muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/386, Karar No: 2019/300, Tarih: 09.04.2019

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise 20.11.2015 tarih ve 151568 sayı ile;

"...Tartışma konusu sanıklardan elde edilen ve suç delili olarak kabul edilerek mahkumiyete esas alınan uyuşturucu maddenin hukuka uygun bir şekilde elde edilip edilmediğine ilişkindir.

Yerel Mahkemenin kabulüne göre;

'23.09.2006 tarihinde polis merkezini arayan bir şahsın Karamürsel İskele Taksi Durağında çalışan ... plaka sayılı ticari araç ile pazarcı Serdar isimli şahsın satmak amacıyla İstanbul'dan yüklü miktarda uyuşturucu madde almaya gittiğini ve bir kaç saat sonra geri döneceği, bu şahsın aynı zamanda Karamürsel'de uyuşturucu madde sattığını ihbar ettiği, bu ihbar üzerine aynı tarihte ... plaka sayılı aracın arandığı, araç içinde Serdar Akbay, Recep Özkut ve ... isimli şahısların çıktığı, aracın şoför koltuğunun üzerinde gözle görülür açık vaziyette 5 adet uyuşturucu hap ve şeffaf naylon içinde bir miktar hint kenevirinin bulunduğu, yine şoför koltuğunun altında naylon poşet içinde 93 adet uyuşturucu hap ve yine aracın bagaj kısmında bir miktar hint kenevirinin ele geçirildiği, sanıklar emniyetteyken sanık ...'ın cep telefonunun arandığı ve görevlilerin bilgisi dahilinde sanık ...'ın cep telefonunu açtığı ve Gökhan lakaplı şahsın kendisi ile görüşmek istediğini belirttiği ve aynı zamanda devam ederek Gökhan'ı esrar maddesi sattığını belirterek üzerinde esrar bulunabileceğini belirtmesi üzerine buluşma yerine görevliler ile birlikte gidildiğinde sanık ...'in yakalandığı, üzerinde silah ve yine pantolonun sağ cebinde şeffaf poşet içinde hint kenevirinin bulunarak zapt edildiği olayın bu şekilde geliştiği anlaşılmıştır.

Sanık ... polis ifadesinde; aracın bagajında çıkan uyuşturucuyu sanık ...'den 20 YTL karşılığında aldığını belirttiği anlaşılmıştır.

Sanık ... polis ifadesinde; araç içinde bulunan uyuşturucuların kendisine ait olduğunu, bagajdaki uyuşturucudan haberi olmadığını, arabadaki diğer şahısların uyuşturucudan haberi olmadığını belirttiği, sanık ...'un da uyuşturucudan haberi olmadığını, kendisinin ...'a eşlik etmek üzere arabaya bindiğini, İstanbul'da ...ın bir şahısla konuştuğunu ve ...a bir poşet uzattığını, ...ın da 300 YTL para verdiğini, daha sonra oradan ayrıldıklarını, olayla ilgili pek konuşmadıklarını, poşetler içinde ne olduğunu görmediğini belirttiği anlaşılmıştır.

Tüm dosya içeriği dikkate alındığında; sanık ...'ın olay tarihinde İstanbul'dan ticari amaçla uyuşturucu satın almak üzere sanık ...'ın aracı ile birlikte yola çıktığı, her ne kadar sanık ... uyuşturucudan haberi olmadığını belirtmişse de; uyuşturucuların araç içinde açıkta bulunuş şekli, şeffaf naylonlar içinde oluşu ve sanık ...'un hazırlık anlatımı dikkate alındığında; sanık ...'ın uyuşturucu nakledeceğini bilerek yaptığı anlaşma sonucunda sanık ... ile birlikte hareket ettiği, her ne kadar sanık ... uyuşturucu ile ilgisi olmadığını belirtimişse de; polis ifadesi, uyuşturucuların bir kısmının aracın ön tarafında koltuk üzerinde ve açıkta oluşu dikkate alındığında sanığın doğrudan doğruya nakliyeci konumunda olmamakla birlikte sanık ...'ın eylemine olay sırasında yardım eden ve destek olan konumunda olduğu, sanık ...'in ise; polis merkezinde poliste olduğunu bilmeyerek sanık ...'ı aradığı, ...ın da bu şahısın uyuşturucu sattığını ve üzerinde uyuşturucu bulunabileceğini belirterek polis kontrolü altında görüşme yaptığı ve buluşma sağlandığı, nitekim dizi 44 te bulunan tutanakta da açıkça bunun belirtildiği, sanık ...'ın da buluşma yerine geldiğinde üzerinde 400 mg. toz esrar elde edebilecek poşet içinde kenevir bitkisi ile birlikte yakalandığı, sanık ...'ın da aracının arka bagajında bulunan 2.31 gram esrar elde edilebilecek hint kenevirini olaydan önce sanık ...'den satın aldığını, polis ifadesinde belirttiği, her iki sanığın bu şekildeki ifadesinin biribirini tamamlamasıyla sanık ...'in de ticari amaçla uyuşturucu sattığının sabit olduğu, sanıklar ... ve ...'in suç ve suçlunun ortaya çıkarılmasında yardım iradelerinin söz konusu olduğu, bu nedenle her iki sanığın indirim maddesinden yararlandırılmasının hukuk ve adalete uygun sonuçlar yaratacağı anlaşılmıştır'.

Konuya ilişkin mevzuata bakıldığında;

Anayasanın 38/6. maddesi 'Kanuna aykırı elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilmez' şeklinde düzenleme yapılmıştır.

CMK'nın 116 , 117, 118, 119, 120, 121 ve devamı maddelerinde de arama ve elkoyma ile ilgili esaslar belirlenmiştir. Buna göre; 'Hakim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının, Cumuhriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlileri arama yapabilirler. Ancak konutta, işyerinde, ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yapılabilir. Kolluk amirinin yazılı emri ile yapılan arama sonuçları Cumhuriyet Başsavcılığına derhal bildirilir.' şeklinde düzenleme yapılmıştır.

CMK'nın 206. maddesinin 2. fıkrasının a bendi, 217. maddesinin 2. fıkraları uyarınca hukuka aykırı olarak elde edilen delillerin reddolunacağı ve yüklenen suçun hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş delille ispat edilebileceği hükümlerini amirdir.

CMK'nın 206. maddesinin 2. fıkrasının a bendi, 217. maddesinin 2. fıkraları uyarınca hukuka aykırı olarak elde edilen delillerin reddolunacağı ve yüklenen suçun hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş delille ispat edilebileceği hükümlerini amirdir.

2559 sayılı Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu'nun 4/A maddesinin 6. fıkrasında ise 'Polis durdurduğu kişi üzerinde veya aracında silah veya tehlike oluşturan diğer bir eşyanın bulunduğu hususunda yeterli şüphenin varlığı halinde kendisine ve başkalarına zarar verilmesine önlemek amacına yönelik gerekli tedbirleri alabilir. Bu amaçla kişinin üzerindeki elbisenin çıkarılması veya aracın dışarıdan bakıldığında içerisi görünmeyen bölümlerinin açılması istenemez. Ancak el ile dıştan kontrol hariç, kişinin üstü ve eşyası ile aracının dışarıdan bakıldığında içerisinin görünmeyen bölümlerinin aranması İçişleri Bakanlığı tarafından belirlenecek esaslar dahilinde mülki amirin görevlendireceği kolluk amirinin yazılı, acele hallerde sonradan yazıyla teyit edilmek üzere sözlü emriyle yapılabilir. Kolluk amirinin kararı yirmidört saat içinde görevli hakimin onayına sunulur. Bu fıkra kapsamında yapılan araç aramalarına ilişkin olarak kişiye, arama gerekçesini de içeren bir belge verilir.' şeklinde düzenleme yapılmıştır.

Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin karar alınmadan yapılacak arama başlıklı 8. maddesinde;

'Aşağıdaki hallerde ayrıca bir arama emri ya da kararı aranmaz, denilmesinden sonra sınırlı şekilde bunlar sayılırken f bendinde;

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 24 üncü maddesindeki kanunun hükmü ve amirin emrini yerine getirme 25. maddesindeki meşru savunma ve zorunluluk hali ve 26 ıncı maddesindeki hakkın kullanılması ile diğer kanunların öngördüğü hukuka uygunluk sebebleri ve suçüstü halinde yapılan aramalarda toplum için veya kişiler bakımından hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak amacıyla veya kapalı yerlerden gelen yardım çağrıları üzerine, konut, işyeri ve yerleşim yeri ile ile eklentilerine girmek için.' şeklinde düzenleme yapılmıştır.

Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 27. maddesinin 5. fıkrasında;

'Durdurma üzerine aşağıdaki işlemler yapılır:

a) Durdurulan kişi üzerinde giysilerinden herhangi birisi çıkarılmaksızın yoklama biçiminde bir kontrol yapılır. Bu işlem sonucunda kişide silah bulunduğu sonucunu çıkarmaya yeterli şüphe meydana gelirse memur kendiliğinden silah ve diğer suç eşyası araması yapabilir.

b) Yoklama suretiyle kontrol kişinin cinsiyetinde bulunan görevli tarafından yapılır.

c) Yapılan kontrolün konusu ve sebepleri ilgiliye açıklanır.

d) Bir kişinin veya aracın durdurulma süresinin şartlara göre, makul olması ve ayrılan süreyi geçmemesi gerekir.

e) Yoklama suretiyle kontrol kişiye en az sıkıntı verici şekilde yapılır.

f) Yapılan kontrolün neticesinde suça konu iz, eser, emare ve delil elde edilirse kişi yakalanır.

g) Uyuşturucu gibi belirli bir şeyin kişinin herhangi bir yerinde gizlendiği düşünülüyorsa daha geniş çaplı kontrol yapılabilir.

c) Yapılan kontrolün konusu ve sebepleri ilgiliye açıklanır.

d) Bir kişinin veya aracın durdurulma süresinin şartlara göre, makul olması ve ayrılan süreyi geçmemesi gerekir.

e) Yoklama suretiyle kontrol kişiye en az sıkıntı verici şekilde yapılır.

f) Yapılan kontrolün neticesinde suça konu iz, eser, emare ve delil elde edilirse kişi yakalanır.

g) Uyuşturucu gibi belirli bir şeyin kişinin herhangi bir yerinde gizlendiği düşünülüyorsa daha geniş çaplı kontrol yapılabilir.

h) Yoklama suretiyle kontrol kişinin veya aracın ilk durdurulduğu yerde veya o yerin yakınında mümkün olduğu kadar başkalarının görmeyeceği tarzda yapılır. Başka yere götürülerek kontrol yapılmaz.

i) Makul sebebi oluştuğu takdirde daha geniş kapsamlı kontrol yapılması için, kolluk aracından veya yakındaki kapalı bir yerden yaralanılabilir.

j) Kontrolden sonra talep üzerine olay yerinede derhal bir tutanak düzenlenir. Bu maddede yazılı işlemler gece de yapılabilir.' şeklinde düzenleme yapılmıştır.

Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği'nin yakalama başlıklı 6. maddesinin 3. fıkrasında 'Yakalama sırasınada suçun iz emare ve delillerinin yok edilmesini veya bozulmasını önleyecek tedbirler alınır.' şeklinde düzenleme yapılmıştır.

CMK'nın 2. maddesinin 1. fıkrasının j bendinde;

'Suçüstü:

1. İşlenmekte olan suçu,

2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları atarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu,

3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ve delille yakalanan kimsenin işlediği suçu' biçiminde tanımlanmıştır.

Yukarıda anlatılan somut olay ve belirtilen mevzuat çerçevesinde, arama ve elkoyma işlemi Anayasanın 20. maddesi ve CMK'nın 116 ve devamı maddeleri uyarınca istisnasız hâkim kararı, gecikmesinde sakınca bululanan hallerde Cumhuriyet savcısı ve Cumhuriyet savcısına ulaşılmaması durumunda ise kolluk amirinin yazılı emri ile yapılabileceği kuşkusuzdur. Ancak çok istisnai ve acele hallerde kolluk amirinin yazılı emrinin dahi alınamayacağı bir durum sözkonusu olursa kolluk görevlisinin doğrudan arama ve elkoyma işlemi yapması sonucu elde edilen delillerin hukuka uygun sayılıp sayılmayacağı konusu tartışılmalıdır.

2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nun 4/A maddesinin 6. fıkrasında ise bu konuda bir düzenleme getirilerek, polisin kişi üzerine veya aracında silah veya tehlike oluşturan diğer bir eşyanın bulunduğu hususunda yeterli şüphenin varlığı halinde kendisine ve başkasına zarar verilmesine önlemek amacına yönelik olarak gerekli tedbirleri alabileceği el ile dıştan konrol yapabileceği başka bir deyişle kaba üst araması yapabileceği esası getirilmiştir. Aksine üzerinde tehlikeli bir silah, bomba ya da patlayıcı tehlikeli bir madde taşıdığından şüphe edilerek yakalanan kişinin en azından üstünün kontrol edilmesi için kolluk amirinin yazılı emrinin alınması beklenemez.

Karar alınmadan arama yapılabilecek durumlar Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 8. maddesinde tek tek sayılmış, (f) bendinde suçüstü halide gösterilmiş, ayrıca aynı Yönetmeliğin 27. maddesinde kişinin suç işleyeceği ya da işlediği hususunda kolluk görevlisinin kanaat elde etmesi halinde (g) bendinde uyuşturucu gibi belirli şeyin kişinin herhangi bir yerinde gizlendiği düşünülüyorsa daha geniş çaplı kontrol yapılabileceği de belirtilmiştir. Bunlardan bizi ilgilendiren kısım f bendinde suçüstü halinde kolluk görevlisi yakaladığı veya durdurduğu şüphelinin üzerinde suç delillerinin kaybolmaması amacıyla üst araması yapıp yapamayacağı ve bu şekilde bir üst araması yapılarak delil elde edilmişse, işlemi hukuka uygun olup olmadığıdır.

Somut olayda 23.09.2006 tarihinde polis merkezini arayan bir şahsın Karamürsel İskele Taksi Durağında çalışan ... plaka sayılı ticari araç ile pazarcı Serdar isimli şahsın satmak amacıyla İstanbul'dan yüklü miktarda uyuşturucu madde almaya gittiğini ve bir kaç saat sonra geri döneceği, bu şahsın aynı zamanda Karamürsel'de uyuşturucu madde sattığını ihbarı üzerine istihbari çalışma başlanmış ise de; mevcut duruma göre emniyet görevliler tarafından alınan bu ham istihbari bilginin 'adli arama kararı' veya 'yazılı adli arama emrini' talep edilecek bir somut delile dayanmadığı ve 'adli arama kararı' veya 'yazılı adli arama emrini' talep edilecek aşamada bulunmadığı, mevcut usul ve yasalara göre görevlilerin sadece ham bilginin doğru olup olmadığı konusunda istihbari çalışmada bulunabilecekleri, bu aşamada ... plaka sayılı aracın durdurulması, ihbarın doğru çıkması üzerine aracın şoför koltuğunun üzerinde gözle görülür açık vaziyette 5 adet uyuşturucu hap ve şeffaf naylon içinde bir miktar hint kenevirinin bulunduğu, yine şoför koltuğunun altında naylon poşet içinde 93 adet uyuşturucu hap ve yine aracın bagaj kısmında bir miktar hint kenevirinin ele geçirildiği, sanıkların suç delilini yok etmesi söz konusu olabileceğinden, suç delilleri görevliler tarafından göz teması ile elde edilmiş ve muhafaza altına alınmıştır. Bu nedenle bu aşamada yapılan işlem Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 8. maddesindeki, (f) bendinde suçüstü hali kapsamında bulunmakla, elde edilen deliller hukuka uygundur.

Yukarıda arz ve izah edildiği üzere sanıkların araçlarında basit göz teması ile suçüstü halinde yapılan basit arama sonucunda suça konu uyuşturucu madde elde edildiğinden, elde edilen delillerinde hukuka uygun olarak kabul edilmesi ve sanıklara verilen mahkûmiyet hükmünün onanması gerektiği..." görüşüyle itiraz kanun yoluna başvurmuştur.

CMK'nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay 20. Ceza Dairesince 22.02.2016 tarih ve 16111-965 sayı ile; itiraz nedenlerinin yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

CMK'nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay 20. Ceza Dairesince 22.02.2016 tarih ve 16111-965 sayı ile; itiraz nedenlerinin yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; sanıklara atılı uyuşturucu madde ticareti yapma suçuna ilişkin olarak yapılan arama işleminin hukuka uygun olup olmadığının belirlenmesine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamından;

İncelenen dosya kapsamından;

23.09.2006 tarihli tutanakların içeriklerine göre; 23.09.2006 tarihinde saat 01.40 sıralarında 155 Polis İmdat telefonu kapsamı dışında numaradan arayan ve ismini vermek istemeyen bir şahsın “Karamürsel İskele Taksi Durağında çalışan Pazarcı Serdar isimli şahıs ... plaka sayılı ticari taksi ile İstanbul'dan satmak amacıyla yüklü miktarda uyuşturucu madde almaya gitti, birkaç saat sonra dönecek, bu şahıs Karamürsel ilçesinde uyuşturucu madde satışı yapıyor” şeklinde ihbarda bulunulduğunu haber merkezinin bildirmesi üzerine, aynı gün saat 01.45 sıralarında ilçe giriş ve çıkışlarında tertibat alan görevlilerin, saat 02.00 sıralarında söz konusu ticari taksinin Altınkemer istikametinden gelmekte olduğunu görüp Karamürsel Kız Meslek Lisesi önünde bulunan trafik ışıklarında görev yapmakta olan ekipler ile birlikte aracı durdurdukları, araçta bulunan ..., ... ve ...'ın indirilmelerinin ardından görevlilerce yapılan kontrolde, şoför koltuğunun üzerinde gözle görülür ve açık vaziyette (5) adet hap ile şeffaf naylon içerisinde bir miktar kenevir olduğunun görüldüğü, adı geçen şahıslar ile söz konusu aracın emniyet müdürlüğü hizmet binası önüne çekildiği, burada yapılan aramada şoför koltuğunun altında bulunan şeffaf naylon içerisinde toplam (88) adet hap ile aracın bagajında bulunan alet kutusu üzerinde beyaz kâğıda sarılı hâlde bir miktar daha kenevirin ele geçirildiği, adı geçen şahısların gözaltına alınmaları sonrasında doktor raporlarının alınması için hastaneye götürüldükleri sırada ... isimli şahsın cep telefonunun 0262 454 10 02 numaralı hattan arandığı, görevlilerin bilgisi dahilinde telefonun açıldığı, arayan kişinin "Minik Gökhan" lakaplı şahıs olduğu, Gölcük ilçesinde bulunan Astagoz isimli diskoda bulunduğunu ve on dakika kadar sonra Karamürsel ilçesi Uzay Kent Villaları Rahman Cami önünde Serdar isimli şahısla buluşmak istediğini söylediği, ...'ın da “Oraya geleceğim” diyerek telefonu kapattığı, arayan kişiye neden randevu verdiği sorulduğunda ...ın “Gökhan'ın 7,65 mm çapında çıplak namlulu bir silahı var, aynı zamanda kendisi esrar içer ve satar, üzerinde bunları bulabilirsiniz” dediği, buluşma yeri olarak kararlaştırılan Rahman Cami önüne gelen görevlilerin ..., Erol Kapıcıoğlu, Fuat Özdemir ve Serhat Baykır isimli şahısları görüp yakaladıkları, şahıslardan ...'in belinin sol tarafında, gömleğinin altında, gözle dışarıdan fark edilecek şekilde bir şişlik olduğunun görevlilerce görüldüğü, belindekinin ne olduğu ve üzerinde suç unsuru bulunup bulunmadığı sorulan adı geçenin, belinde kurusu sıkı tabanca bulunduğunu, sağ cebinde ise şeffaf poşette kenevir olduğunu beyan ettiği, yapılan üst aramasında kuru sıkı tabanca ve kenevirin ele geçirildiği, şahısların yakalanarak asayiş büro amirliğine getirildikleri, diğer şahısların burada yapılan üst aramalarında suç unsuruna rastlanılmadığı,

Adli Tıp Kurumu Kimya İhtisas Dairesince düzenlenen 11.01.2007 tarihli rapora göre; aracın şoför koltuğu üzerindeki şeffaf poşette ele geçirilen maddenin net 613 miligram, bagajdaki alet kutusu üzerindeki kâğıda sarılı maddenin net 2,310 gram, sanık ...'ın üzerinde ele geçen maddenin ise net 400 miligram esrar olduğu, aracın şoför koltuğu üzerinde açıkta görülen ve şoför koltuğu altındaki şeffaf naylonda ele geçirilen toplam (93) adet tabletlerin ise MDMA etken maddesi ihtiva ettikleri,

Anlaşılmıştır.

Uyuşmazlık konusunun isabetli bir biçimde çözümlenmesi için "arama" tedbirinin hukuki niteliği ile bu tedbire hâkim olan genel ilkelere değindikten sonra konuya ilişkin anayasal ve kanuni düzenlemelerin incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:

Ceza muhakemesinin yapılmasını veya yapılan muhakemenin sonunda verilecek kararın kâğıt üzerinde kalmamasını ve muhakeme masraflarının karşılanmasını sağlamak amacıyla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer tarafından, gecikmede sakınca bulunan durumlarda geçici olarak başvurulan ve hükümden önce bazı temel hak ve hürriyetlere müdahaleyi gerektiren kanuni çarelere "koruma tedbiri" denir. (Bahri Öztürk, Behiye Eker Kazancı, Sesim Soyer Güleç, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Seçkin, 2013, 1. Bası, s.1)

Koruma tedbirleri genel itibarıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanununun Birinci Kitabının Dördüncü Kısmı “Koruma Tedbirleri” başlığını taşımakta olup arama ve yakalama tedbirine de bu kısımda yer verilmiştir. Kanunun bu açık düzenlemesine göre arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.

Koruma tedbirleriyle çoğu zaman henüz gerçekten bir suçun işlenip işlenmediği ya da işleme muhatap olan şüpheli tarafından işlendiği yargı kararı ile sabit olmadığı hâlde, gecikmesinde sakınca bulunmasından dolayı görünüşte haklılıkla yetinilerek gerek şüphelinin gerekse şüpheli statüsünde olmayan üçüncü kişilerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale edilmektedir. Bu nedenle koruma tedbirlerine ölçülü bir şekilde, görünüşte haklı olan ve gecikmesinde sakınca ya da tehlike bulunan hâllerde başvurulmalıdır.

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

"Herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

"Herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hâkim kararıyla tutuklanabilir. Hâkim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir…” şeklinde düzenlenmiştir.

Ceza Muhakemesi Kanununun 2. maddesinde ise suçüstünün tanımına yer verilmiş, koruma tedbirleri başlığı altında aynı Kanunun 90. maddesinde yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler düzenlenmiştir.

"Madde 2: …j) Suçüstü:

1. İşlenmekte olan suçu,

2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu,

3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ve delille yakalanan kimsenin işlediği suçu…ifade eder"

Maddedeki tanım doğrultusunda; örneğin failin mağduru bıçaklaması durumunda CMK'nın 2/j-1; failin mağduru bıçakladıktan sonra takip üzerine yakalanması durumunda CMK'nın 2/j-2; failin bıçaklama eyleminden hemen sonra elinde kanlı bıçakla yakalanması durumunda ise CMK'nın 2/j-3 maddesindeki suçüstü hâlleri söz konusu olacaktır.

"Yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler

Madde 90: (1) Aşağıda belirtilen hâllerde, herkes tarafından geçici olarak yakalama yapılabilir:

a) Kişiye suçu işlerken rastlanması.

b) Suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması olasılığının bulunması veya hemen kimliğini belirleme olanağının bulunmaması.

(2) Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya âmirlerine derhâl başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.