muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/123, Karar No: 2021/493, Tarih: 21.10.2021

Kişinin eyleminin, bir suça katılma aşamasına ulaşıp ulaşmadığı, ulaşmışsa da suça katılma düzeyinin belirlenmesi için, eylemin bir aşamasındaki durumun değil, eylemin yapılması için verilen kararın, bu kararın icra ediliş biçiminin, olay öncesi, sırası ve sonraki davranışların da dikkate alınıp tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Zira "yardım etme"yi müşterek faillikten ayıran en önemli unsur, kişinin suçun işlenişi sırasında fiil üzerinde ortak hâkimiyetinin bulunmamasıdır.

Diğer taraftan amacı somut olayda maddi gerçeğe ulaşarak adaleti sağlamak, suç işlediği sabit olan faili cezalandırmak, kamu düzeninin bozulmasını önlemek ve bozulan kamu düzenini yeniden tesis etmek olan ceza muhakemesinin en önemli ve evrensel nitelikteki ilkelerinden birisi de insan haklarına dayalı, demokratik rejimle yönetilen ülkelerin hukuk sistemlerinde bulunması gereken, öğreti ve uygulamada; "suçsuzluk" ya da "masumiyet karinesi" şeklinde, Latincede ise "in dubio pro reo" olarak ifade edilen "şüpheden sanık yararlanır" ilkesidir. Bu ilkenin özü, ceza davasında sanığın mahkûmiyetine karar verilebilmesi açısından göz önünde bulundurulması gereken herhangi bir soruna ilişkin şüphenin, mutlak surette sanık yararına değerlendirilmesidir. Oldukça geniş bir uygulama alanı bulunan bu kural, dava konusu suçun işlenip işlenmediği, işlenmişse sanık tarafından işlenip işlenmediği ya da gerçekleştiriliş şekli hususunda herhangi bir şüphe belirmesi hâlinde uygulanabileceği gibi, suç niteliğinin belirlenmesi bakımından da geçerlidir. Ceza mahkûmiyeti, toplanan delillerin bir kısmına dayanılıp diğer kısmı göz ardı edilerek ulaşılan kanaate veya herhangi bir ihtimale değil, kesin ve açık bir ispata dayanmalı, bu ispat, hiçbir şüphe ya da başka türlü oluşa imkân vermemelidir. Yüksek de olsa bir ihtimale dayanılarak sanığı cezalandırmak, ceza muhakemesinin en önemli amacı olan gerçeğe ulaşmadan hüküm vermek anlamına gelecektir.

Uyuşmazlık konularının sırayla değerlendirilmesinde yarar bulunmaktadır.

1- Sanık ... hakkında kasten öldürme suçu bakımından haksız tahrik hükmünün uygulanma şartlarının bulunup bulunmadığı:

İnceleme dışı olayın katılanı ... ile maktul ...'un 22.03.2015 tarihinde gece saatlerinde işletmeciliğini sanık ...’ın yaptığı Esençay Köyü’nde bulunan “...” isimli iş yerine gittikleri, birlikte bir süre eğlendikten sonra ...'un hesabı istediği, sanık ...'ın kasadan aldığı hesap fişini ...'un masasına getirdiği ancak ...'un 200 TL’lik bu hesabı fazla bularak itiraz ettiği, herhangi bir ödeme yapmadan da maktul ile birlikte dışarı çıktığı, bunu gören sanık ... ile ağabeyi olan sanık ...'ın hesabı almak amacıyla dışarı çıktıkları, sanık ...'ın hesap tabağını ...'a uzattığı, ...’un, sanık ...'ın elinden aldığı tabağı yere atarak kırdıktan sonra ödeme yapmak amacıyla iş yerine geçerek kasanın olduğu bölüme geldiği, cebinde bulunan 70 TL nakit parayı çıkararak sanık ...'a verdiği, kalan kısmın ise kredi kartlarından çekilmesini istediği, verdiği kredi kartlarının bakiyelerinin yetersiz olması nedeniyle ödemenin yapılamaması üzerine ...’un iş yeri çalışanlarına hakaretlerde bulunduğu, bu sırada iş yerinde müzisyen olarak çalışan ve ...’u tanıyan tanık ...'in araya girerek borcu üstlendiği, ancak ...'un, sanıklar ... ve ... ile iş yerinde bekçi ve bulaşıkçı olarak çalışan sanık ... ile tartışmaya devam ettiği, tartışmanın kavgaya dönüşmesi sebebiyle her üç sanığın da ellerindeki sopalarla vücudunun çeşitli yerlerine vurdukları ...'u basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek şekilde yaraladıkları, sanıkların ...’u yaraladıkları esnada maktulün dışarıda olduğu, bir süre sonra maktulü iş yerinin içerisindeki giriş kısmında gören sanık ...'ın koşarak maktulün kafasına sopayla sert bir şekilde vurduğu, maktulün darbenin etkisiyle yere düştüğü, ... ile iş yerinde bulunan kişilerin maktulü yerden kaldırıp dışarıda bulunan araca bindirdikleri, ...'un aracıyla maktulü akrabalarının evine bıraktığı ancak durumunun kötü olduğu anlaşılan maktulün hastaneye kaldırıldığı ve hastanede yapılan müdahalelere rağmen kurtarılamayarak öldüğü, yapılan otopsi sonucunda maktulün kesin ölüm sebebinin künt kafa travmasına bağlı kafatası kemik kırıkları ile birlikte beyin kanaması ve beyin doku harabiyeti olduğunun tespit edildiği, sanıklar ile maktul arasında olay öncesine dayanan bir husumet olmadığı ve maktulün ölümü ile sanık ...’ın veya sanıkların eylemi arasında illiyet bağı bulunduğu konusunda uyuşmazlık bulunmadığı anlaşılan olayla ilgili olarak İlk Derece Mahkemesince her üç sanığın da ellerindeki sopalarla maktulün vücudunun çeşitli yerlerine vurmak suretiyle iştirak hâlinde kasten öldürme suçunu işledikleri; ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince sanık ...’ın maktulün kafasına sopayla vurduktan sonra olayın sona erdiği, diğer sanıkların maktule yönelik bir eylemlerinin bulunmadığı; Yargıtay 1. Ceza Dairesince ise ellerinde sopa bulunduğu sabit olan sanıklar ... ve ...’in maktule yönelik kasten öldürme suçunu işleyen sanık ..

... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince sanık ...’ın maktulün kafasına sopayla vurduktan sonra olayın sona erdiği, diğer sanıkların maktule yönelik bir eylemlerinin bulunmadığı; Yargıtay 1. Ceza Dairesince ise ellerinde sopa bulunduğu sabit olan sanıklar ... ve ...’in maktule yönelik kasten öldürme suçunu işleyen sanık ...’ın yanında yer alarak eyleme iştirak ettikleri ancak aksi kanıtlanamayan savunmalara göre maktul tarafından söylenen hakaret içerikli sözlerin sanıklar lehine haksız tahrik teşkil ettiği kabul edilmiştir.

Yakalandıktan sonra Taşova Sulh Ceza Hâkimliğince SEGBİS aracılığıyla alınan 10.10.2015 tarihli ifadesinde çoğul ifadeler kullanarak ... ile birlikte maktulün de kendilerine küfür ettiğini ileri süren sanık ...’ın Taşova Cumhuriyet Başsavcılığınca SEGBİS aracılığıyla alınan 12.10.2015 tarihli ifadesinde ve sonraki evrelerde ise maktul tarafından diğer sanıklara küfür edildiğine ilişkin herhangi bir anlatıma yer vermediği, bu kez içeride kendisini gören maktulün “Gel lan buraya!” diyerek ana avrat küfür ettiğini, maktulün eli cebinde olduğu için de korktuğunu, bunun üzerine sanık ...’in eline tutuşturduğu sopayla maktulün kafasına bir kez vurduğunu savunduğu anlaşılmış ise de diğer sanıkların hiçbir evrede maktulün kendilerine veya sanık ...’a küfür ettiğine ya da saldırdığına ilişkin savunmada bulunmadıkları, tanıklar ... ve ...’nın tüm evrelerde sobanın bulunduğu aralıktan sanık ...'ın koşarak elindeki sopayla kapıya yönelmiş olan maktulün kafasına arkadan vurduğunu ifade etmeleri, Taşova Cumhuriyet Başsavcılığında vermiş olduğu 17.06.2015 tarihli ve istinabe suretiyle Erbaa 1. Asliye Ceza Mahkemesince alınan 08.02.2016 tarihli ifadelerinde maktulün içeri girmekte olduğunu beyan etmek suretiyle kısmen sanık ...’ı doğrulayan tanık ...’in dahi maktulden sanık ...'a yönelen ve haksız tahrik oluşturan bir eylemde bulunduğuna ilişkin herhangi bir anlatıma yer vermediği, tam aksine sanık ...’in ... Ağır Ceza Mahkemesindeki 23.02.2016 tarihli savunmasında ileri sürdüğü maktulün iş yerindeki bir kadınla eğlenip kol kola dışarı çıkmasını diğer sanıkların kaldıramadığı hususunu, sanık ...’ın olaydan hemen sonra “Hem benim dostumla oturuyor hem de hesap vermiyor!” dediğini ifade etmek suretiyle doğruladığı ve tanık ...’ın, maktulün çıktıktan sonra içeriye hiç gelmediğini belirttiği birlikte değerlendirildiğinde; sanık ...’ın, maktulün kendisine hakaret etmesi ve elini cebine doğru götürmesi nedeniyle korkarak eylemi gerçekleştirdiği yönündeki savunmasının suçtan kurtulmaya yönelik olduğu, bu nedenle Yargıtay 1. Ceza Dairesince dayanılan, aksi kanıtlanamayan savunmalara göre maktul tarafından söylenen hakaret içerikli sözlerin sanıklar lehine haksız tahrik teşkil ettiği şeklindeki gerekçenin oluşa ve dosya kapsamına uygun olmadığı ve sanık ... hakkında kasten öldürme suçu bakımından haksız tahrik hükmünün uygulanma şartlarının bulunmadığı sonucuna ulaşılmalıdır.

Çoğunluk görüşüne katılmayan bir Ceza Genel Kurulu üyesi; "Sanık ... hakkında kasten öldürme suçu bakımından haksız tahrik hükmünün uygulanma şartlarının bulunduğu" düşüncesiyle karşı oy kullanmıştır.

2- Sanık ...'ın, sanık ...'ın işlediği kasten öldürme suçuna iştirakinin sabit olup olmadığı:

Çoğunluk görüşüne katılmayan bir Ceza Genel Kurulu üyesi; "Sanık ... hakkında kasten öldürme suçu bakımından haksız tahrik hükmünün uygulanma şartlarının bulunduğu" düşüncesiyle karşı oy kullanmıştır.

2- Sanık ...'ın, sanık ...'ın işlediği kasten öldürme suçuna iştirakinin sabit olup olmadığı:

İnceleme dışı olayın katılanı ...’un 22.03.2015 tarihli kolluk ifadesinde her üç sanığın da ellerindeki sopalarla kendisine ve maktule saldırdığını beyan ettiği, sanık ...’in diğer evrelerdeki savunmalarından farklı olarak 23.02.2016 tarihinde ... Ağır Ceza Mahkemesinde vermiş olduğu ifadesinde olayı yapanların sanık ..., işyerinde çalışan kadın ve tanık ... ile birlikte patronu olan sanık ... olduğunu ileri sürdüğü, olay tarihinde iş yerinde müşteri olarak bulunan tanıklar ... ve ...’in 24.03.2015 tarihli kolluk ifadelerinde her üç sanığın da ellerindeki sopalarla yerde yatan maktulün başında beklediklerini beyan etmeleri ve 23.03.2015 tarihli ölü muayene tutanağında maktulün baş bölgesinde birden fazla yaralanma bulunduğuna yer verildiği anlaşılmış ise de inceleme dışı olayın katılanı ...’un ... Ağır Ceza Mahkemesindeki 23.02.2016 tarihli ve aynı Mahkemece icra edilen keşif sırasında alınan 25.05.2016 tarihli ifadelerinde önceki beyanından dönerek sanıkların yalnızca kendisine vurduklarını, maktule kimin vurduğunu görmediğini belirtmesi, sanık ...’in savunmaları ile ilgili olarak ... Ağır Ceza Mahkemesince “Sanığın anlatımı esnasında olayı akıcı bir şekilde anlatmayarak mahkeme heyeti ve taraf vekillerinin soru sormasını beklediği, soru cevap şeklinde ifadesinin alındığı için olayın kurgusunu net olarak mahkemeye anlatamadığı, zaman ve yere ilişkin beyanlarının dosyadaki kurguyla kısmen örtüşmediği, diğer sanıkların anlattığı ve üzerinde itilaf bulunmayan hususlardan farklı şeyler söylediği gözlemlendi.” hususlarına yer verildiği ve anılan sanığın ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince alınan 18.01.2018 tarihli ifadesinde diğer sanıkların ellerinde sopa görmekle birlikte vurduklarını görmediğini beyan ettiği gözetildiğinde sanık ...’in sanık ...’ı suçlayıcı ifadelerine itibar edilmemesinin gerekmesi, iş yerinde müşteri olarak bulunan tanık ...’in 24.03.2015 tarihli kolluk ifadesinde sanık ...’ın maktulün kafasına sopayla vurduğu sırada sanıklar ... ve ...’ın diğer tarafta olduklarını beyan etmesi, tanık ...’in ... Ağır Ceza Mahkemesince yapılan keşif sırasında alınan 25.05.2016 tarihli ve tanık ...’in Taşova Cumhuriyet Başsavcılığında verdiği 17.06.2015 tarihli ifadelerinde sanık ...’ın maktule vurmadığı yönünde anlatımda bulunmaları karşısında; tüm evrelerde istikrarlı bir biçimde maktule vurmadığını savunan sanık ...’ın kasten öldürme suçuna iştirakinin şüphe boyutunda kaldığı ve sanığın bu şüpheden yararlanması gerektiği kabul edilmelidir.

Çoğunluk görüşüne katılmayan yedi Ceza Genel Kurulu üyesi; "Sanık ...’ın, sanık ...'ın işlediği kasten öldürme suçuna iştirakinin sabit olduğu" görüşüyle karşı oy kullanmışlardır.

Çoğunluk görüşüne katılmayan yedi Ceza Genel Kurulu üyesi; "Sanık ...’ın, sanık ...'ın işlediği kasten öldürme suçuna iştirakinin sabit olduğu" görüşüyle karşı oy kullanmışlardır.

Ulaşılan sonuç karşısında sanık ...'ın, sanık ...'ın işlediği kasten öldürme suçuna iştirakinin TCK’nın 37. maddesi kapsamında “müşterek faillik” mi, yoksa aynı Kanun'un 39. maddesi kapsamında “yardım eden” niteliğinde mi olduğuna ve sanık ... hakkında haksız tahrik hükmünün uygulanma şartlarının bulunup bulunmadığına ilişkin uyuşmazlık konuları değerlendirilmemiştir.

3- Sanık ...’in, sanık ...'ın işlediği kasten öldürme suçuna iştirakinin sabit olup olmadığı:

İnceleme dışı olayın katılanı ...’un 25.05.2016 tarihli keşif sırasında verdiği ifadesinde diğer sanıklarla birlikte kendisine vurduğu sırada sanık ...’in kendisini bırakıp maktule vurma gibi bir ihtimalinin bulunmadığını beyan ettiği, 24.03.2015 tarihli kolluk ifadesinde her üç sanığın da ellerindeki sopalarla yerde yatan maktulün başında beklediklerini ileri süren tanık ...’ın keşif sırasında alınan 25.05.2016 tarihli ifadesinde bu beyanından dönerek sanık ...’in elinde sopa bulunup bulunmadığını görmediğini belirttiği, iş yerinde kasiyer olarak çalışan tanık ...’in tüm evrelerde sanık ...’in maktule vurduğunu görmediğini anlattığı ve sanık ...’in yaşlı bir insan olarak maktulü öldürmesinin söz konusu olamayacağını, yalnızca sanık ... tarafından maktulün kafasına vurulduktan sonra kırılan odun parçasını yerden alarak sobanın yanına getirdiğini savunduğu anlaşılmış ise de; olay tarihinde iş yerinde müşteri olarak bulunan tanıklar ... ve ...’in 24.03.2015 tarihli kolluk ifadelerinde her üç sanığın da ellerindeki sopalarla yerde yatan maktulün başında beklediklerini belirtmeleri, yine iş yerinde müşteri olarak bulunan tanık ...’nın 24.03.2015 tarihli kolluk ve 25.05.2016 tarihinde yapılan keşif sırasında alınan ifadelerinde maktule vurduğunu görmemekle birlikte sanık ...’in sanık ... tarafından maktule sopayla vurulduğu sırada elinde sopayla beklediğini açıklaması, sanık ...’ın tüm evrelerde sanık ...’in kendisinden sonra elindeki sopayla maktule hamle yaptığını veya vurduğunu savunması ve tanık ...’in 17.06.2015 tarihinde Cumhuriyet Başsavcılığınca kendisine sorulması üzerine verdiği “Yanılmıyorsam ...’ün de elindeki sopayı ...’ye salladığını gördüm. Ancak ...’ye salladığı sopa isabet etmedi. Zaten ... aldığı darbenin etkisi ile yerde yatmaktaydı.” şeklindeki beyanın sanık ...’ın savunmasıyla örtüşmesi nedenleriyle sanık ...’in, sanık ...'ın işlediği kasten öldürme suçuna iştirakinin sabit olduğunun kabulünde zorunluluk bulunmaktadır.

Çoğunluk görüşüne katılmayan Ceza Genel Kurulu Üyesi ...; "İşletmeciliğini ...’nın yaptığı işyerine eğlenmek amacıyla giden maktul ile arkadaşının hesaba itiraz etmeleri üzerine başlayan tartışmanın kısa sürede büyüyerek maktulün ölümü ile sonuçlanan olayda, aynı işyerinde bekçi olarak çalışan sanık ... tarafından gerçekleştirilen davranışların öldürme eylemine iştirak düzeyine ulaşıp ulaşmadığı hususunda sayın çoğunluk ile aramızda uyuşmazlık doğmuştur.

Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle sanık ...”ün maktulün ölümü ile sonuçlanan eylemde iştirak iradesiyle hareket edip etmediği, olay sırasında adı geçen sanık tarafından yapılan hareketlerin neticenin gerçekleşmesine katkıda bulunup bulunmadığı, ya da en azından eylemin icrasını kolaylaştırıp kolaylaştırmadığı hususlarının, mevcut delillerin irdelenmesi suretiyle ceza hukukunun olmazsa olmaz ilkeleri arasında yer alan 'şüpheden sanık yararlanır' ilkesi ile birlikte değerlendirilerek açıklığa kavuşturulmasından sonra, 5237 TCK'nın 37 ve 39. maddelerinin somut olayımızı ilgilendiren unsurları irdelenerek; hukuk devleti, kusursuz suç ve ceza olmaz gibi hukukun evrensel ilkeleri ile ilişkilendirilmesi, buna göre de iştirak yada şeriklik koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin yasal düzenleme, yargı kararları ve öğretideki görüşlerden yararlanılarak ortaya konması gerekmektedir.

İş yeri sahibi ... ile aynı işyerinde çalışan kardeşi ... ve bekçi olarak çalışan ...’ün suçtan kurtulmaya yönelik zaman zaman birbirlerini suçlayıcı beyanlarının, olayı bizzat yaşayan katılan ve tanık anlatımları ile desteklenmediği gibi maddi delillerle de uyuşmaması, olayı gören görgü tanıklarının ya kargaşa esnasında olayı bütün ayrıntılarıyla görememelerinden, ya da oldukça dar bir çevrede herhangi bir nedenle gerçek durumu tam olarak anlatmak istememelerinden dolayı kusursuz maddi gerçeğe ulaşılmasının mümkün olmaması, olaydan yaklaşık iki gün sonra, 24/03/2015 tarihinde ifadeleri alınan tanıklardan ...’in; '...’nın elindeki sopayla koşarak kapının ağzında duran şahsın kafasına sopayla vurduğunu gördüm', tanıklardan Rıfat Cambaz’ın '...-... ve ... yerde yatan şahsın başında bekliyorlardı', tanıklardan ...’in; '...'nın elindeki sopa ile ismini bilmediği kişinin kafasına arkasından vurduğunu gördüm, şahıs hemen yere düştü, ...’ün elinde sopa gördüm, ancak vurduğunu görmedim', tanık ...’ın ise 'Yerde birisinin yattığını gördüm, yerde yatan kişinin başında ... ile ...’ü gördüm' şeklindeki beyanlarının maktul için düzenlenen raporda, kafasında bir adet ölümcül yaranın tarifi ile desteklenmiş olması karşısında; şüpheli durumun sanık lehine değerlendirilmesi suretiyle sanık ...’ün iş yeri sahibi olan ... ile birlikte hesaba itiraz eden ...’yı darp ettikleri bir sırada, iş yerinin içerisine girmeye çalışan maktulün yanına elindeki sopayla koşarak giden ...’nın tek darbe ile maktulü yere düşürmesinden sonra ellerindeki sopalarla olay yerine gitmekten ibaret eyleminin öldürme eylemine yardım niteliğinde olup olmadığının doktrinde nasıl karşılandığının belirlenmesi gerekmektedir.

Prof. Dr. İzzet Özgenç;

Birlikte suç işleme kararına bağlı olarak, suçun icrai hareketlerinin birlikte gerçekleştirilmesi ve dolayısıyla, haksızlık teşkil eden fiilin icrası üzerine müşterek hakimiyet kurulması halinde söz konusu olan iştirak şekline müşterek faillik denmektedir. Müşterek fillikte, birlikte suç işleme kararının yanı sıra, fiil üzerinde müşterek hakimiyet kurulduğu için, her bir suç ortağı fail statüsündedir.

Hazırlık hareketleriyle fiil üzerinde hakimiyet kurulamaz. Müşterek faillik için aranan fiil hakimiyeti için ilk önce kanunda tanımı yapılan muayyen fiil gözönünde bulundurulmak gerekecektir. Bu itibarla suçun işlenişine bulunulan katkı, kanunda tanımlanan tipik hareketlere uymayıp, nitelik itibariyle hazırlık hareketi mahiyetinde ise, ilgili suç ortağını, müşterek fail olarak değil, ancak yardım eden olarak sorumlu tutmamız gerekecektir. Hazırlık hareketi mahiyetinde bir katkıda bulunmakla, suçun işlenişine iştirak eden kişi fiilin işlenişi üzerinde müşterek bir hakimiyet kuramamaktadır. Daha ziyade suçun işlenmesini, bilahare suçun icrai hareketlerini gerçekleştirecek olan suç ortaklarına havale etmektedir. Halbuki müşterek faillikte bütün suç ortakları, aralarındaki müşterek işbölümüne dayanarak suçun icrasını gerçekleştirmektedirler.

Bir suçun işlenmesinde maddi yardımdan söz edilebilmesi için;

1-)Suçun işlenmesine bulunulan yardımın, en geç bu suçun unsurlarının gerçekleştirilişi sırasında yani tamamlanmadan önce yapılması gerekir.

2-)Bir suçun işlenmesine yardımda bulunanın, kasten hareket etmiş olması gerekir.

3-)Yardımda bulunanın kastının, somut bir suça ilişkin olması gerekir.

4-)İcrasına yardımda bulunulan suçun, kasten işlenen bir suç olması gerekir.

5-)İcrasına yardımda bulunulan suçun, tamamlanması veya en azından teşebbüs derecesinde kalması gerekir.

Prof. Dr. Kayıhan İçel;

Suç ortaklığının koşulları;

1-)Birden çok kişi tarafından gerçekleştirilen birden çok çok hareketin bulunması,

2-)Gerçekleştirilen hareketlerin nedensellik değeri taşıması,

3-)Suça katılma iradesinin bulunması,

4-)Katılanlar bakımından aynı olan suçun icrasına başlanılmış olması ve bağlılık kuralı;

Olarak sıralandıktan sonra; somut olayımızı ilgilendirmesi bakımından; suça katılma iradesi, aşağıdaki şekilde açıklanmıştır.

Fail tarafından gerçekleştirilen ve nedensel değere sahip hareketlerin iştirak kapsamında kabul edilebilmesi için bir diğer koşulda, kastedilen suça yönelik bu tarz hareketlerin iştirak ( suça katılma iradesi) diğer bir deyişle birlikte suç işleme kararı ile gerçekleştirilmiş olmasıdır.

Prof. Dr. Zeki Hafızoğulları - Prof. Dr. Muharrem Özen;

İştirak koşulları:

1-)Birden çok failin katılımı,

2-)Suçun en azından teşebbüs derecesinde gerçekleştirilmiş olması,

3-)Nedensel katkı,

4-)İştirak iradesi;

Olarak sıralandıktan sonra; somut olayımızı ilgilendirmesi bakımından; suça katılma iradesi, aşağıdaki şekilde açıklanmıştır.

İştirak iradesinin olması için, bilme unsuru yanında; ayrıca failin, fiilin gerçekleşmesine bizzat davranışı ile katılmak istemesi de gerekmektedir. Bu tür bir irade zorunludur, çünkü suça katılanların hepsi bakımından ortaklığın mümkün kılan tek bir netice üzerinde anlaşma sağlanmış, ancak katılanlardan her birinin faaliyetinin bir ürünü olarak gerçekleşmiş olmadıkça, bir suçu ortaklaşarak işleme gerçekleşmiş olmaz.

İştirak iradesi suça iştirakin her türünde zorunludur. Gerçekten cürmi fiili birlikte işlemek, ister bir icra, isterse bir ihmal hareketi ile gerçekleştirilmiş olsun ve ister maddi isterse manevi birlikteliğe dayansın, ortaklarda kanunun suç saydığı fiili, ortaklaşarak işleme iradesi yoksa, doğal olarak suça iştirakte yoktur.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2015/203 K. sayılı ilamında; 'yardım' türündeki iştirakin tüm şekillerini şöyle açıklamaktadır.

'Kanunda suç olarak tanımlanan fiilin, birden fazla suç ortağı tarafından iştirak halinde gerçekleştirilmesi durumunda TCK’nın 37/1. maddesinde düzenlenen müşterek faillik söz konusu olacaktır.

Öğretideki görüşler de dikkate alındığında müşterek faillik için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir:

1- Failler arasında birlikte suç işleme kararı bulunmalıdır.

2- Suçun işlenişi üzerinde birlikte hâkimiyet kurulmalıdır.

'Kanunda suç olarak tanımlanan fiilin, birden fazla suç ortağı tarafından iştirak halinde gerçekleştirilmesi durumunda TCK’nın 37/1. maddesinde düzenlenen müşterek faillik söz konusu olacaktır.

Öğretideki görüşler de dikkate alındığında müşterek faillik için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir:

1- Failler arasında birlikte suç işleme kararı bulunmalıdır.

2- Suçun işlenişi üzerinde birlikte hâkimiyet kurulmalıdır.

Müşterek faillikte, birlikte suç işleme kararının yanı sıra fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurulduğu için her bir suç ortağı 'fail' konumundadır. Fiil üzerinde ortak hâkimiyetin kurulup kurulmadığının belirlenmesinde suç ortaklarının suçun icrasında üstlendikleri rolleri ve katkılarının taşıdığı önem göz önünde bulundurulmalıdır. Suç ortaklarının, suçun işlenmesinde yaptıkları katkının, diğerinin fiilini tamamladığı durumlarda da müşterek faillik söz konusu olacaktır. Buna göre her müşterek fail, suçun icrasına ilişkin etkin, fonksiyonel bir katkıda bulunmaktadır.

TCK’nın 39/2. maddesindeki düzenlemeye göre, yardım etme; maddi yardım ve manevi yardım olarak ikiye ayrılmaktadır.

Suçun icrasına iştirak etmekle birlikte, işlenişine bulunduğu katkının niteliği gereği kanuni tanımdaki fiili gerçekleştirmeyen diğer suç ortaklarına “şerik” denilmekte olup, 5237 sayılı TCK’da şeriklik, azmettirme ve yardım etme olarak iki farklı şekilde düzenlenmiştir. Buna göre, kanuni tanımdaki fiili gerçekleştirmeyen veya özel faillik vasfını taşımadığı için fail olamayan bir suç ortağı, gerçekleşen fiilden 5237 sayılı Kanun'un 40. maddesinde düzenlenen bağlılık kuralı uyarınca sorumlu olmaktadır.

Kişinin eyleminin, bir suça katılma aşamasına ulaşıp ulaşmadığı, ulaşmışsa da suça katılma düzeyinin belirlenmesi için, eylemin bir aşamasındaki durumun değil, eylemin yapılması için verilen kararın, bu kararın icra ediliş biçiminin, olay öncesi, sırası ve sonraki davranışların da dikkate alınıp, tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Zira 'yardım etme'yi müşterek faillikten ayıran en önemli unsur, kişinin suçun işlenişi sırasında fiil üzerinde ortak hâkimiyetin bulunmamasıdır.

Yukarıda ayrıntılı bir şekilde açıklanan öğretideki görüşler ve uygulamadaki kararlar ışığında uyuşmazlığa konu somut olayımıza baktığımızda;