muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/1166, Karar No: 2018/514, Tarih: 08.11.2018

... ve ...'ye benzeyen şahısların girdikleri ara sokakta yakalandıkları, görevlilere direnen şahısların zor kullanılarak etkisiz hale getirildiği, sanık ...'ın üzerinde yapılan aramada montunun üst cebinde alüminyum folyoya sarılı (8) adet toplam daralı ağırlığı 2,36 gram gelen taş kokain olduğu değerlendirilen maddenin ele geçirildiği, sanık ...'ın üst aramasında ise herhangi bir suç unsuruna rastlanılmadığı, sanıkların yakalamalarının yapılarak Şişli Asayiş Büro Amirliği'ne getirildikleri, burada sanık ...'in görevlilere samimi ikrarda bulunacağını beyan ederek paraya ihtiyacı olması nedeniyle günlük 150 TL karşılığında sanıklar .... ve.....'ın uyuşturucu madde satarken şoförlüklerini yaptığını, 08.04.2015 tarihinde sanıklar .... ve.....'ın kimlere uyuşturucu sattıklarını bildiğini, istenirse uyuşturucu alan şahısların ikamet adreslerini gösterebileceğini söylediği, refakate alınan adı geçenin görevlileri fiziki takip sırasında daire numarasını tespit edemedikleri Fulya Mahallesi, Fulya Bayırı Sokak, .....sayılı adres önüne getirdiği ve uyuşturucuyu alan şahsın (14) numaralı dairede oturan..... isimli şahıs olduğunu beyan ettiği, görevlilerce kapı zilinin çalındığı, megafondan kendisini..... olarak tanıtan şahıstan kapıyı açmasının istenildiği, şahsın direk olarak görevlilerin yanına geldiği, sanıklar .... ve.....'ı tanıyıp tanımadığı sorulduğunda, uyuşturucu kullandığını söyleyerek samimi ikrarda bulunup ifade vermek istediğini söylemesi üzerine Şişli Asayiş Büro Amirliği'ne getirildiği, akabinde refakate alınan sanık ...'in görevlileri fiziki takip sırasında daire numarasını tespit edemedikleri Reha Yurdakul Sokak, ..... sayılı adres önüne getirdiği ve uyuşturucuyu alan şahsın (7) numaralı dairede oturan Selim olarak bildiği şahıs olduğunu beyan ettiği, görevlilerce kapı zilinin çalındığı, kapıyı açan ... isimli şahsa sanık ...'ı tanıyıp tanımadığının sorulduğu, tanımadığı beyanı üzerini eşkâl bilgileri belirtilerek tekrar sorulduğunda, şahsın samimi ikrarda bulunarak 08.04.2015 tarihinde saat 22.30 sıralarında ikamet kapısı önüne gelen ve belirtilen eşkâle uyan bir erkek şahıstan 900 TL karşılığında 3 paket taş kokain aldığını, konuyla ilgili ifade vermek istediğini beyan etmesi üzerine Şişli Asayiş Büro Amirliği'ne getirildiği, konunun bu haliyle kolluk görevlilerince Cumhuriyet savcısına 09.04.2015 tarihinde saat 04.48 sıralarında aktarılarak talimatlarının istenildiği,

İstanbul Polis Kriminal Laboratuvarınca düzenlenen uzmanlık raporuna göre; sanık ...'in üzerinde ele geçirilen (8) adet alüminyum folyoya sarılı maddenin toplam net (1) gram kokain olduğu, araçta ele geçirilen tütünle karışık yeşil renkli bitki parçalarının ise ADB-FUBINACA etken maddesi içerdiği,

09.04.2015 tarihli canlı teşhis tutanaklarına göre; hakkında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan ayrı soruşturma yapılan tanık ...'ın, olay tarihinde kendisine uyuşturucu madde satan şahısların sanıklar .... ve.....; hakkında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan ayrı soruşturma yapılan tanık ...'ın, olay tarihinde kendisine uyuşturucu madde satan şahsın sanık ... olduğunu beyan edip teşhis ettikleri,

Anlaşılmıştır.

Tanık ... kollukta; suç tarihinde sanık ...'ı arayıp kokain istediğini, bir süre sonra sanık ...'ın araç ile ikametinin önüne geldiğini, araca binip kullanmak amacıyla sanıklar .... ile.....'dan uyuşturucu madde satın aldığını, araçta bulunan diğer şahsı tam olarak görmediğini, aldığı maddeyi kullandığını, mahkemede ise farklı olarak; kullandığı uyuşturucu maddeyi huzurda bulunan sanıklardan satın almadığını, kolluktaki ifadesini alkol ve uyuşturucunun etkisi altında verdiğini,

Tanık ... kollukta; olay tarihinde sanık ...'ı arayarak kendisine kokain getirmesini istediğini, yaklaşık 15 dakika sonra sanık ...'ın kokaini getirdiğini, söz konusu maddeyi kullandığını, mahkemede ise farklı olarak; olay tarihinde tanımadığı bir şahıstan kullanmak amacıyla uyuşturucu madde satın aldığını, bu maddeyi polislerin kapı zilini çalması üzerine tuvalete attığını, polislerin yönlendirmesi sonucu soruşturma evresinde sanık ...'ı teşhis ettiğini,

Tanıklar Harun Şaraplı ve Yusuf Timuçin; düzenledikleri olay tutanağının doğru olduğunu, suç konusu uyuşturucu maddeleri tutanakta belirtildiği şekilde ele geçirdiklerini,

İnceleme dışı sanık ... kollukta; olay tarihinde eniştesi olan sanık ... ile birlikte olduklarını, sanık ...'ın bir arkadaşının arayıp araç lazım olduğunu söylemesi üzerine Mecidiyeköy'e gittiklerini, burada eniştesini arayan kişi ile buluştuklarını, sanık ... ile birlikte araçtan inerken polislerin kendilerini yakaladıklarını, uyuşturucu maddelerin kendisine ait olmadığını, sorguda farklı olarak; sanıklar ile gezmek amacı ile buluştuklarını, tanımadığı bir kişiden satın aldığı uyuşturucu madde içeren sigarayı kullanıp aracın küllüğünde söndürdüğünü, diğer ele geçirilen uyuşturucu maddeler ile bir ilgisinin bulunmadığını, mahkemede ise; suçlamayı kabul etmediğini, uyuşturucu madde kullanmadığını ve satmadığını,

İfade etmişlerdir.

İfade etmişlerdir.

Sanık ... kollukta ve sorguda; yakalandığında cebinde bulunan suç konusu uyuşturucu maddeleri, tanımadığı bir şahıstan paketler hâlinde kullanmak için satın aldığını, atılı suçlamayı kabul etmediğini, mahkemede farklı olarak; olay tarihinde sanık ... ile birlikte ödünç olarak sanık ...'dan aracını aldıklarını, aracı sanık ...'in kullandığını, bu sırada kendisinin arka koltukta uyuşturucu madde içtiğini, aracı ilk aldıklarında yanlarında bulunmayan sanık ... ve inceleme dışı sanık ...'in daha sonradan araca bindiklerini, sanık ...'ın bir şahıstan alacaklı olduğunu söylemesi üzerine hep birlikte Mecidiköy'e gittiklerini, burada kendisi ile birlikte sanık ...'ın araçtan indiğini, ardından sanık ...'ın alacaklı olduğunu belirttiği şahsın yanına gidip parasını istediğini, araca geri döndükleri sırada polislerin kendilerini yakaladıklarını,

Sanık ... kollukta ve sorguda; olay tarihinde inceleme dışı sanık ...'le birlikte kiraladıkları araç ile dolaştıkları esnada diğer sanık ...'ın kendisini arayıp araç istediğini, ardından sanıklar .... ve Halil ile buluştuklarını, sanıklar .... ve Halil'in kendilerini Mecidiyeköy'de indireceklerini söylemeleri üzerine adı geçen yere geldiklerini, inceleme dışı sanık ... ile birlikte araçtan indikleri sırada görevlilerce yakalandıklarını, mahkemede ise; kiraladığı aracı sanık ...'ın istemesi üzerine adı geçene verdiğini, bir süre sonra alacaklı olduğu bir şahsın kendisini araması nedeniyle sanık ...'ı arayarak kendisini Mecidiköy'e bırakmasını istediğini, inceleme dışı sanık ... ile birlikte sanıklar .... ve Halil'in bulunduğu araca binip Mecidiyeköy'e gittiklerini, burada kendisi ile birlikte sanık ...'ın araçtan indiğini, ardından alacaklı olduğu şahsın yanına gidip parasını istediğini, araca geri döndükleri sırada polislerin kendilerini yakaladıklarını,

Sanık ... kollukta; sanık ...'ın kendisini telefonla arayarak “Alpaslan gelmiyor, şoför lazım” demesi üzerine buluşarak Kağıthane'de bir yere gidip yakalandıkları aracı aldıklarını, Şirintepe Mahallesine giderek saat 21.30'a kadar kahvehanede oturduklarını, sanık ...'ın “Alpaslan'ı alacağız” demesi üzerine Çağlayan'a giderek sanık ... ve inceleme dışı sanık ...'i aldıklarını, hep birlikte Gülbağı Mahallesine gittiklerini, sanıklar..... ve ....'ın araçtan indiğini, aracı park ettiği sırada polislerin geldiğini, uyuşturucu maddeler ile ilgisinin olmadığını, şoförlük yapmak için araçta bulunduğunu, sorguda benzer anlatımlarına ek olarak; tanıklar..... ve Selim'i tanımadığını, adı geçenlerin evini polislere göstermediğini, araçta ele geçen uyuşturucu madde ile ilgisinin bulunmadığını, mahkemede ise; diğer sanıklar ile birlikte araç ile bir süre gezdiklerini, sanık ...'ın alacağı olduğunu söylemesi üzerine Mecidiyeköy'e gittiklerini, sanıklar .... ve.....'ın araçtan indiklerini, aracı park etmesinden sonra polislerin gelip kendilerini yakaladığını, sanık ... ile inceleme dışı sanık ...'in araca binmesinden önce sanık ...'ın Dolapdere'den uyuşturucu madde alıp araçta kullandığını,

Savunmuşlardır.

Uyuşmazlık konularının isabetli bir biçimde çözümlenmesi için "arama" tedbirinin hukuki niteliği ile bu tedbire hâkim olan genel ilkelere değindikten sonra konuya ilişkin anayasal ve kanuni düzenlemelerin incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:

Ceza muhakemesinin yapılmasını veya yapılan muhakemenin sonunda verilecek kararın kağıt üzerinde kalmamasını ve muhakeme masraflarının karşılanmasını sağlamak amacıyla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer tarafından, gecikmede sakınca bulunan durumlarda geçici olarak başvurulan ve hükümden önce bazı temel hak ve hürriyetlere müdahaleyi gerektiren kanuni çarelere "koruma tedbiri" denir. (Bahri Öztürk, Behiye Eker Kazancı, Sesim Soyer Güleç, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Seçkin, 2013, 1. Bası, s.1)

Koruma tedbirleri genel itibarıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesi Kanununun Birinci Kitabının Dördüncü Kısmı “Koruma Tedbirleri” başlığını taşımakta olup arama ve yakalama tedbirine de bu kısımda yer verilmiştir. Kanunun bu açık düzenlemesine göre arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.

Koruma tedbirleriyle çoğu zaman henüz gerçekten bir suçun işlenip işlenmediği ya da işleme muhatap olan şüpheli tarafından işlendiği yargı kararı ile sabit olmadığı hâlde, gecikmesinde sakınca bulunmasından dolayı görünüşte haklılıkla yetinilerek gerek şüphelinin gerekse şüpheli statüsünde olmayan üçüncü kişilerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale edilmektedir. Bu nedenle koruma tedbirlerine ölçülü bir şekilde, görünüşte haklı olan ve gecikmesinde sakınca ya da tehlike bulunan hâllerde başvurulmalıdır.

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

"Herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hâkim kararıyla tutuklanabilir. Hâkim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir…” şeklinde düzenlenmiştir.

Ceza Muhakemesi Kanununun 2. maddesinde ise suçüstünün tanımına yer verilmiş, koruma tedbirleri başlığı altında aynı Kanunun 90. maddesinde yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler düzenlenmiştir.

"Madde 2: …j) Suçüstü:

1. İşlenmekte olan suçu,

2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu,

3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ve delille yakalanan kimsenin işlediği suçu…ifade eder"

Maddedeki tanım doğrultusunda; örneğin failin mağduru bıçaklaması durumunda CMK'nın 2/j-1; failin mağduru bıçakladıktan sonra takip üzerine yakalanması durumunda CMK'nın 2/j-2; failin bıçaklama eyleminden hemen sonra elinde kanlı bıçakla yakalanması durumunda ise CMK'nın 2/j-3 maddesindeki suçüstü hâlleri söz konusu olacaktır.

"Yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler

Madde 90: (1) Aşağıda belirtilen hâllerde, herkes tarafından geçici olarak yakalama yapılabilir:

a) Kişiye suçu işlerken rastlanması.

b) Suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması olasılığının bulunması veya hemen kimliğini belirleme olanağının bulunmaması.

(2) Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya âmirlerine derhâl başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.

a) Kişiye suçu işlerken rastlanması.

b) Suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması olasılığının bulunması veya hemen kimliğini belirleme olanağının bulunmaması.

(2) Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya âmirlerine derhâl başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.

(3) Soruşturma ve kovuşturması şikâyete bağlı olmakla birlikte, çocuklara, beden veya akıl hastalığı, malûllük veya güçsüzlükleri nedeniyle kendilerini idareden aciz bulunanlara karşı işlenen suçüstü hallerinde kişinin yakalanması şikâyete bağlı değildir.

(4) Kolluk, yakalandığı sırada kaçmasını, kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra, yakalanan kişiye kanunî haklarını derhal bildirir.

(5) Birinci fıkraya göre yakalanıp kolluğa teslim edilen veya ikinci fıkra uyarınca görevlilerce yakalanan kişi ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilerek, emri doğrultusunda işlem yapılır.

(6) Yakalama emrine konu işlemin yerine getirilmesi nedeniyle yakalama emrinin çıkarılma amacının ortadan kalkması durumunda mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından yakalama emrinin derhâl iadesi istenir" şeklindedir. Madde gereğince; kişiye bir suç işlerken rastlanması veya suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçmasının önlenmesi veya kimliğinin hemen belirlenmesinin mümkün olmaması hâllerinde herkesin geçici olarak yakalama yetkisi bulunmaktadır. Kolluk görevlileri, hakkında tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya amirlerine ulaşma imkânlarının bulunmaması durumunda yakalama yetkisine sahiptirler. Kolluk, yakaladığı kişinin kaçmasını, kendisine ya da başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri almalı, hemen Cumhuriyet savcısına haber vermeli ve emirleri doğrultusunda işlem yapmalıdır.

2559 sayılı PVSK'nın 13. maddesinde de polise, suçüstü hâlinde veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hâllerde suç işlendiğine veya suça teşebbüs edildiğine dair haklarında kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan şüphelileri yakalama yetkisi verilmiştir.

PVSK'nın suç tarihinde yürürlükte bulunan 13. maddesi;

"Polis,

A) Suçüstü hâlinde veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hâllerde suç işlendiğine veya suça teşebbüs edildiğine dair haklarında kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan şüphelileri,

B) Haklarında yetkili mercilerce verilen yakalama veya tutuklama kararı bulunanları,

C) Halkın rahatını bozacak veya rezalet çıkaracak derecede sarhoş olanları veya sarhoşluk hâlinde başkalarına saldıranları, yapılan uyarılara rağmen bu hareketlerine devam edenler ile başkalarına saldırmaya yeltenenleri ve kavga edenleri,

D) Usulüne aykırı şekilde ülkeye giren ya da haklarında sınır dışı etme veya geri verme kararı alınanları,

B) Haklarında yetkili mercilerce verilen yakalama veya tutuklama kararı bulunanları,

C) Halkın rahatını bozacak veya rezalet çıkaracak derecede sarhoş olanları veya sarhoşluk hâlinde başkalarına saldıranları, yapılan uyarılara rağmen bu hareketlerine devam edenler ile başkalarına saldırmaya yeltenenleri ve kavga edenleri,

D) Usulüne aykırı şekilde ülkeye giren ya da haklarında sınır dışı etme veya geri verme kararı alınanları,

E) Polisin kanunlara uygun olarak aldığı tedbirlere karşı gelenleri, direnenleri ve görev yapmasını engelleyenleri,

F) Bir kurumda tedavi, eğitim ve ıslahı için kanunlarla ve bu Kanunun uygulanmasını gösteren tüzükte belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirlerin yerine getirilmesi amacıyla, toplum için tehlike teşkil eden akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol bağımlısı serseri veya hastalık bulaştırabilecek kişileri,

G) Haklarında gözetim altında ıslahına veya yetkili merci önüne çıkarılmasına karar verilen küçükleri,

H) (Ek: 27/3/2015-6638/2 md.) Başkalarının can güvenliğini tehlikeye düşürenleri, eylemin veya durumun niteliğine göre; koruma altına alır, uzaklaştırır ya da yakalar ve gerekli kanuni işlemleri yapar.

Yakalanması belirli bir usule bağlanmış kişilerle ilgili kanun hükümleri saklıdır. Yakalanan kişilerin kaçması veya saldırıda bulunmasının önlenmesi bakımından kişinin sağlığına zarar vermeyecek şekilde her türlü tedbir alınabilir.

Yakalanan kişilere, yakalama sebebi herhalde yazılı ve bunun mümkün olmaması hâlinde sözlü olarak derhal; toplu suçlarda ise en geç bu kişiler hâkim huzuruna çıkarılıncaya kadar bildirilir.

Kişinin yakalandığı, istediği kanunî yakınlarına derhal bildirilir.

Yakalananlardan,

A) Uyuşturucu madde kullanmış olanlar ile sarhoş olanların,

B) Zor kullanılarak yakalananların,

C) Haklarında suç soruşturması yapılacak olan şüpheli ve sanıkların,

Yakalanma anındaki sağlık durumları tabip raporuyla tespit edilir.

Yakalanan kişilerden suç işlediği şüphesi altında olanlar adlî mercilere sevk edilir. Haklarında ıslah veya tedavi tedbiri alınması gerekenler, ilgili kurum yetkilileri tarafından teslim alınır. Yakalama sebebi ortadan kalkanlar derhal serbest bırakılır..." şeklinde düzenlenmiştir.

Arama ve elkoymanın esasları; Anayasamızın 20. maddesinde "Özel hayatın gizliliği", 21. maddesinde ise "Konut dokunulmazlığı" başlıkları altında düzenlenmiştir.

Anayasamızın 20. maddesi;

"Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.

Arama ve elkoymanın esasları; Anayasamızın 20. maddesinde "Özel hayatın gizliliği", 21. maddesinde ise "Konut dokunulmazlığı" başlıkları altında düzenlenmiştir.

Anayasamızın 20. maddesi;

"Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.

Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin üstü, özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar...”

21. maddesi ise;

“Kimsenin konutuna dokunulamaz. Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin konutuna girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar” hükümlerini amirdir.

Anayasamızın 13. maddesindeki düzenleme ile temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması anayasal güvence altına alınmış ve belli şartlara tabi kılınmıştır. Bu düzenlemeye göre; temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar ise Anayasamızın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.

B- Koruma Tedbiri Olarak Arama ve Çeşitleri:

1. Arama Kavramı

Arama; "arama işi, taharri, birini veya bir şeyi bulmaya çalışmak, araştırmak, yoklamak” anlamlarına gelmektedir.(Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yayınları, 2009, s.113)

Arama, gizli olanı ortaya çıkarmak için yürütülen bir faaliyet olduğundan gözle görülen veya açıkta bırakılan şeyler aramanın konusu olamaz. Örneğin; bir polis memurunun, yayalar ya da diğer araçlar bakımından tehlike oluşturacak şekilde kullanılması nedeniyle durdurduğu bir aracın arka koltuğunda, uyuşturucu madde veya tabanca görmesi üzerine bunlara el koyması arama olarak kabul edilmemektedir. (Veli Özer Özbek, Ceza Muhakemesinde Koruma Tedbiri Olarak Arama, Seçkin, 1999, 1. Bası, s.18)

Arama, gizli olanı ortaya çıkarmak için yürütülen bir faaliyet olduğundan gözle görülen veya açıkta bırakılan şeyler aramanın konusu olamaz. Örneğin; bir polis memurunun, yayalar ya da diğer araçlar bakımından tehlike oluşturacak şekilde kullanılması nedeniyle durdurduğu bir aracın arka koltuğunda, uyuşturucu madde veya tabanca görmesi üzerine bunlara el koyması arama olarak kabul edilmemektedir. (Veli Özer Özbek, Ceza Muhakemesinde Koruma Tedbiri Olarak Arama, Seçkin, 1999, 1. Bası, s.18)

Arama; kişilerin konutları, iş yerleri, araçları, diğer yerleri, üstleri, eşyaları, özel kağıtları, kullandıkları bilgisayar ve bilgisayar programları ile kütükleri üzerinde yapılmaktadır. Kişinin üstünde yapılan aramanın beden muayenesi boyutuna varmaması gerekir. Zira, beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması aramadan farklı hükümlere tâbi kılınmış olup cinsel organlar veya anüs bölgesine bakılması iç beden muayenesi sayılmaktadır. Bu bölgeler haricindeki ağız, koltuk altı gibi beden boşlukları ile ayak, kol, saç arası gibi vücut bölgelerine tıbbi araç veya yöntemler kullanılmaksızın bakılması arama hükümlerine tabidir.

Aramaya ilişkin hükümler sadece Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenmiş değildir. Arama işleminin yapılışına ilişkin usulleri ayrıntılı olarak düzenleyen Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 3. maddesinde yer verildiği üzere 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu, 2803 sayılı Jandarma Teşkilât, Görev ve Yetkileri Kanunu, 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu, 6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun, 5253 sayılı Dernekler Kanunu, 2935 sayılı Olağanüstü Hâl Kanunu, 1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu ile 485 sayılı Gümrük Müsteşarlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede de bu hususta kurallar vazedilmiştir.

2. Arama Çeşitleri

Arama, amacına göre "adli arama" ve "önleme araması" olarak ikiye ayrılmaktadır. Arama şüpheli veya sanığı ya da bir delili elde etme amacıyla yapılabileceği gibi, bir suçun işlenmesini veya bir tehlikeyi önlemek amacıyla da yapılabilir. Birinci tür aramaya "adli arama", ikinci tür aramaya ise "önleme araması" denilmektedir. Bu itibarla arama hem koruma, hem de önleme tedbiridir. Her iki tür arama arasında ortak özellikler bulunmakla birlikte hukukî nitelikleri, tâbi oldukları kanuni düzenlemeler ve kapsamları bakımından önemli farklılıklar da bulunmaktadır.

a. Önleme Araması