muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/574, Karar No: 2018/419, Tarih: 09.10.2018

**Ceza Genel Kurulu         2016/574 E.  ,  2018/419 K.**

**"İçtihat Metni"**

Kararı Veren

Yargıtay Dairesi : 10. Ceza Dairesi

Mahkemesi :Ağır Ceza

Sayısı : 56-179

Uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan sanık ...'ın TCK'nın 188/3, 62, 52/2-4, 53, 54 ve 63. maddeleri gereğince 10 yıl hapis ve 5.820 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına, taksitlendirmeye, hak yoksunluğuna, müsadereye ve mahsuba ilişkin Diyarbakır 1. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 19.06.2015 tarihli ve 56-179 sayılı hükmün, sanık ve müdafisi tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 10. Ceza Dairesince 08.12.2015 tarih ve 4686-33222 sayı ile;

"Somut olayda, Lice ilçesinin köylerinden temin edilen uyuşturucu maddenin ..... plakalı araçla Bismil ilçesine getirileceğine ilişkin istihbari bilgi üzerine, olay günü kolluk görevlilerince tertibat alınarak sanığın yönetimindeki araç durdurulmuş, 29/01/2015 tarihinde Bismil Sulh Ceza Hakimliği'nce verilen 'önleme araması kararına' dayanılarak araçta arama yapılmış, arka koltuk ve bagajdaki poşet ve çuvallar içinde suç konusu esrar ele geçirilmiştir.

2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun 9. maddesine göre 'önleme araması', suç işlenmesinin veya bir tehlikenin önlenmesi için yapılan aramadır. Önleme aramasının muhatapları suç şüphesi altında olmayan kişilerdir.

CMK'nın 116 ve 117. maddelerine göre 'adlî arama' ise, şüphelinin veya sanığın yakalanması ya da suç delillerinin elde edilmesi için yapılan aramadır. Somut bir suçun işlendiği şüphesi varsa önleme araması değil ancak adlî arama yapılabilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 2013/610-2014/512, 2013/841-2014/513 ve 2014/166-514 sayılı kararlarında da belirtildiği üzere; adlî arama kararı gerektiren bir olayda önleme araması kararına dayanılarak ya da koşullarına uygun olmayan arama kararı üzerine yapılan arama hukuka aykırıdır. Böyle bir arama sonucu bulunan deliller ya da suçun maddi konusu 'hukuka aykırı yöntemlerle elde edilmiş' olacağından, Anayasa'nın 38. maddesinin 6. fıkrası ile CMK'nın 206. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi, 217. maddesinin 2. fıkrası, 230. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ve 289. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendi uyarınca hükme esas alınamaz.

İstihbari bilgi üzerine niteliği belli olan bir suçun işlendiği konusunda şüphe oluşmuştur. CMK'nın 116, 117 ve 119. maddelerine uygun şekilde 'adlî arama kararı' alınmadan, kolluk görevlilerince, önleme araması kararına dayanılarak yapılan arama hukuka aykırıdır. Bu arama sonucu araçta bulunan uyuşturucu madde ise hem 'suçun maddî konusu' hem de 'suçun delili' olup hukuka aykırı yöntemle elde edildiğinden hükme esas alınamaz.

İstihbari bilgi üzerine niteliği belli olan bir suçun işlendiği konusunda şüphe oluşmuştur. CMK'nın 116, 117 ve 119. maddelerine uygun şekilde 'adlî arama kararı' alınmadan, kolluk görevlilerince, önleme araması kararına dayanılarak yapılan arama hukuka aykırıdır. Bu arama sonucu araçta bulunan uyuşturucu madde ise hem 'suçun maddî konusu' hem de 'suçun delili' olup hukuka aykırı yöntemle elde edildiğinden hükme esas alınamaz.

Açıklanan nedenlere göre; suç konusu esrarın ele geçirildiği ve sanığın yönetimindeki ..... plakalı araçta arama yapılması konusunda, yazılı olarak verilmiş 'adli arama kararı' olup olmadığının araştırılması, varsa aslı veya onaylı bir örneğinin getirtilerek duruşmada okunup tartışılmasının sağlanması, sonucuna göre sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerekirken, eksik araştırma ile hüküm kurulması," isabetsizliğinden bozulmasına karar verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise 14.01.2016 tarih ve 243665 sayı ile;

"Ceza muhakemesi hukukumuz, delil serbestliği ilkesini benimsemiş, kanıtları değerlendirmede de hakime tam bir serbestlik tanımıştır. Delillerin hukuka uygun yöntemlerle toplanması zorunludur. Anayasa'nın 38 inci maddesinin 6 inci fıkrası ile CMK'nın 206 inci maddesinin 2 inci fıkrasının (a) bendi, 217 inci maddesinin 2 inci fıkrası, 230. maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendi ve 289 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (i) bendi uyarınca, hukuka aykırı yöntemlerle elde edilmiş deliller hükme esas alınamaz.

Somut olayda, 24.2.2015 tarihinde düzenlenen olay, yakalama, muhafaza altına alma ve savcı görüşme tutanağına göre, bilgi kaynağı ile yapılan görüşme sonrası, Batman Diyarbakır karayolunda, Doğan Petrol mevkindeki uygulama noktasında, ..... plakalı araç durdurulmuş, Bismil Sulh Ceza Hakimliğinin, 29.01.2015 tarihli ve 2015/98 değişik iş sayılı önleme arama kararı ibraz edilmiş, aracın arka koltuğu ve bagajında, toplam dokuz parça halinde, paketlenmiş, siyah renkli poşet ve telhiz çuvallar içerisinde, 48.120 gram hint keneviri bitkisi ele geçirilmiştir.

Tüm dosya kapsamına göre; araçta arama, Bismil Sulh Ceza Hakimliğinin, 29.01.2015 tarih, 2015/98 değişik iş sayılı, araçlarda görünen/görünmeyen kısımları da kapsayan, arama kararma dayanılarak yapılmıştır. Belirtilen mahkeme kararı, 5271 sayılı CMK'nun 116 inci, 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunun 9 uncu ve Adli ve Önleme Arama Kararları Yönetmeliğinin 18-26 inci maddelerinde düzenlenmiş, önleme arama kararıdır.

Tüm dosya kapsamına göre; araçta arama, Bismil Sulh Ceza Hakimliğinin, 29.01.2015 tarih, 2015/98 değişik iş sayılı, araçlarda görünen/görünmeyen kısımları da kapsayan, arama kararma dayanılarak yapılmıştır. Belirtilen mahkeme kararı, 5271 sayılı CMK'nun 116 inci, 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunun 9 uncu ve Adli ve Önleme Arama Kararları Yönetmeliğinin 18-26 inci maddelerinde düzenlenmiş, önleme arama kararıdır.

Yapılan değerlendirmede; Polis Vazife ve Salahiyet Kanununun 4/A maddesine göre, zabıtanın durdurma işlemi sonrasında, bir kısmı aracın arka koltuğunda bulunan, uyuşturucu maddenin, suçun maddi konusu olduğu, mahkeme kararma dayanan aramanın, hukuka aykırı olmadığı düşünülmüştür. Sanık idaresindeki araçta, 16842 gram esrar elde edilebilecek, 48120 gram hint keneviri bitkisi ele geçirilmiştir. İsnat olunan suç sabittir. Belirtilen izahlar karşısında; uyuşturucu maddenin hükme esas alınmasında isabetsizlik olmadığı, mahkumiyet hükmünün onanması gerektiği" görüşüyle itiraz kanun yoluna başvurmuştur.

CMK'nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay 10. Dairesince 28.03.2016 tarih ve 157-992 sayı ile itiraz nedenleri oy çokluğuyla yerinde görülmemiş,

Daire üyesi H. Uğurlu'nun "Dosya içeriğine göre, Lice ilçesinin köylerinden temin edilen uyuşturucu maddenin ..... plakalı araçla Bismil ilçesine getirileceğine ilişkin istihbari bilgi üzerine, olay günü kolluk görevlilerince tertibat alınarak sanığın yönetimindeki araç durdurulmuş, 29/01/2015 tarihinde Bismil Sulh Ceza Hakimliği'nce verilen 'önleme araması kararına' dayanılarak araçta arama yapılmış, arka koltuk ile bagajdaki poşet ve çuvallar içinde 9 parça halinde suç konusu 16 kilogram 842 gram esrar ele geçirilmiştir.

İstihbari bilginin tek başına delil değeri yoktur. Somut olaylara dayanmayan, soyut iddia, bilgi ve tahminler, adli soruşturmanın başlatılması için yeterli görülemez. Dolayısıyle, istihbari bilgi alınmasıyle adli soruşturmanın başladığını kabul etmek mümkün olmadığı için, yapılan işlem kolluğun önleyici tedbirleri kapsamında olan bir arama ve el koyma faaliyetidir.

Adli soruşturma Cumhuriyet savcısının olayı öğrenmesiyle başlar. Nitekim Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 17.10.2006 gün ve 165-213 sayılı kararında soruşturma evresinin, suç şüphesinin Cumhuriyet savcısı tarafından öğrenilmesi ile başlayacağı kabul edilmiştir. Aynı şekilde CGK'nın 08.12.2015 tarih ve 2014/710 E; 2015/502 K. sayılı ilamında da soruşturmanın, suçun işlendiğinin Cumhuriyet savcısı tarafından öğrenilmesiyle başlayacağı tekrar vurgulanmıştır.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde soruşturma; 'kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre' olarak tarif edilmiştir.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde soruşturma; 'kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evre' olarak tarif edilmiştir.

CMK'nın 160. maddesi 'suçun işlendiğini öğrenen' Cumhuriyet savcısının görevini düzenlemiş, aynı kanunun 158. maddesi ise, suça ilişkin ihbar ve şikâyetlerin Cumhuriyet Başsavcılığı'na iletilmesini kurala bağlamış, başka mercilere yapılan ihbar veya şikâyetin gecikmeksizin Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmesi zorunluluğunu getirmiştir. Tüm bu düzenlemeler, soruşturmanın Cumhuriyet savcısının suç şüphesini öğrenmesiyle başlayacağını ortaya koymaktadır.

Dolayısıyla; soruşturma, suçun işlendiğinin yetkili merci olan Cumhuriyet savcısı tarafından öğrenilmesiyle başlamış olacağından, olay tutanağında alındığı belirtilen istihbari bilgi, başlangıç şüphesi oluşturacak nitelikte olmayıp 'tehlike' boyutunda değerlendirilmesi gereken bir bilgi olduğu ve adli soruşturma henüz başlamadığı için, kolluk görevlilerinin önleme arama kararı ile yaptıkları aramanın hukuka uygun olduğu düşüncesindeyim.

Ayrıca sanık, tüm aşamalarda suçunu kabul etmektedir.

Çoğunluğun dayanak yaptığı Ceza Genel Kurulu kararlarındaki dosyalara konu olaylar, bizim olayımızdan farklı olduklarından, her olayın kendi şartları içinde değerlendirilmesi gerekmektedir.

Anlatılan nedenlerle, mahkemenin gerekçesi ve mevcut deliller doğrultusunda, itirazın kabulü ile hükmün esastan incelenmesi gerektiği kanısını taşıdığımdan, itirazın yerinde görülmediğine ilişkin çoğunluk görüşüne katılmıyorum" şeklindeki karşı oyu ile Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Özel Daire çoğunluğu ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; sanığa atılı uyuşturucu madde ticareti yapma suçuna ilişkin olarak yapılan arama işleminin hukuka uygun olup olmadığı, bu bağlamda eksik araştırma sonucu hüküm kurulup kurulmadığının belirlenmesine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamından;

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Özel Daire çoğunluğu ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; sanığa atılı uyuşturucu madde ticareti yapma suçuna ilişkin olarak yapılan arama işleminin hukuka uygun olup olmadığı, bu bağlamda eksik araştırma sonucu hüküm kurulup kurulmadığının belirlenmesine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamından;

Olay, Yakalama, Muhafaza Altına Alma ve Savcı Görüşme Tutanağına göre; Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Narkotik Suçlar Şube Müdürlüğü görevlilerince 24.02.2015 tarihinde saat 18.00 sıralarında bilgi kaynağı ile yapılan görüşme neticesinde, şüpheli kişi ya da kişilerce Lice'ye bağlı köylerden temin edilecek uyuşturucu maddelerin 21 ... plakalı araç ile Bismil'e getirileceğinin öğrenilmesi üzerine, aynı gün saat 19.30 sıralarında Bismil İlçe Emniyet Müdürlüğü'ne de konu hakkında bilgi verilip Lice ve Bismil ilçe girişlerinde tertibat alındığı, saat 22.30 sıralarında söz konusu aracın Batman-Diyarbakır karayolunda Diyarbakır istikametine doğru ilerlediğinin görülmesi üzerine oluşturulan uygulama noktasında görevlilerce durdurulduğu, şoför koltuğunda oturan ve araçtan indirilen sanığın kaba üst aramasında herhangi bir suç unsuruna rastlanılmadığı, Bismil Sulh Ceza Hâkimliğinin 29.01.2015 tarihli ve 98 değişik iş sayılı önleme araması kararına dayanılarak araçta yapılan aramada ise; arka koltuk ile bagajda toplam dokuz parça hâlindeki poşetler ile telhis çuvallarda uyuşturucu maddelerin ele geçirildiği, uyuşturucu maddeleri muhafaza altına alan görevlilerce konu hakkında Cumhuriyet savcısına bilgi verildiğinde, sanık hakkında uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan işlem yapılması talimatı alındığı,

Bismil Sulh Ceza Hâkimliğinin 29.01.2015 tarihli ve 98 değişik iş sayılı önleme araması kararının, olay yeri ve tarihini kapsadığı,

Dosya içerinde bulunan fotoğrafa göre; aracın arka koltuğunda, içinde kenevir bulunan üç adet büyük boy poşetlerin bulunduğu,

Kolluk tarafından düzenlenen tartı tutanağına göre; ele geçirilen her bir poşet ve çuvallardaki kenevirin daralı ağırlıklarının ortalama 5300 ilâ 5640 gram arasında ve toplam daralı ağırlıklarının ise 49580 gram olduğu,

Diyarbakır Polis Laboratuvarınca düzenlenen uzmanlık raporuna göre; ele geçirilen toplam 48120 gram kenevirden net 16842 gram esrar elde edilebileceği,

Anlaşılmıştır.

Sanık ... aşamalarda; Bismil'de ikamet ettiğini, olay tarihinde kardeşi olan Olcay Yaşar'a ait aracı alıp Hazro ilçesinde bulunan türbeyi ziyarete gittiğini, Bismil'e geri dönerken ihtiyaç molası verdiğinde bir menfezin yanında arama sonucu ele geçirilen poşetler ile çuvalları fark ettiğini, kontrol ettiğinde suç konusu maddeleri gördüğünü, uyuşturucu madde kullandığı için poşet ve çuvalları aracına yerleştirdiğini, Bismil girişinde polislere yakalandığını savunmuştur.

Anlaşılmıştır.

Sanık ... aşamalarda; Bismil'de ikamet ettiğini, olay tarihinde kardeşi olan Olcay Yaşar'a ait aracı alıp Hazro ilçesinde bulunan türbeyi ziyarete gittiğini, Bismil'e geri dönerken ihtiyaç molası verdiğinde bir menfezin yanında arama sonucu ele geçirilen poşetler ile çuvalları fark ettiğini, kontrol ettiğinde suç konusu maddeleri gördüğünü, uyuşturucu madde kullandığı için poşet ve çuvalları aracına yerleştirdiğini, Bismil girişinde polislere yakalandığını savunmuştur.

Uyuşmazlık konularının isabetli bir biçimde çözümlenmesi için "arama" tedbirinin hukuki niteliği ile bu tedbire hâkim olan genel ilkelere değindikten sonra konuya ilişkin anayasal ve kanuni düzenlemelerin incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:

Ceza muhakemesinin yapılmasını veya yapılan muhakemenin sonunda verilecek kararın kâğıt üzerinde kalmamasını ve muhakeme masraflarının karşılanmasını sağlamak amacıyla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer tarafından, gecikmede sakınca bulunan durumlarda geçici olarak başvurulan ve hükümden önce bazı temel hak ve hürriyetlere müdahaleyi gerektiren kanuni çarelere "koruma tedbiri" denir. (Bahri Öztürk, Behiye Eker Kazancı, Sesim Soyer Güleç, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Seçkin, 2013, 1. Bası, s.1)

Koruma tedbirleri genel itibarıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun Birinci Kitabının Dördüncü Kısmı “Koruma Tedbirleri” başlığını taşımakta olup arama ve yakalama tedbirine de bu kısımda yer verilmiştir. Kanunun bu açık düzenlemesine göre arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.

Koruma tedbirleriyle çoğu zaman henüz gerçekten bir suçun işlenip işlenmediği ya da işleme muhatap olan şüpheli tarafından işlendiği yargı kararı ile sabit olmadığı hâlde, gecikmesinde sakınca bulunmasından dolayı görünüşte haklılıkla yetinilerek gerek şüphelinin gerekse şüpheli statüsünde olmayan üçüncü kişilerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale edilmektedir. Bu nedenle koruma tedbirlerine ölçülü bir şekilde, görünüşte haklı olan ve gecikmesinde sakınca ya da tehlike bulunan hâllerde başvurulmalıdır.

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

"Herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

"Herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hâkim kararıyla tutuklanabilir. Hâkim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir…” şeklinde düzenlenmiştir.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesinde ise suçüstünün tanımına yer verilmiş, koruma tedbirleri başlığı altında aynı Kanun'un 90. maddesinde yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler düzenlenmiştir.

"Madde 2: …j) Suçüstü:

1. İşlenmekte olan suçu,

2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu,

3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ve delille yakalanan kimsenin işlediği suçu…ifade eder"

Maddedeki tanım doğrultusunda; örneğin failin mağduru bıçaklaması durumunda CMK'nın 2/j-1; failin mağduru bıçakladıktan sonra takip üzerine yakalanması durumunda CMK'nın 2/j-2; failin bıçaklama eyleminden hemen sonra elinde kanlı bıçakla yakalanması durumunda ise CMK'nın 2/j-3 maddesindeki suçüstü hâlleri söz konusu olacaktır.

"Yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler

Madde 90: (1) Aşağıda belirtilen hâllerde, herkes tarafından geçici olarak yakalama yapılabilir:

a) Kişiye suçu işlerken rastlanması.

b) Suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması olasılığının bulunması veya hemen kimliğini belirleme olanağının bulunmaması.

(2) Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya âmirlerine derhâl başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.

a) Kişiye suçu işlerken rastlanması.

b) Suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması olasılığının bulunması veya hemen kimliğini belirleme olanağının bulunmaması.

(2) Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya âmirlerine derhâl başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.

(3) Soruşturma ve kovuşturması şikâyete bağlı olmakla birlikte, çocuklara, beden veya akıl hastalığı, malûllük veya güçsüzlükleri nedeniyle kendilerini idareden aciz bulunanlara karşı işlenen suçüstü hallerinde kişinin yakalanması şikâyete bağlı değildir.

(4) Kolluk, yakalandığı sırada kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra, yakalanan kişiye kanunî haklarını derhal bildirir.

(5) Birinci fıkraya göre yakalanıp kolluğa teslim edilen veya ikinci fıkra uyarınca görevlilerce yakalanan kişi ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilerek, emri doğrultusunda işlem yapılır.

(6) Yakalama emrine konu işlemin yerine getirilmesi nedeniyle yakalama emrinin çıkarılma amacının ortadan kalkması durumunda mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından yakalama emrinin derhâl iadesi istenir" şeklindedir. Madde gereğince; kişiye bir suç işlerken rastlanması veya suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçmasının önlenmesi veya kimliğinin hemen belirlenmesinin mümkün olmaması hâllerinde herkesin geçici olarak yakalama yetkisi bulunmaktadır. Kolluk görevlileri, hakkında tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya amirlerine ulaşma imkânlarının bulunmaması durumunda yakalama yetkisine sahiptirler. Kolluk, yakaladığı kişinin kaçmasını, kendisine ya da başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri almalı, hemen Cumhuriyet savcısına haber vermeli ve emirleri doğrultusunda işlem yapmalıdır.

2559 sayılı PVSK'nın 13. maddesinde de polise, suçüstü hâlinde veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hâllerde suç işlendiğine veya suça teşebbüs edildiğine dair haklarında kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan şüphelileri yakalama yetkisi verilmiştir.

PVSK'nın 13. maddesi;

"Polis,

A) Suçüstü hâlinde veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hâllerde suç işlendiğine veya suça teşebbüs edildiğine dair haklarında kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan şüphelileri,

B) Haklarında yetkili mercilerce verilen yakalama veya tutuklama kararı bulunanları,

C) Halkın rahatını bozacak veya rezalet çıkaracak derecede sarhoş olanları veya sarhoşluk hâlinde başkalarına saldıranları, yapılan uyarılara rağmen bu hareketlerine devam edenler ile başkalarına saldırmaya yeltenenleri ve kavga edenleri,

D) Usulüne aykırı şekilde ülkeye giren ya da haklarında sınır dışı etme veya geri verme kararı alınanları,

E) Polisin kanunlara uygun olarak aldığı tedbirlere karşı gelenleri, direnenleri ve görev yapmasını engelleyenleri,

C) Halkın rahatını bozacak veya rezalet çıkaracak derecede sarhoş olanları veya sarhoşluk hâlinde başkalarına saldıranları, yapılan uyarılara rağmen bu hareketlerine devam edenler ile başkalarına saldırmaya yeltenenleri ve kavga edenleri,

D) Usulüne aykırı şekilde ülkeye giren ya da haklarında sınır dışı etme veya geri verme kararı alınanları,

E) Polisin kanunlara uygun olarak aldığı tedbirlere karşı gelenleri, direnenleri ve görev yapmasını engelleyenleri,

F) Bir kurumda tedavi, eğitim ve ıslahı için kanunlarla ve bu Kanunun uygulanmasını gösteren tüzükte belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirlerin yerine getirilmesi amacıyla, toplum için tehlike teşkil eden akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol bağımlısı serseri veya hastalık bulaştırabilecek kişileri,

G) Haklarında gözetim altında ıslahına veya yetkili merci önüne çıkarılmasına karar verilen küçükleri,

H) (Ek: 27/3/2015-6638/2 md.) Başkalarının can güvenliğini tehlikeye düşürenleri, eylemin veya durumun niteliğine göre; koruma altına alır, uzaklaştırır ya da yakalar ve gerekli kanuni işlemleri yapar.

Yakalanması belirli bir usule bağlanmış kişilerle ilgili kanun hükümleri saklıdır. Yakalanan kişilerin kaçması veya saldırıda bulunmasının önlenmesi bakımından kişinin sağlığına zarar vermeyecek şekilde her türlü tedbir alınabilir.

Yakalanan kişilere, yakalama sebebi herhalde yazılı ve bunun mümkün olmaması hâlinde sözlü olarak derhal; toplu suçlarda ise en geç bu kişiler hâkim huzuruna çıkarılıncaya kadar bildirilir.

Kişinin yakalandığı, istediği kanunî yakınlarına derhal bildirilir.

Yakalananlardan,

A) Uyuşturucu madde kullanmış olanlar ile sarhoş olanların,

B) Zor kullanılarak yakalananların,

C) Haklarında suç soruşturması yapılacak olan şüpheli ve sanıkların,

Yakalanma anındaki sağlık durumları tabip raporuyla tespit edilir.

Yakalanan kişilerden suç işlediği şüphesi altında olanlar adlî mercilere sevk edilir. Haklarında ıslah veya tedavi tedbiri alınması gerekenler, ilgili kurum yetkilileri tarafından teslim alınır. Yakalama sebebi ortadan kalkanlar derhal serbest bırakılır..." şeklinde düzenlenmiştir.

Arama ve elkoymanın esasları; Anayasamızın 20. maddesinde "Özel hayatın gizliliği", 21. maddesinde ise "Konut dokunulmazlığı" başlıkları altında düzenlenmiştir.

Anayasamızın 20. maddesi;

"Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.