muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2019/5608, Karar No: 2020/376, Tarih: 21.01.2020

Dosya kapsamından sigortalının hamsahibi Murat Helep’in ölüm aylığı da almaya başladığı anlaşılmakla; 506 sayılı Yasanın 92. maddesinin aylığa mı, gelire mi uygulandığı araştırılıp, gelire uygulandığının anlaşılması durumunda, gelirin, anılan madde uygulandığında ilk peşin değeri ve gelirin bağlandığı tarihten 92. maddenin uygulandığı tarihe kadar fiili ödeme miktarının da sorularak, itiraz halinde bilirkişi incelemesiyle tutar net olarak belirlenmelidir.

Mahkemece yukarıda açıklanan maddi ve hukuki ilkeler uyarınca karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmiş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O hâlde, davacı Kurum vekili ile davalılardan ... ve ... Elektirik San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle hükmünün BOZULMASINA, temyiz harcını istek halinde davalılardan ... ve ... Elektirik San. ve Tic. Ltd. Şti.'ne iadesine, 21/01/2020 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/7677, Karar No: 2023/8004, Tarih: 26.10.2023

**8. Ceza Dairesi         2021/7677 E.  ,  2023/8004 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

SAYISI : 2013/57 E., 2016/86 K.

SUÇ : Parada sahtecilik

HÜKÜM : Mahkûmiyet

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Bozma

Sanık hakkında kurulan hükmün; karar tarihi itibarıyla temyiz edilebilir olduğu, karar tarihinde yürürlükte bulunan usul hükümlerine göre temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, temyiz isteğinin süresinde olduğu, ve reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle gereği düşünüldü:

I. GEREKÇE

Erzurum E tipi Kapalı Ceza infaz kurumunda başka suçtan hükümlü olması nedeniyle kendiliğinden duruşmaya gelme olanağı bulunmayan ve duruşmalardan bağışık tutulma talebi de olmayan sanığın, hükmün esasını oluşturan kısa kararın açıklandığı son oturumda hazır bulundurulması gerektiği gözetilmeden, yargılamaya devamla 5271 sayılı Kanunun 196 ıncı maddesine aykırı davranılarak savunma hakkının kısıtlanması nedeniyle karar hukuka aykırı bulunmuştur.

II. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenle sanığın temyiz istemi yerinde görüldüğünden sair yönleri incelenmeyen Tekirdağ 2. Ağır Ceza Mahkemesinin, 21.03.2016 tarihli kararının 1412 sayılı Kanun’un 321 nci maddesinin birinci fıkrası gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,

Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 26.10.2023 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/638, Karar No: 2018/616, Tarih: 06.12.2018

**Ceza Genel Kurulu         2016/638 E.  ,  2018/616 K.**

**"İçtihat Metni"**

Kararı Veren

Yargıtay Dairesi : 10. Ceza Dairesi

Mahkemesi :Ağır Ceza

Sayısı : 61-158

Uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan sanık ...'nın, TCK'nın 188/3, 62, 52, 53, 54 ve 63. maddeleri uyarınca 8 yıl 4 ay hapis ve 80 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna, müsadereye ve mahsuba ilişkin Bingöl Ağır Ceza Mahkemesince verilen 02.04.2015 tarihli ve 61-158 sayılı hükmün, sanık müdafisi tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 10. Ceza Dairesince 18.12.2015 tarih ve 3934-33353 sayı ile;

"Kolluk görevlilerince yapılan istihbarı çalışmalar sonucu, sanığın 21.11.2014 tarihinde 12 D 3007 plakalı yolcu minibüsü ile Genç ilçesinden Bingöl'e esrar getireceğinin öğrenilmesi üzerine; aynı tarihte görevlilerce Bingöl Genç karayolu üzerinde tertibat alınıp beklendiği, yolcu minibüsünün uygulama noktasına yaklaşması üzerine durdurulduğu ve sanığın araçta olduğunun tespit edildiği, Bingöl Sulh Ceza Hakimliği'nden alınan 07.11.2014 tarihli önleme arama kararına dayanılarak sanığa ait çantada arama yapılarak suç konusu esrarın ele geçirildiği; adli aramayı gerektiren bu olayda önleme araması kararına dayanılarak yapılan aramanın hukuka aykırı olduğu, bu arama ile elde edilen delilin hükme esas alınamayacağı dikkate alınarak; olayla ilgili adli arama kararı olup olmadığının araştırılması, varsa aslı veya onaylı örneğinin getirtilmesi, sonucuna göre sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerekirken, eksik araştırma ile hüküm kurulması..." isabetsizliğinden bozulmasına karar verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise 14.01.2016 tarih ve 153129 sayı ile;

"...İtiraza konu uyuşmazlık, sanığa ait çantada arama yapılarak ele geçirilen net 3.942 gram esrarın hukuka aykırı yöntemle elde edilip edilmediği, adli arama kararı olmaksızın, önleme arama kararı ile elde edilen uyuşturucu maddenin hükme esas alınıp alınamayacağı hususlarında toplanmaktadır.

Yargılama konusu olayda; sanığın, 12 D 3007 plakalı yolcu minibüsü ile Genç ilçesinden Bingöl'e esrar getireceğinin öğrenilmesi üzerine, Bingöl Genç karayolu üzerinde tertibat alınıp beklendiği, yolcu minibüsünün uygulama noktasına yaklaşması üzerine durdurulduğu ve Bingöl Sulh Ceza Hakimliği'nden alınan 07.11.2014 tarihli önleme arama kararına dayanılarak sanığa ait çantada arama yapılarak suça konu esrarın ele geçirildiği anlaşılmaktadır.

Yargıtay 10. Ceza Dairesi; sanık hakkında alınan istihbari bilginin kapsamı nedeniyle, niteliği ve faili belli olan bir suçun işlendiği konusunda şüphe oluşan somut olayda, 'adlî arama kararı' alınmadan, olaydan önce alınan 'önleme araması kararına' dayanılarak sanığın yolcu olarak bulunduğu minibüste ve sanığın çantasında arama yapılmasının hukuka aykırı olduğu, dolayısıyla bu arama sonucu sanığa ait valizde bulunan uyuşturucu maddenin de hukuka aykırı yöntemle elde edildiğinden bahisle mahkûmiyet kararını bozmuştur.

Ceza yargılamasının temel amacı, kişisel hak ve özgürlüklere saygı ile toplumsal düzenin sağlanması arasında bir denge kurarak maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır. Maddi gerçeğin ortaya çıkarılması delil ya da delillerin toplanması ile mümkün olur. Ceza yargılamasında 'delil serbestliği' ilkesi benimsenmesine rağmen delillerin hukuka uygun yöntemlerle toplanmasının da zorunlu olduğu kabul edilmiştir. Anayasanın 38/6, CMK'nın 206/2-a, 217/2, 230/1-b ve 289/1-i bendi gereğince hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillerin hükme esas alınamayacağı tartışmasızdır. Bu ana ilke çerçevesinde yargılama konusu olayın özellikleri dikkate alınarak, uyuşturucunun hukuka aykırı yöntemlerle ele geçirilip geçirilmediğinin tartışılması ve bu çerçevede Yargıtay 10. Ceza Dairesinin bozma ilamı nedeniyle ilk anda akla gelen aşağıdaki soruların cevaplanması zorunluluk arz etmektedir.

Yargılama konusu olayın gelişimi içinde elde edilen uyuşturucu maddeler için adli arama kararı gerekli midir? Önleme arama kararı ile elde edilen uyuşturucu maddelerin hukuka aykırı yöntemlerle elde edildiğini ileri sürmek mümkün müdür? Sanığın ya da müdafinin arama kararına yönelik hiç bir aşamada itiraz ileri sürmemeleri ve sanığın özgür iradesi ile uyuşturucu madde naklettiğine yönelik ikrarının hukuki bir değeri yok mudur? Tartışmasız bir şekilde maddi gerçeğin ortaya çıkması halinde dahi, şekli unsurları öne çıkartarak gerçeğin görmezden gelinmesi toplumsal vicdanı ve adalet duygusunu yaralamayacak mıdır? Yine toplumsal yaşamın düşmanı olan uyuşturucu ile mücadelede zafiyet ile kişisel hak ve özgürlüklere saygı arasında nasıl bir denge sağlanmalıdır?

Yargılama konusu uyuşturucu madde, Bingöl Sulh Ceza Mahkemesinin vermiş olduğu 07.11.2014 tarihli önleme araması kararına dayanılarak ele geçirilmiştir. Henüz gerçekliği konusunda şüphe bulunan istihbari bilgi nedeniyle kolluğun önleme arama kararı ile bahsi geçen aracı takip edip, oluşturulan kontrol noktasında aracın durdurularak yapılan aramada uyuşturucu maddenin ele geçirilmesinde hukuka aykırı bir husus bulunmadığı değerlendirilmektedir. Zira teyide muhtaç her ihbarda ya da istihbarı bilgide adli arama kararı almanın güçlüğü açıktır. Şöyle ki, adli arama kararını düzenleyen CMK'nın 116 maddesindeki makul şüphenin varlığı konusunda şüphe taşıyan Sulh Ceza Hâkimliklerinin bu kararı vermek konusunda isteksiz davrandıkları da bilinmektedir. Ya da çoğu zaman ihbar ile olayın gerçekleşme anı arasındaki zaman darlığı yine adli arama kararı almayı güçleştirmektedir. Bu durum anında müdahale edilmediği zaman delillerin büyük ölçüde kaybolacağı bir suç tipi olan uyuşturucu ticareti ile mücadelede ciddi zafiyet oluşturacak, toplumsal düzeni bozacaktır.

Kaldı ki; somut olayda önleme araması kararını veren Sulh Ceza Hâkimliği olduğu gibi adli arama kararını verecek olan da Sulh Ceza Hâkimliğidir. Bu gerçekten hareketle arama kararının başlığında yer alan 'adli' ya da 'önleme' şeklindeki ayrımın bu boyutta önemsenmesi ve sanığın dahi kabullendiği mutlak gerçeğin görmezden gelinmesini savunmak kanaatimizce mümkün görünmemektedir.

Diğer yandan Sulh Ceza Hâkimliğince verilen 'adli' ya da 'önleme' arama kararının somut olaydaki sonuçları açısından ne gibi fark doğuracağı izaha muhtaçtır. Nitekim arama işlemi kamuya açık olan karayolunda seyreden bir minibüsteki yolcunun çantasında yapılmıştır. Söz konusu yer önleme arama kararı ile aranabilecek yerlerdendir. Bu açıdan da ellerinde önleme arama kararı bulunan kolluğun, bu karara dayanarak arama yapması ve delil elde etmesinde hukuka aykırı bir yön olmadığı düşünülmektedir.

Yargıtay 10. Ceza Dairesinin kabulü ile, 'niteliği ve faili belli olan bir suçun işlendiği hususunda şüphe oluşan' istihbarı bilginin kolluğa ulaşmadığını, kolluğunda yine daha önce alınan önleme arama kararı ile yaptığı aramada suça konu uyuşturucuyu tespit ettiğini düşünecek olursak, önleme arama kararı ile bulunan uyuşturucu maddeyi yine mi görmezden geleceğiz? 'Çoğun içinde az da vardır' kuralı burası için geçerli olmayacak mıdır? Tartışmasız bir şekilde maddi gerçeğin ortaya çıkması halinde dahi, şekli unsurları öne çıkartarak gerçeğin görmezden gelinmesi toplumsal vicdanı ve adalet duygusunu yaralamayacak mıdır? Aksi yorum Suçla mücadele temel felsefesi ile hareket eden Kanun koyucunun amacı ile çelişmeyecek midir?

Şüphesiz hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delil ya da delillerin hükme esas alınması mümkün değildir. Ancak somut olayda, önleme arama kararına dayanılarak yapılan aramada ele geçirilen uyuşturucu madde sonuçta bir mahkeme kararına dayanarak ele geçirilmiştir. Bu nedenle delillerin hukuka aykırı yöntemle elde edildiğinin ileri sürülmesi mümkün değildir.

Yine somut olayda, sanık ya da müdafi hiç bir aşamada arama kararının mahiyetine, içeriğine ve uygulanma şekline ilişkin itiraz ve yakınmada bulunmamış olması da, elde edilen delillerin sıhhati konusundaki şüpheyi ortadan kaldırmaktadır. Diğer yandan sanığın yargılama aşamasındaki özgür iradesi bildirdiği ikrar içeren beyanları suçun sübutu için yeterli görülmeli, bu durumda etkin pişmanlık hükümleri tartışılmalıdır.

Bu nedenlerle suçun sübutuna ilişkin Yerel Mahkeme kararında bir isabetsizlik görülmemiştir. Yargıtay 10. Ceza Dairesinin bozma gerekçesi yerinde olmadığından, Yerel Mahkeme kararının onanması gerektiği..." görüşüyle itiraz kanun yoluna başvurmuştur.

CMK'nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay 10. Dairesince 25.03.2016 tarih ve 401-967 sayı ile; itirazın yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

CMK'nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay 10. Dairesince 25.03.2016 tarih ve 401-967 sayı ile; itirazın yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; sanığa atılı uyuşturucu madde ticareti yapma suçuna ilişkin olarak yapılan arama işleminin hukuka uygun olup olmadığı, bu bağlamda eksik araştırma ile hüküm kurulup kurulmadığının belirlenmesine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamından;

Olay, yakalama, el koyma ve tartım tespit tutanağına göre; Bingöl Emniyet Müdürlüğü Narkotik Suçlar Büro Amirliği görevlilerince, il genelinde uyuşturucu madde ticareti yapan kişilerin belirlenmesi ve yakalanmasına yönelik yapılan istihbarat çalışmaları sırasında 21.11.2014 tarihinde elde edilen bilgide, ... isimli bir şahsın Genç-Bingöl arasında faaliyet gösteren 12 D .... plaka sayılı minibüsle uyuşturucu madde nakledeceğinin öğrenildiği, bunun üzerine aynı gün saat 16.00 sıralarında Bingöl Genç karayolu üzerinde bulunan Şıh Ahmet Türbesinin karşısındaki Kum Ocağı mevkinde görevlilerce uygulama noktası oluşturulduğu, bir süre sonra kontrol noktasına yaklaşan söz konusu aracın durdurulduğu, yolculara polis kimlik kartları gösterildikten sonra minibüste yapılan kimlik kontrolünde sanık ...'nın araçta bulunduğunun tespit edildiği, araçtan indirilen ve yanında valizi olmadığı öğrenilen sanığa Bingöl Sulh Ceza Hakimliğinin 2014/394 sayılı önleme araması kararı gösterilip elindeki çantanın içinde ne olduğu sorulduğunda, sanığın dört parça hâlinde toz esrar bulunduğunu söylediği, görevlilerce önleme araması kararına istinaden sanığın çantasında yapılan aramada, streç film ile koli bandına sarılı, kokusu ve görünümü itibarıyla esrar olduğu değerlendirilen toplam dört parça hâlindeki suç konusu uyuşturucu maddenin ele geçirildiği, konu hakkında Cumhuriyet savcısına bilgi verildiğinde sanık hakkında uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan işlem yapılması talimatı alındığı,

Bingöl Sulh Ceza Hakimliğinin 07.11.2014 tarihli ve 394 sayılı önleme araması kararının olay yeri ve tarihini kapsadığı,

Adli Tıp Kurumu Malatya Grup Başkanlığı Kimya İhtisas Dairesinin 08.12.2014 ve 10.12.2014 tarihli raporlarına göre; ele geçirilen net 3942 gram ağırlığındaki maddenin toz esrar olduğu, sanık ...'nın kan ve idrar örneklerinde THC etken maddesinin tespit edildiği,

Sanık ... hakkında soruşturma evresinde kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan ayırma kararı verildiği,

Sanık ...'nın suç konusu uyuşturucu maddenin sahibi olduğunu iddia ettiği ...... hakkında uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği,

Sanık ... hakkında soruşturma evresinde kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan ayırma kararı verildiği,

Sanık ...'nın suç konusu uyuşturucu maddenin sahibi olduğunu iddia ettiği ...... hakkında uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği,

Elazığ Emniyet Müdürlüğü Olay Yeri İnceleme ve Kimlik Tespit Şube Müdürlüğünün 11.12.2014 tarihli raporunda; suç konusu uyuşturucu maddenin içinde bulunduğu materyaller üzerinde herhangi bir vücut izine rastlanılmadığının belirtildiği,

Anlaşılmıştır.

Tanık Faruk Olcay; Genç-Bingöl arasındaki hatta çalışan 12 D .... plaka sayılı minibüste şoförlük yaptığını, olay tarihinde saat 15.15 sıralarında Bingöl'e gitmek için Genç'ten hareket ettiğini, henüz ilçe merkezinde bulunduğu esnada Nokta Market adlı iş yerinin önünde beklemekte olan sanığın araca bindiğini, sanığın tedirgin davranışlarının dikkatini çektiğini, aracın dolu olması nedeniyle Bingöl'e kadar hiç durmadığını, Bingöl'e geldiğinde ise görevlilerce oluşturulan uygulama noktasında durdurulduğunu, ardından araca binen bir görevlinin elindeki arama kararını gösterip yolcuların kimlik kontrollerini yaptığını, sanığın kimliğini ibraz etmesinden sonra görevlinin sanığa araçtan inmesi gerektiğini söylediğini, uygulama noktasında bekledikleri sırada sanığın üzerinde uyuşturucu madde ele geçirildiğini öğrendiği ifade etmiştir.

Kollukta susma hakkını kullanan sanık ... savcılıkta ve sorguda; Genç ilçesinde ikamet ettiğini, çantasında ele geçirilen suç konusu esrarın Bingöl'de oturan ...... adlı şahsa ait olduğunu, bu kişi ile birlikte geçmişte uyuşturucu madde ticareti yaptıklarını, olay tarihinde kendisini telefon ile arayan ......'un, Genç Devlet Hastanesinin yakınlarındaki bir yeri tarif ederek burada bulunan suç konusu uyuşturucu maddeyi alıp Bingöl'e getirmesini istediğini, Murat'ın teklifini önce geri çevirdiğini, ancak kendisini tehdit etmesi üzerine uyuşturucu maddeyi Bingöl'e götürmeyi kabul ettiğini, çantasına yerleştirdiği uyuşturucu madde ile ilçe merkezinden hareket eden yolcu minibüsüne bindiğini, Bingöl'e geldiğinde polisler tarafından yakalandığını, mahkemede ise farklı olarak; ...... adlı kişi ile olay tarihinden yaklaşık bir hafta önce Bingöl'de buluştuklarını, olay tarihinde ise adı geçenin kendisini Genç'e çağırıp burada suç konusu uyuşturucu maddeyi teslim ettiğini savunmuştur.

Uyuşmazlık konularının isabetli bir biçimde çözümlenmesi için "arama" tedbirinin hukuki niteliği ile bu tedbire hâkim olan genel ilkelere değindikten sonra konuya ilişkin anayasal ve kanuni düzenlemelerin incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:

Uyuşmazlık konularının isabetli bir biçimde çözümlenmesi için "arama" tedbirinin hukuki niteliği ile bu tedbire hâkim olan genel ilkelere değindikten sonra konuya ilişkin anayasal ve kanuni düzenlemelerin incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:

Ceza muhakemesinin yapılmasını veya yapılan muhakemenin sonunda verilecek kararın kâğıt üzerinde kalmamasını ve muhakeme masraflarının karşılanmasını sağlamak amacıyla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer tarafından, gecikmede sakınca bulunan durumlarda geçici olarak başvurulan ve hükümden önce bazı temel hak ve hürriyetlere müdahaleyi gerektiren kanuni çarelere "koruma tedbiri" denir. (Bahri Öztürk, Behiye Eker Kazancı, Sesim Soyer Güleç, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Seçkin, 2013, 1. Bası, s.1)

Koruma tedbirleri genel itibarıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun Birinci Kitabının Dördüncü Kısmı “Koruma Tedbirleri” başlığını taşımakta olup arama ve yakalama tedbirine de bu kısımda yer verilmiştir. Kanunun bu açık düzenlemesine göre arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.

Koruma tedbirleriyle çoğu zaman henüz gerçekten bir suçun işlenip işlenmediği ya da işleme muhatap olan şüpheli tarafından işlendiği yargı kararı ile sabit olmadığı hâlde, gecikmesinde sakınca bulunmasından dolayı görünüşte haklılıkla yetinilerek gerek şüphelinin gerekse şüpheli statüsünde olmayan üçüncü kişilerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale edilmektedir. Bu nedenle koruma tedbirlerine ölçülü bir şekilde, görünüşte haklı olan ve gecikmesinde sakınca ya da tehlike bulunan hâllerde başvurulmalıdır.

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

"Herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hâkim kararıyla tutuklanabilir. Hâkim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir…” şeklinde düzenlenmiştir.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesinde ise suçüstünün tanımına yer verilmiş, koruma tedbirleri başlığı altında aynı Kanun'un 90. maddesinde yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler düzenlenmiştir.

"Madde 2: …j) Suçüstü:

1. İşlenmekte olan suçu,

2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu,

3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ve delille yakalanan kimsenin işlediği suçu…ifade eder".

Maddedeki tanım doğrultusunda; örneğin failin mağduru bıçaklaması durumunda CMK'nın 2/j-1; failin mağduru bıçakladıktan sonra takip üzerine yakalanması durumunda CMK'nın 2/j-2; failin bıçaklama eyleminden hemen sonra elinde kanlı bıçakla yakalanması durumunda ise CMK'nın 2/j-3 maddesindeki suçüstü hâlleri söz konusu olacaktır.

"Yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler

Madde 90: (1) Aşağıda belirtilen hâllerde, herkes tarafından geçici olarak yakalama yapılabilir:

a) Kişiye suçu işlerken rastlanması.

b) Suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması olasılığının bulunması veya hemen kimliğini belirleme olanağının bulunmaması.

(2) Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya âmirlerine derhâl başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.

(3) Soruşturma ve kovuşturması şikâyete bağlı olmakla birlikte, çocuklara, beden veya akıl hastalığı, malûllük veya güçsüzlükleri nedeniyle kendilerini idareden aciz bulunanlara karşı işlenen suçüstü hallerinde kişinin yakalanması şikâyete bağlı değildir.

(4) Kolluk, yakalandığı sırada kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra, yakalanan kişiye kanunî haklarını derhal bildirir.

(5) Birinci fıkraya göre yakalanıp kolluğa teslim edilen veya ikinci fıkra uyarınca görevlilerce yakalanan kişi ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilerek, emri doğrultusunda işlem yapılır.