmesinde ruhsat sahibi olan TTK Genel Müdürlüğünün asıl işveren sıfatıyla işçilik alacaklarından sorumlu olduğunun ve 3213 sayılı Maden Kanunu’nun Ek 7. maddesi ile 24.06.2010 tarihinden itibaren bu sorumluluğun kalktığının kabul edildiği ancak sözü edilen bu hükmün değişiklikten önceki iş ilişkilerine uygulanmasının kanunların geçmişe etkili uygulanamayacağı ve kazanılmış hakların korunması gerektiğine ilişkin hukukun genel ilkelerine aykırı olduğu, Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin önceki dönem içtihatlarında benimsediği işçinin rödövansçı yanında geçen 24.06.2010 tarihine kadar çalışmasına dair hak ve alacaklarından TTK Genel Müdürlüğünün asıl işveren sıfatı ile sorumlu olduğu yönündeki görüş ve uygulamasını değiştirme gerekçesinin açık olmadığı, aynı yer mahkemelerince daha önce görülen davalarda TTK Genel Müdürlüğünün rödövans sözleşmesi ile verdiği sahada Maden Kanunu’ndaki değişiklik tarihine kadar asıl işveren sıfatıyla sorumlu olduğunun kabul edildiği ve bu kararların kesinleştiği, aynı işverenlikte çalışan işçilerin açtığı emsal davalarda daha önce kabul kararı verilip daha sonra red kararı verilmesinin yargıya duyulan güveni zedeleyeceği, bu nedenle 3213 sayılı Kanun’daki değişikliğin yürürlük tarihi olan 24.06.2010 tarihine kadar olan işçilik alacaklarından, davalı ...'nün rödövans sözleşmesindeki hükümler gereği kontrol yetkisi olduğundan asıl işveren olarak sorumlu tutulması gerektiği gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

14. Direnme kararı süresi içinde davalı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

15. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; davalılar OF-TON Ltd. Şti. ile TTK Genel Müdürlüğü arasında rödövans sözleşmesi mi yoksa asıl işveren-alt işveren ilişkisi mi bulunduğu, davalılar arasındaki hukukî ilişkinin rödövans sözleşmesi olduğunun kabul edilmesi hâlinde 3213 sayılı Maden Kanunu’na 10.06.2010 tarihinde 5995 sayılı Maden Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 17. maddesi ile eklenen Ek 7. madde hükmü uyarınca, bu düzenlemenin yürürlük tarihi olan 24.06.2010 tarihinden önceki dönem için de dikkate alınarak davalı Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünün dava konusu işçilik alacaklarından sorumluluğunun bulunmadığının kabulü ile davalı ... hakkında açılan davanın taraf sıfatı yokluğundan reddine karar verilmesinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

III. GEREKÇE

16. Öncelikle uyuşmazlık konusu ile ilgili kavramlara ve yasal düzenlemelere kısaca değinilmesinde yarar bulunmaktadır.

17. Maden kavramının üzerinde uzlaşılmış bir tanım bulunmamakla birlikte en genel anlamıyla maden, doğal etkenler sonucu oluşan, yeryüzünde veya yeraltında şekillenen ya da depolanan, ekonomik açıdan değerli cansız maddeleri ve kütleleri ifade etmektedir (Telli/ Serap: İdare Hukuku ve Uluslararası Hukuk Açısından Madenler, Ankara 1989, s.69).

18. Maden hukuku ise madenlerin ve taş ocaklarının zilyetliğine, mülkiyetine, bunların bulunması ve açılması ile işletilmesine ilişkin kanun ve diğer mevzuat hükümlerini, bunların dayandığı esasları düzenleyen hukuk dalıdır.

19. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın (Anayasa) 168. maddesinde, tabii servetler ve kaynakların Devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu, bunların aranması ve işletilmesi hakkının Devlete ait olduğu ve Devletin bu hakkını belli bir süre için gerçek ve tüzelkişilere devredebileceği düzenlenmiştir.

20. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda yer alan düzenlemeye paralel bir başka düzenleme de 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 4. maddesinde yer almaktadır. İlgili madde uyarınca, “Madenler Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup, içinde bulundukları arzın mülkiyetine tabi değildir”.

21. Rödövans kelimesi Latince “Reditus” kelimesinin Türkçe karşılığıdır. Reditus, gelir, irat kelime kökünden günümüz Fransızcasına “redevance” olarak yerleşmiş, Türkçe’ye ise bu kelimenin Türkçe okunuşuna uygun olarak girmiş ve pek çok güncel Yargıtay kararında da bu isimle anılmaktadır (Uyumaz, Alper/Güngör, Fatma: Rödovans Sözleşmesi, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XIX, 2015, s. 150).

22. Günümüz literatüründe rödövans, “maden ruhsat alanlarının, hukuki hak ve sorumlulukları kendisinde kalması koşuluyla hak sahibi tarafından sözleşme ile özel veya tüzel bir kişiye, bir süre tahsis edilmesi durumunda, maden ocağının işletilmesini üstlenen özel veya tüzel kişinin, esas ruhsat sahibine, ürettiği her bir ton maden için ödemeyi taahhüt ettiği meblağ” olarak tanımlanmaktadır.

23. Rödövans, sözleşme olması itibariyle uyuşmazlık tarihi itibari ile yürürlükte olan 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (BK) 1. maddesinde de belirtildiği üzere, “İki taraf karşılıklı ve birbirine uygun surette rızalarını beyan ettikleri takdirde, akit tamam olur”. Bu düzenlemeye paralel düzenleme 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 1. maddesinde de yer almakta olup, ilgili maddede de belirtildiği üzere sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur.

24. Yürürlükten kaldırılan 22.08.1985 tarihli Maden Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin 32. maddesinde 2003 yılında değişiklik yapılmış ve rödövans sözleşmesi açıkça tanımlanmıştır. Söz konusu 32. madde hükmüne göre, “Ruhsat sahalarındaki madenlerin üretilerek değerlendirilmesi suretiyle üçüncü kişilere veya kuruluşlara tasarruf hakkı sağlamak üzere ruhsat sahiplerinin bu kişilerle yapmış oldukları sözleşmeler rödövans sözleşmesi olarak kabul edilir”. Bu değişiklik ile rödövans sözleşmesi ilk kez hukukî dayanağa kavuşmuş olup, paralel düzenlemeye 21.09.2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin 4. maddesinde de yer verilerek, rödövans sözleşmesinin, “Ruhsat sahalarındaki madenlerin işletilerek değerlendirilmesi amacıyla üçüncü kişilere veya kuruluşlara tasarruf hakkı sağlamak üzere ruhsat sahasının tamamı ya da bir kısmı için ruhsat sahiplerinin, bu kişilerle yapmış oldukları sözleşmeleri” ifade ettiği belirtilmiştir.

25. Borçlar Kanunu’nda ya da özel bir kanunda düzenlenmiş sözleşmelere isimli/tipik sözleşmeler adı verilirken, Borçlar Kanunu’nda ya da özel kanunlarda düzenlenmemiş sözleşmelere isimsiz/atipik sözleşmeler denilmektedir. Bir sözleşmenin tipik olarak nitelendirilebilmesi için bu sözleşmenin sadece ismen mevzuatta belirtilmiş olması yeterli olmayıp, sözleşmenin objektif esaslı unsurları ile hüküm ve sonuçlarının da düzenlenmiş bulunması gerekmektedir.

26. Rödövans sözleşmesi esas itibariyle 3213 sayılı Maden Kanunu’nda ve Maden Kanununa ilişkin Yönetmeliklerde ismen geçmesine rağmen, ne Kanun’da ne de ilgili yönetmeliklerde mevcut olan hükümler rödövans sözleşmesine tipiklik kazandıracak ayrıntılara sahiptir. Bu itibarla, rödövans sözleşmesi isimsiz/atipik bir sözleşme olarak sınıflandırılabilir.

27. Rödövans sözleşmesi maden ruhsat sahibi ya da diğer bir deyişle işletme hakkı sahibi ile bu hakları sözleşme gereğince bir süreliğine devralan rödövans veren (rödövansçı) arasında yapılmaktadır. Nitekim 21.09.2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliğinin 4. maddesinden anlaşıldığı üzere rödövansçının gerçek ve tüzel kişiler, kamu kurum ve kuruluşları ile bunların iştirakleri olması mümkündür.

28. Ruhsat sahibi, sahada maden işletmesi için gerekli bütün ortamı rödövansçıya sağlamakla zorunlu olup, rödövansla işletiliyor olsa bile 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 31. maddesi gereği teknik nezaretçi atama yetki ve sorumluluğu da ruhsat sahibinin üzerindedir. Rödövansçı da maden sahasını iyi bir şekilde işletmek ve sözleşmede kararlaştırılan rödövans bedelini ruhsat sahibine ödemekle yükümlüdür.

28. Ruhsat sahibi, sahada maden işletmesi için gerekli bütün ortamı rödövansçıya sağlamakla zorunlu olup, rödövansla işletiliyor olsa bile 3213 sayılı Maden Kanunu’nun 31. maddesi gereği teknik nezaretçi atama yetki ve sorumluluğu da ruhsat sahibinin üzerindedir. Rödövansçı da maden sahasını iyi bir şekilde işletmek ve sözleşmede kararlaştırılan rödövans bedelini ruhsat sahibine ödemekle yükümlüdür.

29. Rödövansçının kullanma hakları madencilik faaliyeti yapmak yetkisini içerir. Bu yetkiye dayanarak maden sahasında ocak, kuyu ve galeriler açabilir ve sondaj yaparak maden varlığını tespit edebilir ve bulduğu madeni çıkarabilir. Üretilen madenler menkul mal hâline gelince, devletin kamusal mülkiyetinden çıkarak onu üreten kişinin mülkiyetine girer. Rödövans sözleşmesine dayanarak maden çıkaran rödövansçı ürettiği cevherin mülkiyetine sahip olur (Çankaya, Osman Güven: Rödövans Alt İşverenlik Sözleşmesi Midir, Kamu-İş; C:13, S:3/2014).

30. Uyuşmazlık tarihi itibari ile yürürlükte olan 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (BK) 11. maddesinde belirtildiği üzere “Akdin sıhhati, kanunda sarahat olmadıkça hiç bir şekle tabi değildir.” düzenlemesine yer verilmiş iken, bu düzenlemeye paralel düzenleme 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda da yer almaktadır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 12. maddesi uyarınca “Sözleşmelerin geçerliliği, kanunda aksi öngörülmedikçe, hiçbir şekle bağlı değildir”. Rödövans sözleşmesinin şekline ilişkin kanuni bir düzenleme olmadığından rödövans sözleşmesinin Türk Borçlar Kanunu’nun 12. maddesi uyarınca herhangi bir şekil şartına tabi olmadığı ifade edilebilir. Fakat belirtmek gerekir ki, taraflar kendi aralarında bu sözleşmenin şekle tabi olması konusunda anlaşabilirler. Bu sebeple taraflar, rödövans sözleşmesini basit yazılı şekle tabi kılabileceği gibi sözleşmeye noterlikçe düzenleme ya da onaylama şeklinde resmiyet kazandırılması da mümkündür.

31. Rödövans sözleşmesinin kurulabilmesi için maden ruhsat sahibi ve rödövans verenin birbirine uygun ve karşılıklı irade açıklamasında bulunmaları gerekli ve yeterlidir.

32. Rödövans sözleşmesi kapsamında çalıştırılan işçinin açtığı davada, rödövans sözleşmesine 4857 sayılı İş Kanunu’nda yer alan asıl işveren-alt işveren ilişkisine dair hükümlerin uygulanmasının mümkün olup olmayacağı konusunun da değerlendirilmesi gerekmektedir.

33. 4857 sayılı İş Kanunu’nda ayrı ayrı asıl işveren ve alt işveren tanımı yapılmamış ancak aradaki ilişki tarif edilmiştir. Kanun’un 2. maddesine göre,“Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir”.

34. 4857 sayılı İş Kanunu’na dayanılarak hazırlanan ve 27.09.2008 tarihli ve 27010 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Alt İşverenlik Yönetmeliğinin 3. maddesinde ise asıl işveren ve alt işverenin tanımına yer verilmiştir. Sözü edilen düzenlemeye göre “…Bir işverenden, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan, bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran gerçek veya tüzel kişiyi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşları” alt işveren; “…İşyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işleri veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işleri diğer işverene veren, asıl işte kendisi de işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiyi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşları” asıl işveren olarak tanımlamıştır.

35. Asıl işveren-alt işveren ilişkisinden söz edilebilmesi için; öncelikle mal veya hizmetin üretildiği bir işyeri olan asıl işverenin bulunması gerekir. Bunun dışında asıl işverene ait işyerinde iş alan ikinci bir işverenin yani alt işverenin bulunması şarttır. Ancak bu hâlde asıl işveren-alt işveren ilişkisinden söz edilebilir. Alt işverenlik ilişkisinin kurulabilmesi için aranan bu unsur göz önüne alındığında görülecektir ki; rödövans sözleşmesi, alt işverenlik ilişkisi ortaya çıkartabilecek unsurlara sahip değildir. Zira her şeyden önce rödövans sözleşmesi ile maden işletme hakkının devri söz konusu olduğundan alt işveren ilişkisinde olduğu gibi biri alt işveren, diğeri asıl işveren sıfatına sahip olmak üzere iki farklı işverenin varlığı söz konusu değildir.

36. Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulabilmesi için mal veya hizmet üretimine dair bir işin varlığı gerekir. Asıl işverenin işyerinde yürüttüğü mal ve hizmet üretimine yardımcı işler ile koşulları mevcutsa asıl işin bir bölümü alt işverene verilebilecektir. Asıl işverenin işyerinde yürüttüğü mal ve hizmet üretimine yardımcı işlerin alt işverene verilmesinde Kanun bir sınırlama getirmemiştir. Ancak asıl işin bir bölümünün alt işverene verilebilmesi için 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesi ile Alt İşverenlik Yönetmeliğinin 3/a maddesi bazı sınırlamalara yer vermiştir. Bu düzenlemelere göre, “işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde” asıl işin bir bölümü alt işverene verilebilir. Rödövans sözleşmesinde ise maden ruhsatlı sahanın bütünü ya da bir bölümü başkasına verilebilir. Hâl böyle olunca, rödövans sözleşmesinin taraflarından biri olan rödövans veren, sözleşmeye konu ruhsatlı sahada gerçekleştirilecek olan maden arama ve işletme işinin tamamını bir bütün hâlinde devralmaktadır. Böylece asıl işin bir kısmında işin gereği teknolojik sebeplerle uzmanlık gerektiren bir işin ya da bir yardımcı işin varlığından bahsetme imkânı olmadığı için rödövans sözleşmesinin alt işverenlik ilişkisinin unsurlarını ihtiva ettiğini söylemek mümkün değildir.

37. Yine asıl işveren-alt işveren ilişkisinde, işçilerin sadece asıl işverenden alınan işte çalıştırılması gerekmekte olup, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesinin 6. fıkrasındaki “…bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran…” şeklindeki düzenleme ile bu husus vurgulanmıştır.

37. Yine asıl işveren-alt işveren ilişkisinde, işçilerin sadece asıl işverenden alınan işte çalıştırılması gerekmekte olup, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesinin 6. fıkrasındaki “…bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran…” şeklindeki düzenleme ile bu husus vurgulanmıştır.

38. Asıl işverenin alt işveren işçileriyle ilgili sorumluluğu bakımından; işçi-işveren ilişkilerinden doğan işçilik alacağından dolayı işçiye karşı asıl sorumlu işçinin işverenidir. Alt işverenin işçisinin işvereni de alt işveren olduğundan, anılan alacaklardan öncelikle sorumlu olan alt işverendir. Alt işverenlerin genellikle ekonomik yönden güçsüz olmaları sebebiyle işçilik alacaklarını güvence altına almak, alt işverenin işçisinin de asıl işverenden alınan işte çalışarak asıl işverenin üretimine katkıda bulunması gibi nedenlerle alt işverenin işçilerine karşı asıl işverene de alt işverenle birlikte sorumluluk yüklenmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesinin 6. fıkrasında “…Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.” düzenlemesine yer verilmiştir. Alt işverenlik ile ilgili bu hükme paralel biçimde maden hukuku mevzuatında maden hakkını rödövans verene devreden ruhsat sahibinin, rödövans verenin işçilerinin haklarından ve onlara karşı olan yükümlülüklerden sorumlu olacağına dair bir düzenleme bulunmamaktadır. Kaldı ki 3213 sayılı Maden Kanunu’nun Ek 7. maddesi bu durumun tam tersini düzenlemektedir. Ek 7. maddesindeki “Maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinde, bu alanlarda yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar rödövansçıya aittir. Ancak bu durum ruhsat sahibinin Maden Kanunundan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.” şeklindeki hükümden de anlaşılacağı üzere, bahsedilen hak ve sorumluluklardan rödövans verenin sorumlu tutulması gerekmektedir.

39. Yine asıl işveren-alt işveren arasında imzalanan hizmet alım sözleşmesinde, alt işveren tarafından üstlenilen iş, asıl işveren tarafından ödenen bedel karşılığında yerine getirilirken, rödövans sözleşmesinde rödövans veren, sözleşmede kararlaştırılan rödövans bedelini ruhsat sahibine ödemekle yükümlüdür. Bu bakımdan da Maden Kanunu’na uygun olarak akdedilen rödövans sözleşmesinin alt işverenlik sözleşmesinin unsurlarını taşımadığı görülmektedir.