muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/346, Karar No: 2019/221, Tarih: 19.03.2019

Devam eden teknik takip çalışmalarında, sanıklar ....., ...... ve ......'ın uyuşturucu maddenin sevkiyatını gerçekleştirmek amacıyla 26.09.2013 tarihinde saat 23.00 sıralarında Silvan yoluna hareket edeceklerinin değerlendirilmesi üzerine Silvan yolu üzerinde çalışmalara başlanıldığı, saat 23.05 sıralarında Silvan yolu 450 Evler Kavşağından Bölge Trafik Denetleme İstasyonu istika.....e doğru seyir hâlinde olan ..... plaka sayılı kamyonun görülüp fiziki takibe alındığı, söz konusu aracın Silvan yolundan eski Hani yolu güzergâhına girip Büyükkadı, Soğanlı ve Büyükakören Köylerini geçtikten sonra Soylu Köyü yönüne girdiğinin görüldüğü, operasyonun güvenliği açısından fiziki takibe son verilerek eski Hani yolu üzerinde aracın geri dönüşünün beklenilmeye başlanıldığı, 27.09.2013 tarihinde saat 02.30 sıralarında bahsi geçen kamyonun eski Hani yolu üzerinde Küçükakören mevkisinden Diyarbakır'a doğru seyir hâlinde olduğu görülüp tekrar takibe alındığı, takip sırasında eski Hani yolu üzeri İkikuyu Köyü mevkisinden .....plaka sayılı Dacia Duster marka aracın Diyarbakır'a doğru hızlı bir şekilde hareket hâlinde olduğunun görülmesi üzerine sanık ...'ın bu araçta olabileceği değerlendirilip bahsi geçen aracın da fiziki takibine başlanıldığı,

..... plaka sayılı kamyonun eski Hani yolu üzerinden Sarıca yol ayrımından yaklaşık 300 metre içeri girip, kısa bir süre beklemesinin ardından tekrar eski Hani yolu üzerine çıkarak Diyarbakır'a doğru hareket ettiğinin, bu esnada .....plaka sayılı otomobilin Sarıca yol ayrımını geçip ..... plaka sayılı kamyon ile aralarındaki mesafeyi koruyarak senkronize şekilde Diyarbakır yönüne devam ettiklerinin görüldüğü, bir süre sonra kamyonun Silvan yoluna yaklaşık bir kilometre kala sağda bulunan stablize yola girip yaklaşık 500 metre kadar sonra park ederek beklemeye başladığı, otomobilin ise Silvan yolundan Diyarbakır'a devam ettiğinin görüldüğü, otomobilde bulunan şahısların yol güzergâhında bulunabilecek uygulama noktalarını, beklemekte olan kamyondaki şahıslara bildirmek için yoluna devam ettiğinin değerlendirilmesi üzerine, Silvan yolu Karşıyaka Lokali önünde oluşturulan uygulama noktasının geçici olarak kaldırıldığı, söz konusu otomobilin geçiş yapmasının ardından tekrardan uygulama noktası oluşturularak çalışmalara devam edildiği, ancak park hâlindeki kamyonun beklemeye devam etmesi nedeniyle fiziki takibin fark edildiğini değerlendiren görevlilerin, operasyon kararı alıp saat 03.20 sıralarında söz konusu kamyonun beklemekte olduğu yere gittikleri, kamyonda bulunduğu görülen şahsın yapılan kimlik tespitinde sanık ... olduğunun tespit edildiği, ardından sanık ... ile kamyonun bulunduğu yerden alınıp Karşıyaka Lokali önünde oluşturulan uygulama noktasına götürüldükleri, burada Diyarbakır 5. Sulh Ceza Mahkemesinin önleme arama kararına istinaden, narkotik arama köpekleri Dante ve Pink marifetiyle yapılan aramada, köpeklerin kamyonun kasa kısmına tepki vermeleri üzerine kasanın arka kapağı açıldığında zeminin 30 cm yüksekliğindeki demir tabaka ile kapatıldığı, kasanın orijinal alt tabanı ile sonradan yükseltilen taban arasında dört eşit bölme bulunduğu, bölmelerin arka kapak açıldığında görülmemesi için sac profil ile kapatıldığı görülüp söz konusu gizli bölmeler açıldığında (93) paket hâlinde daralı ağırlıkları toplamı 374,250 kg gelen suç konusu uyuşturucu maddenin ele geçirildiği, arama işlemine saat 03.30 sıralarında son verildiği,

Devam eden teknik takip çalışmalarında, .....plaka sayılı araçta bulunan sanıklar ..... ve ......'ın Şanlıurfa yolu Çöl Güzeli mevkisinde bekledikleri, yaklaşık 10 dakika kadar sonra il merkezine doğru hareket edip Şanlıurfa yolundan Elazığ yolunu takiben Seyrantepe istika.....e devam ettikleri, Seyrantepe Kavşağından Şanlıurfa yolunu takiben Polis Lojmanları yönüne döndüklerinin anlaşılması üzerine, saat 03.50 sıralarında söz konusu aracın Polis Lojmanları önünde görevlilerce durdurulduğu, yapılan kimlik tespitlerinde araç sürücüsünün sanık ..., arka koltukta ise sanık ...'ın bulunduğunun tespit edilerek yakalandıkları, organizasyon içinde yer alan diğer sanık ...'in de saat 12.00 sıralarında ika.....de yakalandığı,

Diyarbakır Polis Kriminal Laboratuvarınca düzenlenen 23.10.2013 tarihli rapora göre; net ağırlığı 335.440 kilogram gelen yeşil renkli tohumlu bitki parçalarından 117.404 kilogram esrar elde edilebileceği,

Diyarbakır 5. Sulh Ceza Mahkemesinin 23.09.2013 tarihli ve 1253 değişik iş sayılı önleme araması kararının, Diyarbakır il merkezi polis sorumluluk bölgesinde ve şehrin giriş ve çıkışlarında şüpheli araçlar ile kişiler üzerinde 23.09.2013 tarihi 17.00'dan 30.09.2013 tarihi 17.00'a kadar il merkezi genelinde arama yapılmasına ilişkin olduğu,

Anlaşılmaktadır.

Sanık ...; sanıklar Mehmet Şirin, ... ve Sevgan Ateş'i tanıdığını, .....plaka sayılı aracın sanık ... Şirin'in damadı olarak bildiği Diyadin isimli şahısa ait olduğunu, bu şahsın gerçek isminin Okan olup olmadığını bilmediğini, sanık ... Şirin'e sattığı aracın parasını alamayınca damadı olan Diyadin ile telefonda görüştüğünü, bu şahsın kayınpederinin borcunu ödeyeceğini, İstanbul'da olduğunu, kendisi gelene kadar Diyarbakır'da bulunan arabasını alabileceğini söylemesi üzerine şahsın aracını alıp kullanmaya başladığını, kendisine okunan telefon görüşmelerinin bir kısmını hatırlamadığını, sanıklar Mehmet Şirin ve ..... ile Diyadin'le olan görüşmelerin sattığı aracın alım satım bedelinin ödenmesine, sanık Sevgan ile olan görüşmelerinin ise satın alacağı hayvanların nakline ilişkin olduğunu, yakalanan uyuşturucu madde ile ilgisinin olmadığını, uyuşturucu madde yakalanan aracı kullanan sanık ...'yi tanımadığını, bu araca öncülük yapmadığını,

Sanık ...; sanık ...'ı tanıdığını, hayvancılık yaparak geçimini sağladığını, uyuşturucu madde kullanmadığını ve ticareti yapmadığını, .....ve ..... plaka sayılı araçların kimlere ait olduğunu bilmediğini, olay günü sanık ...'ı telefonla arayarak Araştırma Hastanesinin yanında olduğunu söyleyip kendisine almasını istediğini, sanık ...'ın beyaz bir taksiyle gelip kendisine aldığını, bir kahvede çay içtikten sonra eve giderken polislerin kendilerini çevirdiklerini, 0536 662 14 41 numaralı telefonun kendisine ait olduğunu, okunan telefon görüşmelerinin bir kısmını hatırlamadığını, sanıklar Okan ve .....'i tanımadığını ve bu şahıslarla telefon görüşmesi yapmadığını, sanık ... ile olan görüşmelerinin yaklaşan kurban bayramı nedeniyle hayvan temin edilmesine, sanık ... ile olan görüşmelerinin ise hayvanların nakline ilişkin olduğunu, uyuşturucu madde ticareti yapmadığını, böyle bir suça iştirak etmediğini, uyuşturucu madde yakalanan araca sanık ... ile birlikte öncülük yapmadığını,

Sanık ...; uyuşturucu madde kullanmadığını ve satmadığını, sanık ...'ı hayvanlarını taşıması nedeniyle borcu olduğundan dolayı tanıdığını, kendisine sorulan diğer şahısları ise tanımadığını, ..... plaka sayılı aracın amcası Hüseyin Baren'e ait olup şirket adına kayıtlı olduğunu, alacağını tahsil etmek amacıyla sanık ...'ı aradığını, "Diyarbakır'dayım, gel paranı al" demesi üzerine Diyarbakır'a geldiğini, sanık ...'ı bulamayınca Dağkapı civarında gezerken açık kimlik bilgilerini bilmediği Şeyhmus isimli şahıs ile karşılaştığını, durumunu anlatıp paraya sıkışık olduğunu söylediğini, bunun üzerine Şeyhmus'un "Sana 10.000 TL veririm. Prestige, Pine marka kaçak sigara taşıyacaksın, malı Siverek'e götüreceksin, ben malı orada teslim alacağım, sana paranı orada vereceğim" dediğini, birlikte Lice'ye doğru hareket ettiklerini, bir tesiste durduktan sonra Şeyhmus isimli şahsın arabayı alıp götürdüğünü, bir süre sonra gelip arabayı bıraktığını, daha sonra Siverek'e doğru hareket ettiğini, yolda polislerin kendisini yakaladığını, arama sonrasında araçta uyuşturucu olduğunu öğrendiğini, 0543 628 13 21 ve 0542 621 58 23 numaralı telefonları kullandığını, sanık Sevgan ile olan telefon görüşmelerinin alacağının tahsiline ilişkin olduğunu, mahkemede farklı olarak; sanık ...'ın kendisine sigara yüklemeye gideceğini, bir aracı takip etmesini söylediğini, takip ettiği aracın plakasını hatırlamadığını, Lice'de Fis ovasında civarında bir petrol istasyonuna kadar gittiklerini, burada yanına gelen bir kişinin sigaraları yükleyeceğini söyleyip kamyonu alarak gittiğini, yaklaşık 1,5 saat sonra geri getirdiğini, yolda gelirken görevlilerin kendisini yakaladıklarını, yolda gelirken önünde veya arkasında herhangi bir araç görmediğini,

Sanık ...; suçlamayı kabul etmediğini, uyuşturucu madde kullanmadığını ve ticareti yapmadığını, ..... ve .....plaka sayılı araçların kimlere ait olduğunu bilmediğini, sanıklar ...... ve Sevgan'ı tanımadığını, sanıklar Mehmet Şirin, ..... ve Okan'ı ise tanıdığını, 0532 554 23 88 ve 0538 547 14 32 numaralı GSM hatlarını kullandığını, kendisine okunan telefon görüşmelerinin bir kısmını hatırlamadığını, görüşmeleri kendisinin yapmamış olabileceğini, hatırladığı görüşmelerin ise uyuşturucu madde ticareti ile ilişkili olmadığını, kefil olduğu bir alacak verecek meselesine ilişkin olduğunu,

Savunmuşlardır.

Uyuşmazlık konularının isabetli bir biçimde çözümlenmesi için "arama" tedbirinin hukuki niteliği ile bu tedbire hâkim olan genel ilkelere değindikten sonra konuya ilişkin anayasal ve kanuni düzenlemelerin incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:

Savunmuşlardır.

Uyuşmazlık konularının isabetli bir biçimde çözümlenmesi için "arama" tedbirinin hukuki niteliği ile bu tedbire hâkim olan genel ilkelere değindikten sonra konuya ilişkin anayasal ve kanuni düzenlemelerin incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:

Ceza muhakemesinin yapılmasını veya yapılan muhakemenin sonunda verilecek kararın kâğıt üzerinde kalmamasını ve muhakeme masraflarının karşılanmasını sağlamak amacıyla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer tarafından, gecikmede sakınca bulunan durumlarda geçici olarak başvurulan ve hükümden önce bazı temel hak ve hürriyetlere müdahaleyi gerektiren kanuni çarelere "koruma tedbiri" denir. (Bahri Öztürk, Behiye Eker Kazancı, Sesim Soyer Güleç, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Seçkin, 2013, 1. Bası, s.1)

Koruma tedbirleri genel itibarıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanununun Birinci Kitabının Dördüncü Kısmı “Koruma Tedbirleri” başlığını taşımakta olup arama ve yakalama tedbirine de bu kısımda yer verilmiştir. Kanunun bu açık düzenlemesine göre arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.

Koruma tedbirleriyle çoğu zaman henüz gerçekten bir suçun işlenip işlenmediği ya da işleme muhatap olan şüpheli tarafından işlendiği yargı kararı ile sabit olmadığı hâlde, gecikmesinde sakınca bulunmasından dolayı görünüşte haklılıkla yetinilerek gerek şüphelinin gerekse şüpheli statüsünde olmayan üçüncü kişilerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale edilmektedir. Bu nedenle koruma tedbirlerine ölçülü bir şekilde, görünüşte haklı olan ve gecikmesinde sakınca ya da tehlike bulunan hâllerde başvurulmalıdır.

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

"Herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hâkim kararıyla tutuklanabilir. Hâkim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir…” şeklinde düzenlenmiştir.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesinde ise suçüstünün tanımına yer verilmiş, koruma tedbirleri başlığı altında aynı Kanun'un 90. maddesinde yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler düzenlenmiştir.

"Madde 2: …j) Suçüstü:

1. İşlenmekte olan suçu,

2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu,

3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ve delille yakalanan kimsenin işlediği suçu…ifade eder"

Maddedeki tanım doğrultusunda; örneğin failin mağduru bıçaklaması durumunda CMK'nın 2/j-1; failin mağduru bıçakladıktan sonra takip üzerine yakalanması durumunda CMK'nın 2/j-2; failin bıçaklama eyleminden hemen sonra elinde kanlı bıçakla yakalanması durumunda ise CMK'nın 2/j-3 maddesindeki suçüstü hâlleri söz konusu olacaktır.

"Yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler

Madde 90: (1) Aşağıda belirtilen hâllerde, herkes tarafından geçici olarak yakalama yapılabilir:

a) Kişiye suçu işlerken rastlanması.

b) Suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması olasılığının bulunması veya hemen kimliğini belirleme olanağının bulunmaması.

(2) Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya âmirlerine derhâl başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.

(3) Soruşturma ve kovuşturması şikâyete bağlı olmakla birlikte, çocuklara, beden veya akıl hastalığı, malûllük veya güçsüzlükleri nedeniyle kendilerini idareden aciz bulunanlara karşı işlenen suçüstü hallerinde kişinin yakalanması şikâyete bağlı değildir.

(4) Kolluk, yakalandığı sırada kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra, yakalanan kişiye kanunî haklarını derhal bildirir.

(5) Birinci fıkraya göre yakalanıp kolluğa teslim edilen veya ikinci fıkra uyarınca görevlilerce yakalanan kişi ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilerek, emri doğrultusunda işlem yapılır.

(4) Kolluk, yakalandığı sırada kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra, yakalanan kişiye kanunî haklarını derhal bildirir.

(5) Birinci fıkraya göre yakalanıp kolluğa teslim edilen veya ikinci fıkra uyarınca görevlilerce yakalanan kişi ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilerek, emri doğrultusunda işlem yapılır.

(6) Yakalama emrine konu işlemin yerine getirilmesi nedeniyle yakalama emrinin çıkarılma amacının ortadan kalkması durumunda mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından yakalama emrinin derhâl iadesi istenir" şeklindedir. Madde gereğince; kişiye bir suç işlerken rastlanması veya suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçmasının önlenmesi veya kimliğinin hemen belirlenmesinin mümkün olmaması hâllerinde herkesin geçici olarak yakalama yetkisi bulunmaktadır. Kolluk görevlileri, hakkında tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya amirlerine ulaşma imkânlarının bulunmaması durumunda yakalama yetkisine sahiptirler. Kolluk, yakaladığı kişinin kaçmasını, kendisine ya da başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri almalı, hemen Cumhuriyet savcısına haber vermeli ve emirleri doğrultusunda işlem yapmalıdır.

2559 sayılı PVSK'nın 13. maddesinde de polise, suçüstü hâlinde veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hâllerde suç işlendiğine veya suça teşebbüs edildiğine dair haklarında kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan şüphelileri yakalama yetkisi verilmiştir.

PVSK'nın suç tarihinde yürürlükte bulunan 13. maddesi;

"Polis,

A) Suçüstü hâlinde veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hâllerde suç işlendiğine veya suça teşebbüs edildiğine dair haklarında kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan şüphelileri,

B) Haklarında yetkili mercilerce verilen yakalama veya tutuklama kararı bulunanları,

C) Halkın rahatını bozacak veya rezalet çıkaracak derecede sarhoş olanları veya sarhoşluk hâlinde başkalarına saldıranları, yapılan uyarılara rağmen bu hareketlerine devam edenler ile başkalarına saldırmaya yeltenenleri ve kavga edenleri,

D) Usulüne aykırı şekilde ülkeye giren ya da haklarında sınır dışı etme veya geri verme kararı alınanları,

E) Polisin kanunlara uygun olarak aldığı tedbirlere karşı gelenleri, direnenleri ve görev yapmasını engelleyenleri,

F) Bir kurumda tedavi, eğitim ve ıslahı için kanunlarla ve bu Kanunun uygulanmasını gösteren tüzükte belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirlerin yerine getirilmesi amacıyla, toplum için tehlike teşkil eden akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol bağımlısı serseri veya hastalık bulaştırabilecek kişileri,

G) Haklarında gözetim altında ıslahına veya yetkili merci önüne çıkarılmasına karar verilen küçükleri,

Yakalar ve gerekli kanunî işlemleri yapar.

Yakalanması belirli bir usule bağlanmış kişilerle ilgili kanun hükümleri saklıdır.

G) Haklarında gözetim altında ıslahına veya yetkili merci önüne çıkarılmasına karar verilen küçükleri,

Yakalar ve gerekli kanunî işlemleri yapar.

Yakalanması belirli bir usule bağlanmış kişilerle ilgili kanun hükümleri saklıdır.

Yakalanan kişilerin kaçması veya saldırıda bulunmasının önlenmesi bakımından kişinin sağlığına zarar vermeyecek şekilde her türlü tedbir alınabilir..." şeklinde düzenlenmiştir.

Arama ve elkoymanın esasları; Anayasamızın 20. maddesinde "Özel hayatın gizliliği", 21. maddesinde ise "Konut dokunulmazlığı" başlıkları altında düzenlenmiştir.

Anayasamızın 20. maddesi;

"Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.

Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin üstü, özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar...”

21. maddesi ise;

“Kimsenin konutuna dokunulamaz. Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin konutuna girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar” hükümlerini amirdir.

Anayasamızın 13. maddesindeki düzenleme ile temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması anayasal güvence altına alınmış ve belli şartlara tabi kılınmıştır. Bu düzenlemeye göre; temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar ise Anayasamızın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.

B- Koruma Tedbiri Olarak Arama ve Çeşitleri:

1. Arama Kavramı

Arama; "arama işi, taharri, birini veya bir şeyi bulmaya çalışmak, araştırmak, yoklamak” anlamlarına gelmektedir.(Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yayınları, 2009, s.113)

B- Koruma Tedbiri Olarak Arama ve Çeşitleri:

1. Arama Kavramı

Arama; "arama işi, taharri, birini veya bir şeyi bulmaya çalışmak, araştırmak, yoklamak” anlamlarına gelmektedir.(Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yayınları, 2009, s.113)

Arama, gizli olanı ortaya çıkarmak için yürütülen bir faaliyet olduğundan gözle görülen veya açıkta bırakılan şeyler aramanın konusu olamaz. Örneğin; bir polis memurunun, yayalar ya da diğer araçlar bakımından tehlike oluşturacak şekilde kullanılması nedeniyle durdurduğu bir aracın arka koltuğunda, uyuşturucu madde veya tabanca görmesi üzerine bunlara el koyması arama olarak kabul edilmemektedir. (Veli Özer Özbek, Ceza Muhakemesinde Koruma Tedbiri Olarak Arama, Seçkin, 1999, 1. Bası, s.18)

Arama; kişilerin konutları, iş yerleri, araçları, diğer yerleri, üstleri, eşyaları, özel kâğıtları, kullandıkları bilgisayar ve bilgisayar programları ile kütükleri üzerinde yapılmaktadır. Kişinin üstünde yapılan aramanın beden muayenesi boyutuna varmaması gerekir. Zira, beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması aramadan farklı hükümlere tâbi kılınmış olup cinsel organlar veya anüs bölgesine bakılması iç beden muayenesi sayılmaktadır. Bu bölgeler haricindeki ağız, koltuk altı gibi beden boşlukları ile ayak, kol, saç arası gibi vücut bölgelerine tıbbi araç veya yöntemler kullanılmaksızın bakılması arama hükümlerine tabidir.

Aramaya ilişkin hükümler sadece Ceza Muhakemesi Kanunu'nda düzenlenmiş değildir. Arama işleminin yapılışına ilişkin usulleri ayrıntılı olarak düzenleyen Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 3. maddesinde yer verildiği üzere 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu, 2803 sayılı Jandarma Teşkilât, Görev ve Yetkileri Kanunu, 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu, 6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun, 5253 sayılı Dernekler Kanunu, 2935 sayılı Olağanüstü Hâl Kanunu, 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu ile 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede de bu hususta kurallar vazedilmiştir.

2. Arama Çeşitleri

Arama, amacına göre "adli arama" ve "önleme araması" olarak ikiye ayrılmaktadır. Arama şüpheli veya sanığı ya da bir delili elde etme amacıyla yapılabileceği gibi, bir suçun işlenmesini veya bir tehlikeyi önlemek amacıyla da yapılabilir. Birinci tür aramaya "adli arama", ikinci tür aramaya ise "önleme araması" denilmektedir. Bu itibarla arama hem koruma, hem de önleme tedbiridir. Her iki tür arama arasında ortak özellikler bulunmakla birlikte hukukî nitelikleri, tâbi oldukları kanuni düzenlemeler ve kapsamları bakımından önemli farklılıklar da bulunmaktadır.

a. Önleme Araması