muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2021/18642, Karar No: 2022/4370, Tarih: 06.04.2022

Somut olayda, adı geçen şüpheli hakkında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurmak suçundan dolayı yapılan soruşturma sonucunda Bursa Cumhuriyet Başsavcılığınca verilen 30/05/2019 tarihli ve 2019/17276 soruşturma, 2019/1519 sayılı kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararının 18/07/2019 tarihinde şüpheliye tebliğ edildiği, anılan kararın itiraz edilmeksizin kesinleştiği, şüphelinin denetimli serbestlik tedbiri kapsamında Bursa Denetim Serbestlik Müdürlüğünün 02/08/2019 tarihli ve 2019/3834 DS sayılı yazısıyla Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne (Amatem) sevk edildiği, anılan kurum tarafından şüphelinin tedavi gereklerine uygun davranmadığının ve 05/09/2019 tarihli programa katılmadığının 12/11/2019 tarihli yazıyla bildirildiği, bu defa şüpheliye 27/11/2019 tarihli uyarı yazısının 10/01/2020 tarihinde tebliğ edildiği, şüphelinin hakkındaki denetimli serbestlik kararından haberdar olmasına rağmen 10 gün içerisinde müracaat etmemesi üzerine kayıtların kapatıldığı anlaşılmakla, adı geçen suç nedeniyle açılan davada "kovuşturma şartı" olan "ısrar koşulu"nun gerçekleştiği cihetle, yargılamaya devamla esas hakkında bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde durma kararı verilmesinde isabet görülmemiştir.” denilerek Bursa 23. Asliye Ceza Mahkemesinin 30/03/2021 tarihli ve 2020/426 esas, 2021/251 sayılı kararının 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 309. maddesi uyarınca bozulması istenilmiştir.

C-) Konunun Değerlendirilmesi:

Şüpheli ... hakkında, 22/02/2019 ve 04/06/2019 tarihinde işlediği iddia olunan kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçlarından yapılan soruşturma sonucunda, Bursa Cumhuriyet Başsavcılığının 30/05/2019 tarihli ve 2019/17276 soruşturma, 2019/1519 karar sayılı "5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 191/2. maddesi gereğince beş yıl süre ile kamu davası açılmasının ertelenmesine, bir yıl süre ile denetimli

serbestlik tedbiri uygulanmasına, denetimli serbestlik süresi içerisinde tedaviye tabi tutulmasına" dair kararın kesinleşmesini takiben, şüphelinin yükümlülük ihlalinde ısrar ettiğinden bahisle kamu davası açılması üzerine yapılan yargılama sonucunda, Bursa 23. Asliye Ceza Mahkemesinin 30/03/2021 tarihli ve 2020/426 esas, 2021/251 sayılı kararı ile ısrar şartının gerçekleşmediği gerekçesiyle “davanın durmasına” karar verilmiştir.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 191/2. maddesinde, "Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında ... beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir." ve 191/4. maddesinde “Kişinin, erteleme süresi zarfında;

a) Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi,

b) Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması,

c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması hâlinde, hakkında kamu davası açılır.” şeklindeki düzenlemelere yer verildiği,

a) Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi,

b) Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması,

c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması hâlinde, hakkında kamu davası açılır.” şeklindeki düzenlemelere yer verildiği,

Somut olayda, şüpheli hakkında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan yapılan soruşturma sonucunda Bursa Cumhuriyet Başsavcılığınca verilen 30/05/2019 tarihli ve 2019/17276 soruşturma, 2019/1519 sayılı kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararının şüpheliye usulüne uygun şekilde tebliğ edildiği, kararın itiraz edilmeksizin kesinleştiği, şüphelinin çağrı yazısı tebliğinden sonra ceza infaz kurumundan tahliye edilmesinin ardından müdürlüğe başvurduğu, Bursa Denetim Serbestlik Müdürlüğünün 02/08/2019 tarihli ve 2019/3834 DS sayılı yazısıyla Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi'ne (Amatem) sevk edildiği, şüphelinin tedavi gereklerine uygun davranmadığının ve 05/09/2019 tarihli randevusuna gitmediğinin 12/11/2019 tarihli yazıyla bildirildiği, uyarılmasına karar verildiği, 27/11/2019 tarihli uyarı yazısının 10/01/2020 tarihinde şüpheliye usulüne uygun şekilde tebliğ edildiği, şüphelinin uyarılmasına rağmen 10 gün içerisinde müdürlüğe başvurmaması nedeniyle infaz kaydının kapatıldığı anlaşıldığından; kovuşturma şartı olan “ısrar şartı”nın gerçekleştiği, mahkemece yargılamaya devamla esas hakkında bir karar verilmesi gerektiği gözetilmeden “durma kararı” verilmesi kanuna aykırı olup kanun yararına bozma istemi yerinde görülmüştür.

D-) Karar:

Yukarıda açıklanan nedenlerle, kamu davasına devamla esastan inceleme yapılarak bir karar verilmesi gerektiği gözetilmeden “kamu davasının durmasına” karar verilmesi kanuna aykırı olup kanun yararına bozma istemi yerinde görüldüğünden Bursa 23. Asliye Ceza Mahkemesinin 30/03/2021 tarihli ve 2020/426 esas, 2021/251 sayılı kararının 5271 sayılı CMK'nın 309. maddesinin 3. fıkrası gereğince kanun yararına BOZULMASINA, aynı Kanun'un 309. maddesinin 4. fıkrasının (a) bendi uyarınca gerekli işlemin yapılması için dosyanın Adalet Bakanlığına iletilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesine, 06/04/2022 tarihinde oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/3751, Karar No: 2012/12151, Tarih: 08.11.2012

**(Kapatılan) 18. Hukuk Dairesi         2012/3751 E.  ,  2012/12151 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Dava dilekçesinde, Kamulaştırma Yasasının 4650 Sayılı Yasayla değişik hükümleri uyarınca, kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmaz malın idare adına tescili istenilmiştir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Y A R G I T A Y K A R A R I

02.11.2011 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 662 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 58. maddesi ile “10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun eki (I) sayılı cetvelin 48 inci ve 51 inci sıraları ile anılan Kanunun eki (II) sayılı cetvelin "B) Özel Bütçeli Diğer İdareler" bölümünün 19 uncu sırası yürürlükten kaldırılmış, anılan Kanunun eki (II) sayılı cetvelin "B) Özel Bütçeli Diğer İdareler" bölümüne "42) Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü" sırası eklenmiştir” hükmü getirilmiştir. Yapılan bu düzenleme ile özel bütçeli idareler kapsamına alınan Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün, 492 sayılı Harçlar Yasasının 13/J maddesi hükmünden kaynaklanan yargı harçlarından muafiyetinin ortadan kalktığı gözetilerek ve HUMK nun 2494 sayılı Kanun ile değiştirilen 434. maddesinin 3. fıkrası hükmü uyarınca gerekli tebligat yapılarak, davacı taraftan alınması gereken temyiz harcının alınmasından sonra dosyanın temyiz incelemesi yapılmak üzere gönderilmesi, aksi halde aynı fıkra hükmüne göre mahkeme kararının temyiz edilmemiş sayılmasına karar verilmesi için dosyanın mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE, 08.11.2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/597, Karar No: 2016/452, Tarih: 29.11.2016

**Ceza Genel Kurulu         2014/597 E.  ,  2016/452 K.**

**"İçtihat Metni"**

Yargıtay Dairesi : 15. Ceza Dairesi

Nitelikli dolandırıcılık suçundan sanığın TCK'nun 158/1-b, 52/2-4 ve 53. maddeleri gereğince 3 yıl hapis ve 5.000 Lira adli para cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna ve taksitlendirmeye ilişkin, Edirne 1. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 15.11.2011 gün ve 56-159 sayılı hükmün sanık tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 15. Ceza Dairesince 28.04.2014 gün ve 19429-8089 sayı ile;

“Sanık hakkında sabıka kaydında yer alan mahkûmiyet kayıtlarına göre koşulları bulunduğu halde tekerrür hükümlerinin uygulanmaması aleyhte temyiz bulunmadığından bozma nedeni sayılmamıştır.

Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için; failin bir kimseyi, kandırabilecek nitelikte hileli davranışlarla hataya düşürüp, onun veya başkasının zararına, kendisine veya başkasına yarar sağlaması gerekmektedir. Hile nitelikli bir yalandır. Fail tarafından yapılan hileli davranış belli oranda ağır, yoğun ve ustaca olmalı, sergileniş açısından mağdurun inceleme olanağını ortadan kaldıracak nitelikte bir takım hareketler olmalıdır. Kullanılan hileli davranışlarla mağdur yanılgıya düşürülmeli ve bu yanıltma sonucu yalanlara inanan mağdur tarafından sanık veya bir başkasına haksız çıkar sağlanmalıdır. Hilenin kandırıcı nitelikte olup olmadığı olaysal olarak değerlendirilmeli, olayın özelliği, fiille olan ilişkisi, mağdurun durumu, kullanılmışsa gizlenen veya değiştirilen belgenin nitelikleri ayrı ayrı nazara alınmalıdır.

Dolandırıcılık suçunun, kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle işlenmesi TCK'nun 158/1-b bendinde, bu suçun temel şekline göre daha ağır ceza ile cezalandırılmayı gerektiren bir durum olarak kabul edilmiştir. Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlar, başkalarına güven duymaya, sığınmaya en fazla ihtiyaç duyduğu anlardır. Kişinin örneğin doğal bir afete veya trafik kazasına maruz kalmasından ya da hastalığı yüzünden içine düştüğü çaresizlikten yararlanılarak aldatılması daha kolaydır. Zor ve tehlikeli durumda olduğunu söyleyerek menfaat sağlanması, acıma ve yardım duygularının kötüye kullanılması suretiyle suçun işlenmesindeki kolaylık nedeniyle bu hâl ağırlaştırıcı neden sayılmıştır. Bir yakınının hastanede, karakolda, cezaevinde, vb. zor veya tehlikeli bir durumda olduğundan bahisle, ona götürülmek üzere para ve eşya olarak mağduru dolandıran kimse, onun, merhamet, acıma, yardıma koşma, korku ve telaşa kapılma duygularını sömürmektedir. Tehlikeli durumun gerçekte var olmadığı halde mağdurun buna inandırılmış olması nitelikli halin uygulanması için yeterlidir. Yalan da olsa mağdur gerçekte düşmüş olabileceği tehlikeli durum veya zor şartlar içine düşmekte ve o durumun gerektirdiği ruhsal ve psikolojik tepkilerle hareket etmektedir.

Somut olayda; sanığın olay tarihinde Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi nefroloji bölümünde yatarak tedavi gören hastasına refakatçi olarak bulunan katılanın yanına gelerek kendisini hastane görevlisi olarak tanıttığı, diyaliz için giden hastaya yardımcı olduğu, eline bir serumu verip 'bunu tut hastaya takacağız' dediği, peşinden 3 adet kağıt verip 'hemşireye onaylat ayrıca vezneye 2.400 Lira yatması gerekiyor' demesi üzerine katılanın '750 Lira param var' dediği, sanığın 'değerli eşyaları emanete alıyoruz' sözüne inanan katılanın iki adet bilezik ve 750 Lira parayı sanığa verdiği şeklinde gerçekleştiği iddia olunan olayda,

Dosya içeriği ve oluşa göre, TCK'nun 158/1-b maddesindeki nitelikli dolandırıcılık suçunun gerçekleşebilmesi için sanığın mağdurun 'içinde bulunduğu tehlikeli veya zor şartlardan' yarar elde etmesi gerekmekte olup olayda tedavisi hastane ortamında devam eden hastanın 'tehlikeli durum veya zor şartlar' kapsamında bulunduğundan söz edilemeyeceği, katılana hastane görevlisi olduğu izlenimi vererek tedavi için para isteyip hile ile ikna ederek alan sanığın eyleminin TCK'nın 157/1. maddesi kapsamında basit dolandırıcılık suçu vasfında bulunduğu gözetilmeden yazılı şekilde nitelikli dolandırıcılık olarak kabulü ile TCK’nun 158/1-b maddesi ile hüküm kurulması” isabetsizliğinden bozulmasına karar verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise; 22.05.2014 gün ve 2012/21647 sayı ile;

“Sanığın olay tarihinde Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi nefroloji bölümünde yatarak tedavi gören hastasına refakatçi olarak bulunan katılanın yanına gelerek kendisini hastane görevlisi olarak tanıttığı, diyaliz için giden hastaya yardımcı olduğu, eline bir serumu verip 'bunu tut hastaya takacağız' dediği, peşinden üç adet kağıt verip 'hemşireye onaylat ayrıca vezneye 2.400 Lira yatması gerekiyor' demesi üzerine katılanın '750 Lira param var' dediği, sanığın 'değerli eşyaları emanete alıyoruz' sözüne inanan katılanın iki adet bilezik ve 750 Lira parayı sanığa verdiği şeklinde gerçekleştiği iddia olunan olayda, sanığın eyleminin 5237 Sayılı TCK'nun 158/1-b maddesinde düzenlenen 'kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle dolandırıcılık' suçunu mu, yoksa 5237 sayılı TCK'nun 157/1 maddesinde düzenlenen 'basit dolandırıcılık' suçunu mu oluşturacağı hususu itirazımızın özünü oluşturmaktadır.

Konunun açıklığa kavuşturulması bakımından, basit dolandırıcılık suçu ile kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle dolandırıcılık suçuna kısaca değinmekte fayda vardır.

Dolandırıcılık suçu 765 sayılı TCY’nın 503. maddesinde; 'Her kim, bir kimseyi hulûs ve saffetinden bilistifade kandıracak mahiyette sanialar veya hileler yaparak hataya düşürüp o kimsenin veya aharın zararına kendisine veya başkasına haksız bir menfaat temin ederse üç aydan üç seneye kadar hapis ve elli liradan aşağı olmamak üzere ağır cezayı nakdi ile cezalandırılır.

Eğer bu cürüm:

Dolandırıcılık suçu 765 sayılı TCY’nın 503. maddesinde; 'Her kim, bir kimseyi hulûs ve saffetinden bilistifade kandıracak mahiyette sanialar veya hileler yaparak hataya düşürüp o kimsenin veya aharın zararına kendisine veya başkasına haksız bir menfaat temin ederse üç aydan üç seneye kadar hapis ve elli liradan aşağı olmamak üzere ağır cezayı nakdi ile cezalandırılır.

Eğer bu cürüm:

1. Meslek ve vazifeleri icabatını icra sırasında avukatlar ve dâva vekilleri ve alelumum vekiller ile müessesat müdürleri tarafından,

2. Resmi bir dairenin yahut menafil âmmeye hadim bir müessesel hayriyenin zararına olarak,

3. Bir kimseyi askerlikten kurtarmak bahanesiyle,

İşlenmiş olursa ceza bir seneden beş seneye kadar hapistir' şeklinde düzenlenmiş iken, 29.11.1990 gün ve 20710 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 3679 sayılı Yasanın 25. maddesi ile tamamen değiştirilerek 'Bir kişiyi kandırabilecek nitelikte hile ve desiseler yaparak hataya düşürüp onun veya başkasının zararına, kendisine veya başkasına haksız bir menfaat sağlayan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis ve sağladığı haksız menfaatin bir misli kadar ağır para cezası verilir.

Fiili, mağdurda esasen var olan hatadan, hile ve desise kullanmak suretiyle yararlanarak gerçekleştiren kişi hakkında da birinci fıkrada yazılı ceza uygulanır' şekline dönüştürülmüş, 3679 sayılı Yasanın 26. maddesi ile de 504. madde tümüyle değiştirilerek dolandırıcılık suçunun nitelikli halini düzenleyen yeni 504. madde oluşturulmuş ve 503. maddenin değişiklikten önceki halinde yer alan bentler yeniden düzenlenen 504. maddeye taşınmıştır.

1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5237 sayılı TCK’nun 'Dolandırıcılık' başlıklı 157. maddesinde; '…Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası verilir' şeklinde dolandırıcılık suçunun temel şekli düzenlenmiş olup, anılan Yasanın 158. maddesinde ise dolandırıcılık suçunun nitelikli halleri on bent halinde sayılmıştır.

Dolandırıcılık suçunun maddi unsurunun hareket kısmı, 765 sayılı TCK’nun 503. maddesinde bir kimseyi kandırabilecek nitelikte hile ve desiseler yapmak olduğu halde, 5237 sayılı TCK’nun 157. maddesinde ise hileli davranışlarla bir kimseyi aldatmak olup, 765 sayılı Yasada yer alan desise kavramına 5237 sayılı TCK'da yer verilmemiş, hileye desiseyi de kapsayacak şekilde geniş bir anlam yüklenmiştir.

Ayrıca, 765 sayılı TCK’nun 503. maddesinde hile ve desisenin bir kişiyi kandırabilecek nitelikte olması gerektiği madde metninde açıkça belirtildiği halde, 5237 sayılı TCK’nun 157. maddesinde yalnızca hileli davranıştan söz edilmiş, hileli davranışın kişiyi kandırabilecek nitelikte olması gerektiği belirtilmemiştir. Dolayısıyla her türlü hileli davranışın dolandırıcılık suçunu oluşturup oluşturmayacağının belirlenmesi gerekmektedir.

Ayrıca, 765 sayılı TCK’nun 503. maddesinde hile ve desisenin bir kişiyi kandırabilecek nitelikte olması gerektiği madde metninde açıkça belirtildiği halde, 5237 sayılı TCK’nun 157. maddesinde yalnızca hileli davranıştan söz edilmiş, hileli davranışın kişiyi kandırabilecek nitelikte olması gerektiği belirtilmemiştir. Dolayısıyla her türlü hileli davranışın dolandırıcılık suçunu oluşturup oluşturmayacağının belirlenmesi gerekmektedir.

Yasa koyucu 5237 sayılı TCK’nun 157. maddesinde hilenin tanımını yapmamış, suçun maddi konusunun hareket kısmını oluşturan hileli davranışların nelerden ibaret olduğunu belirtmemiş, bilinçli olarak bu hususu öğreti ve uygulamaya bırakmıştır.

Hile, Türk Dili Kurumu sözlüğünde, 'birini aldatmak, yanıltmak için yapılan düzen, dolap, oyun, desise, entrika' (Türk Dil Kurumu, Türkçe Sözlük, s.891) şeklinde,

Uygulamadaki yerleşmiş kabule göre ise; 'Hile nitelikli yalandır. Yalan belli oranda ağır, yoğun ve ustaca olmalı, sergileniş açısından mağdurun denetleme olanağını ortadan kaldırmalıdır. Kullanılan hile ile mağdur yanılgıya düşürülmeli ve yanıltma sonucu kandırıcı davranışlarla yalanlara inanan mağdur tarafından sanık veya başkasına haksız çıkar sağlanmalıdır... hileli davranışın aldatacak nitelikte olması gerekir. Basit bir yalan hileli hareket olarak kabul edilemez' biçiminde tanımlanmış,

Öğretide ise hile ile ilgili olarak; 'olaylara ilişkin yalan açıklamaların ve sarf edilen sözlerin doğruluğunu kuvvetlendirecek ve böylece muhatabın inceleme eğilimini etkileyebilecek yoğunluk ve güçte olması ve bu bakımdan gerektiğinde bir takım dış hareketler ekleyerek veya böylece var olan halden ve koşullardan yararlanarak, almayacağı bir kararı bir kimseye verdirtmek suretiyle onu aldatması, bu suretle başkasının zihin, fikir ve eylemlerinde bir hata meydana getirmesidir' (Dönmezer, Kişilere ve Mala Karşı Cürümler 2004, sf. 453), 'objektif olarak hataya düşürücü ve başkasının tasavvuru üzerinde etki meydana getiren her türlü davranıştır' (Tezcan/Erdem/Önok, Teorik ve Pratik Ceza Hukuku 2006, sf. 558), 'hile, oyun, aldatma, düzen demektir. Objektif olarak hataya düşürücü ve başkasının tasavvuru üzerinde etki doğurucu her davranış hiledir' (Centel/Zafer/Çakmut, Kişilere Karşı Suçlar 2007, Cilt I. sf. 452) biçiminde tanımlara yer verilmiştir. Hileli davranışlar kavramının ne anlama geldiği konusunda 5237 sayılı TCK’da herhangi bir açıklık bulunmadığından, bu husus 765 sayılı TCK dönemindeki uygulama ve içtihatlarda ortaya konulan ve öğretideki görüşlerle de desteklenen ilkeler göz önünde bulundurularak çözüme kavuşturulmalıdır.

Bu bağlamda, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 24.11.1998 gün ve 280-359 sayılı kararında; 'Hile ve desisenin kandırıcılık niteliği, yöneldiği kişi veya kişilerin aldanma yeteneği diğer bir deyişle subjektif durumları itibariyle olaysal olarak değerlendirmelidir. Objektif bir değerlendirme ile kandırıcılık niteliği belirlenmeye çalışıldığı takdirde herkes için genel ve objektif bir ölçütün bulunmasındaki zorluk yanında daha çabuk kandırabilecek zeka seviyesine sahip insanlar hukuki korunmadan yoksun kalacaklardır. Bu nedenle hile ve desisenin kandırıcılık niteliğine ulaşıp ulaşmadığı her somut olayda, olayın özelliği, mağdurun durumu, faille olan ilişkisi, kullanılan hile, desise vb. kriterler ayrı ayrı ele alınarak yargıç tarafından değerlendirilmelidir' görüşüne yer verilmiş olup, Genel Kurul ve Özel Dairelerin bu ve benzeri kararlarında ortaya koyduğu ilkeler göz önünde bulundurulduğunda, esasen, hangi davranışların hileli olup olmadığı ve bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiği yolunda genel bir kural koymak oldukça zor olmakla birlikte, olaysal olarak değerlendirme yapılmalı, olayın özelliği, mağdurun durumu, fiille olan ilişkisi, kullanılmışsa gizlenen veya değiştirilen belgenin nitelikleri ayrı ayrı nazara alınmak suretiyle sonuca ulaşılmalıdır.

Failin davranışlarının hileli olup olmadığının belirlenmesi noktasında öğretide de şu görüşlere yer verilmiştir; 'Hangi hareketin aldatmaya elverişli olduğu somut olaya göre ve mağdurun içinde bulunduğu duruma göre belirlenmelidir. Bu konuda önceden bir kriter oluşturmak olanaklı değildir' (Prof. Dr. Özbek, Veli Özer-Yrd. Doç. Dr. Kanbur, M.Nihat- Dr. Doğan, Koray-Arş. Gör. Bacaksız, Pınar- Arş. Gör. Tepe, İlker, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, 2010, sf.687), 'Hileli davranışın anlamı birtakım sahte, suni hareketler ile gerçeğin çarpıtılması, gizlenmesi ve saklanmasıdır' (Prof. Dr. Soyaslan, Doğan, Ceza Hukuku Özel Hükümler, 6. Baskı, sf.343), 'Hilenin, mağduru hataya sürükleyecek nitelikte olması yeterlidir; ortalama bir insanı hataya sürükleyecek nitelikte olması aranmaz. Bu nedenle, davranışın hile teşkil edip etmediği muhataba ve olaya göre değerlendirilmelidir.' (Centel/Zafer/Çakmut, Kişilere Karşı İşlenen Suçlar, 2007, Cilt I., sf.457)

Dolandırıcılık suçunun nitelikli hali olan 5237 sayılı TCK'nun 158/1-b maddesinde düzenlenen 'kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak' suretiyle dolandırıcılık suçuna gelince;

Bu nitelikli hal, 765 sayılı TCK'nun 504/5 numaralı bendinde düzenlenen nitelikli dolandırıcılık suçunun kısmen değişik biçimde karşılığını oluşturmaktadır.

Dolandırıcılık suçunun nitelikli hali olan 5237 sayılı TCK'nun 158/1-b maddesinde düzenlenen 'kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak' suretiyle dolandırıcılık suçuna gelince;

Bu nitelikli hal, 765 sayılı TCK'nun 504/5 numaralı bendinde düzenlenen nitelikli dolandırıcılık suçunun kısmen değişik biçimde karşılığını oluşturmaktadır.

Kanun koyucu, kişilerin içinde bulundukları tehlikeli durum veya zor şartlarda, başkalarına en fazla güven duymaya ihtiyaç duyduğu gerçeğinden hareketle, mağdurun güven duygusunun ihlalini ve bu koşullarda gerçekleştirilen hileli davranışlarla dolandırıcılık suçunun işlenmesindeki kolaylığı gözeterek bu durumu nitelikli bir unsur olarak kabul etmiştir. Örneğin, kişinin doğal bir afete veya trafik kazasına maruz kalmasından ya da hastalığı yüzünden içine düştüğü çaresizlikten yararlanılarak aldatılması suretiyle gerçekleştirilen hile ile haksız yarar sağlanması halinde bu nitelikli hal oluşacaktır. Ancak, bu nitelikli halin gerçekleşebilmesi için, mağdurun gerçekten tehlikeli durum veya zor şartlarda bulunması ve bu durumdan yararlanılmak suretiyle fiilin işlenmesi gerekir. Hile ile mağdurun bu durumda olduğuna inandırılması hali bu bent kapsamına girmez. 765 sayılı TCK'nun 504/5 maddesinde kişiyi içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan kurtarmak bahanesiyle suçun işlemesi aranırken, 5237 sayılı TCK'nun 158/1-b maddesinde bu durum ve koşullardan yararlanmak suretiyle eylemin gerçekleştirilmesi yeterli sayılmıştır.

Somut olaya benzer nitelikteki Yüksek Yargıtay 15. Ceza Dairesinin 12.12.2012 gün ve 2011/17760 Esas, 2012/45437 Karar sayılı ilamında;

'Sanığın müştekinin motorsikletinin çalınması nedeniyle düştüğü zor durumdan faydalanarak müştekiyi dolandırdığının iddia ve kabul olunması karşısında; eyleminin TCK'nın 158/1-b maddesinde düzenlenen kişinin içinde bulunduğu tehlikeli ve zor şartlardan yararlanmak suretiyle nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşturup oluşturmayacağına ilişkin delillerin takdirinin üst dereceli Ağır Ceza Mahkemesine ait olduğu gözetilerek görevsizlik kararı verilmesi yerine, yargılamaya devamla yazılı şekilde hüküm kurulması'

Yüksek Yargıtay 15. Ceza Dairesinin 27/09/2012 gün ve 2011/16970 Esas, 2012/42329 Karar sayılı ilamında;

'Sanığın kendisini Adnan Menderes Üniversite Hastanesinin döner sermaye kısmında çalışan memur olarak, eşini ise aynı hastanede kadın doğum uzmanı olarak tanıtıp, hasta olan katılana yatarak tedavisi için boş oda bulabileceğini söyleyerek çeşitli bahanelerle para aldığı ve katılanın Aydın Atatürk Devlet Hastanesine yatmasına aracılık edip tekrar para istemesi eyleminin TCK'nun 158/1-b maddesinde düzenlenen kişinin içinde bulunduğu tehlikeli ve zor şartlardan yararlanmak suretiyle nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşturup oluşturmayacağına ilişkin delillerin takdirinin üst dereceli Ağır Ceza Mahkemesine ait olduğu gözetilerek görevsizlik kararı verilmesi yerine, yargılamaya devamla yazılı şekilde hüküm kurulması'