muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2017/5103, Karar No: 2017/10261, Tarih: 28.11.2017

**19. Ceza Dairesi         2017/5103 E.  ,  2017/10261 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : 5846 Sayılı Kanuna Aykırılık

HÜKÜM : Mahkumiyet

Yerel Mahkemece bozma üzerine verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun süresi, kararın niteliği ve suç tarihine göre dosya incelendi, gereği görüşülüp düşünüldü:

Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.

Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;

Yükletilen suçun sanık tarafından işlendiğinin kanuna uygun olarak yürütülen duruşma sonucu saptandığı, bütün kanıtlarla aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların temyiz denetimini sağlayacak biçimde ve eksiksiz sergilendiği, özleri değiştirilmeksizin tartışıldığı, vicdani kanının kesin, tutarlı ve çelişmeyen verilere dayandırıldığı,

Eylemin doğru olarak nitelendirildiği ve Kanun'da öngörülen suç tiplerine uyduğu,

Cezanın kanuni bağlamda uygulandığı,

Anlaşılmış ve ileri sürülen başkaca temyiz nedenleri yerinde görülmediği gibi hükümleri etkileyecek oranda hukuka aykırılığa da rastlanmamıştır.

Ancak,

1-Sanığa verilen adli para cezasının taksite bağlandığı hüküm fıkrasında uygulama maddesinin TCK 52/4 olarak gösterilmesi gerekirken, TCK 52/2 olarak gösterilmesi,

2-TCK'nın 52/4. maddesi gereğince; hükümde adli para cezasının ödenmesi için 1 yıldan fazla olmamak kaydıyla süre verilebileceği gibi, taksitler halinde ödeneceği konusunda seçimlik yetki olmasına rağmen her ikisine birlikte hükmedilerek karar verilmesi, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 106/2,3 fıkrasına aykırı olarak infazda yetkinin ödenmeyen adli para cezasının infaz aşamasında hapis cezasına çevrilebileceğinin ihtarı ile yetinilmesi gerekirken adli para cezasının ödenmemesi halinde hapis cezasına çevrilmesi ve adli para cezasının ödenmesi için sanığa 1 yıl süre verilmesi suretiyle infazda yetkinin kısıtlanması,

Bozmayı gerektirmiş ve sanığın temyiz nedenleri bu itibarla yerinde görüldüğünden hükmün BOZULMASINA, bu aykırılık yeniden yargılama yapılmasına gerek olmaksızın düzeltilebilir nitelikte olduğundan, 5320 sayılı Kanun'un 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nın 322. maddesi uyarınca, adli para cezasının taksite bağlandığı hüküm fıkrasındaki "TCK 52/2" şeklindeki ibarenin çıkartılarak yerine "TCK 52/4" ibaresi yazılmak suretiyle, hükümdeki "yasal ihtarlara rağmen ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrilmesine" kısmının çıkartılıp yerine ''ödenmeyen adli para cezasının infaz aşamasında Cumhuriyet Başsavcılığı'nca hapis cezasına çevrilebileceğinin ihtarına'' ibaresi yazılmak suretiyle, adli para cezasının ödenmesi için sanığa 1 yıl süre verilmesine ilişkin hüküm fıkrasının çıkartılması suretiyle başkaca yönleri kanuna uygun bulunan hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 28/11/2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/1529, Karar No: 2019/11814, Tarih: 19.06.2019

**5. Hukuk Dairesi         2019/1529 E.  ,  2019/11814 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanunla değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 10. maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi, taraf vekillerince verilen dilekçeler ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup uyuşmazlık anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü.

- K A R A R -

Mahkemece, uyulan bozma kararı gereğince inceleme ve işlem yapılarak hüküm kurulmuş; karar, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

HUMK'nun 432. maddesi uyarınca nihai kararlara karşı temyiz süresi 15 gün, HUMK'nun 433/2 maddesi uyarınca katılma yoluyla temyiz süresi 10 gündür. Davacı idare vekilinin temyiz dilekçesinin 28.11.2018 günü davalı vekiline tebliğ edildiği, davalı vekilince ise karar 13.12.2018 tarihinde katılma yolu ile temyiz edildiğinden 10 günlük temyiz süresi geçirilmiş olup temyiz dilekçesi süresinde değildir.

Bu nedenle; davalı vekilinin temyiz dilekçesinin süre nedeniyle REDDİNE karar verildikten sonra;

Davacı idare vekilinin temyizi yönünden yapılan incelemede;

Arazi niteliğindeki ... Köyü ... ada ... parsel sayılı taşınmazın zeminine gelir metodu esas alınarak değer biçilmesi yöntem itibariyle doğru olduğu gibi üzerinde yer alan ağaçlara da yaş,cins ve verim durumuna göre bedel belirlenmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir. Ancak;

1-7139 sayılı Kanunla değişik Kamulaştırma Kanununun 10/8 fıkrası gereğince, bozma sonrası tespit edilen fark bedelin karar kesinleşince hak sahibine ödenmek üzere üçer aylık vadeli hesaba yatırılmasına karar verilmemesi,

2-Bedelinin ödenmesine karar verilen ağaçların davacı idareye aidiyetine dair hüküm kurulmaması

Doğru değil ise de; bu yanılgıların giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden,

a-Gerekçeli kararın hüküm fıkrasının 2 nolu bendinin 1. paragrafında (20.149,24 tl kamulaştırma bedelinin)ibaresinden sonra gelmek üzere (7139 sayılı Kanunla değişik Kamulaştırma Kanununun 10/8 fıkrası gereğince karar kesinleşinceye kadar üçer aylık vadeli hesaba yatırılmasına, karar kesinleştikten sonra) ibaresinin eklenmesine

b-Gerekçeli kararın hüküm fıkrasına ayrı bir bent olarak, (Bedeli davalıya ödenen 60 yaşında 1 adet, 15 yaşında 2 adet antep fıstığı ağacının, 15 yaşında 5 adet badem ağacının davacı DSİ ye aidiyetine) cümlesinin eklenmesine

Hükmün böylece DÜZELTİLEREK ONANMASINA, davacı idareden peşin alınan harçların istenildiğinde iadesine, davalıdan peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine ve temyize başvurma harcının Hazineye irad kaydedilmesine, 19/06/2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/29127, Karar No: 2014/13137, Tarih: 12.05.2014

**5. Hukuk Dairesi         2013/29127 E.  ,  2014/13137 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kısmen kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi, davalı DSİ Genel Müdürlüğü vekilince verilen dilekçe ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup uyuşmazlık anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

- K A R A R –

Dava konusu taşınmazın ... Barajı Rezervuar alanında kalması nedeniyle davalı DSİ Genel Müdürlüğü tarafından kamu yararı kararı alındığı, davacılardan ... ile bir kısım davacılar murisleri ... tarafından ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 1967/288 ve ... mirasçıları tarafından ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 1967/251 Esas sayılı dosyaları ile bedel arttırım davaları açıldığı, ... ile bir kısım davacılar murisleri ... tarafından açılan davada mahkemece 17.05.1968 günü “dava konusu taşınmazın mülkiyetinin ihtilaflı olması sebebiyle malikinin henüz belli olmadığı anlaşıldığından Mülkiyet İhtilafı davasının neticesine kadar duruşmanın tehirine”; ... mirasçıları tarafından açılan davada ise 20.02.1980 günü "mülkiyet ihtilafı halledilinceye kadar davanın muameleden kaldırılmasına" karar verildiği, ancak; dosyaların arşivde bulunmaması nedeniyle akıbetinin tespit edilemediği, daha sonra taşınmazın1989 tarihinde davacılar murisleri ve bir kısım davacılarında aralarında bulunduğu malikler adına tescil edildiği anlaşılmakla;

1-Dava konusu taşınmazın kamulaştırılması gereken yerlerden olup olmadığı, idarenin bu taşınmaza ihtiyacı bulunup bulunmadığı, Kamulaştırma Kanununun 21. maddesi uyarınca bu taşınmazın kamulaştırılmasından vazgeçilip geçilmediği davalı DSİ Genel Müdürlüğü’nden,

2-Dava konusu taşınmazın hali hazırda imar planındaki durumu ... Büyükşehir ve ... İlçe Belediye Başkanlıklarından,

Sorularak, alınacak cevaplarla birlikte gönderilmek üzere dosyanın mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE, 12.05.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/15363, Karar No: 2020/663, Tarih: 21.01.2020

**15. Ceza Dairesi         2019/15363 E.  ,  2020/663 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Dolandırıcılık, resmi belgede sahtecilik

HÜKÜM : 1- Sanık ... hakkında,

a) TCK 204/1, 62, 53. 58, maddeleri gereğince mahkumiyet

b) TCK 157/1, 62, 52/2, 53,58. maddeleri gereğince mahkumiyet

2-Sanık ... ... hakkında,

a) TCK 204/1, 62, 53. 58, maddeleri gereğince mahkumiyet

b) TCK 157/1, 62, 52/2, 53,58 maddeleri gereğince mahkumiyet

3-Sanık ... hakkında,

a ) TCK 204/1, 62, 53. 58, maddeleri gereğince mahkumiyet

b) TCK 157/1, 62, 52/2, 53,58. maddeleri gereğince mahkumiyet

Dolandırıcılık ve resmi belgede sahtecilik suçlarından sanıkların mahkumiyetine ilişkin hükümler, O yer Cumhuriyet Savcısı ve sanıklar tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü;

Sanıklardan ...'nın kendisini ... olarak tanıtıp, katılan ...'dan aldığı deri karşılığında sanık ... ...'ın eli ürünü olan suça konu sahte çeki verdikleri, sanık ... tarafından kullanılan araçla derileri taşıdıkları ve katılan ... tarafından bankaya ibrazı ile sahte olduğu anlaşılan çeki düzenleyip kullanmak suretiyle sanıkların dolandırıcılık ve resmi belgede sahtecilik suçlarını işledikleri iddia edildiği olayda,

Sanıklara yüklenen dolandırıcılık eyleminin, 5237 sayılı TCK'nın 158/1-f maddesinde öngörülen banka aracı kılınarak dolandırıcılık suçunu oluşturup oluşturmadığına ilişkin delilleri taktir ve değerlendirmenin bütün suçlar yönünden üst dereceli Ağır Ceza Mahkemesine ait olduğu gözetilerek görevsizlik kararı verilmesi gerekirken yargılamaya devamla yazılı şekilde hüküm kurulması,

Kanuna aykırı olup, O yer Cumhuriyet Savcısı ve sanıkların temyiz itirazları bu nedenle yerinde görüldüğünden, 5320 sayılı Kanun'un 8/1. maddesi gereğince uygulanması gereken 1412 sayılı CMUK'nın 321. maddesi uyarınca, hükmün BOZULMASINA, aynı Kanun'un 326/son maddesi uyarınca sonuç ceza miktarı yönünden sanıkların kazanılmış haklarının saklı tutulmasına, 21/01/2020 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/1173, Karar No: 2017/1777, Tarih: 06.03.2017

**19. Hukuk Dairesi         2017/1173 E.  ,  2017/1777 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

Mahkemece verilen direnme kararının 6763 Sayılı Yasanın 45. md. ile 6100 Sayılı HMK'ya eklenen geçici 4. madde çerçevesinde Dairemizce yeniden yapılan incelemesi sonucunda dosya incelendi, gereği görüşüldü.

- K A R A R -

Dairemizin 09/05/2016 tarih 2016/1290 Esas 2016/8528 Karar sayılı bozma ilamına karşı mahkemece direnilmesi üzerine verilen direnme kararı davacı vekili tarafından süresi içinde temyiz edilmiştir.

6100 sayılı HMK’ya 6763 Sayılı Kanun’un 45. maddesi ile eklenen Geçici 4. madde hükmü gereğince Dairemizce yeniden yapılan inceleme sonucunda Dairemizin bozma kararının usul ve kanuna uygun olduğu anlaşıldığından direnme kararına ilişkin dosyanın temyiz incelemesi için Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna gönderilmesine karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle dosyanın Hukuk Genel Kurulu'na gönderilmek üzere Yüksek Birinci Başkanlığa sunulmasına, 06/03/2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/5433, Karar No: 2017/11099, Tarih: 22.06.2017

**9. Hukuk Dairesi         2017/5433 E.  ,  2017/11099 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ

DAVA : Davacı, ücret farkı alacağının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir.

Hüküm süresi içinde davacı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, davacının davalı işyerinde görev yapmakta iken, sendikaya üye olduktan sonra ücretinin, tek taraflı olarak günlük bazda, daha önceki ücretinden daha aşağı düşürüldüğünü, daha sonra TİS' de öngörülen ücret artışlarının müvekkilinin ücretlerine eklendiğini, ancak başlangıçta yapılan indirim nedeniyle ücretinin sürekli eksik hesaplandığını, 4857 Sayılı Yasanın 62. maddesindeki düzenlemeye göre işçi ücretlerinden her ne şekilde olursa olsun eksiltme yapılamayacağını, bu itibarla eksik ödenen ücret alacaklarının, iş sözleşmesinin davalı şirket tarafından feshedildiği tarihten geriye dönük 5 yıllık süre başlangıcından itibaren hesaplanarak ödenmesi gerektiğini belirterek, fark ücret alacağının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili, .... nin 14/04/2006 tarihinde kurulduğunu, 24/07/2006 tarihinde ... ile imzalanan işletme devir hakkı sözleşmesi gereği ..., ..., ... bölgelerinin işletme hakkını devraldığını, şirketin daha kurulmadığı döneme ilişkin olarak açılan davayla sorumlu tutulmaya çalışıldığını, bu nedenle husumet nedeni ile de davanın reddini, davanın 2005 yılından beri süregelen bir uygulamaya ilişkin olarak açıldığını, davacının 2005 yılından beri ücretini bu şekilde aldığını ve bu duruma ilişkin herhangi bir itirazda bulunmadığını, dolayısı ile talep konusu alacakların zamanaşımına uğradığını, ... Elektrik A.Ş. nin 28/05/2013 tarihi itibariyle özelleştirme sonucunda Kamu niteliğini kaybettiğini, özel şirket vasfını kazandığını, davacının taleplerinin daha önceki kamu dönemine ilişkin olması nedeniyle özelleştirilen şirketlerin kamuda iken yaptıkları işlemlere ilişkin davaların idari yargıda görülmesi gerektiğini, 2005 yılından beri uygulanan kadro değişikliğine ilişkin olarak uzunca bir süre itiraz etmeden çalışan davacının açtığı davanın iyi niyet ve dürüstlük kuralı ile bağdaşmadığını, uygulamanın işverenden değil TİS den kaynaklandığını, şirketin uygulamasının TİS hükümlerine uygun olduğunu, davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece yapılan yargılama sonunda, davacının davalı .... de 24/12/2004 tarihinde elektrik teknisyeni olarak işe başladığı, iş sözleşmesinin davalı şirket tarafından 27/07/2013 tarihinde feshedildiği, davalı işyerinde 29,20 TL. günlük brüt ücretle çalışmakta iken TİS tarafı TES İş Sendikasına üye olduğu ve TİS hükümleri gereğince ücretinin 25,42 TL. ye düşürüldüğü kabul edilmekle birlikte, davacının sendika üyeliğinden sonra TİS hükümlerinden yararlanmak suretiyle çalışmasına devam ederken, TİS hükümleri kapsamında çıplak ücretine ek olarak, iş güçlüğü, bakım tazminatı, sosyal yardım, gıda yardımı, ikramiye, elektrik yardımı, giyim yardımı gibi ek haklardan yararlanmaya başlamış olup TİS den kaynaklanan bu yardımların temel ücretine eklenmesi durumunda, önceki ücretinin üzerinde hak ediş elde ettiği, davacının sendikaya üye olarak bu sendikaya kendi adına işlem yapma yetkisi tanıdığı ve buna dayalı olarak davacının üye olduğu sendikanın davalı ile TİS yaparak 4857 Sayılı Yasanın 62 ve 22. maddesine uygun olarak da işçinin ayrıca yazılı onayının alınmasının gerekmediği, her ne kadar davacının sendika üyeliği öncesinde almakta olduğu temel ücrette düşüş gerçekleşmiş ise de; TİS kapsamında çalışmaya bağlı olarak aldığı haklarla birlikte yapılan değerlendirmede davacının günlük ücretinde olumsuz bir değişim oluşmadığı ve bu dönemde adına eksik tahakkuk gerçekleşmediğinin bilirkişi incelemesi sonucu yapılan hesaplama ile ortaya konulmuş olması; üyelik öncesindeki ücrete TİS hükümlerinin uygulanmasını istemenin TİS hükümleriyle çatışacağı gibi, daha önce üye olan sendikalı işçilerle eşitsizliğe yol açacağı; 4857 sayılı Yasanın 62. maddesinin, işçi ücretinde eksiltmeyi yasakladığı ve hesap unsurlarında değişiklik olmakla birlikte davacının eylemli olarak aldığı ücrette herhangi bir eksilme olmayıp, artış gerçekleştiği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı davacı vekili temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

Mahkemenin de tespit ettiği gibi dava, davacı işçinin sendikaya üye olup TİS imzalandıktan sonra rızası dışında düşürülen çıplak ücreti nedeniyle ile eksik ödenen fark ücreti ile TİS'de öngörülen ücret artışlarının düşürülen ücret üzerinden hesaplanması nedeniyle kademeli olarak eksik hesaplanan ücret alacaklarının tamamının davalı işverenden tahsili istemine ilişkindir. Burada uyuşmazlık yetkili sendikalar tarafından düzenlenen ve davacı işçiye uygulanan İşletme Toplu İş Sözleşmesi'nin ücrete ilişkin hükümlerinin ve Protokolün yasaya aykırı olup olmadığı ve buna bağlı olarak davacının ödenmemiş fark işçilik alacaklarının bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

Toplu iş sözleşmesi, işçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında, iş sözleşmesinin (hizmet akdinin) yapılması, muhtevası ve sona ermesi ile ilgili hükümleri düzenlemek için yapılan, tarafların karşılıklı hak ve borçlarını, toplu iş sözleşmesinin uygulanması ve denetimi ile uyuşmazlıkların çözüm yollarına ilişkin hükümleri de içerebilen yazılı bir sözleşmedir (Ç. Nuri, İş Hukuku Dersleri, Eylül 2009, Yenilenmiş 22. Bası, s. 504).

Davacının işe girdiği ve sözleşme imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan mülga 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu'nun 6. maddesinde, “Toplu iş sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe hizmet akitleri toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz. Hizmet akitlerinin toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır. Hizmet akdinde düzenlenmeyen hususlarda toplu iş sözleşmesindeki hükümler uygulanır.

Toplu iş sözleşmesinde hizmet akitlerine aykırı hükümlerin bulunması halinde hizmet akdinin işçi lehindeki hükümleri geçerlidir.” hükmü öngörülmüştür.

07.11.2012 tarih ve 28460 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 18.10.2012 tarih ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 36. maddesine göre de, toplu iş sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe iş sözleşmeleri toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz. İş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır. Toplu iş sözleşmesinde iş sözleşmelerine aykırı hükümlerin bulunması hâlinde ise iş sözleşmesinin işçi yararına olan hükümleri geçerlidir.

2822 sayılı Kanun'un 6/II. maddesinde (6356 sayılı Kanun'un 36/I. maddesinde) yer alan ve iş hukukunun işçiyi sosyal bakımdan koruma düşüncesinden doğan yararlılık ilkesi (işçi lehine şart ilkesi) emredici bir hukuk kuralı olarak düzenlenmiş olduğundan, sosyal tarafların yararlılık ilkesini bertaraf etmeleri mümkün değildir (M. Ekonomi, Toplu İş Sözleşmesinin Niteliği, Hükümleri, Uygulanma Alanı ve Sona Ermesi Konusunda Yargıtay Kararlarının Değerlendirilmesi, Toplu İş İlişkilerini Düzenleyen Yeni Yasalar Karşısında Önceki Yargıtay Kararlarının Değerlendirilmesi, Ankara 1984, s. 65-66; P. Soyer, Toplu Sözleşme Hukukunda Yararlılık İlkesi, Ankara 1991, s. 18-20). Dolayısıyla, toplu iş sözleşmesinin taraflarının işçi yararına çalışma koşullarını içeren anlaşmaları yasaklayıcı kayıtları da, hiçbir hüküm doğurmayacak ve işçiye yararlı iş sözleşmeleri toplu iş sözleşmesi karşısında geçerli kalacaktır (K. Tunçomağ, Toplu İş Sözleşmesinin Düzenleyici Kısmı ve İşçiye Yararlılık Esası, İstanbul Üniversitesi Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi, 1971, S. 8, s. 18 vd.). Buna göre, toplu iş sözleşmesinin taraflarının “mutlak emredici” nitelikte düzenleme yapamayacakları sonucu çıkmaktadır. Dolayısıyla, toplu iş sözleşmesinin normatif hükümleri ya nispi emredicidir ya da yedek hukuk kuralı niteliğindedir. Teorik açıdan nispi emredicilik niteliği taşıyan toplu iş sözleşmesi hükümlerinin tümü açısından yararlılık ilkesi uygulanma olanağına sahiptir. Ancak, pratikte bazı normatif hükümler bakımından yararlılık ilkesinin uygulanması söz konusu olmayabilir. Bunun tipik örneği iş sözleşmesinin yapılmasına ilişkin hükümlerdir (Soyer, s. 45).

İş sözleşmesinde olan ve toplu iş sözleşmesine aykırı hüküm şayet işçi yararına ise “işçiye yararlılık ilkesi” gereği söz konusu hükmün geçerliliği yasa hükmüdür.

İş sözleşmesinin hükümlerinin, toplu iş sözleşmesine kıyasla, işçinin daha yararına olup olmadığının belirlenmesinde bir kaç ölçüte başvurulmaktadır.

Bunlardan birinci ölçüt, toplu iş sözleşmesinin hükmü ile iş sözleşmesi hükmü arasında bir karşılaştırma yapılmasıdır. Bu durumda, iş sözleşmesinde yer alan bir düzenlemenin, örneğin, ücretin toplu iş sözleşmesindeki ücretten daha yukarıda olup olmadığı araştırılmalıdır (Tunçomağ, s. 26; E. İnce, Toplu Pazarlık Hukuku, İşletmelerde İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, İnsangücü Yönetimi, C. III, Kitap 2, İstanbul 1985, s. 21; T. Esener, İş Hukuku, Ankara 1978, s. 407).

İkinci ölçüt, işçiye yararlılığın, tek bir işçinin çıkarlarına göre takdir edilmesidir. Bunun sonucunda, iş sözleşmesindeki bir hükümle, toplu iş sözleşmesindeki hüküm karşılaştırılacak ve tek bir işçi açısından yararlı olup olmadığı araştırılacaktır. Bu ölçütte, bütün işçilerin yararına olup olmadığı araştırılmayacaktır (Tunçomağ, s. 26-27; İnce, s. 21).

İkinci ölçüt, işçiye yararlılığın, tek bir işçinin çıkarlarına göre takdir edilmesidir. Bunun sonucunda, iş sözleşmesindeki bir hükümle, toplu iş sözleşmesindeki hüküm karşılaştırılacak ve tek bir işçi açısından yararlı olup olmadığı araştırılacaktır. Bu ölçütte, bütün işçilerin yararına olup olmadığı araştırılmayacaktır (Tunçomağ, s. 26-27; İnce, s. 21).

Üçüncü ölçüt ise, işçiye yararlılığın objektif olarak değerlendirilmesidir (Tunçomağ, s. 26-27; İnce, s. 21). Objektif değerlendirme, iş hukukunda yürüyen esaslara uygun bir değerlendirme yapmak, demektir. Örneğin, toplu iş sözleşmesindeki çalışma süresinin uzatılması karşılığında oldukça yüksek bir ücret öngörülmüş olsa dahi, genellikle işçi yararına değildir. Zira, işçiler uzun yıllardan beri, iş süresinin kısaltılmasının mücadelesini yapmışlardır. Bu nedenle, toplu iş sözleşmesindeki çalışma süresini uzatan anlaşma, işçi yararına değildir (Tunçomağ, s. 27-28; Esener, s. 410).

Son olarak da, bir iş sözleşmesi hükmünün işçi yararına olup olmadığı yönü şüpheli ise, toplu iş sözleşmesinin uygulanması tercih edilmelidir. Bu sonuca, toplu iş sözleşmesinin normatif hükümlerinin işçiyi koruyucu amacından ulaşılmaktadır (Tunçomağ, s. 30).

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, toptan bir yararlılıktan çok, 2822 sayılı Kanun'un 6/II. maddesinin (6356 sayılı Kanun'un 36/I. maddesinin) metninden anlaşılacağı üzere tek lehe hüküm olması yeterlidir. Toplu iş sözleşmesi ile verilen tüm haklar dikkate alındığında, işçi iş sözleşmesine göre daha avantajlı olabilir ise de, bu tek başına yeterli değildir. Özellikle kök ücret konusunda, iş sözleşmesi lehe ise kök ücretin yüksekliği, Toplu İş Sözleşmesindeki ücretle birlikte diğer sosyal hakları da etkileyeceğinden kök ücretin toptan bir etkisinin de olacağı açıktır.

Ayrıca belirtmek gerekir ki yararlılık (işçi yararına şart) ilkesi, mutlak emredici niteliği ile Toplu İş Sözleşmesinde geçerli olan düzen ilkesi ile Anayasa’nın 10, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 5. Maddesindeki eşitlik ilkesinden önce uygulanır.

Nitekim bu ilkeler Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 02.12.2015 gün ve 2015/9-990 Esas, 2015/2743 Karar sayılı kararında da benimsenmiştir.