muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2018/4108, Karar No: 2019/10398, Tarih: 22.05.2019

**5. Hukuk Dairesi         2018/4108 E.  ,  2019/10398 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili ve ecrimisil davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın reddine dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi, davacı vekilince verilen dilekçe ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup uyuşmazlık anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

- K A R A R –

Dava, kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili ve ecrimisil istemine ilişkindir.

Mahkemece dava konusu taşınmazın usulüne uygun kamulaştırıldığından bahisle davanın reddine karar verilmiş; hüküm, davacı vekilince temyiz edilmiştir.

2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 25. maddesi uyarınca hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesi bakımından kamulaştırma işlemi, mal sahibi açısından, usulüne uygun yapılan tebligatla başlar.

Bu itibarla, tapu maliki ...'e kamulaştırma noter tebligatının 25.....1975 tarihinde gelini ... imzasına tebliğ edildiği, yapılan tebligatta muhatabın adreste bulunmama sebepleri gösterilmediği gibi, tebligatı alan kişiyle aynı çatı altında oturup oturmadığı da belirtilmediğinden, yapılan tebligatın Tebligat Kanunu hükümlerine göre geçersiz olduğu anlaşıldığından kesinleşmiş bir kamulaştırmadan söz edilemez.

Bu nedenle işin esasına girilerek karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi,

Doğru görülmemiştir.

Davacı vekilinin temyiz itirazları yerinde olduğundan hükmün açıklanan nedenlerle H.U.M.K.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine ve temyize başvurma harcının Hazineye irad kaydedilmesine, .../05/2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2008/12049, Karar No: 2008/17036, Tarih: 01.12.2008

**(Kapatılan)20. Hukuk Dairesi         2008/12049 E.  ,  2008/17036 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Kadastro Mahkemesi

Taraflar arasındaki kadastro tespitine itiraz davasının yapılan duruşması sonunda kurulan hükmün Yargıtayca incelenmesi davacı ... Yönetimi tarafından istenilmekle, süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya incelendi, gereği düşünüldü:

K A R A R

Kadastro sırasında Kızanlık Köyü 156 ada 3 parsel sayılı 21.23 m2 yüzölçümündeki taşınmaz, fındıklık.niteliği ile belgesizden, kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği nedeniyle davalı adına tesbit edilmiştir. Davacı ... Yönetimi, taşınmazın kesinleşmiş orman sınırları içinde kaldığı ve orman olduğu iddiasıyla dava açmıştır. Mahkemece davanın KABULÜNE, dava konusu taşınmazın tespitinin iptaline, orman niteliğinde Hazine adına tapuya tesciline karar verilmiş, hüküm davacı ... Yönetimi tarafından vekalet ücreti ve yargılama giderlerine yönelik olarak temyiz edilmiştir.

Dava dilekçesindeki açıklamaya göre dava, kadastro tespitine itiraza ilişkindir..

Çekişmeli taşınmazın bulunduğu yerde 1744 Sayılı Yasa ile değişik 6831 Sayılı Yasaya göre orman kadastrosu ve 2. madde uygulaması yapılmış ve 08.05.1979 tarihinde ilan edilmiş, ekip çalışmalarına yapılan itirazlar komisyonca incelenip karara bağlanmadığı, daha sonra 3302 Sayılı Yasa ile değişik 6831 Sayılı Yasaya, 1744 Sayılı Yasaya göre yapılan ekip çalışmalarına yapılan itirazların incelenerek karara bağlanması, aplikasyon ve 2/B uygulaması yapılmış, 24.11.1987 tarihinde ilan edilerek kesinleşmiştir.

İncelenen dosya kapsamına, kararın dayandığı gerekçeye ve dahili davalının dava açılmasına sebebiyet vermediği de gözönünde bulundurularak H.Y.U.Y.'nın 94. maddese hükümleri de dikkate alınarak yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasında ve davacı yararına vekalet ücreti tayin ve takdir edilmemesinde bir isabetsizlik bulunmadığına göre, yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddi ile usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı onama harcının temyiz edene yükletilmesine 01/12/2008 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/6042, Karar No: 2023/1537, Tarih: 15.03.2023

**1. Hukuk Dairesi         2021/6042 E.  ,  2023/1537 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

KARAR : Kabul

İLK DERECE MAHKEMESİ : Midyat 2. Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki kadastro öncesi nedene dayalı tapu iptali ve tescil davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabülüne karar verilmiştir.

Kararın kendi adına asaleten bir kısım dahili davalı adına vekaleten dahili davalı Avukat ... tarafından istinaf edilmesi üzerine, İlk Derece Mahkemesi tarafından verilen ek karar ile kararın miktar itibariyle kesin olduğu gerekçesiyle istinaf isteğinin reddine karar verilmiş; ek kararın kendi adına asaleten bir kısım dahili davalı adına vekaleten dahili davalı Avukat ... tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince ek kararın kaldırılması suretiyle yapılan inceleme sonunda,istinaf talebinin kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının HMK'nın 353/1-a-6. maddesi uyarınca kaldırılmasına, belirtilen eksikliklerin giderilmesi amacıyla davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince 12.02.2021 tarihli Ek Karar ile temyiz dilekçesinin, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (6.) alt bendi uyarınca kesin olduğu gerekçesiyle reddine karar verilmiştir.

Ek karar davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra, dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

Temyiz istemi; temyiz konusu kararın kesin olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin temyiz dilekçesinin reddine yönelik Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesinin 12.02.2021 tarihli ek kararına ilişkindir.

Davanın yeniden görülmesi için verilen kaldırma kararları, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353. maddesinin 1-a bendi uyarınca kesin olduğundan, aynı Kanun’un 362. maddesinin 1-g bendi uyarınca temyiz edilemez.

Temyiz dilekçesinin reddine ilişkin Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi tarafından verilen ek karar, yukarıda anılan Kanun hükümlerine uygun olduğundan temyiz isteminin reddi ile söz konusu kararın onanması gerekir.

KARAR :

Açıklanan sebeple;

Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi tarafından verilen 12.02.2021 tarihli ek kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı 120,60 TL bakiye onama harcının temyiz eden davacıdan alınmasına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

15.03.2023 tarihinde kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/681, Karar No: 2020/3439, Tarih: 29.06.2020

**20. Ceza Dairesi         2020/681 E.  ,  2020/3439 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkeme : BURSA Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesi

Suç : Uyuşturucu madde ticareti yapma

Hükümler : 1.Mahkûmiyet; Bursa 7. Ağır Ceza Mahkemesinin 03.04.2019tarih, 2017/402 esas ve 2019/114 sayılı kararı

2.İstinaf başvurusunun esastan reddi; Bursa Bölge AdliyeMahkemesi 3. Ceza Dairesinin 28.06.2019 tarih, 2019/2500 esas ve 2019/1221 sayılı karar

Bölge Adliye Mahkemesince verilen hükümlerin sanıklar müdafileri ve sanık ... tarafından temyiz edenlerin sıfatı, başvuruların süresi, kararların niteliği ve temyiz sebeplerine göre dosya incelendi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ :

Sanık ... müdafinin temyiz incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteklerinin, 08/03/2018 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren 7079 sayılı Kanunun 94. maddesi ile 5271 sayılı Kanun'un 299/1-1. cümlesine getirilen değişiklik uyarınca takdiren reddine karar verilerek duruşmasız inceleme yapılmıştır.

1-Sanık ... hakkındaki hükmün temyiz incelemesinde:

Hükmün sanık müdafii tarafından temyiz edilmesinden sonra, sanığın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü aracılığıyla gönderdiği 08.07.2019, 16.07.2019, 30.07.2019, 29.08.2019 havale tarihli dilekçelerindeki "cezanın onaylanmasına, müddetnamenin gönderilmesine" yönelik taleplerinin temyiz isteğinden vazgeçme niteliğinde olduğu anlaşıldığından, temyizden vazgeçme nedeniyle hükmün İNCELENMESİNE YER OLMADIĞINA,

2-Sanıklar Abdurrahman, Cemal, Mahmut, Veysel ve Yeşim Deniz hakkındaki hükümlerin temyiz incelemesinde:

5271 sayılı CMK'nın 288. ve 294. maddelerinde yer alan düzenlemeler ile CMK'nın 289. maddesinde sayılan kesin hukuka aykırılık halleri dikkate alınarak sanıklar müdafileri ile sanık ...’in temyiz istemlerinin CMK'nın 294/2. maddesi kapsamında olduğu ve hükmün hukuki yönüne ilişkin olduğu belirlenerek anılan sebeplere yönelik olarak yapılan incelemede;

Sanıklar hakkında uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan kurulan hükme ilişkin istinaf başvurularının esastan reddine dair Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesinin kararı hukuka uygun bulunduğundan, sanıklar müdafileri ile sanık ...’in yerinde görülmeyen temyiz istemlerinin CMK'nın 302/1 maddesi uyarınca ESASTAN REDDİNE, 28/02/2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7165 sayılı Kanun'un 8. maddesi ile değişik 5271 sayılı CMK'nın 304/1. maddesi uyarınca dosyanın Bursa 7. Ağır Ceza Mahkemesi'ne; kararın bir örneğinin Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesine gönderilmesine,

29.06.2020 tarihinde oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/8277, Karar No: 2021/3292, Tarih: 30.03.2021

**3. Hukuk Dairesi         2020/8277 E.  ,  2021/3292 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının bozmaya uyularak yapılan yargılaması sonucunda; davanın kısmen kabulüne yönelik olarak verilen hüküm, davacı vekili tarafından duruşmalı olarak, davalı vekili tarafından duruşmasız olarak temyiz edilmekle; duruşma günü olarak belirlenen 30/03/2021 tarihinde davacı vekili Av. ... ile davalı vekili Av. ... geldiler. Açık duruşmaya başlandı ve hazır bulunanların sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için saat 14.00'e bırakılması uygun görüldüğünden, belli saatte dosyadaki bütün kağıtlar okunarak, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlenip, gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Dosyadaki yazılara, mahkemece uyulan bozma kararı gereğince hüküm verilmiş olmasına göre, yerinde görülmeyen bütün temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, 3.050 TL Yargıtay duruşması vekalet ücretinin karşılıklı alınarak birbirlerine verilmesine, 4,90 TL bakiye temyiz harcının davacıya, 6.902,35 TL temyiz harcının davalıya yükletilmesine, 6100 sayılı HMK'nın geçici madde 3 atfıyla 1086 sayılı HUMK'nın 440.maddesi gereğince kararın tebliğinden itibaren 15 günlük süre içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 30/03/2021 tarihinde oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/13876, Karar No: 2024/907, Tarih: 07.02.2024

**10. Hukuk Dairesi         2023/13876 E.  ,  2024/907 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2021/3024 E., 2023/3065 K.

KARAR : Esastan Ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : Bakırköy 3. İş Mahkemesi

SAYISI : 2016/407 E., 2021/165 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 15.05.2011- 28.01.2013 tarihlerinde davalıya ait 34 TCN 67 plakalı takside şoför olarak en son 2.500,00 TL ücretle haftanın 7 günü 15:00-03:00 saatleri arasındaki çalışmalarının tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı işveren vekili, taraflar arasında hasılat kira sözleşmesi bulunduğunu, davacının davalıya ait taksiyi 01.11.2012- 01.01.2013 arası 61 gün kiraladığını, ticari taksilerle ilgili yasal düzenleme gereği davacının 01.11.2012-01.01.2013 tarihlerinde şoför olarak sigortalı gösterildiğini, davacıya maaş ödenmediğini, davacının mal sahibine kira ödediğini savunarak davanın reddini istemiştir.

2.

Fer'i müdahil Kurum vekili, davanın hak düşürücü sürede açılmadığını, fiili çalışmanın yöntemince ispatlanması gerektiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile

Davanın kabulü ile

Davacının davalıya ait ticari araçta SGK ya bildirilenler dışında,

15.05.2011-30.06.2011 tarihleri arasında 46 gün, günlük 26,55 TL ücretle,

01.07.2011-31.12.2011 tarihleri arasında 180 gün, günlük 27,90 TL ücretle,

01.01.2012-30.06.2012 tarihleri arasında 180 gün, günlük 29,55 TL ücretle,

01.07.2012-31.12.2012 tarihleri arasında 180 gün, günlük 31,35 TL ücretle,

01.01.2013-28.01.2013 tarihleri arasında 28 gün, günlük 32,62 TL ücretle daha 5510 sayılı Kanun kapsamında hizmet akdi ile çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

01.07.2012-31.12.2012 tarihleri arasında 180 gün, günlük 31,35 TL ücretle,

01.01.2013-28.01.2013 tarihleri arasında 28 gün, günlük 32,62 TL ücretle daha 5510 sayılı Kanun kapsamında hizmet akdi ile çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davalı vekili, davanın hak düşürücü sürede açılmadığını, taraflar arasında hasılat kira sözleşmesi bulunduğunu, davacının davalıya kira ödediğini, davacının 2012 Kasım-2013 Ocak döneminde dava dışı ...’a ait .... plakalı ticari takside şoför olarak sigortalı olduğunu eksik inceleme ve hatalı değerlendirme ile karar verildiğini, davanın görev ve hak düşürücü süreden reddi gerektiğini belirterek istinaf yoluna başvurmuştur.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili, fiili çalışmanın ispat edilemediğini, eksik inceleme ile karar verildiğini, feri müdahil Kurum aleyhine yargılama giderlerine hükmedilmemesi ve davanın reddi gerektiğini belirterek istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; cevap ve istinaf dilekçesinde yer alan beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1)Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2)Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3) Hasılat kirası; Borçlar Kanunu'nun 270-298 maddelerinde düzenlenmiş olup, hasılat veren bir mal veya hakkın semerelerinden yararlanılmak ve işletmek üzere bir bedel karşılığında kiralayan tarafından kiracıya devredilmesinin taahhüt edilmesidir. Bir başka ifadeyle, hasılat kirasında kiralayan hasılat getiren bir malı, ya da, hakkı, kiracının bu malın semeresinden yararlanmasını da içerecek şekilde kiralamaktadır. Hasılat kirasının konusunu, hasılat getiren bir taşınır veya taşınmaz, yahut bir ticari işletme veya hak oluşturabilir. (Doç. Dr. Hüseyin Altaş, Hasılat ve şirket kirası, Yetkin Yayınları 2009, sayfa:73) Hasılat kirasında kiracı, kiralanan şeyi işletmekle yükümlüdür.

Borçlar Kanunu'nda, hasılat kirasının geçerliliği herhangi bir biçim koşuluna bağlanmamış, yine, süresi ile ilgili bir düzenleme yer almamıştır. Ancak, anılan Kanun'un 285 inci maddesine göre, süre konusunda sözleşme veya mahalli adette aksine bir hüküm belirlenmemişse, iki taraftan her biri en aşağı altı aylık bir ihbar sürecine uyarak sözleşmeyi feshedebilir. Bu hükmün mefhumu muhalifinden hasılat kiralarının minimum altı aylık sürelerle yapılabileceğini söylemek yanlış olmaz. Yine, Borçlar Kanunu'nun 287 nci maddesinde düzenlenen zımni yenilemenin hasılat kirasında bir yıl olması nedeniyle, bu sözleşmelerin bir yıllık sürelere tabi olduğu da söylenebilir. Ancak, günün sosyolojik ve teknolojik gelişimine göre, daha kısa süreli hasılat kiraları da mümkün olabilecektir.

Uyuşmazlığın çözümünde davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86/9 uncu maddesinin irdelenmesinde ve hukuki niteliği ile ispat koşulları üzerinde durulmasında yarar vardır.

Anayasa’nın 12 inci maddesine göre; “Herkes kişiliğine bağlı, dokunulmaz devredilmez, vazgeçilmez, temel hak ve hürriyetlere sahiptir.”. Sosyal güvenlik hakkı, bireylerin geleceğe güvenle bakmalarını sağlayan bir insan hakkıdır. Aynı zamanda “sosyal güvenlik, sosyal hukuk devleti içerisinde yer alan ve bu ilkeyi oluşturan temel kavramlardan birisidir”. Bu esası göz önüne alan anayasa koyucu “Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler” başlığı altında sosyal güvenlik hakkını da düzenlemiş ve 60 ncı madde ile “Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar” hükmünü getirmiştir. Bu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde, sosyal güvenlik hakkının kişiye sıkı sıkıya bağlı dokunulmaz ve vazgeçilemez bir hak olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

5510 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinde de bu ilke benimsenerek, sigorta hak ve yükümlülüklerinin 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya başladıkları tarihten itibaren başlayacağı, yine aynı Kanun'un 92 nci maddesinde sigortalılığın zorunlu oluşu ve yasada yer alan sigorta hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmak, azaltmak, vazgeçmek veya başkasına devretmek için sözleşmelere konulan hükümler geçersiz olacağı düzenlenmiştir. Bu haliyle sigortalı olmak, kişi bakımından sadece bir hak olmayıp aynı zamanda bir yükümlülüktür.

Gerek (Mülga) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu anlamında gerekse, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu anlamında sigortalı niteliğini kazanmanın koşulları başlıca üç başlık altında toplanmaktadır. Bunlar: a) Çalışma ilişkisinin kural olarak hizmet akdine dayanması, b) işin işverene ait yerde yapılması, c) çalışanın mülga 506 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinde, 5510 sayılı Kanun'un ise 6 ncı maddesinde belirtilen istisnalardan olmaması şeklinde sıralanabilir. 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesine ve 506 sayılı Kanun'a göre sigortalı olabilmek için bu koşulların bir arada bulunması zorunludur.

İşçi ve sigortalı kavramlarının tanımında hizmet sözleşmesinden hareket edilmekteyse de yürürlükten kaldırılan 1475 sayılı İş Kanunu ile (Mülga) 506 sayılı Kanun'da bu sözleşmenin tanımına ilişkin bir hükme yer verilmemiştir. 5510 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinde, hizmet akdinin 22.04.1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanununda tanımlanan hizmet akdini ve iş mevzuatında tanımlanan iş sözleşmesini veya hizmet akdini ifade ettiği düzenlemesine yer verilmiştir. Yürürlükteki 4857 sayılı İş Kanunu'nun 8 inci maddesinde ise, “İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir.” tanımlaması yapılmıştır. Belirtmek gerekirse, 4857 sayılı İş Kanununda “Hizmet akdi” sözcüğü terk edilmiş, yerine “İş sözleşmesi” ifadesi kullanılmıştır.

Borçlar Kanunu’nun 313/1 maddesinde, hizmet sözleşmesi; “Hizmet akdi, bir mukaveledir ki onunla işçi, muayyen veya gayri muayyen bir zamanda hizmet görmeyi ve iş sahibi dahi ona bir ücret vermeği taahhüt eder.” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanımda sadece hizmet ve ücret unsurları belirginken, 4857 sayılı yeni İş Kanunu'nda, daha önce Anayasa Mahkemesi ve öğretinin de kabul ettiği gibi “bağımlılık” unsuruna da yer verilmiştir.

Hizmet sözleşmesi her şeyden önce bir iş görme edimini zorunlu kılar. Bu sözleşmeyle sigortalıya yüklenen borç, işveren yararına bir iş görmek, hizmet sunmaktır. Ücret, BK m. 313 anlamında hizmet akdini oluşturan unsurlardandır ve bu unsurun yokluğu durumunda çalışma ya vekalet sözleşmesine, ya da bir sözleşme ilişkisi bulunmaksızın hatır, yardım, dayanışma, arkadaşlık gibi bir nedene dayanmaktadır.

5510 sayılı Kanun'un 6/a, 7/a, 82/2-3 üncü maddeleri hükümlerinde de açıkça görüleceği üzere sigortalılık niteliği için ücret zorunlu unsur değildir. Bilindiği gibi çalıştırılanlar, işe alınmalarıyla sigortalı olurlar ( 5510 SK. m.7/a). maddenin “çalıştırılanlar” sözüne yer verip, aksine, hizmet akdi ile çalıştırılanlar ifadesine yer vermemesi karşısında, zaman ve bağımlılık koşulu gerçekleşmiş ise, ücret koşulu gerçekleşmese de, kişi, sigortalı sayılmalıdır.