muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/940, Karar No: 2018/617, Tarih: 06.12.2018

**Ceza Genel Kurulu         2016/940 E.  ,  2018/617 K.**

**"İçtihat Metni"**

Kararı Veren

Yargıtay Dairesi : 10. Ceza Dairesi

Mahkemesi :Ağır Ceza

Sayısı : 177-261

Uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan sanık ...'in, TCK'nın 188/3, 192/3, 62, 52, 53, 54 ve 63. maddeleri uyarınca 2 yıl 1 ay hapis ve 500 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna, müsadereye ve mahsuba ilişkin Adana 9. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 07.06.2013 tarihli ve 177-261 sayılı hükmün, sanık müdafisi tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 10. Ceza Dairesince 26.01.2016 tarih ve 4495-232 sayı ile;

"1- Sanığın üzerinin aranması konusunda arama kararı olup olmadığının araştırılması, varsa aslı veya onaylı bir örneğinin getirtilerek duruşmada okunup tartışılmasının sağlanması, sonucuna göre sanığının hukuki durumunun belirlenmesi gerektiğinin gözetilmemesi,

2- Ele geçirilen maddeyle ilgili uzman bir kurum veya kuruluştan alınmış rapor olup olmadığının araştırılması, varsa aslı veya onaylı örneğinin getirtilerek duruşmada okunması, yoksa belirtilen nitelikteki bir kurum veya kuruluştan rapor alınması gerektiği gözetilmeden, uzmanlığı olmayan üç kolluk görevlisi tarafından düzenlenen 'ön ekspertiz tutanağı'na dayanılarak hüküm kurulması..." isabetsizliklerinden bozulmasına karar verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise 07.03.2016 tarih ve 264690 sayı ile;

"...Tartışma konusu, sanıktan elde edilen ve suç delili olarak kabul edilerek mahkûmiyete esas alınan uyuşturucu maddenin hukuka uygun bir şekilde elde edilip edilmediğine ve ele geçirilen maddeyle ilgili ekspertiz raporu bulunmadan hüküm kurulmasına ilişkindir.

Konuya ilişkin mevzuata bakıldığında;

Anayasanın 38/6. maddesi 'Kanuna aykırı elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilmez' şeklinde düzenleme yapılmıştır.

CMK'nın 116 , 117, 118, 119, 120, 121 ve devamı maddelerinde de arama ve elkoyma ile ilgili esaslar belirlenmiştir. Buna göre, 'Hakim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlileri arama yapabilirler.

Ancak konutta, işyerinde, ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yapılabilir. Kolluk amirinin yazılı emri ile yapılan arama sonuçları Cumhuriyet Başsavcılığına derhal bildirilir.' şeklinde düzenleme yapılmıştır. CMK'nın 206. maddesinin 2. fıkrasının a bendi, 217. maddesinin 2. fıkraları uyarınca hukuka aykırı olarak elde edilen delillerin reddolunacağı ve yüklenen suçun hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş delille ispat edilebileceği hükümlerini amirdir.

2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunun 4/A maddesi 6. fıkrasında ise 'Polis durdurduğu kişi üzerinde veya aracında silah veya tehlike oluşturan diğer bir eşyanın bulunduğu hususunda yeterli şüphenin varlığı halinde kendisine ve başkalarına zarar verilmesini önlemek amacına yönelik gerekli tedbirleri alabilir.

Bu amaçla kişinin üzerindeki elbisenin çıkarılması veya aracın dışarıdan bakıldığında içerisi görünmeyen bölümlerinin açılması istenemez. Ancak el ile dıştan kontrol hariç, kişinin üstü ve eşyası ile aracının dışarıdan bakıldığında içerisinin görünmeyen bölümlerinin aranması İçişleri Bakanlığı tarafından belirlenecek esaslar dahilinde mülki amirin görevlendireceği kolluk amirinin yazılı, acele hallerde sonradan yazıyla teyit edilmek üzere sözlü emriyle yapılabilir. Kolluk amirinin kararı yirmidört saat içinde görevli hakimin onayına sunulur. Bu fıkra kapsamında yapılan araç aramalarına ilişkin olarak kişiye, arama gerekçesini de içeren bir bir belge verilir.' şeklinde düzenleme yapılmıştır.

Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliğinin 'Karar alınmadan yapılacak arama' başlıklı 8. maddesinde;

'Aşağıdaki hallerde ayrıca bir arama emri ya da kararı aranmaz' denilmesinden sonra sınırlı şekilde bunlar sayılırken (f) bendinde; '5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 24 üncü maddesindeki kanunun hükmü ve amirin emrini yerine getirme 25. maddesindeki meşru savunma ve zorunluluk hali ve 26 ıncı maddesindeki hakkın kullanılması ile diğer kanunların öngördüğü hukuka uygunluk sebepleri ve suçüstü halinde yapılan aramalarda toplum için veya kişiler bakımından hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak amacıyla veya kapalı yerlerden gelen yardım çağrıları üzerine, konut, işyeri ve yerleşim yeri ile ile eklentilerine girmek için.' şeklinde düzenleme yapılmıştır.

a) Durdurulan kişi üzerinde giysilerinden herhangi birisi çıkarılmaksızın yoklama biçiminde bir kontrol yapılır. Bu işlem sonucunda kişide silah bulunduğu sonucunu çıkarmaya yeterli şüphe meydana gelirse memur kendiliğinden silah ve diğer suç eşyası araması yapabilir.

b) Yoklama suretiyle kontrol kişinin cinsiyetinde bulunan görevli tarafından yapılır.

c) Yapılan kontrolün konusu ve sebepleri ilgiliye açıklanır.

e) Yoklama suretiyle kontrol kişiye en az sıkıntı verici şekilde yapılır.

f) Yapılan kontrolün neticesinde suça konu iz, eser, emare ve delil elde edilirse kişi yakalanır.

g) Uyuşturucu gibi belirli bir şeyin kişinini herhangi bir yerinde gizlendiği düşünülüyorsa daha geniş çaplı kontrol yapılabilir.

h) Yoklama suretiyle kontrol kişinin veya aracın ilk durdurulduğu yerde veya o yerin yakınında mümkün olduğu kadar başkalarının görmeyeceği tarzda yapılır. Başka yere götürülerek kontrol yapılmaz.

i) Makul şüphe sebebi oluştuğu takdirde daha geniş kapsamlı kontrol yapılması için, kolluk aracından veya yakındaki kapalı bir yerden yararlanılabilir.

j) Kontrolden sonra talep üzerine olay yerinde derhal bir tutanak düzenlenir.

h) Yoklama suretiyle kontrol kişinin veya aracın ilk durdurulduğu yerde veya o yerin yakınında mümkün olduğu kadar başkalarının görmeyeceği tarzda yapılır. Başka yere götürülerek kontrol yapılmaz.

i) Makul şüphe sebebi oluştuğu takdirde daha geniş kapsamlı kontrol yapılması için, kolluk aracından veya yakındaki kapalı bir yerden yararlanılabilir.

j) Kontrolden sonra talep üzerine olay yerinde derhal bir tutanak düzenlenir.

Bu maddede yazılı işlemler gece de yapılabilir.' şeklinde düzenleme yapılmıştır.

Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliğinin 'Yakalama' başlıklı 6. maddesinin 3. fıkrasında 'Yakalama sırasında suçun iz emare ve delillerinin yok edilmesini veya bozulmasını önleyecek tedbirler alınır.' şeklinde düzenleme yapılmıştır.

CMK'nın 2. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendinde;

'Suçüstü:

1. İşlenmekte olan suçu,

2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu,

3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ve delille yakalanan kimsenin işlediği suçu,' biçiminde tanımlanmıştır.

Yukarıda anlatılan mevzuat çerçevesinde, arama ve elkoyma işlemi Anayasanın 20. maddesi ve CMK'nın 116 ve devamı maddeleri uyarınca istisnasız hakim kararı, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı ve Cumhuriyet savcısına ulaşılmaması durumunda ise kolluk amirinin yazılı emri ile yapılabileceği kuşkusuzdur.

Ancak çok istisnai ve acele hallerde kolluk amirinin yazılı emrinin dahi alınamayacağı bir durum söz konusu olursa kolluk görevlisinin doğrudan arama ve elkoyma işlemi yapması sonucu elde edilen delillerin hukuka uygun sayılıp sayılmayacağı konusu tartışılmalıdır. 2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunun 4/A maddesi 6. fıkrasında ise bu konuda bir düzenleme getirilerek, polisin kişi üzerine veya aracında silah veya tehlike oluşturan diğer bir eşyanın bulunduğu hususunda yeterli şüphenin varlığı halinde kendisine ve başkasına zarar verilmesini önlemek amacına yönelik olarak gerekli tedbirleri alabileceği el ile dıştan kontrol yapabileceği başka bir deyişle kaba üst araması yapabileceği esası getirilmiştir. Aksine üzerinde tehlikeli bir silah, bomba ya da patlayıcı tehlikeli bir madde taşıdığından şüphe edilerek yakalanan kişinin en azından üstünün kontrol edilmesi için kolluk amirinin yazılı emrinin alınması beklenemez.

Karar alınmadan arama yapılabilecek durumlar Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 8. maddesinde tek tek sayılmış, (f) bendinde suçüstü hali de gösterilmiş, ayrıca aynı Yönetmeliğin 27. maddesinde kişinin suç işleyeceği yada işlediği hususunda kolluk görevlisinin kanaat elde etmesi halinde (g) bendinde 'Uyuşturucu gibi belirli şeyin kişinin herhangi bir yerinde gizlendiği düşünülüyorsa daha geniş çaplı kontrol yapılabileceği' de belirtilmiştir. Bunlardan bizi ilgilendiren kısım (f) bendinde suçüstü halinde kolluk görevlisi yakaladığı veya durdurduğu şüphelinin üzerinde suç delillerinin kaybolmaması amacıyla üst araması yapıp yapamayacağı ve bu şekilde bir üst araması yapılarak delil elde edilmişse, işlemi hukuka uygun olup olmadığıdır.

Somut olayda; 17.03.2013 günü saat 22.00 sıralarında 4833 kod nolu ekip olarak devriye görevi sırasında, Yeşilyurt Mahallesi 71114 Sokak içerisinde durumundan şüphelenilerek durdurulan sanığın, montunun ön kısmında kabarıklık görülmüş, yapılan üst kontrolünde montunun iç kısmı karın kısmında siyah bir poşetin olduğu, açıldığında satışa hazır şekilde rulo halinde 29 adet toplam daralı 75 gram uyuşturucu madde ele geçirildiği anlaşılmıştır.

Suçüstü halinde yapılan basit arama sonucunda suça konu uyuşturucu maddeler elde edildiğinden, elde edilen delillerin hukuka uygun olarak elde edildiğinin kabul edilmesi gerekmektedir.

Ele geçirilen maddeyle ilgili ekspertiz raporu bulunmadan hüküm kurulması hususuna gelince; 18.03.2013 tarihli ön inceleme raporunda test kiti ile yapılan incelemede ele geçen maddenin kubar esrar maddesi olduğunun tespit edildiği anlaşılmış bu raporun yeterli olduğu mahkemece kabul edilmiştir. Ayrıca Adana Kriminal Polis Laboratuvarı Müdürlüğünün 17.06.2013 tarihli ekspertiz raporu da dosya içerisine alınmıştır.

Yukarıda arz ve izah edildiği üzere, suça konu uyuşturucu maddelerin suçüstü halinde elde edildiğinden, delillerin hukuka uygun olarak elde edildiğinin kabul edilmesi ve sanık hakkında verilen mahkumiyet hükmünün onanması gerektiği" görüşüyle itiraz kanun yoluna başvurmuştur.

CMK'nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay 10. Dairesince 25.04.2016 tarih ve 1264-1335 sayı ile; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının (2) numaralı bozma nedenine ilişkin itirazının kabulüne karar verilmiş olup, (1) numaralı bozma sebebine yönelik itiraz nedenlerinin yerinde görülmemesi üzerine Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Sanıklar ... ve ... hakkında "kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma" suçundan kurulan ceza verilmesine yer olmadığına ilişkin kararlar ile sanık ... hakkında "uyuşturucu madde ticareti yapma" suçundan kurulan mahkûmiyet hükmü temyiz edilmeksizin kesinleşmiş olup, itirazın kapsamına göre inceleme sanık ... hakkında "uyuşturucu madde ticareti yapma" suçundan kurulan mahkûmiyet hükmü ile sınırlı olarak yapılmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Sanıklar ... ve ... hakkında "kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma" suçundan kurulan ceza verilmesine yer olmadığına ilişkin kararlar ile sanık ... hakkında "uyuşturucu madde ticareti yapma" suçundan kurulan mahkûmiyet hükmü temyiz edilmeksizin kesinleşmiş olup, itirazın kapsamına göre inceleme sanık ... hakkında "uyuşturucu madde ticareti yapma" suçundan kurulan mahkûmiyet hükmü ile sınırlı olarak yapılmıştır.

Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; sanığa atılı uyuşturucu madde ticareti yapma suçuna ilişkin olarak yapılan arama işleminin hukuka uygun olup olmadığı, bu bağlamda eksik araştırma ile hüküm kurulup kurulmadığının belirlenmesine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamından;

Olay tutanağına göre; Seyhan İlçe Emniyet Müdürlüğü görevlilerince, 17.03.2013 tarihinde saat 22.00 sıralarında Yeşilyurt Mahallesi, 71114 Sokakta gerçekleştirilen devriye görevi sırasında durumundan şüphelenilen sanık ...'in durdurulduğu, adı geçenin üzerindeki montun ön kısmında kabarıklık bulunduğunun fark edilmesi üzerine yapılan üst yoklamasında, montunun karın bölgesinin iç kısmında siyah poşette ganyan ve kitap kâğıtlarına sarılı rulo hâlindeki toplam (29) fişek hâlinde esrarın ele geçirildiği, konu hakkında Cumhuriyet savcısına bilgi verildiğinde sanık hakkında uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan işlem yapılması talimatı alındığı, sanık ...'in 18.03.2013 tarihinde kollukta alınan ifadesinde suç konusu uyuşturucu maddeleri inceleme dışı sanık ...'un evinden aldığını ve söz konusu yeri gösterebileceğini söylemesi üzerine Cumhuriyet savcısına tekrar bilgi verildiği, inceleme dışı sanığın ikametgâhının tespit edilmesi ve burada arama yapılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısından alınan talimat üzerine sanık ...'in refakate alındığı ve adı geçenin yer göstermesi sonucu inceleme dışı sanık ...'un ikametgâhının görevlilerce belirlendiği, Adana 4. Sulh Ceza Mahkemesinin 18.03.2013 tarihli ve 589 sayılı adli arama kararı uyarınca söz konusu ikametgâhta aynı tarihte saat 15.00 sıralarında inceleme dışı sanık ...'un huzurunda yapılan aramada, ikametgâhın girişine göre karşıdaki odada bulunan kanepenin içinde uyuşturucu madde paketlemede kullanıldığı değerlendirilen yaklaşık 100 adet altılı ganyan kâğıdının ele geçirildiği,

Adana Kriminal Polis Laboratuvarınca düzenlenen uzmanlık raporuna göre; sanık ...'den ele geçirilen net 41 gram ağırlığındaki kenevirden 14,35 gram esrar elde edilebileceği,

Adli Tıp Kurumu Adana Grup Başkanlığı Kimya İhtisas Dairesinin 08.04.2013 tarihli raporuna göre; sanık ...'e ait idrar örneğinde THC etken maddesinin tespit edildiği,

Adana Kriminal Polis Laboratuvarınca düzenlenen uzmanlık raporuna göre; sanık ...'den ele geçirilen net 41 gram ağırlığındaki kenevirden 14,35 gram esrar elde edilebileceği,

Adli Tıp Kurumu Adana Grup Başkanlığı Kimya İhtisas Dairesinin 08.04.2013 tarihli raporuna göre; sanık ...'e ait idrar örneğinde THC etken maddesinin tespit edildiği,

Adana Emniyet Müdürlüğü Olay Yeri İnceleme ve Kimlik Tespit Şube Müdürlüğünün 13.05.2013 tarihli raporunda; siyah poşet ile içinde suç konusu uyuşturucu maddelerin bulunduğu ganyan kâğıtları üzerinde yapılan incelemede toplam beş adet vücut izinin tespit edildiğinin, bu izlerden üç adedinin araştırma ve mukayese yapmaya yetersiz, iki adedinin ise sanık ... ile inceleme dışı sanık ...'un parmak izlerinden farklı olduğunun belirtildiği,

Anlaşılmıştır.

İnceleme dışı sanık ... kollukta; diğer sanık ...'i mahalleden tanıdığını, adı geçenle birlikte bir kez uyuşturucu madde kullandıklarını, olay tarihinden on gün önce sanık ...'in, içinde suç konusu uyuşturucu maddelerin bulunduğu bir poşetle evine geldiğini ve birlikte söz konusu maddeleri ganyan kâğıtlarına paketleyip evindeki çekyatın altına yerleştirdiklerini, olay günü sanık ...'in, kendisinin bulunmadığı bir sırada ikametgâhına gelip mutfaktaki çekyatın altında bulunan uyuşturucu maddeleri aldığını, evinde yapılan aramada ele geçirilen oyun kâğıtlarını sanık ...'in getirdiğini, uyuşturucu madde satmadığını, adı geçenin beyanlarını kabul etmediğini, sorguda; suç konusu uyuşturucu maddeleri satmak amacıyla sanık ... ile birlikte tanımadıkları bir kişiden alıp evinde birlikte paketlediklerini, uyuşturucu maddeleri sanık ...'in sattığını, kendisinin ise paketleyip evinde sakladığını, olay günü kendisini telefon ile arayan sanık ...'in, paketledikleri esrarlara müşteri bulduğunu ve satacaklarını söylediğini, kendisi evde bulunmadığı bir sırada sanık ...'in çekyatın altındaki esrarları aldığını, yolda yürürken polislerce yakalandığını, mahkemede ise; sanık ...'in tarihini hatırlamadığı bir gün ikametgâhına gelip elinde yaklaşık yarım kilo esrar bulunduğunu ve söz konusu maddeyi paketleyip satacağını söylediğini, ardından yanında getirdiği suç konusu uyuşturucu maddeleri paketleyip evine bıraktığını, kendisinin uyuşturucu madde satmadığını, sadece uyuşturucu maddeleri evinde bulundurduğunu ifade etmiştir.

Sanık ... kollukta; esrar kullandığını, inceleme dışı sanık ...'u tanıdığını, adı geçenin kendisine kullanması için uyuşturucu madde verdiğini, 17.03.2013 tarihinde saat 16.00 sıralarında inceleme dışı sanık ...'un kendisini telefonla arayıp düğünde olduğunu ve evinde bulunan uyuşturucu maddeleri getirmesini söylediğini, bunun üzerine adı geçenin evine gittiğini ve mutfakta bulunan çekyatın yanındaki poşeti alıp dışarı çıktığını, yaklaşık on metre yürüdükten sonra polislerin kendisini durdurup üzerindeki uyuşturucu maddeleri ele geçirdiklerini, inceleme dışı sanığın ikametgâhının kapısı kilitli olmadığından evine her zaman girebildiğini, esrarları aldığında evde kimsenin bulunmadığını, suç konusu uyuşturucu maddeleri olay tarihinden yaklaşık üç ya da dört gün önce inceleme dışı sanık ... ile birlikte paketlediklerini, inceleme dışı sanık ...'un evini gösterebileceğini, uyuşturucu madde satmadığını, söz konusu maddeleri inceleme dışı sanığın sattığını, sorguda; suç konusu uyuşturucu maddeyi inceleme dışı sanık ... ile birlikte Kabaktepe'de tanımadığı bir kişiden kullanmak amacıyla satın aldıklarını, parasını ödeyemeyince esrarları satmaya karar verdiklerini, söz konusu maddeleri inceleme dışı sanığın evinde paketleyip buraya bıraktıklarını, olay günü kendisini telefon ile arayan inceleme dışı sanığın, düğünde olduğunu ve esrar satın almak isteyenlerin bulunduğunu söyleyip uyuşturucu maddeleri getirmesini istediğini, inceleme dışı sanığın evine gidip uyuşturucu maddeleri aldığını, yolda yürürken polisler tarafından yakalandığını, mahkemede ise; olay günü suç konusu esrarları inceleme dışı sanığa götürürken yakalandığını, uyuşturucu madde satmadığını, ele geçirilen uyuşturucu maddeleri inceleme dışı sanığın sattığını savunmuştur.

Uyuşmazlık konularının isabetli bir biçimde çözümlenmesi için "arama" tedbirinin hukuki niteliği ile bu tedbire hâkim olan genel ilkelere değindikten sonra konuya ilişkin anayasal ve kanuni düzenlemelerin incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:

Ceza muhakemesinin yapılmasını veya yapılan muhakemenin sonunda verilecek kararın kâğıt üzerinde kalmamasını ve muhakeme masraflarının karşılanmasını sağlamak amacıyla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer tarafından, gecikmede sakınca bulunan durumlarda geçici olarak başvurulan ve hükümden önce bazı temel hak ve hürriyetlere müdahaleyi gerektiren kanuni çarelere "koruma tedbiri" denir. (Bahri Öztürk, Behiye Eker Kazancı, Sesim Soyer Güleç, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Seçkin, 2013, 1. Bası, s.1)

Koruma tedbirleri genel itibarıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun Birinci Kitabının Dördüncü Kısmı “Koruma Tedbirleri” başlığını taşımakta olup arama ve yakalama tedbirine de bu kısımda yer verilmiştir. Kanunun bu açık düzenlemesine göre arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.

Koruma tedbirleri genel itibarıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun Birinci Kitabının Dördüncü Kısmı “Koruma Tedbirleri” başlığını taşımakta olup arama ve yakalama tedbirine de bu kısımda yer verilmiştir. Kanunun bu açık düzenlemesine göre arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.

Koruma tedbirleriyle çoğu zaman henüz gerçekten bir suçun işlenip işlenmediği ya da işleme muhatap olan şüpheli tarafından işlendiği yargı kararı ile sabit olmadığı hâlde, gecikmesinde sakınca bulunmasından dolayı görünüşte haklılıkla yetinilerek gerek şüphelinin gerekse şüpheli statüsünde olmayan üçüncü kişilerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale edilmektedir. Bu nedenle koruma tedbirlerine ölçülü bir şekilde, görünüşte haklı olan ve gecikmesinde sakınca ya da tehlike bulunan hâllerde başvurulmalıdır.

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

"Herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hâkim kararıyla tutuklanabilir. Hâkim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir…” şeklinde düzenlenmiştir.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesinde ise suçüstünün tanımına yer verilmiş, koruma tedbirleri başlığı altında aynı Kanun'un 90. maddesinde yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler düzenlenmiştir.

"Madde 2: …j) Suçüstü:

1. İşlenmekte olan suçu,

2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu,

3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ve delille yakalanan kimsenin işlediği suçu…ifade eder".