muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2024/14180, Karar No: 2024/2688, Tarih: 25.03.2024

D. Dava dosyası kapsamındaki delillere göre;

28.06.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanun ile değişik 5237 sayılı Kanun'un 191 inci maddesi uyarınca, "kamu davasının açılmasının ertelenmesi" kararı ve bu karar ile birlikte verilen "tedavi ve/veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasına" ilişkin kararların itiraz yolu açık olmak üzere verilmesi ve şüpheliye tebliğ edilmesi gerektiği, şüpheliye, hakkında verilen karara karşı itiraz hakkı tanınmadan ve kendisine tebliğ edilmeden tedavi ve denetimli serbestlik tedbirinin infazına başlanamayacağı gibi beş yıllık erteleme süresinin de işlemeye başlamayacağı, şüpheli hakkında Yozgat Cumhuriyet Başsavcılığınca verilen 27.11.2018 tarihli kamu davasının açılmasının ertelenmesine ve denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasına ilişkin kararın şüphelinin adresine usulüne uygun olarak tebliğ edildiğine ilişkin bir evrak bulunmadığı ve bu durumda kamu davasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasına ilişkin kararın usulüne uygun şekilde tebliğ edilmemesi nedeniyle kesinleşmediğinden dolayı tedbirin infazına başlanamayacağı, müdürlükçe yapılan infaza ilişkin işlemler hukuki sonuç doğurmayacağı gibi beş yıllık erteleme süresinin de işlemeye başlamayacağı, bu nedenle 5237 sayılı Kanun'un 191 inci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendindeki kovuşturma şartının gerçekleşmediği anlaşıldığından, mahkemesince açılan kamu davasında, kovuşturma şartının gerçekleşmesini beklemek üzere 5271 sayılı Kanun'un 223 üncü maddesinin sekizinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca "durma" kararı verilerek, şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesine ve denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasına ilişkin kararın, karara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde ilgili sulh ceza hakimliğine itiraz hakkı bulunduğu ihtarı ile birlikte usulüne uygun bir şekilde tebliğ edilmesinin sağlanması ve usulüne uygun şekilde kesinleştirilmesini takiben geçerli tebligat işlemleri yapılarak erteleme ve denetimli serbestlik kararının infazının sonucunun beklenilmesi gerektiği gözetilmeden, yazılı şekilde karar verilmesi, Kanun’a aykırı olup kanun yararına bozma istemi yerinde görülmüştür.

III. KARAR

1. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma isteminin KABULÜNE,

2. Yozgat 1. Asliye Ceza Mahkemesinin konu 21.11.2019 tarihli ve 2019/315 Esas ve 2019/826 Karar sayılı kararının 5271 sayılı Kanun’un 309 uncu maddesinin üçüncü fıkrası gereği, oy birliğiyle KANUN YARARINA BOZULMASINA,

5271 sayılı Kanun’un 309 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendi uyarınca gerekli işlemin yapılması için dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 25.03.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/7285, Karar No: 2013/11775, Tarih: 17.12.2013

**20. Hukuk Dairesi         2013/7285 E.  ,  2013/11775 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki davanın yapılan duruşması sonunda kurulan hükmün Yargıtayca incelenmesi davacı ... Yönetimi ve dahili davalı Hazine vekili tarafından istenilmekle, süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya incelendi, gereği düşünüldü:

K A R A R

Davacı ... Yönetimi, tapuda davalılar adına kayıtlı ... Mevkiinde kain Teşrinisani 1927 tarihli cilt 72, sahife 12, sıra 63 ve 64'de bulunan taşınmazların, kesinleşen orman tahdidi içinde kaldığı iddiasıyla, tapu kaydının iptaliyle orman vasfıyla Hazine adına tescilini ve taşınmazlar üzerindeki müdahalenin önlenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Yapılan yargılamada dava konusu Teşrinisani 1927 tarih, cilt 72, sahife 12, 63 sıra nolu tapu kaydının, tarla vasfı ile Hazine adına tescil edilen Kuzköy Köyü, Yumrutaş Mevkii, 173 ada 12, 13, 14, 15, 16 ve 17 sayılı parselleri, 1927 tarih, cilt 72, sahife 12, 64 sıra nolu taşınmazın ise orman vasfı ile Hazine adına tescil edilen Kuzköy Köyü, 191 ada 1 sayılı parseli kapsadığı anlaşılmıştır.

Mahkemece, .... Mevkiinde bulunan Teşrinisani 1927 tarih ve 64 sıra nolu (191 ada 1 sayılı parsel) taşınmaz yönünden davanın konusuz kalması sebebi ile karar verilmesine yer olmadığına, ... Mevkiinde bulunan Teşrinisani 1927 tarih ve 63 sıra nolu (173 ada 12, 13, 14, 15, 16 ve 17 parsel) taşınmaz yönünden davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı ... Yönetimi ve dahili davalı Hazine vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Çekişmeli taşınmazın bulunduğu yörede 16/06/1982 tarihinde ilân edilerek kesinleşen orman tahdidi, 27/03/1986 tarihinde ilân edilerek kesinleşen 6831 sayılı Kanunun 2. madde uygulaması bulunmaktadır. Genel arazi kadastrosu ise 07/12/2006 tarihinde kesinleşmiştir.

Davacı ... Yönetimi, 18.05.2004 tarihli dilekçesinde; 1927 tarihli 63 ve 64 nolu taşınmazların orman sayılan yerlerden olduğu iddiasıyla tapu kayıtlarının iptali ve davalıların el atmalarının önlenmesi istemiyle dava açmış olup; mahkemece, 64 sıra nolu tapu kaydının orman parseli içinde kaldığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına, 63 sıra nolu tapu kaydının ise kadastro sırasında 173 ada 12, 13, 14, 15, 16 ve 17 sayılı parseller olduğu kabul edilerek ve bu parsellerin de orman sınırı dışında kaldığı belirlenerek dava, tapu iptali gibi kabul edilip davanın reddine karar verilmiş ise de mahkemenin bu değerlendirmesi yerinde değildir.

Şöyle ki; 2004 yılında dava açıldıktan sonra çekişmeli taşınmazların bulunduğu yerde 2006 yılında yapılan genel arazi kadastrosunda çekişmeli taşınmazların Hazine adına tespitleri yapılıp her ne kadar kesinleştirilmiş ise de aynı yere ilişkin eldeki dava bulunması nedeniyle yapılan tespitlerin kesinleşmeyeceği ve taşınmazların malik hanelerinin açık kabul edilerek bu bağlamda kesinleşmeyen kadastro tutanaklarına ilişkin davanın kadastro tespitine itiraza dönüşmüş olacağı gözardı edilerek 3402 sayılı Kanunun 26.maddesi gözönünde bulundurularak görevsizlik kararı verilerek dosyanın kadastro mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekirken işin esasına girilip yazılı şekilde hüküm kurulması usûl ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle; davacı ... Yönetimi ve dahili davalı Hazine vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, bozma nedenine göre sair yönlerin bu aşamada incelenmesine yer olmadığına, temyiz harcının istek halinde iadesine 17/12/2013 günü oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/16626, Karar No: 2013/17284, Tarih: 24.06.2013

**(Kapatılan) 13. Hukuk Dairesi         2012/16626 E.  ,  2013/17284 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün taraflar avukatınca duruşmalı olarak temyiz edilmesi üzerine ilgililere çağrı kağıdı gönderilmişti. Belli günde davalılar vekili avukat Ceren ... ile davacı vekili avukat ...'ın gelmiş olmalarıyla duruşmaya başlanılmış ve hazır bulunan avukatların sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra karar için başka güne bırakılmıştı. Bu kez temyiz dilekçesinin süresinde olduğu saptanarak dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

KARAR

Davacı, davalıların arsa sahipleri olduğunu, davadışı müteahhitle aralarında davalılara vekaleten yapı denetim sözleşmesi imzalandığını, buna göre 18 ay boyunca hizmet verdiklerini, davalıların ise üstlerine düşen yükümlülüğü yerine getirmeyip hizmet bedelini ödemediğini, bedelin tahsili için başlatılan takibe davalıların vaki itirazının iptaline ve inkar tazminatı hükmedilmesine karar verilmesini istemiştir.

Davalılar, davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece, davanın kabulü ile itirazın iptaline takibin devamına, karar verilmiş; hüküm, taraflarca temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davacının tüm, davalının sair temyiz itirazlarının reddine,

2-Dava itirazın iptali davasıdır. Davacı, davalılar ile yapılan yapı denetim sözleşmesine göre davalılar tarafından kendilerine ödenmesi gereken yapı denetim bedelinin ödenmediğinden bahisle başlattıkları icra

2012/16626-2013/17284

takibine yapılan itirazın iptalini istemişler, davalılar ise davanın reddini savunmuşlardır. Mahkemece, davanın reddine dair verilen karar Dairemizin 30.3.2011 tarih... sayılı kararında açıklandığı üzere bozulmuş olup, mahkemece, bozmaya uyularak yapılan yargılama sonunda bu kez davanın kabulüne karar verilmiştir. Davacı ile davalılar arasında her ne kadar geçerli bir sözleşme yoksada, bozma ilamında açıklandığı üzere davacı, davalıya bir hizmet vermiştir ve bu hizmet karşılığının alınacak bilirkişi raporu ile belirlenmesi gerekir. Ancak, bilirkişi raporu ile belirlenen ücret davacının davasının dayandırdığı geçersiz sözleşmede belirlenen ücreti geçemez. Geçtiği hallerde sözleşmede belirlenen ücret üzerinden inşaat seviyesi de nazara alınarak bulunacak miktar üzerinden davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

SONUÇ: Yukarıda 1 numaralı bentte açıklanan nedenlerle davacının tüm, davalının sair temyiz itirazlarının reddine, 2 numaralı bentte açıklanan nedenlerle hükmün davalı yararına BOZULMASINA, 990,00 TL duruşma avukatlık parasının davacıdan alınarak davalıya ödenmesine, 3.15 TL kalan harcın davacıdan alınmasına, peşin alınan 307.45 TL. temyiz harcının istek halinde davalıya iadesine, HUMK’nun 440/1 maddesi uyarınca tebliğden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 24.6.2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/835, Karar No: 2019/208, Tarih: 26.02.2019

**Hukuk Genel Kurulu         2015/835 E.  ,  2019/208 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Taraflar arasındaki “hizmet tespiti” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Trabzon İş Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 07.06.2012 tarihli ve 2008/899 E., 2012/485 K. sayılı kararın temyizen incelenmesi davalı ... vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 07.11.2013 tarihli ve 2012/14931 E., 2013/19992 K.sayılı kararı ile;

“…1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davalı Kurumun aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,

2-Dava, davacının 01.09.1990 – 05.10.1998 tarihleri arasında davalı işverene ait iş yerinde geçen ve Kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulü ile hükümde yazılı şekilde karar verilmiş ise de bu sonuca eksik araştırma ve inceleme ile gidilmiştir.

Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasa'nın 79/10. ve 5510 sayılı Yasa'nın 86/9. maddeleri bu tip hizmet tespiti davaları için özel bir ispat yöntemi öngörmemiş ise de, davanın niteliği kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiği Yargıtay'ın ve giderek Dairemizin yerleşmiş içtihadı gereğidir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; 13332 sicil numaralı davalı işyerinin 01.03.1983 – 31.10.1998 tarihleri arasında 506 sayılı Kanun kapsamına olduğu, bu işyerinden 01.09.1990, 01.10.1995 ve 01.10.1997 tarihlerinde davacı adına işe giriş bildirgelerinin, 30.04.1995, 31.07.1996 ve 05.10.1998 tarihlerde de işten çıkış bildirgelerinin verildiği ve 01.09.1990 – 30.04.1995, 01.10.1995 – 31.07.1996, 01.10.1997 – 05.10.1998 tarihleri arasında davacı adına kısmi ve kesintili çalışma bildirildiği, ayrıca ihtilaflı dönemde 25.01.1994 – 15.02.1994 tarihleri arasında .....inşaat işyerinden, 15.09.1996 – 30.12.1996 tarihleri arasında da Ferhat Ayazoğlu inşaat işyerinden davacı adına çalışmaların bildirildiği, 15.10.1995 – 31.07.1996 tarihleri arasında davacı ile çalışmaları aynı şekilde bildirilen ... isimli bordro tanığı olduğu, başkaca da bordro tanığı olmadığı görülmüştür.

Somut olayda; davacı tanıklarının beyanı ile hüküm kurulduğu, komşu işyeri tanığı olduğunu iddia eden kişilerin, komşu işyeri tanığı olup olmadığının araştırılmadığı, eksik inceleme ile karar verildiği anlaşılmıştır.

Somut olayda; davacı tanıklarının beyanı ile hüküm kurulduğu, komşu işyeri tanığı olduğunu iddia eden kişilerin, komşu işyeri tanığı olup olmadığının araştırılmadığı, eksik inceleme ile karar verildiği anlaşılmıştır.

Yapılacak iş; davalı işverene, dava konusu döneme ilişkin imzalı ücret bordroları olup olmadığını sormak, varsa getirterek imzaların davacıya ait olup olmadığını davacıya sormak, imza inkarı halinde imza incelemesi yaptırarak imzaların davacının eli ürünü olup olmadığını tespit etmek, imzaların davacının eli ürünü olduğu dönemler yönünden davanın reddine karar vermek, imzalı ücret bordrolarının olmadığı veya imzanın davacıya ait olmadığı dönemler yönünden ise; dönem bordrolarında davacı haricinde bildirilen kimse olmadığı nazara alınarak dinlenen tanıklardan komşu işyeri tanığı olduğu iddia olunan kişilerin dava konusu dönemde komşu işyeri tanığı olup olmadığını araştırmak, ayrıca Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanları; yoksa işyeri sahipleri araştırılıp tespit edilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak ve gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya koyduktan sonra sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmaksızın eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davalı Kurumun bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır...”

gerekçesiyle karar bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki belgeler okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Davacı vekili, müvekkilinin davalı işverene ait iş yerinde 01.09.1990-05.10.1998 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığı hâlde çalışmalarının Kuruma eksik bildirildiğini ileri sürerek, müvekkilinin 01.09.1990-05.10.1998 tarihleri arasında davalıya ait iş yerinde asgari ücretle sigortalı olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı işveren, cevap dilekçesi vermemiş; 05.03.2009 tarihli duruşmada “Ben inşaat işleri yaparım davacı benim yanımda inşaatın elektrik işlerini yaptı. Tarihlerini tam olarak hatırlamıyorum, ancak davacının iddia ettiği dönemler olabilir.” şeklinde beyanda bulunmuştur.

Davalı ... (SGK/Kurum) vekili, davacının çalışmalarının kesintili olarak gerçekleştiğinin işe giriş bildirgeleri ve durum tespit tutanakları ile sabit olduğunu, dava konusu edilen tarihlerin davacının farklı iş yerlerindeki çalışmaları ile çakıştığını, hak düşürücü sürenin gerçekleştiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

Davalı ... (SGK/Kurum) vekili, davacının çalışmalarının kesintili olarak gerçekleştiğinin işe giriş bildirgeleri ve durum tespit tutanakları ile sabit olduğunu, dava konusu edilen tarihlerin davacının farklı iş yerlerindeki çalışmaları ile çakıştığını, hak düşürücü sürenin gerçekleştiğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece davalı işverence Kuruma verilen dönem bordrolarına göre iş yerinde davacıdan başka sigortalı olarak sadece ... adında bir kişinin bildirildiği, gerek dinlenen bordro tanığının beyanı gerekse komşu iş yeri tanıklarının beyanları ile alınan bilirkişi raporları birlikte değerlendirildiğinde, davacının 01.09.1990–05.10.1998 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle davalı işveren yanında sürekli çalıştığı ve bu tarihler arasında 1363 gün sigortalılık süresinin davalı kuruma eksik bildirildiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Davalı ... vekilinin temyizi üzerine hüküm, Özel Dairece yukarıda açıklanan gerekçelerle bozulmuştur.

Mahkemece dava konusu iş yerinin Trabzon’un Yomra ilçesinde bulunan elektrik malzemeleri satan bir iş yeri olup, tanık beyanlarına göre davacının çalıştığı dönemde Yomra ilçesindeki tek elektrikçi olduğu, dönem bordrolarının incelenmesinde, davacının çalıştığı sürelerin ayda 15 ve 16 gün olarak bildirildiği, iş yeri ve yapılan işin mahiyetinin devamlılık arz eder nitelikte olduğu, bu nedenle iş yerinde çalışan işçinin her ay 15 gün çalışıp çıkışının verildiği, sonraki ay tekrar 15 gün süre ile işe alındığı ve tüm çalışmanın bu şekilde geçtiğinin kabulü hayatın olağan akışına aykırı olduğu, tanıkların komşu iş yeri tanığı olduğuna dair kayıtlar getirilmemiş ise de dinlenen 5 davacı tanığının yeminli beyanlarına itibar olunduğu gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme kararını davalı ... vekili temyiz etmiştir.

Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık, somut olay bakımından hizmet tespiti talebinde bulunan davacının 01.09.1990–05.10.1998 tarihleri arasında davalı işveren adına kayıtlı iş yerinde çalıştığına dair yapılan araştırmanın yeterli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında işin esasının incelenmesinden önce, mahkemece Özel Daire bozma kararının ve duruşma gününün davalı ...’na tebliğ edilmediği ve davalı ...’nun katılmadığı duruşmada davalının bozma kararına karşı beyanları sorulmadan direnme kararı verildiği nazara alındığında, usulüne uygun bir direnme kararının bulunup bulunmadığı hususu ön sorun olarak tartışılmıştır.

Bilindiği üzere, çekişmeli yargıda kural olarak duruşma yapılması zorunludur. Buna göre hâkim iddia ve savunma haklarını kullanabilmeleri için tarafları duruşmaya çağırmak zorundadır. Kanunun gösterdiği istisnalar dışında hâkim tarafları dinlemeden veya iddia ve savunmalarını bildirmeleri için kanuna uygun biçimde davet etmeden hükmünü veremez.

Bilindiği üzere, çekişmeli yargıda kural olarak duruşma yapılması zorunludur. Buna göre hâkim iddia ve savunma haklarını kullanabilmeleri için tarafları duruşmaya çağırmak zorundadır. Kanunun gösterdiği istisnalar dışında hâkim tarafları dinlemeden veya iddia ve savunmalarını bildirmeleri için kanuna uygun biçimde davet etmeden hükmünü veremez.

Taraflar duruşmaya çağrılmadan, eş anlatımla; taraf teşkili sağlanmadan hüküm verilememesi, Anayasa'nın 36’ncı maddesi ile düzenlenen iddia ve savunma hakkının kullanılmasına olanak tanınması ilkesinin doğal bir sonucudur.

Gerçekten savunma hakkını güvence altına alan 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 36'ncı maddesi ile 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun (HUMK) 73'üncü maddesinde de (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 27'nci maddesi) açıkça belirtildiği üzere, mahkemece davalı yan dinlenmek ve savunması alınmak üzere kanuni şekillere uygun olarak davet edilmedikçe hüküm verilmesi mümkün bulunmamaktadır. Aksi hâlde savunma hakkının kısıtlanmış sayılacağı gerek öğreti, gerekse yargısal kararlarda tartışmasız olarak kabul edilmektedir (Kuru, B., Hukuk Muhakemeleri Usulü, 6. Baskı, Cilt II, s.1876 vd).

01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) “Hukuki Dinlenilme Hakkı” başlıklı 27'nci maddesi (mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 73'üncü maddesi) uyarınca davanın tarafları, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahip olup, bu hak yargılama ile ilgili bilgi sahibi olunmasını da içerir.

Buna göre mahkeme, iki tarafa eşit şekilde hukuki dinlenilme hakkı tanıyarak hükmünü vermelidir. Taraflara hukuki dinlenilme hakkı verilmesi anayasal bir haktır. Anayasamızın 36'ncı maddesine göre teminat altına alınan iddia ve savunma hakkı ile adil yargılanma hakkı, hukuki dinlenilme hakkını da içermektedir. Yine İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'nde de hukuki dinlenilme hakkı, adil yargılanma hakkı içinde teminat altına alınmıştır. Bu hakka, tarafın hâkime meramını anlatma hakkı ya da iddia ve savunma hakkı da denilmektedir. Ancak, hukuki dinlenilme hakkı, bu ifadeleri de kapsayan daha geniş bir anlama sahiptir.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27'nci maddesi hükmüne göre:

"(1) Davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler.

(2) Bu hak;

a) Yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını,

b) Açıklama ve ispat hakkını,

c) Mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içerir".

Hukuki dinlenilme hakkı olarak maddede ifade edilen ve uluslararası metinlerde de yer bulan bu hak, çoğunlukla "iddia ve savunma hakkı" olarak bilinmektedir. Ancak, hukukî dinlenilme hakkı, iddia ve savunma hakkı kavramına göre daha geniş ve üst bir kavramdır.

(2) Bu hak;

a) Yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını,

b) Açıklama ve ispat hakkını,

c) Mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içerir".

Hukuki dinlenilme hakkı olarak maddede ifade edilen ve uluslararası metinlerde de yer bulan bu hak, çoğunlukla "iddia ve savunma hakkı" olarak bilinmektedir. Ancak, hukukî dinlenilme hakkı, iddia ve savunma hakkı kavramına göre daha geniş ve üst bir kavramdır.

Bu hak, yargılamanın tarafları dışında, müdahiller ve yargılama konusu ile ilgili olanları da kapsamına almaktadır. Her yargılama süjesi kendi hakkıyla bağlantılı ve orantılı olarak bu hakka sahiptir. Hakkın temel unsurları maddede tek tek belirtilmiş, böylece uygulamada bu temel yargısal hak konusundaki tereddütlerin önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

Bu çerçevede, öncelikle tarafların gerek yargı organlarınca gerekse karşı tarafça yapılan işlemler konusunda bilgilendirilmeleri zorunludur. Kişinin kendisinden habersiz yargılama yapılarak karar verilmesi, kural olarak mümkün değildir.

Bu hakkın ikinci unsuru, açıklama ve ispat hakkıdır. Taraflar, yargılamayla ilgili açıklamada bulunma, bu çerçevede iddia ve savunmalarını ileri sürme ve ispat etme hakkına sahiptirler. Her iki taraf da bu haktan eşit şekilde yararlanırlar. Bu durum "silahların eşitliği ilkesi" olarak da ifade edilmektedir.

Bu hakkın üçüncü unsuru, tarafların iddia ve savunmalarını yargı organlarının tam olarak dikkate alıp değerlendirmesidir. Bu değerlendirmenin de kararların gerekçesinde yapılması gerekir (bkz. 6100 sayılı HMK'nın Hükümet Gerekçesi madde 32).

Hukuki dinlenilme hakkı, sadece belli bir yargılama için ya da yargılamanın belli bir aşaması için geçerli olan bir ilke değildir. Tüm yargılamalar için ve yargılamanın her aşamasında uyulması gereken bir ilkedir. Bu çerçevede gerek çekişmeli ve çekişmesiz yargı işlerinde gerekse bu yargılamalarla bağlantılı geçici hukuki korumalarda, icra takiplerinde, tahkim yargılamasında, hatta hukuki uyuşmazlıklarla ilgili yargılama dışında ortaya çıkan çözüm yollarında, her bir yargılama, çözüm yolu ve uyuşmazlığın niteliğiyle bağlantılı şekilde hukuki dinlenilme hakkına uygun davranılmalıdır.

Hukuki dinlenilme hakkına aykırılık bir istinaf gerekçesi ve temyizde de bozma sebebidir. Hakkın ihlalinin niteliğine göre, yargılamanın yenilenmesi sebebi olarak kabul edilebilir. Ayrıca adil yargılanma ihlali çerçevesinde de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulabilir.