muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2014/21904, Karar No: 2014/25232, Tarih: 23.09.2014

**22. Hukuk Dairesi         2014/21904 E.  ,  2014/25232 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara 8. İş Mahkemesi

TARİHİ : 29/05/2012

NUMARASI : 2010/506-2012/439

Taraflar arasındaki asıl davada kıdem tazminatı, fazla mesai, hafta tatili, ücret, vergi iadesi, yıllık izin, karşı davada ise maddi - manevi tazminat alacaklarının ödetilmesi davasının yapılan yargılaması sonunda; asıl davada ilamda yazılı sebeplerle gerçekleşen miktarın faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karşı davanın reddine ilişkin hükmün süresi içinde duruşmalı olarak temyizen incelenmesi davalı-birleşen dava davacısı avukatınca istenilmesi üzerine dosya incelenerek işin duruşmaya tabi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 25.06.2013 Salı günü tayin edilerek taraflara çağrı kağıdı gönderilmişti. Duruşma günü davalı-birleşen dava davacısı adına Avukat O.. G.. P.. ile karşı taraf adına Avukat C.. Ö.. D.. geldiler. Duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlendikten sonra duruşmaya son verilerek Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor sunuldu, dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı-birleşen dava davalısı işçi vekili, müvekkili işçinin iş sözleşmesini haklı sebeple feshettiğini, işçilik alacaklarının ödenmediğini ileri sürerek kıdem tazminatı, yıllık izin, aylık ücret, hafta tatili, fazla çalışma ve vergi iadesinden kaynaklı alacaklarının hüküm altına alınmasını talep etmiş; birleşen davaya cevabında ise müvekkilinin haksız bir davranışının bulunmadığını beyanla birleşen davanın reddini savunmuştur.

Davalı-birleşen dava davacısı işveren vekili, asıl davaya cevabında, davacı işçinin müvekkiline ait işyerinde 21.09.2007 tarihinde çalışmaya başladığını, 31.01.2009 tarihinde iş sözleşmesini haklı sebep bulunmadan feshettiğini, davacının hak kazandığı halde ödenmemiş alacağının bulunmadığı beyanla asıl davanın reddini talep etmiş; birleşen davada ise, işçinin müvekkiline ait işyerinde çalışmaya devam ettiği tarihlerde, müvekkili şirket ile aynı iş kolunda faaliyette bulunmayı amaçlar başka bir şirket kurduğunu, haksız rekabet niteliğindeki davranışları ile müvekkilini zarara uğrattığını ileri sürerek maddi ve manevi tazminat alacağının hüküm altına alınmasını talep etmiştir.

Mahkemece, toplanan deliller ve bilirkişi raporuna dayanılarak, yazılı gerekçeyle asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın ise reddine karar verilmiştir.

Kararı, davalı-birleşen dava davacısı vekili temyiz etmiştir.

Taraflar arasında, öncelikle çözümlenmesi gereken uyuşmazlık, işverenin sorumlu olduğu çalışma süresinin belirlenmesi noktasındadır.

Mahkemece, toplanan deliller ve bilirkişi raporuna dayanılarak, yazılı gerekçeyle asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın ise reddine karar verilmiştir.

Kararı, davalı-birleşen dava davacısı vekili temyiz etmiştir.

Taraflar arasında, öncelikle çözümlenmesi gereken uyuşmazlık, işverenin sorumlu olduğu çalışma süresinin belirlenmesi noktasındadır.

Somut olayda, mahkemece, davacı işçinin organik bağlı işverenler arasında devredilmek suretiyle 01.09.1991-31.01.2009 tarihleri arasında çalıştığı, davalı işverenin bu çalışma süresinin tamamından sorumlu olduğu kabul edilmiştir. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda belirtildiği üzere, davacının dava dışı Y.. Tic. Koll. Şti. bünyesinde geçen çalışmasından, davalı işverenin sorumlu olduğunun kabulü isabetlidir. Ancak, aynı bilirkişi raporunda, hizmet döküm cetvelinde kayıtlı, "1123740" tescil nolu işyerinin dava dışı Y... Ltd. Şti.'ye ait olduğu, "1140399" tescil nolu işyerinin ise davalı işverene ait olduğu belirtilmiş ise de, sözkonusu tespiti denetlemeye elverişli, işyeri ayrıntılı tescil bilgileri dosyada bulunmamaktadır. Bu yöndeki eksikliğin giderilmesi için, dava dosyası Dairemizce geri çevrilmiş ise de, belirtilen tescil numaraları hakkında, Ulucanlar Sosyal Güvenlik Merkezinden bildirilen işyeri bilgileri ile bilirkişi raporunda belirtilen işyeri bilgilerinin uyuşmadığı görülmektedir. Sosyal Güvenlik Kurumunca, hizmet döküm cetvelinde kayıtlı işyerlerinin bağlı olduğu sosyal güvenlik merkezlerinin, şube kodu numaralarının bazı tarihlerde güncellendiği, aynı işyeri tescil numarasının farklı sosyal güvenlik merkezlerince kullanılması sebebiyle durumun bir kısım dava dosyalarında karışıklığa sebep olduğu bilinmektedir. Davacının hizmet döküm cetvelinde kayıtlı "1123740" ve "1140399" tescil nolu işyerlerinin bağlı olduğu il/şube kodu "06/01" olup, "06/01" kodun hangi sosyal güvenlik merkezince kullanıldığı dosya kapsamından anlaşılmamaktadır. Bu halde, belirtilen yöndeki şüphe giderilmeli, hizmet döküm cetvelinde kayıtlı "1123740" ve "1140399" tescil nolu işyerinin bağlı olduğu "06/01" kodlu sosyal güvenlik merkezi tespit edilerek, tescil numarasının ait olduğu işveren bilgileri celp edilmeli, gerekirse hükme esas alınan raporu düzenleyen bilirkişiden, sözkonusu tescil numaralarının ait olduğu işverenlikleri hangi bilgi ya da belgeye dayanarak belirlediği hususunda açıklama istenilmelidir. Yapılacak araştırma neticesine göre, davalı işverenin sorumlu olduğu çalışma süresi yeniden değerlendirilmelidir.

Taraflar arasında, davacının aylık ücret miktarı noktasında da uyuşmazlık bulunmaktadır. Mahkemece davacının aylık ücret miktarı, net 3.500,00 TL kabul edilmiş ise de, emsal ücret araştırması yapılmadan sonuca gidilmesi hatalı olmuştur. Anılan sebeple, işçinin meslekte geçirdiği süre, işyerinde çalıştığı tarihler, meslek unvanı ve fiilen yaptığı iş bildirilerek sendikalarla, ilgili işçi ve işveren kuruluşlarından emsal ücretin ne olabileceği araştırılmalı ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek bir sonuca gidilmelidir.

Çözümlenmesi gereken bir diğer uyuşmazlık ise, davacının yıllık izin ücreti alacağına hak kazanıp kazanmadığı ve aylık ücret alacaklarının ödenip ödenmediği noktalarındadır.

Somut olayda, mahkemece, davalı işverenin ispat yükünü yerine getirmediği gerekçesiyle, davacının tüm çalışma süresi boyunca yıllık izin hakkını kullanmadığı kabul edilmiş ise de, davalı işveren vekili açıkça yemin deliline dayanmış olup, mahkemece yemin teklif hakkı hatırlatılarak, sonuca göre, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 225. ve devamı maddeleri uyarınca işlem tesis edilmesi gerekirken, bu yönde bir işlem yapılmadan sonuca gidilmesi hatalı olmuştur.

Aylık ücret alacağı bakımından da, davalı işverenin talebe konu beş aylık ücretin ödendiğini ispatlayamadığı gerekçesiyle, alacak hüküm altına alınmış ise de, davalı işveren vekili aylık ücretlerin ödendiğine dair yemin deliline dayanmış olup, mahkemece yemin teklif hakkı hatırlatılarak, sonuca göre, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 225. ve devamı maddeleri uyarınca işlem tesis edilmesi gerekirken, bu yönde bir işlem yapılmadan aylık ücret alacağının hüküm altına alınması hatalı olmuştur.

Yukarıda belirtilen yönlerden yapılacak araştırma ve değerlendirme neticelerine göre, işçi tarafından iş sözleşmesinin feshinin haklı sebebe dayanıp dayanmadığı ve dolayısıyla davacının kıdem tazminatına hak kazanıp kazanmadığı hususu yeniden değerlendirmelidir.

Birleşen davanın reddine yönelik temyiz itirazlarının değerlendirilmesine gelince;

Birleşen davada, işçinin, iş sözleşmesinin devam ettiği bir tarihte, işveren şirketle aynı alanda faaliyette bulunan bir şirket kurduğu, işverenin sektördeki rakiplerinden birisinin bayiliğini aldığı, aynı tarihlerde işveren şirketle aynı ürünleri pazarladığı, işverene ait ticari bilgi ve sırları üçüncü kişilerle paylaştığı ve sair haksız iş ve eylemleriyle rekabete girdiği iddia edilerek, maddi ve manevi zararın davacı-birleşen dava davalısı işçiden tahsili talep edilmiştir.

İş sözleşmesinin devamı sırasında rekabet yasağının ihlali şeklindeki sadakatsizlik iş mahkemesinde görülecek bir davanın konusunu oluşturur. Bu rekabet yasağının sözleşmeden veya kanundan kaynaklanmasının hukuki sonuçları aynıdır.

İş sözleşmesinin devamı sırasında rekabet yasağının ihlali şeklindeki sadakatsizlik iş mahkemesinde görülecek bir davanın konusunu oluşturur. Bu rekabet yasağının sözleşmeden veya kanundan kaynaklanmasının hukuki sonuçları aynıdır.

Mahkemece, işçinin, iş sözleşmesini haklı sebeple feshettiği gerekçesiyle, işverenin maddi ve manevi tazminat talepleri reddedilmiş ise de, iş sözleşmesinin devam ettiği bir tarihte rekabet yasağının ihlal edildiği iddia edildiğinden, işçinin iş sözleşmesini feshinin haklı olup olmamasının birleşen davaya etkisi yoktur. Bu sebeple de, birleşen davanın yazılı gerekçeyle reddi hatalı olmuştur. Mahkemece, tarafların birleşen davadaki iddia ve savunmaları ile delilleri değerlendirilmeli ve bir sonuca gidilmelidir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebeplerden BOZULMASINA, davalı-birleşen dava davacısı yararına takdir edilen 1.100,00 TL duruşma vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 23.09.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi
Yargıtay — Esas No: 2014/3451, Karar No: 2014/14433, Tarih: 22.05.2014

**5. Hukuk Dairesi         2014/3451 E.  ,  2014/14433 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılarak enerji nakil hattı geçirilen taşınmazların, irtifak hakkı karşılığının tahsili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kısmen kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi, taraf vekillerince verilen dilekçeler ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup uyuşmazlık anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

- K A R A R -

Dava, kamulaştırmasız el atılarak enerji nakil hattı geçirilen taşınmazların, irtifak hakkı karşılığının tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiş; hüküm, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

Arsa niteliğindeki taşınmazlara emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesinde ve irtifak hakkı karşılığının tespiti ile davalı idareden tahsiline karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

Taraf vekillerinin temyiz itirazları yerinde olmadığından usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA, peşin alınan temyiz ve temyize başvurma harçlarının Hazineye irad kaydedilmesine, 22.05.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/2837, Karar No: 2012/7402, Tarih: 10.10.2012

**1. Ceza Dairesi         2012/2837 E.  ,  2012/7402 K.**

**"İçtihat Metni"**

Tebliğname No : 1 - 2011/331046

MAHKEMESİ : İzmir 6. Ağır Ceza Mahkemesi

TARİHİ VE NO : 16/02/2011, 2009/428 (E) ve 2011/16 (K)

SUÇ : Kasten öldürmeye teşebbüs

TÜRK MİLLETİ ADINA

Sanıklar Uğur, Remzi ve Ahmet hakkında mağdurlar Tuncay, Özkan, Erşen ve Abdulsemet'i öldürmeye teşebbüs suçlarından kurulan hükümlerin incelenmesinde;

Kararın dayandığı tüm kanıtların, bu kanıtlara göre mahkemenin ulaştığı sonuçların, iddia, savunma, tanık anlatımları ve dosyadaki diğer belgelere ilişkin değerlendirmeler ile sanığın eylemlerinin ve yüklenen suçların unsurlarının nelerden ibaret olduğunun, hangi gerekçeyle hangi delillere üstünlük tanındığının açık olarak gerekçeye yansıtılması ve cezanın şahsileştirilmesi gerekirken, bu ilkelere uyulmadan hüküm kurulmak suretiyle Anayasa'nın 141. ve 5271 sayılı CMK'nun 34 ve 230. maddelerine aykırı davranılması,

Usule aykırı, sanıklar Remzi ve Ahmet müdafiinin duruşmalı incelemede ve temyiz dilekçesinde ileri sürdüğü temyiz itirazları ile sanık Uğur müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden hükümlerin bu nedenle, sair yönler incelenmeksizin tebliğnamedeki düşünce gibi BOZULMASINA, 10/10/2012 gününde oybirliği ile karar verildi.

10/10/2012 gününde verilen işbu karar Yargıtay Cumhuriyet Savcısı ...huzurunda ve duruşmada savunmasını yapmış bulunan sanıklar A.. K.. ve Remzi Köse müdafii Avukat ... yokluğunda 11/10/2012 gününde usulen ve açık olarak anlatıldı.
Yargıtay — Esas No: 2015/28662, Karar No: 2015/30428, Tarih: 09.11.2015

**22. Hukuk Dairesi         2015/28662 E.  ,  2015/30428 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara 7. İş Mahkemesi

TARİHİ : 19/03/2014

NUMARASI : 2011/649-2014/292

Yukarıda, mahkemesi, tarihi, esas ve karar numarası yazılı kararın temyizen incelemesi sırasında dosyada bulunmadığı anlaşılan; davacı tanıkları olarak dinlenen S. K.. ve B.. Y..'ın davalı işyerinde çalışmalarına yönelik belgelerin Sosyal Güvenlik Kurumundan getirtilip eklendikten sonra Dairemiz'e gönderilmesi için dosya mahkemesine geri çevrilerek evrakların tamamlanması istenmiştir.

Dosyanın ve temin edilen evrakların incelenmesinde tanıklar S. K.. ve B.. Y..'ın çalışmalarına yönelik belgelerin gönderildiği ancak yargılama sırasındaki beyanları dikkate alındığında, davacı ile birlikte çalıştıklarını belirtmiş oldukları dönemlerde bu işyerlerine yönelik işe giriş bildirgelerinin bulunmadığı anlaşılmakla, tanıkların çalışmalarına esas belgelerin tek tek temin edilerek dosyaya eklenmek gönderilmesi için dosyanın mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE, 09.11.2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/938, Karar No: 2021/8946, Tarih: 30.06.2021

**7. Ceza Dairesi         2021/938 E.  ,  2021/8946 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : 5607 sayılı Kanuna muhalefet

HÜKÜM : Hükümlülük, erteleme, müsadere

Yerel mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya okunduktan sonra Türk Milleti adına gereği görüşülüp düşünüldü;

Katılan Gümrük İdaresi vekilinin temyizinin vekalet ücretine hasren olduğu gözetilerek yapılan incelemede;

Kendisini vekil ile temsil ettiren katılan Gümrük İdaresi adına Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca maktu vekalet ücreti yerine dilekçe yazım ücretine hükmolunması,

Yasaya aykırı, katılan Gümrük İdaresi vekilinin vekilinin temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde görüldüğünden ve bu hususlar yeniden yargılamayı gerektirmediğinden, 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi gereğince yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK'nun 322. maddesi uyarınca,

Hükmün dilekçe yazım ücretine ilişkin bendinin çıkartılarak yerine "Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca 1.800,00 TL maktu vekalet ücretinin sanıktan alınarak katılan Gümrük İdaresine verilmesine" bendinin eklenmesi ve sair kısımların aynen bırakılması suretiyle hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 30/06/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/1702, Karar No: 2013/1790, Tarih: 25.02.2013

**(Kapatılan)14. Ceza Dairesi         2013/1702 E.  ,  2013/1790 K.**

**"İçtihat Metni"**

Cinsel taciz suçundan sanık ...'in yapılan yargılaması sonunda; atılı suçtan mahkûmiyetine dair ... 1. Sulh Ceza Mahkemesinden verilen 07.06.2011 gün ve 2009/972 Esas, 2011/597 Karar sayılı hükmün süresi içinde Yargıtayca incelenmesi sanık tarafından istenilmiş olduğundan dava evrakı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından tebliğname ile Daireye gönderilmekle gereği düşünüldü:

Sanığın hükümden sonra 11.08.2012 tarihinde öldüğünün Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla temin edilen nüfus kaydından anlaşılması karşısında, hakkında açılan kamu davasının 5237 sayılı TCK.nın 64/1 ve 5271 sayılı CMK.nın 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi gözetilerek 1412 sayılı CMUK.nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, ancak bu husus yeniden yargılamayı gerektirmediğinden 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi gözetilerek CMUK.nın 322. maddesinin verildiği yetkiye istinaden 5237 sayılı TCK.nın 64/1 ve 5271 sayılı CMK.nın 223/8. maddeleri uyarınca sanık hakkındaki kamu davasının DÜŞMESİNE, 25.02.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/26888, Karar No: 2019/437, Tarih: 09.01.2019

**9. Hukuk Dairesi         2016/26888 E.  ,  2019/437 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ

DAVA TÜRÜ : KURUM İŞLEMİNİN İPTALİ

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişleri tarafından müvekkiline ait işyerinde programlı teftiş kapsamında 07/06/2012 tarihinde inceleme başlattıklarını 10/09/2012 tarihli noksanlık ve mevzuata aykırılıklara ilişkin tespit tutanağı düzenlendiğini, müvekkilinin söz konusu eksiklikleri yerine getirmesine rağmen müvekkili hakkında 31/12/2012 tarih 5609 - G-48- 6040- G -36 sayılı rapor düzenlendiğini iddia ederek bu müfettiş raporunun iptalini talep etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili, davacı Şirketin itirazının yersiz ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu savunarak davanın reddini talep etmiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkeme, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanarak; davacı Şirketin aleyhine kesilen idari para cezalarının iptaline ilişkin ... 1 Sulh Ceza Mahkemesinin 2013/999 D.iş sayılı kararı ile yaptıkları itirazın reddedilerek kesinleştiği, davacı tarafça aynı nitelikte olan ... 2 İş Mahkemesinin 2012/480 esas 2013/295 karar sayılı ilamının dosya içine alındığı, 11/07/2014 havale tarihli bilirkişi raporunda, yıllık izin konusunda kesilen ceza yönünden idari para cezasını gerektiren fiilin tüm unsurları ile tespitinin yapılamadığı, brüt ve net ücretin farklı farklı gösterilmesinin gerektiğini ücret üzerindeki vergilerin işçilere yansıtılmasına gerek ve olanak bulunmadığı, teknoloji bölgesinde geçen çalışmadan doğan ücretin kural olarak bordroda gösterilme zorunluluğunun bulunmadığının değerlendirildiği, davacının haklarında kesilen idari para cezasının iptali yönünden ... 1. Sulh Ceza Mahkemesine başvurduğu, Mahkeme’nin 2013/999 D.iş sayılı kararı ile davacıya verilen 2.114.360,00 TL'lik idari para cezasının iptaline karar verdiği, yine aynı kararda verilen 73.920 TL lik idari para cezasının iptali talebinin de reddedildiği, işçilerin yıllık ücretli izinlerini yasalara aykırı olarak bölünerek ve eksik kullandırıldığından davacı aleyhine hazırlanan raporun yıllık izin kısmındaki taleplerinin reddin gerektiği, ancak davacı işverenin Teknoloji Geliştirme Bölgesinde çalıştığı, mevzuat davacıya vergi istisnası ve muafiyetleri tanıdığından davacı aleyhine hazırlanan raporun VI. Bölümünün 4 numaralı bendinin 4.2, 4.5-3, 5, 6 ve 7 numaralı maddelerinin iptali gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı taraflar temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

D) Temyiz:

Kararı taraflar temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davacının tüm davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Uyuşmazlık serbest bölgelerde istihdam edilen işçilerin ücretlerine yönelik muafiyetin kapsamındaki vergilerin işçinin ücretine mi yansıtılması yoksa işveren uhdesinde bırakılması gerektiği noktasında toplanmaktadır.

5810 Sayılı Kanun'un 7. maddesi ile değiştirilen ve 01.01.2009 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe giren 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nun geçici 3. maddesinde bu bölgelerde üretilen ürünlerin FOB bedelinin en az %85'ini yurtdışına ihraç eden mükelleflerin istihdam ettikleri personele ödedikleri ücretlerin gelir vergisinden müstesna olduğu ve bu oranı %50'ye kadar indirmeye ve kanuni seviyesine kadar yükseltmeye Bakanlar Kurulu'nun yetkili olduğu ve yıllık satış tutarı bu oranın altında kalan mükelleflerden zamanında tahsil edilmeyen vergilerin cezasız olarak gecikme zammı ile birlikte tahsil edileceği belirtilmiştir. İstisna uygulamasından yararlanan mükelleflerin yurtdışı ihracat tutarının toplam satış tutarına oranının %85 veya üzerinde gerçekleştiğini, faaliyet raporu ile tespit edilmesi halinde vergi dairesince tescil edilen verginin terkin edileceği ve öte yandan serbest bölgede üretim faaliyetinde bulunan işletmelerde çalıştırılan ve yıl içerisinde gelir vergisi tevkifatı yapılmış olan işçilerin de işverenin yılsonu itibariyle ürettikleri ürünlerin %85'ini yurtdışına ihraç etme şartını gerçekleştirmesi halinde gelir vergisi istisnasından yararlanabileceği belirtilmiştir.

Bu yasa maddelerine dayanılarak Maliye Bakanlığı tarafından çıkanları 1 seri nolu 3218 Sayılı Serbest Bölgeler Kanunu tebliğinde ise, işverenin gerekli koşulları yerine getirmesi halinde yıl içinde verilen muhtasar beyannameler üzerinden hesaplanan ve ödenen ücretlere ilişkin gelir vergisi tevkifat tutarları, bu tebliğ ile belirlenen koşullar ile ilgili vergi dairesi tarafından 213 sayılı kanun hükümlerine göre düzeltme işlemi yapılarak mükellefe ret ve iade edileceği düzenlemesi yapılmıştır.

Yasal düzenlemelere ve usule bakıldığında; serbest bölgede faaliyet gösteren üretici işverenin, işçilerin ücretlerinden gerekli gelir vergisi kesintisini yapması, bunu bağlı bulunduğu vergi dairesine beyan etmesi, beyan edilen bu verginin tecili ve işverenin yeminli mali müşaviri tarafından hazırlanan raporla kanunda aranan koşulları sağladığının tespiti halinde, bu verginin düzeltme fişi ile terkin edilmesi gerekmektedir.

Terkinle sonuçlanan bu süreçte kesinti ve terkin konusu bu gelir vergisi üzerinde, işverenin mi yoksa işçinin mi hakkının olduğu sorusu ile karşılaşılmaktadır.

Terkinle sonuçlanan bu süreçte kesinti ve terkin konusu bu gelir vergisi üzerinde, işverenin mi yoksa işçinin mi hakkının olduğu sorusu ile karşılaşılmaktadır.

213 Sayılı Vergi Usul Kanunun 8. maddesinde mükellef “vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu terettüb eden gerçek veya tüzel kişi”; vergi sorumlusu ise “verginin ödenmesi bakımından, alacaklı vergi dairesine karşı muhatap olan kişi” olarak tanımlanmıştır.

Bu durumda, teftişe konu muafiyet kapsamındaki verginin mükellefinin işçi ve verginin sorumlusunun da işveren olduğu açıktır. Vergi sorumlusu sıfatını taşıyan işveren, işçiye ödeyeceği ücretten devlete ait gelir vergisini keser ve bu kesintiyi devlete yine kendisinin verdiği bir muhtasar beyanname ile öder. Görüldüğü üzere devletle ücretli işçi arasındaki ilişkide işverenin rolü, işçiye ait ücretten kesilen verginin devlete aktarılması işindeki bir aracılıktan ibarettir. Bu ilişkide işçi gelir vergisi mükellefi, işveren ise bu verginin beyanı ve tahsili ile görevli vergi sorumlusudur. Bu ilişki çerçevesinde vergi sorumlusunun işçiden kesilen gelir vergisi üzerinde hiçbir hak sahipliği bulunmamakta, sadece kesilen bu tutarı doğru bir biçimde beyan ve vergi dairesi veznesine intikal ettirme görevi yerine getirilmektedir.

Nitekim yukarıda yer verilen genel tebliğ hükümleri gereği işveren tarafından kesilen vergi tutarı YMM raporuyla işverenin teşvik kapsamında olduğunun belirlenmesine kadar yine işveren uhdesinde kalmakta, rapor olumluysa vergi dairesine hiç intikal etmeksizin düzeltme işlemiyle reddedilmektedir. YMM raporuna göre işverenin teşvik kapsamında olmadığının anlaşılması halinde ise bu tutar gecikme zammı ile beraber vergi dairesine yatırıldığından işçinin de işverene yöneltebileceği bir talep hakkı kalmamaktadır. İstisna uygulamasından yararlanan mükelleflerin yurt dışı ihracat tutarının toplam satış tutarına oranı, %85 veya üzerinde gerçekleştiğinin YMM faaliyet raporu ile tespit edilmesi halinde, vergi dairesince tecil edilen vergi terkin edilecektir.

Öte yandan, serbest bölgede üretim faaliyetinde bulunan işletmelerde çalıştırılan ve yıl içinde gelir vergisi tevkifatı yapılmış olan işçi ücretleri de, işverenin yılsonu itibarıyla ürettikleri ürünlerin %85’ini yurt dışına ihraç etme şartını gerçekleştirmesi halinde, gelir vergisi istisnasından yararlanılabilecektir.

3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu'nun lafzında dahi işçiden kesilen gelir vergisinin işverene aktarılacağı düzenlenmemişken, idari yazı ve işlemlerle böyle bir sonuca ulaşılması mümkün değildir.