muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2014/39100, Karar No: 2014/34698, Tarih: 06.11.2014

**13. Hukuk Dairesi         2014/39100 E.  ,  2014/34698 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara 9. Tüketici Mahkemesi

TARİHİ : 14/05/2014

NUMARASI : 2014/263-2014/1434

Taraflar arasındaki tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı avukatınca temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi gereği konuşulup düşünüldü.

KARAR

Davacı, davalı Üniversitenin bilgisayar mühendisliği bölümünden mezun olduğunu, eğitim süresi boyunca yıllık eğitim ücretini ödemesine karşın davalı tarafından bu ücretlerin haricinde yaz okulu ücreti adı altında miktarını tam olarak tespit edemediği ödemelerin tahsil edildiğini ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere kendisinden yaz okulu ücreti olarak tahsil edilen 2.000,00 TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini istemiştir.

Davalı, davanın idare mahkemesinde görülmesi gerektiğini savunarak, davanın öncelikle görev, kabul edilmediği takdirde ise esastan reddini dilemiştir.

Mahkemece, davada görevli mahkemenin idari yargı olduğu belirtilerek, mahkemenin görevsizliğine karar verilmiş; hüküm, davacı tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı, davalı Üniversitenin bilgisayar mühendisliği bölünmünden mezun olup, kendisinden haksız olarak alındığını ileri sürdüğü ve miktarını tam olarak tespit edemediği yaz okulu ücretinin istirdatı istemiyle eldeki davayı açmıştır. Uyuşmazlık, davacı ile davalı Vakıf Üniversitesi arasındaki eğitim hizmetine ilişkin sözleşmeden kaynaklanmakta olup, davada kamu hukukundan kaynaklanan ve idari yargıda görülmesi gereken idari bir işlem veya hizmet söz konusu değildir. Bu nedenle taraflar arasındaki uyuşmazlığa özel hukuk hükümlerinin uygulanması gerekli olup, davada görevli mahkeme de adli yargı mahkemeleridir. O halde mahkemece işin esası incelenerek sonucuna göre bir hüküm kurulması gerekirken, yazılı şekilde görevsizlik kararı verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle temyiz edilen kararın BOZULMASINA, 06.11.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2025/1163, Karar No: 2025/3830, Tarih: 10.03.2025

**10. Hukuk Dairesi         2025/1163 E.  ,  2025/3830 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali ile tedavi süresince kullanılan ilaç bedelinin Kurum tarafından karşılanması istemli davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

2797 sayılı Yargıtay Kanunu’nun 40. ve Yargıtay İç Yönetmeliğinin 18. maddeleri uyarınca yapılan ön incelemede; uyuşmazlık konusu ilaçlara ilişkin SUT kapsamına alınmamasına ilişkin bilgi ve belge dava dosyası içerisinde ve UYAP ile oluşturulan elektronik ortamda bulunmadığı belirlenmiştir.

Bu kapsamda, yeniden geri çevirmeye mahal bırakmaksızın;

1-Sağlık Bakanlığı ... Kurumundan davaya konusu kanser hastalığının tedavisinde kullanıldığı belirtilen nivolumab etken maddeli ... ilaca ilişkin ilacın üretici firması/firmaları tarafından ruhsat başvurusunda bulunup bulunmadığı, ruhsat başvurusunda bulunmuş ise bu başvuruya ilişkin dayanak belgeler (faz çalışmaları, tıbbi araştırma ve görüşler ile vs. bilimsel veriler) ile Kurumunuzca ruhsat verilmesi veya verilmemesine ilişkin bilimsel görüş, itiraz ve çekincelere ilişkin bilgi, belge vs. tüm kayıtların celp edilip dosyaya eklenmesine, ayrıca ruhsat verilmiş ise hangi tür kanser hastalığına, ne zaman ruhsat verildiği ve ruhsatın devam edip-etmediğinin sorulmasına, ayrıca endikasyon dışı ilacın kullanılmasının uygun görülmesine ilişkin tıbbi komisyon görüşlerinin celp edilip dosyaya eklenmesine,

2-Davalı SGK Başkanlığından dava konusu kanser hastalığının tedavisinde kullanıldığı belirtilen nivolumab etken maddeli ... ilacın SUT kapsamına alınması veya alınmamasına ilişkin tüm dayanak belgelerin (bu konuda alınan bilimsel görüş, komisyonun SUT kapsamına alınması veya almamasına ilişkin gerekçe ve görüşlerini içeren itiraz vs. çekincelerine ilişkin görüş, bilgi ve belgeler vs. tüm kayıtlar) celp edilip eklenmesine,

Bu itibarla sözü geçen eksiklikler giderildikten sonra temyiz incelemesi yapılmak üzere dosyanın Daireye gönderilmesi gerekir.

KARAR

Açıklanan sebeple;

Belirtilen işlemlerinin yerine getirilmesi için dosyanın hükmü veren Bölge Adliye Mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE,

10.03.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2010/19629, Karar No: 2010/18622, Tarih: 08.11.2010

**2. Hukuk Dairesi         2010/19629 E.  ,  2010/18622 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Sulh Hukuk Mahkemesi

DAVA TÜRÜ :Kayyımlığın Kaldırılması

Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen ve yukarıda tarih numarası gösterilen hüküm temyiz edilmekle evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü.

Dosyadaki yazılara, bozmaya uygun işlem ve araştırma yapılmış olmasına, delillerin takdirinde bir yanlışlık bulunmamasına göre yerinde görülmeyen bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA oybirliğiyle karar verildi. 08.11.2010 (Pzt.)
Yargıtay — Esas No: 2016/765, Karar No: 2017/119, Tarih: 28.02.2017

**Ceza Genel Kurulu         2016/765 E.  ,  2017/119 K.**

**"İçtihat Metni"**

Kararı Veren

Yargıtay Dairesi : 20. Ceza Dairesi

Mahkemesi :Ağır Ceza

Günü : 26.02.2015

Sayısı : 38-50

Uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan sanık ...'ın TCK'nun 188/3, 62, 52/2, 53, 55 ve 63. maddeleri uyarınca 8 yıl 4 ay hapis ve 80 Lira adli para cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna, mahsuba ve müsadereye ilişkin Ankara 8. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 26.02.2015 gün ve 38-50 sayılı hükmün, sanık müdafii tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 20. Ceza Dairesince 18.02.2016 gün ve 14860-960 sayı ile;

"Oluşa ve dosya kapsamına göre; olay günü yürütülen devriye görevi sırasında, haklarında kullanmak amacıyla uyuşturucu madde bulundurma suçundan dolayı soruşturma aşamasında ayırma kararı verilen .... ve.... ile görüşen ve tedirgin hareketlerde bulunan sanığın, sağ elindeki cisimleri tanık ....'a verdiğinin görülmesi üzerine, durumlarından şüphelenilerek yapılan kaba üst aramalarında, tanık....'in sağ avucu içerisinde iki paket; tanık ....'ın sağ cebinde bir paket esrarın ele geçirildiği, sanıkta ise suç unsuruna rastlanmadığı olayda; 'olay yeri ve tarihini kapsayacak nitelikte önleme araması kararı' veya CMK’nın 116, 117 ve 119. maddelerine uygun şekilde alınmış 'adli arama kararı' ve 'yazılı adli arama emri' bulunup bulunmadığı araştırılarak sonucuna göre sanığın hukuki durumunun takdir ve tayini gerekirken eksik araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması" isabetsizliğinden bozulmasına karar verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise 18.03.2016 gün ve 151207 sayı ile;

"...Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ile Yüksek Yargıtay 20. Ceza Dairesi arasındaki uyuşmazlık; olay günü yürütülen devriye görevi sırasında, haklarında kullanmak amacıyla uyuşturucu madde bulundurma suçundan dolayı soruşturma aşamasında ayırma kararı verilen .... ve.... ile görüşen ve tedirgin hareketlerde bulunan sanık ...'in, sağ elindeki cisimleri tanık ....'a verdiğinin kolluk görevlilerince görülmesi üzerine, sanık ...'in kaçmak istediği ancak görevlilerce yakalandığı, yapılan kaba üst aramalarında, tanık....'in sağ avucu içerisinde iki paket; tanık ....'ın sağ cebinde bir paket esrarın ele geçirildiği, sanıkta ise suç unsuruna rastlanmadığı somut olayda; 'olay yeri ve tarihini kapsayacak nitelikte önleme araması kararı' veya CMK’nın 116, 117 ve 119. maddelerine uygun şekilde alınmış 'adli arama kararı' ve 'yazılı adli arama emri' bulunup bulunmadığının araştırılmasına gerek olup olmadığı, üst aramasında ele geçirilen suç konusu uyuşturucu maddelerin, hukuka aykırı yöntemle elde edilip edilmediği, buna bağlı olarak hükme esas alınıp alınmayacağı ve atılı suçun unsurlarının oluşup oluşmadığı noktalarında toplanmaktadır.

Ceza muhakemesinin amacı; sosyal düzenin korunması ile kişilerin hak ve özgürlüklerine saygı arasında bir denge kurulması suretiyle hukuken geçerli kanıtlarla hiçbir duraksamaya yer vermeden maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır.

Ceza muhakemesi hukukumuz 'delil serbestliği' ilkesini benimsemiş, delilleri değerlendirmede de hakime tam bir serbestlik tanımıştır. Delillerin hukuka uygun yöntemlerle toplanması zorunludur. Anayasanın 38. maddesinin 6. fıkrası ile CMK'nun 206. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi, 217. maddesinin 2. fıkrası, 230. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ve 289. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi uyarınca, hukuka aykırı yöntemlerle elde edilmiş delillerin hükme esas alınamayacağında şüphe yoktur. Ancak, somut olayda kolluk görevlilerinin devriye görevlerini ifa ettikleri sırada sanık tarafından uyuşturucu madde satıldığını görmeleri üzerine suçüstü halinde yapacakları üst aramasından önce, olay yerini de kapsayan önleme araması kararı olup olmadığını araştırmaları ya da emrinde çalıştıkları Cumhuriyet savcısına derhal bilgi verip CMK'nın 116-117 ve 119.maddelerine uygun 'adli arama kararı veya yazılı arama emri' almaları gerekli midir?

Aşağıda arzetmeye çalıştığımız nedenlerle, somut olayda suçüstü hali mevcut olduğundan, önleme araması kararı ya da CMK'nun 116, 117 ve 119. maddelerine uygun 'adli arama kararı veya yazılı arama emri' olmasına gerek olmadığı, suç konusu ve delili olan uyuşturucu maddelerin hukuka uygun yöntemlerle elde edildiği, buna bağlı olarak hükme esas alınmasında bir isabetsizlik bulunmadığı değerlendirilmiştir.

1-Kolluğun bir arama emri veya kararı gerekmeden arama yapabileceği haller bulunmaktadır. Bunlar, Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliğinin karar alınmadan yapılacak arama başlıklı 8, 9, 25 ve 27. maddelerinde sayılmıştır.

'...Suçüstü halinde yapılan aramalarda, ...suç işlenen yerlerde delillerin aranması, bulunması, el konulması için..., ...5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 24. maddesindeki kanunun hükmü ve amirin emrini yerine getirme, 25. maddesindeki meşru savunma ve zorunluluk hali ve 26. maddesindeki hakkın kullanılması ile diğer kanunların öngördüğü hukuka uygunluk sebepleri halinde yapılan aramalarda, toplum için veya kişiler bakımından hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak amacıyla veya kapalı yerlerden gelen yardım çağrıları üzerine, konut, iş yeri ve yerleşim yeri ile eklentilerine girmek için, hakim veya savcı kararı alınmasına gerek bulunmamaktadır.

5271 sayılı CMK'nın m.2/1-j. bendi; suçüstü halini, o sırada işlenmekte olan suçla sınırlı tutmamıştır; ayrıca suçüstü sayılan halleri de tanımlamıştır. Bu maddeye göre suçüstü hali; işlenmekte olan suç yanında, henüz işlenmiş olan suç ile suçun işlenmesinden hemen sonra takip edilen veya suçun az önce işlendiğine dair eşya ya da delille yakalanan kimsenin işlediği suçu da içermektedir. CMK md. 90/1-2. ile md. 2/1 - (j) bendi birlikte değerlendirildiğinde, bu gibi hallerde herhangi bir kişi veya makamın yazılı emrine gerek bulunmamaktadır.

Nitekim bozma kararına konu somut olayda, kolluk görevlileri, sanığın uyuşturucu madde kullanıcısı olan tanıklar .... ve....'e uyuşturucu madde verdiğini görmüşler, müdahale etmek istediklerinde de sanık ... kaçmaya başlamış, kaçan sanığı kovalamaca sonucu yakalamışlar ve yaptıkları üst aramasında .... ve....'ten suç konusu uyuşturucu maddeleri ele geçirmişlerdir. Bu haliyle sanık ... ve tanıklar .... ile.... suçüstü yakalandığı ve yapılan aramanın da suçüstü hükümlerine göre yapıldığının kabulünde zorunluluk bulunmaktadır. Artık suçüstü halinin bulunduğu ve suç delillerinin yok edilmesi söz konusu olabileceğinden, suç delillerinin görevliler tarafından tespit edilip sanığın ve .... ile....'in yakalanmasından sonra, kolluk görevlileri nöbetçi Cumhuriyet savcısına derhal bilgi vermişlerdir. Bu nedenle yapılan işlem hukuka uygun olup elde edilen kanıtların hükümde değerlendirilmesinde bir engel bulunmamaktadır.

2-Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde, sunulan kanıtların kabul edilebilir olup olmadığına karar verme usulünü gösteren ve hangi kanıtların kabul edilebilir olduğunu, hangilerinin kabul edilemez olduğunu belirleyen bir kural olmadığı gibi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de 'İç hukukta yeterli hukuki temeli bulunmadan veya hukuka aykırı vasıtalar kullanılarak elde edilmiş materyallerin yargılamada kanıt olarak kullanılması kural olarak, başvurucuya gerekli usulü güvencelerin sağlanmış olması ve materyelin baskı, zorlama ve tuzak gibi yargılamayı lekeleyebilecek nitelikli ve kaynaklı olmaması şartıyla, sözleşmenin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasındaki adil yargılanma standartlarına aykırılık oluşturmaz' (Chalkley/Birleşik Krallık [kk] B.No: 6383/100, 26.09.2002) ve 'Bir delilin, diğer yan delillerle desteklenmemiş olması, mutlak suretle adil yargılanma hakkı bakımından sorun oluşturmaz. Mahkemece hükme esas alınan bir delilin çok kuvvetli olması ve güvenilirliği konusunda herhangi bir risk bulunmaması, destekleyici delillere olan ihtiyacın yoğunluğunu azaltır. Buna karşılık gücü ve güvenilirliği konusunda birtakım şüpheler bulunan bir delilin, suçun sübutu konusunda ulaşılan vicdani kanaat bakımından belirleyici olması halinde, bu durum hakkaniyete uygun yargılanma hakkı bakımından sorun oluşturabilir' (Güllüzar Erman, B. No: 2012/542 04.11.2014) şeklinde kararlar vermiştir.

Bu kararlar ışığında somut olaya baktığımızda; suç konusu uyuşturucu maddelerin baskı, zorlama ve tuzak gibi yargılamayı lekeleyebilecek nitelikli ve kaynaklı yöntemlerle elde edilmediği ve güvenilirliği konusunda herhangi bir risk ve şüphe bulunmadığı dikkate alındığında, hükme esas alınmasında herhangi bir isabetsizlik görülmemiştir.

3-5271 sayılı CMK'nun 230/1-b maddesinde; 'mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde dosya içerisinde bulunan ve hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller ayrıca ve açıkça gösterilir.' denilmek suretiyle, hukuka uygun yöntemlerle elde edilen diğer delillerin geçerliliğini koruyacağı benimsenmiştir.

3-5271 sayılı CMK'nun 230/1-b maddesinde; 'mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde dosya içerisinde bulunan ve hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller ayrıca ve açıkça gösterilir.' denilmek suretiyle, hukuka uygun yöntemlerle elde edilen diğer delillerin geçerliliğini koruyacağı benimsenmiştir.

Yapılan arama işleminin herhangi bir arama kararı olmadan yapılmış olması halinde hukuka aykırı olduğu kabul edilse dahi, sanığın ve tanıklar.... ile ....'ın arama işleminin içeriğine herhangi bir itirazlarının bulunmaması, mahkeme huzurundaki savunmalarında, suç konusu maddeleri sanığın tanıklara verdiğinin, hem sanık hem de tanıklarca söylenmiş olması, sanığın ve tanıkların yakalanış şekli, suç yeri, hükmün münhasıran arama sonucu elde edilen delile dayanmaması karşısında, suçun sübutuna ilişkin yerel mahkeme kararında bir isabetsizlik görülmemiştir." düşüncesiyle itiraz kanun yoluna müracaat etmiştir.

CMK'nun 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Özel Dairece, 14.04.2016 gün ve 1314-2085 sayı ile, itirazın yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; sanığa atılı uyuşturucu madde ticareti yapma suçuna ilişkin olarak yapılan arama işleminin hukuka uygun olup olmadığı, bu bağlamda eksik araştırma sonucu hüküm kurulup kurulmadığının belirlenmesine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamından;

09.08.2014 günü saat 16.30 sıralarında, asayiş şube müdürlüğüne bağlı ekiplerin Vatan Caddesi üzerinde güvenlik ve mobese kameralarının bulunmadığı bölgede ring halinde şüpheli şahıs ve araçlar üzerinde yaptıkları uygulama sırasında, Vatan Caddesi ile 412. Sokak kesişiminde üç erkek şahsın beklediğini gördükleri, şüpheli ve tedirgin hareketler sergilemeleri üzerine göz teması kaybedilmeksizin ivedi bir şekilde yanlarına gidildiğinde sanık ...'ın elinde bulunan bir şeyi tanık ...'ye verdiğinin görüldüğü, görevlileri gören sanık ...'ın kaçmaya başladığı, yapılan kovalamaca sonucunda yakalandığı, olay yerinde sanık ... ile haklarında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan ayrı soruşturma yapılan tanıklar ... ve ...'in üzerlerinde yapılan üst yoklamalarında, ...'in sağ avucunda bulunan iki adet TJK ibareli kağıtta ve ...'nin sağ cebindeki bir adet TJK ibareli kağıtta uyuşturucu maddelerin ele geçirildiği, sanık ... üzerinde yapılan yoklamada ise suç unsuruna rastlanmadığı, tanıklar ... ve ...'nin görevlilere, ele geçirilen uyuşturucu maddeleri 30 Lira karşılığında sanıktan aldıklarını beyan etmeleri üzerine sanık ...'ın üzerinde bulunan 30 Liraya el konulduğu ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına bilgi verildiği,

Ankara Kriminal Polis Laboratuvarı Müdürlüğünce düzenlenen 16.12.2014 tarihli uzmanlık raporuna göre; tanık....'te ele geçen 2 paketçik halinde net 1,5 gram madde ile sanık ...'da ele geçen 1 paketçik halinde net 0,5 maddenin esrar olduğu,

Anlaşılmaktadır.

Tanık ... aşamalarda; İvedik Metro Durağı yakınlarında uyuşturucu madde almak için .... ile birlikte dolaşırken sanık ile karşılaştıklarını, 30 Lira karşılığında 3 paket esrar satın aldıklarını, daha sonra polisler tarafından yakalandıklarını, üst araması sırasında bir şey bulunmadığını, polisleri görünce esrar fişeklerini yere attığını, sanıktan başka hiç kimse ile muhatap olmadıklarını,

Tanık .... Ekinci aşamalarda;.... ile birlikte Vatan caddesinde gezerken ismini karakolda öğrendiği sanık ...'dan 30 Lira karşılığında üç fişek esrar aldıklarını, daha sonra polislerin kendilerini yakaladığını,

İfade etmişlerdir.

Sanık ... soruşturma aşamasında; olay günü saat 16.30 sıralarında esrar içtiği sırada iki şahsın gelerek “esrar bulabilir misin” diye sorduklarını, bulamayacağını söyleyip birlikte içmeyi teklif ettiğini, cebinde bulunan üç fişek esrarı beraber içecekleri sırada polislerin geldiğini, esrarları atıp kaçmaya çalıştığı sırada yakalandığını, uyuşturucu madde satmadığını,

Mahkemede; olay günü taksi şoförü olan Mustafa isimli şahıstan uyuşturucu istediğini, konuştukları sırada.... ve ....'ın yanlarına gelerek Mustafa'dan esrar istediklerini, Mustafa'nın gelenlere “siz ileriye gidin ben arkadaşla gönderiyorum” dediğini, şahıslar uzaklaştıktan sonra duraktan aldığı üç paket esrarı kendisine vererek gelen kişilere götürmesini istediğini, bunun üzerine esrarları götürüp verdiğini, karşılığında 30 Lira aldığı sırada polislerin kendilerini yakaladığını,

Savunmuştur.

Uyuşmazlık konusunun isabetli bir biçimde çözümlenmesi için "arama" tedbirinin hukuki niteliği ile bu tedbire hakim olan genel ilkelere değindikten sonra konuya ilişkin anayasal ve kanuni düzenlemelerin incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:

Ceza muhakemesinin yapılmasını veya yapılan muhakemenin sonunda verilecek kararın kağıt üzerinde kalmamasını ve muhakeme masraflarının karşılanmasını sağlamak amacıyla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer tarafından, gecikmede sakınca bulunan durumlarda geçici olarak başvurulan ve hükümden önce bazı temel hak ve hürriyetlere müdahaleyi gerektiren kanuni çarelere "koruma tedbiri" denir. (Bahri Öztürk, Behiye Eker Kazancı, Sesim Soyer Güleç, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Seçkin, 2013, 1. Bası, s.1)

Koruma tedbirleri genel itibarıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanununun Birinci Kitabının Dördüncü Kısmı “Koruma Tedbirleri” başlığını taşımakta olup arama ve yakalama tedbirine de bu kısımda yer verilmiştir. Kanunun bu açık düzenlemesine göre arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.

Koruma tedbirleri genel itibarıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanununun Birinci Kitabının Dördüncü Kısmı “Koruma Tedbirleri” başlığını taşımakta olup arama ve yakalama tedbirine de bu kısımda yer verilmiştir. Kanunun bu açık düzenlemesine göre arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.

Koruma tedbirleriyle çoğu zaman henüz gerçekten bir suçun işlenip işlenmediği ya da işleme muhatap olan şüpheli tarafından işlendiği yargı kararı ile sabit olmadığı halde, gecikmesinde sakınca bulunmasından dolayı görünüşte haklılıkla yetinilerek gerek şüphelinin gerekse şüpheli statüsünde olmayan üçüncü kişilerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale edilmektedir. Bu nedenle koruma tedbirlerine ölçülü bir şekilde, görünüşte haklı olan ve gecikmesinde sakınca ya da tehlike bulunan hallerde başvurulmalıdır.

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

"Herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hâkim kararıyla tutuklanabilir. Hâkim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir…” şeklinde düzenlenmiştir.

Ceza Muhakemesi Kanununun 2. maddesinde ise suçüstünün tanımına yer verilmiş, koruma tedbirleri başlığı altında aynı Kanunun 90. maddesinde yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler düzenlenmiştir.

"Madde 2: …j) Suçüstü:

1. İşlenmekte olan suçu,

2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu,

3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ve delille yakalanan kimsenin işlediği suçu…ifade eder"