muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/392, Karar No: 2019/225, Tarih: 19.03.2019

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; sanıklara atılı uyuşturucu madde ticareti yapma suçuna ilişkin olarak yapılan arama işlemlerinin hukuka uygun olup olmadığının belirlenmesine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamından;

26.07.2014 tarihli olay, araç arama, yakalama ve geçici muhafaza altına alma tutanağı ile 05.08.2014 tarihli yakalama tutanağına göre; Gaziantep Emniyet Müdürlüğü Narkotik Suçlar Büro Amirliği görevlilerince, uyuşturucu madde ticareti yapan ve nakleden şahıslara yönelik yapılan istihbarat çalışmaları neticesinde, ..., ... ve Ahmet Küllü isimli şahısların ..... plaka sayılı, Fiat Tipo marka araç ile 29 Ekim Mahallesi civarında uyuşturucu madde ticareti yapacakları bilgisinin elde edildiği, konu hakkında gerekli araştırmanın yapılabilmesi amacıyla 26.07.2014 tarihinde saat 18.30 sıralarında görevlilerce Maaşkuyu Caddesi ve çevresinde tertibat alınıp beklenilmeye başlandığı, saat 18.45 sıralarında söz konusu aracın Maaşkuyu Caddesinde Fatih Camisine yakın bir yerde seyir hâlinde olduğunun görüldüğü, trafiğin yoğun olması nedeniyle aracın görevlilerce kontrollü bir şekilde durdurulduğu sırada, sağ arka tarafta oturan şahsın araçtan inip kaçmaya başladığı, yapılan takibe rağmen şahsın yakalanamadığı, görevlilerce araçta bulunan diğer şahısların yapılan kimlik kontrolünde, şoför koltuğunda oturan şahsın sanık ..., sağ ön yolcu koltuğunda oturan şahsın ise sanık ... olduğunun tespit edildiği, kaçan kişinin kim olduğu sorulduğunda adı geçenlerin, Nahsen oğlu sanık ... olabileceğini söyledikleri, ardından Gaziantep 1. Sulh Ceza Hakimliğinin 25.07.2014 tarihli ve 2014/176 sayılı, 28.07.2014 ile 04.08.2014 tarihleri arasında geçerli olan önleme araması kararına istinaden araçta yapılan aramada, aracın arka koltuğu üzerinde görünür şekilde duran bir adet siyah bez çantadan yoğun şekilde esrar kokusu geldiğinin fark edildiği, görevlilerce söz konusu çanta açılıp kontrol edildiğinde koli bandı ile sarılı iki adet poşette daralı ağırlığı 6 kilogram olan esrarın görüldüğü, yakalanan şahısların hakkında işlem yapılmak üzere şube müdürlüğüne götürüldükleri, sanık ...’nın burada yapılan üst aramasında pantolonunun sol cebindeki şeffaf poşette (5) adet tabletin ele geçirildiği, konu hakkında Cumhuriyet savcısına bilgi verildiğinde sanıklar Mustafa ve Ahmet Can hakkında uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan işlem yapılması ve kaçan sanık ...’in yakalanması talimatlarının alındığı, görevlilerce sanık ...’in yakalanmasına yönelik yapılan çalışmalar sırasında adı geçen sanığın 05.08.2014 tarihinde Gaziantep Adliyesi Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne gelip imza atacağının öğrenilmesi üzerine, söz konusu müdürlükte tertibat alınıp beklenilmeye başlanıldığı, saat 10.30 sıralarında Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne gelen sanık ...’in görevlilerce yakalandığı, yapılan üst aramasında herhangi bir suç unsuruna rastlanılmadığı,

Gaziantep 1. Sulh Ceza Hakimliğinin 25.07.2014 tarihli ve 2014/176 değişik iş sayılı önleme araması kararının, suç konusu uyuşturucu maddenin ele geçirildiği aracın durdurulduğu yeri kapsamasına karşın, söz konusu kararın 28.07.2014 ile 04.08.2014 tarihleri arasında gerçekleştirilecek aramalara ilişkin olduğu,

Kayseri Kriminal Polis Laboratuvarı Müdürlüğü tarafından düzenlenen rapora göre; bez çanta içinde ele geçirilen 6000 gram ağırlığındaki yeşil renkli bitki parçalarının kenevir olduğu ve söz konusu maddeden net 2700 gram esrar elde edilebileceği, sanık ...’nın üst aramasında ele geçirilen (5) adet tabletin ise amfetamin etken maddesi içerdiği,

Gaziantep Emniyet Müdürlüğü Vücut İzi Geliştirme Laboratuvarı Büro Amirliği tarafından düzenlenen raporda; suç konusu esrarın bulunduğu iki adet poşetin dış yüzeyinden elde edilen üç adet iz ile sanıklara ait parmak izlerinin uyuşmadığının belirtildiği,

Anlaşılmıştır.

Tutanak düzenleyici tanık İrfan Yücesoy; olay tarihinde üç şahsın bir araçla 29 Ekim Mahallesinde uyuşturucu madde ticareti yapacaklarına dair bilgi edindiklerini, hatta aracın plakası ile şahısların isimlerinin de bildirildiğini, istihbarat bilgisinin olaydan ne kadar zaman önce geldiğini hatırlamadığını, bu bilginin ani olarak da gelmiş olabileceğini, söz konusu mahallede tertibat aldıklarını, bahsi geçen aracı görüp takip ettiklerini, kısa bir süre sonra aracı durdurduklarını, bu sırada şahıslardan birinin kaçtığını, takip etmelerine rağmen yakalayamadıklarını, aracın içindeki diğer iki kişiyi ise kontrol altına aldıklarını, yaptıkları aramada arka koltuğun üzerinde bulunan çanta ya da poşet veya çuvalın içinde suç konusu esrarı ele geçirdiklerini, tam olarak neyin içinde ele geçirdiklerini hatırlayamadığını, ancak olay tutanağı içeriğinin doğru olduğunu,

Tutanak düzenleyici tanık Murat Yaraş; kendilerine gelen ihbar üzerine Maaşkuyu Caddesinde tertibat aldıklarını, söz konusu aracı görüp durdurduklarında arka koltukta oturan sanık ...’nin inip kaçtığını, diğer sanıklar Ahmet Can ile Mustafa’nın ise aracın içinde beklediklerini, araçta yaptıkları aramada arka koltuğun üzerinde bulunan çantanın içinde suç konusu esrarı ele geçirdiklerini, ayrıca sanık ...’nın cebinde beş adet tablet bulduklarını, olay tutanağı içeriğinin doğru olduğunu, istihbarat bilgisinin ne zaman elde edildiğini hatırlamadığını,

İfade etmişlerdir.

İfade etmişlerdir.

Sanık ... kollukta ve sorguda; Gaziantep’te ikamet ettiğini, servis danışmanı olarak geçimini sağladığını, geçmişte birkaç defa esrar içtiğini, ancak şu an kullanmadığını, sanıklar Ahmet ile Mustafa’yı tanıdığını, olay günü ağabeyi Ali Kızılcık’tan aracını ödünç alıp saat 18.00 sıralarında sanık ... ile buluştuğunu, adı geçenle birlikte Şehreküstü semtinde bayramlık pasta aldıklarını, kullandığı araçla sanık ...’yı evine götürdüğü sırada Kalealtı olarak bilinen yerde elinde siyah bir çanta bulunan sanık ...’yi görüp durduğunu, sanık ...’nin “Nereye gidiyorsunuz, beni otogara bırakır mısınız” diye sorması üzerine bırakabileceğini söylediğini, adı geçenin araca binip arka koltuğa oturduğunu, hareket ettikten yaklaşık 10 dakika sonra aracın polisler tarafından durdurulduğunu, bu sırada sanık ...’nin araçtan inip kaçtığını, araçta yapılan aramada arka koltuğun üzerindeki çantanın içinde suç konusu esrarın ele geçirildiğini, söz konusu çantanın sanık ...’ye ait olduğunu, çantanın içinde uyuşturucu madde olduğunu bilmediğini, sanık ...’nın cebinde ele geçirilen tabletlerden de haberinin olmadığını, sanıklar ... ile Mustafa’nın uyuşturucu madde kullanıp kullanmadıklarını bilmediğini, atılı suçlamayı kabul etmediğini, mahkemede ise; olay günü bayram öncesi olduğu için sanık ... ile pastahaneye gittiklerini, daha sonra sanık ...’yi telefon ile arayıp birlikte araçla dolaşmayı teklif ettiğini, kabul etmesi üzerine adı geçeni sanık ... ile birlikte İmam Çağdaş adlı iş yerinin önünden aldıklarını, aracın arka koltuğuna oturan ve elinde siyah bir çanta bulunan sanık ...’nin, kendisini otogara bırakmalarını istediğini, otogara doğru gittikleri esnada görevlilerin aracı durdurduğunu, bu sırada sanık ...’nin araçtan inip kaçtığını, hafta sonları ara sıra esrar kullandığını,

Sanık ... kollukta ve sorguda; Gaziantep’te ikamet ettiğini, şoförlük yaptığını, geçmişte esrar içtiğini ancak daha sonra kullanmayı bıraktığını, sanıklar Ahmet Can ile ...’yi tanıdığını, olay günü iş çıkışı sanık ... Can ile buluştuklarını, sanık ... Can’dan kullandığı araçla Şehreküstü semtine gidip pasta ve kahve aldıklarını, daha sonra sanık ... Can’dan kendisini eve bırakmasını istediğini, birlikte ikametğâhına doğru gittikleri sırada sanık ...’nin telefon ile sanık ... Can’ı arayıp görüşmek istediğini söylediğini, bunun üzerine sanık ... Can ile birlikte sanık ...’nin beklemekte olduğu yere gittiklerini, elinde bir çanta ile yol kenarında duran sanık ...’nin yanında durduklarını, sanık ...'nin sanık ... Can’a “Beni otogara bırakabilir misiniz” diye sorduğunda, sanık ... Can’ın “Olur, gel bırakalım” dediğini, sanık ...’nin araca binip arka koltuğa oturduğunu, otogara gitmek için hareket ettikten bir süre sonra polislerin aracı durdurduğunu, bu esnada sanık ...’nin yanında getirdiği çantayı araçta bırakıp kaçtığını, araçta yapılan aramada sanık ...’ye ait olan çantanın içinde suç konusu esrarın ele geçirildiğini, üzerinde ele geçirilen tabletleri Ömer adlı bir arkadaşından doğum kontrol hapı diye aldığını, söz konusu tabletleri eşi için aldığını ve evine götürdüğünü, suçlamayı kabul etmediğini, mahkemede ise; sanık ... Can’ın beyanlarının doğru olduğunu, olay günü sanık ... Can ile birlikte olduğunu, daha sonra sanık ... ile buluştuklarını, üzerinde ele geçirilen tabletleri araç kullanırken ayık kalmak için kullandığını,

Sanık ... kollukta ve sorguda; Gaziantep’te ikamet ettiğini, oto kuaförü olarak çalıştığını, yaklaşık üç yıl önce bir kez esrar içtiğini ancak daha sonra hiç kullanmadığını, sanıklar Mustafa ile sanık ... Can’ı tanıdığını, ..... plaka sayılı aracın sanık ... Can’ın ağabeyine ait olduğunu, olay günü iftar saatine yakın bir zamanda sanık ... Can’ın telefon ile kendisini arayıp yanında sanık ...’nın bulunduğunu, bayramlık elbise alacaklarını, yardımcı olmasını istediklerini söylediğini, sanık ... Can’a iftarın yaklaşması nedeniyle kendisini gelip almaları gerektiği belirtip telefonu kapattığını, sanıkları İmam Çağdaş adlı lokantaya yakın bir yerde beklemeye başladığını, bir süre sonra sanık ... Can’ın şoförlüğünü yaptığı, sanık ...’nın sağ ön koltukta oturduğu aracın yanında durduğunu, aracın arka koltuğuna oturduğunu, hareket edip Tabakane'den döndükten sonra alışverişi iftardan sonra yapmaya karar verdiklerini, bunun üzerine sanık ... Can’a “Beni eve bırakın, iftardan sonra gelin alın” dediğini, Kalealtı denen yere geldiklerinde elinde büyük bir valizle yol kenarında beklemekte olan tanımadığı bir şahsın el kaldırması üzerine durduklarını, söz konusu şahsın otogara giden dolmuşların bulunduğu yere kadar kendisini bırakmalarını istediğini, kabul etmeleri üzerine şahsın elindeki çanta ile birlikte yanına oturduğunu, hareket ettikten bir süre sonra sanık ... Can’a Deva Hastanesinin önünde inmek istediğini söylediğini, söz konusu yere geldiklerinde kendisinin araçtan inip iş yerine gittiğini, atılı suçlamayı kabul etmediğini, suç konusu esrar ile bir ilgisinin bulunmadığını, içinde esrar bulunan çantanın araca daha sonra binen tanımadığı şahsa ait olduğunu, mahkemede ise; suç konusu esrarın kendisine ve diğer sanıklar Ahmet Can ve Mustafa’ya ait olduğunu kabul ettiğini, kendisinin ve adı geçen sanıkların uyuşturucu madde kullandıklarını, sanık ... Can’ın ucuza uyuşturucu madde alabileceklerini söylemesi üzerine, aralarında para topladıklarını, daha sonra hep birlikte sanık ... Can’ın kullandığı araçla Kalealtı mevkine gittiklerini, burada elindeki çantada uyuşturucu madde bulunan Suriye’li bir şahsın araca bindiğini, hareket ettikten bir süre sonra söz konusu şahsın çantayı bırakıp araçtan indiğini, aracın polisler tarafından durdurulması üzerine korkup kaçtığını, suç konusu esrarı hep birlikte satın aldıklarını, ailesinden çekindiği için soruşturma evresinde gerçeği söylemediğini,

Savunmuşlardır.

Uyuşmazlık konularının isabetli bir biçimde çözümlenmesi için "arama" tedbirinin hukuki niteliği ile bu tedbire hâkim olan genel ilkelere değindikten sonra konuya ilişkin anayasal ve kanuni düzenlemelerin incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:

Savunmuşlardır.

Uyuşmazlık konularının isabetli bir biçimde çözümlenmesi için "arama" tedbirinin hukuki niteliği ile bu tedbire hâkim olan genel ilkelere değindikten sonra konuya ilişkin anayasal ve kanuni düzenlemelerin incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:

Ceza muhakemesinin yapılmasını veya yapılan muhakemenin sonunda verilecek kararın kâğıt üzerinde kalmamasını ve muhakeme masraflarının karşılanmasını sağlamak amacıyla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer tarafından, gecikmede sakınca bulunan durumlarda geçici olarak başvurulan ve hükümden önce bazı temel hak ve hürriyetlere müdahaleyi gerektiren kanuni çarelere "koruma tedbiri" denir. (Bahri Öztürk, Behiye Eker Kazancı, Sesim Soyer Güleç, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Seçkin, 2013, 1. Bası, s.1)

Koruma tedbirleri genel itibarıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanununun Birinci Kitabının Dördüncü Kısmı “Koruma Tedbirleri” başlığını taşımakta olup arama ve yakalama tedbirine de bu kısımda yer verilmiştir. Kanunun bu açık düzenlemesine göre arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.

Koruma tedbirleriyle çoğu zaman henüz gerçekten bir suçun işlenip işlenmediği ya da işleme muhatap olan şüpheli tarafından işlendiği yargı kararı ile sabit olmadığı hâlde, gecikmesinde sakınca bulunmasından dolayı görünüşte haklılıkla yetinilerek gerek şüphelinin gerekse şüpheli statüsünde olmayan üçüncü kişilerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale edilmektedir. Bu nedenle koruma tedbirlerine ölçülü bir şekilde, görünüşte haklı olan ve gecikmesinde sakınca ya da tehlike bulunan hâllerde başvurulmalıdır.

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

"Herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hâkim kararıyla tutuklanabilir. Hâkim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir…” şeklinde düzenlenmiştir.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesinde ise suçüstünün tanımına yer verilmiş, koruma tedbirleri başlığı altında aynı Kanun'un 90. maddesinde yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler düzenlenmiştir.

"Madde 2: …j) Suçüstü:

1. İşlenmekte olan suçu,

2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu,

3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ve delille yakalanan kimsenin işlediği suçu…ifade eder"

Maddedeki tanım doğrultusunda; örneğin failin mağduru bıçaklaması durumunda CMK'nın 2/j-1; failin mağduru bıçakladıktan sonra takip üzerine yakalanması durumunda CMK'nın 2/j-2; failin bıçaklama eyleminden hemen sonra elinde kanlı bıçakla yakalanması durumunda ise CMK'nın 2/j-3 maddesindeki suçüstü hâlleri söz konusu olacaktır.

"Yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler

Madde 90: (1) Aşağıda belirtilen hâllerde, herkes tarafından geçici olarak yakalama yapılabilir:

a) Kişiye suçu işlerken rastlanması.

b) Suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması olasılığının bulunması veya hemen kimliğini belirleme olanağının bulunmaması.

(2) Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya âmirlerine derhâl başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.

(3) Soruşturma ve kovuşturması şikâyete bağlı olmakla birlikte, çocuklara, beden veya akıl hastalığı, malûllük veya güçsüzlükleri nedeniyle kendilerini idareden aciz bulunanlara karşı işlenen suçüstü hallerinde kişinin yakalanması şikâyete bağlı değildir.

(4) Kolluk, yakalandığı sırada kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra, yakalanan kişiye kanunî haklarını derhal bildirir.

(5) Birinci fıkraya göre yakalanıp kolluğa teslim edilen veya ikinci fıkra uyarınca görevlilerce yakalanan kişi ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilerek, emri doğrultusunda işlem yapılır.

(4) Kolluk, yakalandığı sırada kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra, yakalanan kişiye kanunî haklarını derhal bildirir.

(5) Birinci fıkraya göre yakalanıp kolluğa teslim edilen veya ikinci fıkra uyarınca görevlilerce yakalanan kişi ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilerek, emri doğrultusunda işlem yapılır.

(6) Yakalama emrine konu işlemin yerine getirilmesi nedeniyle yakalama emrinin çıkarılma amacının ortadan kalkması durumunda mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından yakalama emrinin derhâl iadesi istenir" şeklindedir. Madde gereğince; kişiye bir suç işlerken rastlanması veya suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçmasının önlenmesi veya kimliğinin hemen belirlenmesinin mümkün olmaması hâllerinde herkesin geçici olarak yakalama yetkisi bulunmaktadır. Kolluk görevlileri, hakkında tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya amirlerine ulaşma imkânlarının bulunmaması durumunda yakalama yetkisine sahiptirler. Kolluk, yakaladığı kişinin kaçmasını, kendisine ya da başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri almalı, hemen Cumhuriyet savcısına haber vermeli ve emirleri doğrultusunda işlem yapmalıdır.

2559 sayılı PVSK'nın 13. maddesinde de polise, suçüstü hâlinde veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hâllerde suç işlendiğine veya suça teşebbüs edildiğine dair haklarında kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan şüphelileri yakalama yetkisi verilmiştir.

PVSK'nın suç tarihinde yürürlükte bulunan 13. maddesi;

"Polis,

A) Suçüstü hâlinde veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hâllerde suç işlendiğine veya suça teşebbüs edildiğine dair haklarında kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan şüphelileri,

B) Haklarında yetkili mercilerce verilen yakalama veya tutuklama kararı bulunanları,

C) Halkın rahatını bozacak veya rezalet çıkaracak derecede sarhoş olanları veya sarhoşluk hâlinde başkalarına saldıranları, yapılan uyarılara rağmen bu hareketlerine devam edenler ile başkalarına saldırmaya yeltenenleri ve kavga edenleri,

D) Usulüne aykırı şekilde ülkeye giren ya da haklarında sınır dışı etme veya geri verme kararı alınanları,

E) Polisin kanunlara uygun olarak aldığı tedbirlere karşı gelenleri, direnenleri ve görev yapmasını engelleyenleri,

F) Bir kurumda tedavi, eğitim ve ıslahı için kanunlarla ve bu Kanunun uygulanmasını gösteren tüzükte belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirlerin yerine getirilmesi amacıyla, toplum için tehlike teşkil eden akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol bağımlısı serseri veya hastalık bulaştırabilecek kişileri,

G) Haklarında gözetim altında ıslahına veya yetkili merci önüne çıkarılmasına karar verilen küçükleri,

Yakalar ve gerekli kanunî işlemleri yapar.

Yakalanması belirli bir usule bağlanmış kişilerle ilgili kanun hükümleri saklıdır.

G) Haklarında gözetim altında ıslahına veya yetkili merci önüne çıkarılmasına karar verilen küçükleri,

Yakalar ve gerekli kanunî işlemleri yapar.

Yakalanması belirli bir usule bağlanmış kişilerle ilgili kanun hükümleri saklıdır.

Yakalanan kişilerin kaçması veya saldırıda bulunmasının önlenmesi bakımından kişinin sağlığına zarar vermeyecek şekilde her türlü tedbir alınabilir..." şeklinde düzenlenmiştir.

Arama ve elkoymanın esasları; Anayasamızın 20. maddesinde "Özel hayatın gizliliği", 21. maddesinde ise "Konut dokunulmazlığı" başlıkları altında düzenlenmiştir.

Anayasamızın 20. maddesi;

"Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.

Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin üstü, özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar...”

21. maddesi ise;

“Kimsenin konutuna dokunulamaz. Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin konutuna girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar” hükümlerini amirdir.

Anayasamızın 13. maddesindeki düzenleme ile temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması anayasal güvence altına alınmış ve belli şartlara tabi kılınmıştır. Bu düzenlemeye göre; temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar ise Anayasamızın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.

B- Koruma Tedbiri Olarak Arama ve Çeşitleri:

1. Arama Kavramı

Arama; "arama işi, taharri, birini veya bir şeyi bulmaya çalışmak, araştırmak, yoklamak” anlamlarına gelmektedir.(Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yayınları, 2009, s.113)