muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2017/18150, Karar No: 2019/2812, Tarih: 06.02.2019

İşçinin haklı nedenle derhal fesih nedenleri mevcut olduğu ve buna uygun biçimde bir fesih yoluna gideceği sırada, iradesi fesada uğratılarak işverence istifa dilekçesi alınması durumunda da istifaya geçerlilik tanınması doğru olmaz. Bu durumda işçinin haklı olarak sözleşmeyi feshettiği sonucuna varılmalıdır.

İstifa belgesine dayanılmakla birlikte, işçiye ihbar ve kıdem tazminatlarının ödenmiş olması, Türkiye İş Kurumuna yapılan bildirimde işveren feshinden söz edilmesi gibi çelişkili durumlarda, her bir somut olay yönünden bu çelişkinin istifanın geçerliliğine etkisinin değerlendirilmesi gerekir.

İstifa belgesindeki ifadenin genel bir içerik taşıması durumunda, işçinin dava dilekçesinde somut sebepleri belirtmesinde hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır. Bu halde de istifanın ardındaki gerçek durum araştırılmalıdır.

İş sözleşmesinin istifa ile sona ermesi halinde, işçinin iş güvencesi hükümlerinden yararlanması mümkün olmadığı gibi, ihbar ve kıdem tazminatlarına da hak kazanamaz. İstifa durumunda işçinin işverene ihbar tazminatı ödemesi yükümü ortaya çıkabileceğinden, istifa türündeki belgelerin titizlikle ele alınması gerekir. İmzaya itiraz ya da metin kısmına ilaveler yapıldığı itirazı mutlak olarak teknik yönden incelenmelidir.

İstifa halinde dahi işçiye kıdem tazminatı ödeneceğini öngören sözleşme hükümleri ile işyeri uygulamaları, 4857 sayılı Yasaya göre geçerli olup, bu halde kıdem tazminatı 1475 sayılı Yasanın 14 üncü maddesine göre hesaplanmalı ve anılan maddedeki kıdem tazminatı tavanı gözetilmelidir. Belirtmek gerekir ki, sözü edilen Yasada düzenlenen kıdem tazminatı tavanı mutlak emredici niteliktedir.

Somut uyuşmazlıkta; dosyada mevcut davacının imzasını havi ve davacı tarafından imza inkarında bulunulmayan 11.05.2012 tarihli istifa dilekçesi içeriğinde istifa edildiğinin yazılı olduğu ve bir sebep belirtilmediği görülmüştür.

Dava dilekçesinde, davalı şirket tarafından iş akdinin 11.05.2012 tarihinde haksız ve bildirimsiz olarak feshedildiği iddia edilmiş, davalı tarafından dosyaya sunulan istifa dilekçesine karşı, söz konusu belgenin işverence tazminat ve işçilik alacaklarının ödeneceği söylenerek irade fesadı altında imzalatıldığı, bunun gerçek bir istifa olmadığı beyan edilmiştir.

Dosya içerisindeki bilgi ve belgeler, istifa dilekçesinin içeriği ve özellikle davacı tanığı Özgür’ün beyanlarına göre davalı işverenin tazminatların derhal ödeneceği sözünü verdiği ve davacıdan baskı altında istifa dilekçesi aldığı, davacının iradesi fesada uğratıldığından ortada gerçek bir istifa iradesi bulunmadığı, feshin işverence gerçekleştirildiği ve haksız olduğu anlaşılmıştır. Buna göre davacının ihbar tazminatı talebinin kabulü yerine, yanılgılı değerlendirme ile talebin reddine karar verilmesi hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.

F) Sonuç:

Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı sebepten dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 06/02/2019 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/14782, Karar No: 2015/6309, Tarih: 14.05.2015

**16. Hukuk Dairesi         2014/14782 E.  ,  2015/6309 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :KADASTRO MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün Yargıtay'ca incelenmesi istenilmekle; inceleme raporu ve dosyadaki belgeler okundu, GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

1-Davacılar vekillerinin adli yardım talebi HMK’nın 336/2. maddesinde belirtilen koşullara uygun bulunmadığından adli yardım taleplerinin REDDİNE,

2-Temyiz harç ve giderlerinin ikmali yönünden HUMK’nın 434/son maddesi uyarınca temyiz edenlere yöntemince süre verilerek sonucuna göre işlem yapılması, ondan sonra temyiz incelemesi yapılmak üzere gönderilmesi için dosyanın Mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE, 14.05.2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/16987, Karar No: 2015/2610, Tarih: 25.02.2015

**19. Hukuk Dairesi         2014/16987 E.  ,  2015/2610 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

Taraflar arasındaki menfi tespit davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde taraflar vekillerince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- K A R A R -

Davacı vekili, müvekkili aleyhine davalı yanca genel kredi sözleşmesinden kaynaklı alacağın tahsili için icra takibine girişildiğini, icra takibine konu sözleşmede kefil olarak müvekkili adına atfen atılı bulunan imzanın müvekkiline ait olmadığını ileri sürerek, icra takibinden dolayı borçlu olmadığının tespitine ve %20 tazminata karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, müvekkili bankadan kredi kullanan dava dışı asıl borçlu .... .... A.Ş ile .... Mühendislik Ltd.Şti''nin müvekkili bankayı dolandırdığını, şirket yetkilileri hakkında ceza davasının devam ettiğini belirterek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Mahkemece toplanan deliller ve alınan grafoloji raporu doğrultusunda, icra takibine konu kredi sözleşmesinde imzaların davacıya ait olmadığı, davalı alacaklı takip yaparken imza ile ilgili durumu bilebilecek durumda olmadığından kötü niyet tazminatının koşullarının bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne, icra takibine konu sözleşmedeki imzanın davacının eli ürünü olmaması nedeniyle borçlu bulunmadığının tespitine, davalı banka takipte kötü niyetli olmadığından kötü niyet tazminatı talebinin reddine karar verilmiş, hüküm taraflar vekillerince temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davalı banka vekilinin yerinde görülmeyen bütün temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2-Davacı vekilinin temyizi kötü niyet tazminatına yöneliktir.

Dava konusu genel kredi sözleşmesindeki müşterek borçlu müteselsil kefil imzalarının davacıya ait olmadığı bilirkişi heyeti raporuyla saptanmıştır. Bir güven kurumu olan davalı banka sözleşmeye imzalar atılırken imzaların atan kişiye aidiyeti noktasında gerekli dikkat ve ihtimamı göstermek mecburiyetindedir. Buna göre kredi sözleşmesindeki imzaların davacıya ait olup olmadığını bilebilecek durumda olan davalı bankanın icra takiplerinde haksız ve kötüniyetli olduğu kabul edilerek kötüniyet tazminatına hükmedilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile kötüniyet tazminatı isteminin reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.

SONUÇ : Yukarıda (1) no.lu bentte açıklanan nedenlerden dolayı davalı banka vekilinin bütün temyiz itirazlarının reddine, (2) no.lu bentte açıklanan nedenden dolayı davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, peşin harcın istek halinde iadesine, 25.02.2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/2942, Karar No: 2022/3005, Tarih: 03.03.2022

**10. Hukuk Dairesi         2021/2942 E.  ,  2022/3005 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :İş Mahkemesi

Dava, davalı işveren nezdinde "gemi adamı" olarak geçen çalışmaların 506 sayılı Yasanın Ek 5 madde hükmü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinin tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, bozma ilamına uyularak yapılan yargılama neticesinde ilâmında belirtildiği şekilde davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün, davalılar avukatları tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Mahkemece uyulan bozma ilamında “ Mahkemece, davacının davaya konu yaptığı sürenin tamamı bakımından, bakıma giren deniz araçlarının kayıtlarının tutulduğu defter ve belgeler,Liman kayıtları, davacının işyerindeki çalışmasına ilişkin bilgileri içeren şahsi sicil dosyası, çalışmaların kayıt altına alındığı belgeler celbedilmeli, bu işleri kayıt altına alan kişi/kişilerin beyanları, sigortalının görevlendirmesini yapan yetkilinin beyanları alınmalı, varsa puantaj listeleri ve diğer kayıtlar da dikkate alınmak suretiyle ayrıntılı araştırma yapılmalı, davacının yaptığı işin niteliği, geminin seferde veya limanda bulunduğu sırada denizde eylemli çalışma olarak gerçekleşen çalışma süreleri yukarıda sıralanan maddi ve hukuki olgular ışığında duraksamaya yer vermeyecek biçimde tespit edilmeli, varılacak sonuca göre itibari hizmeti gerektirir çalışma süreleri tereddütsüz belirlenerek karar verilmesi...” gerektiği belirtilmiştir.

Davalı işverene ait "..." adlı gemide gemi adamı konumunda geçen çalışmaların, 506 sayılı Yasanın Ek 5. maddesi uyarınca itibari hizmet süresinden yararlanmayı gerektirir koşullarda geçtiğinin tespitine ilişkin davanın yargılaması sonucunda, davalı işverene ait işyerinde 01.12.1987-31.08.1992 tarihleri arası dönemde geçen çalışmaların 506 sayılı Yasanın Ek 5 madde hükmü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

Davalı işverene ait "..." adlı gemide gemi adamı konumunda geçen çalışmaların, 506 sayılı Yasanın Ek 5. maddesi uyarınca itibari hizmet süresinden yararlanmayı gerektirir koşullarda geçtiğinin tespitine ilişkin davanın yargılaması sonucunda, davalı işverene ait işyerinde 01.12.1987-31.08.1992 tarihleri arası dönemde geçen çalışmaların 506 sayılı Yasanın Ek 5 madde hükmü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren Geçici 7.maddesinde, bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 506 sayılı, 1479 sayılı, 2925 sayılı, bu Kanun ile mülga 2926 sayılı, 5434 sayılı Kanunlar ile 506 sayılı Kanunun Geçici 20.maddesinde yer alan sandıklara tâbi, sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiilî hizmet süresi zammı, itibarî hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık sürelerinin, tabi oldukları kanun hükümlerine göre değerlendirileceği yönündeki hükmün öngörülmüş olması ve kanunların geriye yürümemesi (geçmişe etkili olmaması) kuralı karşısında, uyuşmazlığa uygulanacak olan mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun EK.5.maddesinin 3395 sayılı Kanunla değişik biçiminde bir gemi adamı, gemi ateşçisi, kömürcü ve dalgıcın itibari hizmetten yararlanılabilmesi için çalışmalarının “denizde” geçirilmesinin koşul olduğu hükme bağlanmıştır.

Kanunda öngörülen denizde geçirilmesi gereken hizmetten amaç ise, geminin denizde seyir veya seferde olduğu süreler ile bunun uzantısı geminin limanda bulunduğu sırada, fiilen gemide görevli olarak geçirilen ve denizle bağlantının kopmadığı çalışmalardır (HGK 07.02.2001 t., 2001/21-20 E., 2001/110 K., 23.10.2013 t. 2013/10-176 E., 2013/1477 K.). Aksinin kabulü, gemide çalışanların koşulsuz olarak itibari hizmetten yararlanabileceği sonucunu doğurur ki, bu durum Kanunun açık metnine ve Kanun Koyucunun iradesine aykırıdır. Geminin seferde veya limanda beklediği sürede denizde geçen eylemli çalışma süresinin; gemi ve liman kayıtları, işveren nezdindeki belgeler, işveren tarafından denizde yürütülen faaliyetin kapsam ve kapasitesi de gözetilerek, sunulan kanıtların değerlendirilmesi sonucunda, çelişkiden uzak olarak belirlenmelidir.

Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ... Liman Başkanlığı'nın 09.05.2017 tarihli cevabi yazısı ile ... (...) isimli geminin seyir Gemi Adamları Listesini göndermiş olup yapılan incelemede davacı ...'ın 11.05.1992, 16.11.1990, 27.07.1990, 22.06.1990, 01.05.1990, 19.01.1990, 23.10.1989, 03.03.1989, 18.07.1988, 17.07.1988, 22.06.1988, 03.05.1988 tarihli listelerde miço, gemici, usta gemici olarak yer aldığı, 58799809 sayılı yazısında M/V ...isimli geminin ... Liman Başkanlığının liman idari sahasında tamir ve bakım gördüğüne dair herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanılmadığı, 08.12.2001 tarihli Deniz Kaza Raporunda ...Transport Denizcilik A.Ş. ye ait ...isimli geminin 08.12.2001 tarihinde Sinop limanı açıklarında kuvvetli fırtına nedeniyle parçalanarak battığı anlaşılmaktadır.

Mahkemece, geminin batması nedeniyle bozma kararında belirtilen defter ve belgelerin celp edilemediği anlaşılmakla birlikte, ... Liman Başkanlığının yazısından 1987-1992 tarihleri arası ...... Denizcilik A.Ş’ye ait kalkavan gemisi ile bağlama limanı olan ...’dan Samsun, Hopa, ..., ..., ..., ...… vs. limanlara seferler düzenlendiği, bağlama limanı kayıtları celp edilmekle varma limanı kayıtlarının celp edilmediği eksik inceleme sonucu karar verildiği anlaşılmaktadır.

Mahkemece, geminin varma limanına ilişkin kayıtlarda celp edilerek bağlama limanından, varma limanına kadar geçen süre, varma limanında geçen süre, varma limanında bağlama limanı geliş süreleri gözetilerek, geminin denizde seyir veya seferde olduğu süreler ile bunun uzantısı geminin limanda bulunduğu sırada, fiilen gemide görevli olarak geçirilen ve denizle bağlantının kopmadığı sürelerin tespit edilerek infaza uygun karar verilmelidir.

O halde, davalılar vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde ...Transport Denizcilik A.Ş.'ye iadesine 03.03.2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/14591, Karar No: 2014/8650, Tarih: 24.06.2014

**14. Ceza Dairesi         2012/14591 E.  ,  2014/8650 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma

HÜKÜM : Mahkûmiyet

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Delillerle iddia ve savunma, duruşma göz önünde tutularak tahlil ve takdir edilmiş sübutu kabul olunan fiilin unsurlarına uygun şekilde tavsif ve tatbikatı yapılmış bulunduğundan, sanık müdafiin yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle hükmün ONANMASINA, 24.06.2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2008/4298, Karar No: 2008/5546, Tarih: 29.04.2008

**(Kapatılan)14. Hukuk Dairesi         2008/4298 E.  ,  2008/5546 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki elatmanın önlenmesi ve kal davasından dolayı mahal mahkemesinden verilen yukarıda gün ve sayısı yazılı hükmün; Dairemizin 24.01.2008 gün ve 2007/16036-2008/328 sayılı ilamiyle bozulmasına karar verilmişti. Süresi içinde davacı vekili tarafından kararın düzeltilmesi istenilmiş olmakla dosya içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

\_K A R A R\_

Dava, elatmanın önlenmesi ve kal isteğine ilişkindir.

Davacı Köy Tüzel Kişiliği, davalı tarafından bina yapmak suretiyle müdahale edilen alanın köy boşluğu ve dere yatağı olduğunu belirterek elatmanın önlenmesi ve kal isteğinde bulunmuştur.

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, hükmün davalı tarafından temyizi üzerine Dairemizin 24.01.2008 tarih ve 2007/16036 Esas, 2008/328 Karar sayılı kararı ile dava konusu yerin niteliği gereğince davacının aktif husumet ehliyetinin bulunmadığı gerekçesi ile bozulmuş, davacı tarafından karar düzeltme isteğinde bulunulmuştur.

Dosyaya sunulan bilirkişi raporuna göre; elatılan yer ile kal'e konu yapının değeri 3.307.40 YTL'dir.

HUMK.nun 440/III-I maddesi uyarınca miktar veya değeri 7.090,00 YTL den az olan davalara ait hükümlerin onanması veya bozulmasına ilişkin kararlara karşı karar düzeltme yoluna gidilemez.

Somut olayda da, dava değeri 7.090,00 YTL den az olduğuna göre ilamımıza karşı karar düzeltme yoluna gitme olanağı anılan madde uyarınca yoktur.

Bu nedenlerle, karar düzeltme istemini içeren dilekçenin reddine karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan gerekçelerle, karar düzeltme istemini içeren dilekçenin REDDİNE, peşin harcın istek halinde yatırana iadesine, 29.04.2008 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/1055, Karar No: 2021/2969, Tarih: 22.06.2021

**5. Ceza Dairesi         2018/1055 E.  ,  2021/2969 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

SUÇ : İhaleye fesat karıştırma

...

Mahalli mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Sanıklar hakkında ihaleye fesat karıştırma suçundan kamu davası açıldığı, 3628 sayılı Yasa'nın 17 ve 18. maddelerine göre Hazine ile ilgili kamu kurum veya kuruluşlarının bu suçun zarar göreni oldukları, bu sıfatlarının gereği olarak CMK'nin 234/1-b maddesi gereğince kovuşturma evresinde sahip oldukları davaya katılma ve öteki haklarını kullanabilmeleri için Maliye Bakanlığı Baş Hukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü ile Milli Eğitim Bakanlığının dava ve duruşmalardan haberdar edilmeleri gerektiği, diğer yandan aynı Kanun'un 260/1. maddesine göre kamu davasından haberdar edilmemiş bulunup da katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş olanların kanun yollarına başvurma haklarının bulunduğu gözetilerek hükmün bildirilmesinin gerektiği, ancak dosyada Hazine ile ilgili bakanlığın duruşmadan haberdar edildiklerine ilişkin bilgi ve belgelere rastlanmadığının anlaşılması karşısında; evvela davanın Hazine ile Milli Eğitim Bakanlığına haber verildiğini ve hükmün tebliğ edildiğini gösteren bilgi ve belgeler var ise dosya içine konulmasından, aksi halde anılan tebligat noksanlıklarının giderilerek tebellüğ belgelerinin ve verildiği takdirde temyiz ve cevap dilekçelerinin eklenmesinden, hükmün temyiz edilmesi halinde ise bu konuda ek tebliğname düzenlenmesinden sonra iade edilmek üzere esası incelenmeyen dosyanın mahalline gönderilmesi için Yargıtay C.Başsavcılığına TEVDİNE 22/06/2021 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

...
Yargıtay — Esas No: 2012/15172, Karar No: 2013/4597, Tarih: 26.03.2013

**(Kapatılan)14. Hukuk Dairesi         2012/15172 E.  ,  2013/4597 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Davacılar vekili tarafından, davalılar aleyhine 12.09.2007 gününde verilen dilekçe ile tapu iptali ve tescil veya tazminat istenmesi üzerine yapılan muhakeme sonunda; davanın reddine dair verilen 12.10.2010 günlü hükmün Yargıtayca, duruşmalı olarak incelenmesi davacılar tarafından istenilmekle, tayin olunan 26.03.2013 günü için yapılan tebligat üzerine temyiz eden davacılar vekili Av. ... geldi. Başka gelen olmadı. Açık duruşmaya başlandı. Süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra gelenlerin sözlü açıklamaları dinlenildi. Duruşmanın bittiği bildirildi. İş karara bırakıldı. Bilahare dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

K A R A R

Davacılar, davalı arsa maliki ... ile davalı yüklenici kooperatif arasında düzenlenen arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca arsa malikine bırakılan 150 parsel sayılı taşınmazda bulunan (D) bloktaki 10 adet bağımsız bölüm ile 2 adet depoyu arsa malikinin kendilerine olan borçlarına karşılık ... 1. Noterliğinde 01.08.2006 günü düzenlenen beyan ile devraldığını, davalı ...’in davalı kooperatife devri noter aracılığıyla bildirdiği gibi kendilerinin de kooperatife bilgi verdiğini ancak taşınmazların tapu kayıtlarının devredilmediğini ileri sürerek, 10 adet daire ile 2 adet deponun adlarına tescilini veya taşınmazların keşifte belirlenecek değerlerinin inşaatın bitim tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte tahsilini istemişlerdir.

Davalılardan S.S ... Konut Yapı Kooperatifi, davalı ...’in hak ettiği taşınmaz bulunmadığını, kooperatifin davalı ...’den alacaklı olduğunu, davacı ile davalı arasındaki sözleşmenin kendilerini bağlamadığını belirterek davanın reddini savunmuş; davalı ... ise davaya cevap vermemiştir.

Mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmü, davacılar vekili temyiz etmiştir.

Dava, arsa sahibi ile yüklenici arasındaki arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi uyarınca yükleniciye bırakılması kararlaştırılan bağımsız bölümün temlik alındığı iddiasına dayalı tapu iptali ve tescil; ikinci kademede tazminat istemlerine ilişkindir.

Öncelikle, şahsi hak kavramı üzerinde durulması gerekmektedir. Bilindiği üzere hak, genel olarak kişilere hukuk tarafından tanınmış yetki olarak tanımlanabilir. Mutlak haklar ait oldukları şeyler üzerinde mevcut ve tekel halinde olan yetkilerdir. Nispi (şahsi) haklar ise sahibine bir borç ilişkisi dolayısı ile bir şeyin verilmesi, yapılması, yapılmaması gibi belli bir edimin yerine getirilmesini isteme yetkisi verir. Mutlak hakların maddi mallara ilişkin olanlarına ayni hak denir. Mutlak haklar herkese karşı ileri sürülebildiği halde şahsi haklar sadece borç ilişkisinin borçlusuna karşı ileri sürülebilir.

Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi yükleniciye şahsi hak sağlar. Koşulları gerçekleşmiş ise kazandığı şahsi hakka dayanarak yüklenici arsa sahibini bir şey vermeye veya yapmaya zorlayabilir. Şahsi hak kazanan yüklenici bu hakkını doğrudan arsa sahibine karşı ileri sürebileceği gibi arsa sahibinin rızası gerekmeksizin ve ancak yazılı olmak koşulu ile üçüncü bir kişiye de temlik edebilir.

Alacağın temliki ve borcun nakli Borçlar Kanununun 162 ila 181. maddelerinde düzenlenmiştir.

Kural, borç ilişkisinin sonucu olan edimin alacaklıya ifasıdır. Fakat hayat şartları, ticaret ve ekonomi gereksinmeleri, alacaklının ifayı beklemeden alacağını başkasına devretmesi veya borçlunun borcunu bir başkasına nakletmesi yollarının da açılmasını zorunlu kılmıştır. Görülüyor ki, alacağın temliki hayat şartlarının gerektirdiği ihtiyaçlardan ortaya çıkan bir hukuk kurumudur. Örneğin, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde bina yapım işini borçlanan yüklenici finans ihtiyacı duyar. Bu ihtiyacın kısmen veya tamamen yükleniciye bırakılması kararlaştırılan bağımsız bölüm veya bölümlerin onun tarafından daha inşaat aşamasında üçüncü kişilere satılarak veya satış vaadinde bulunularak karşılanması olanağı bulunmaktadır. Aslında arsa sahibinin kural olarak Borçlar Kanununun 364. maddesi uyarınca eserin tesliminde vermesi gereken arsa payını, inşaat aşamasında yükleniciye devretmesi, yüklenicinin de bunu üçüncü kişilere temlik ederek finans sağlaması, arsa sahibinin yükleniciye kredi kullandırması demektir.

Arsa sahibi ile aralarında arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi bulunan yükleniciden, sözleşmede ona bırakılması kararlaştırılan bağımsız bölümü temlik alan üçüncü kişinin arsa sahibini (borçluyu) ifaya zorlayabilmesi için bazı koşulların varlığı gerekir. Gerçekten, Borçlar Kanununun 167. maddesi

gereğince; “Borçlu, temlike vakıf olduğu zaman; temlik edene karşı haiz olduğu defileri, temellük edene karşı dahi dermeyan edebilir.” Buna göre temliki öğrenen borçlu, temlik olmasaydı önceki alacaklıya karşı ne tür defiler ileri sürebilecekse, aynı defileri yeni alacaklıya (temlik alan üçüncü kişiye) karşı da ileri sürebilir. Temlikin konusu, yüklenicinin arsa payı karşılığı arsa sahibi ile yaptığı sözleşme uyarınca hak kazandığı gerçek alacak ne ise o olacağından, temlik eden yüklenicinin arsa sahibinden hak kazanmadığını üçüncü kişiye temlik etmesi arsa sahibi bakımından önemsizdir. Diğer taraftan, yüklenici arsa sahibine karşı öncelikli edimini tamamen veya kısmen yerine getirmeden kazanacağı şahsi hakkı üçüncü kişiye temlik etmişse, üçüncü kişi Borçlar Kanununun 81. maddesi hükmünden yararlanma hakkı bulunan arsa sahibini ifaya zorlayamaz.