muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2019/1234, Karar No: 2019/3335, Tarih: 11.07.2019

Meselenin daha iyi anlaşılması açısından öncelikle genel olarak tahkime değinmekte fayda bulunmaktadır. Tahkim kelimesi arapça kökenli bir kelime olup, kelime anlamı; muhkem hale getirme, sağlamlaştırmadır. (Doğan, Mehmet; Büyük Türkçe Sözlük, İz yayıncılık, 11. Baskı, 1996, s. 1036). Tahkim kurum olarak ise, özel hukuk alanında çıkan uyuşmazlıkların hakemler eliyle ve bir yargısal faaliyet olarak çözümüdür. (Pekcanıtez, Hakan; Pekcanıtez Usul, Medeni Usul Hukuku, 15. Bası, İstanbul 2017, s.2593). Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri, özel hukuk alanında ortaya çıkacak uyuşmazlıkların, mahkemeler dışında, hakem veya hakemlerce yapılacak yargılama ile çözümü hususunda anlaşmaları mümkündür ve buna da tahkim sözleşmesi denilmektedir.

Toplumsal varlık olarak insan yaşantısında tahkim olarak kabul edeceğimiz çözüm yöntemi hep kullanılmakla birlikte, bügünkü anlamda kurumsal olarak tahkimin, uluslararası ticaretin gelişmesi, uluslararısı sermaye haraketlerinin yaygınlaşması ile vucut bulduğunu ve geliştiğini söylemek mümkündür. Uluslararası alanda daha çok kullanılan tahkim, gittikçe gelişmiş ve iç hukuklarda da yaygın olarak kullanılmaya başlanılmıştır. Ülkemizde de 1850 tarihli Kanunname-i Ticaret ile öncelikle ticari alandaki düzenleme ile hukukumuza kurumsal olarak girmiş olan tahkim, daha sonra usul kanunlarında ve özellikle 1927 tarihli Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun sekizinci babında düzenlenmiş, ancak uygulama anlamında yeterli ilgiyi görmemiştir. Bu ilginin arzu edilen düzeyde oluşmamasında; hukuki altyapının yetersizliği, kurumu uygulayacak hukukçuların yetişmemiş olması gibi sebeplerin yanında, devletin yargı erkinin tahkime bakış açısı da önemli rol oynamıştır. Yargı erki, yargılama faaliyetini devlet adına kendisinin kullandığı bir fonksiyon olarak kabul etmiş, tahkim yargılamasına yasa koyucunun sınırlı olarak tanıdığı müdahale yetkisinin oldukça geniş yorumlanması nedeniyle, tahkim sistemi arzu edilen düzeyde kök salıp kurumsallaşamamıştır.

Küreselleşmenin getirdiği sermaye haraketliliği, ülkemizin sermaye ihtiyacı ve uluslararsı sermayenin ülkemize çekilmesi amacıyla 1999 yılında Anayasa'nın 125. maddesinin değiştirilmesi ve sonrasında 4501 sayılı Kanun'un kabulüyle talkime ilişkin zihni değişim yaşanmış ve 4886 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu’nun kabulüyle de yargının engel olarak gördüğü milletlerarası tahkimin önündeki anayasal ve yasal engeller de kalkmıştır. 01.10.2011 de yürürlüğe giren Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun onbirinci babında da milli tahkim esaslı bir şekilde yeniden düzenlenmiş ve bu düzenlemede 4886 sayılı kanun esas alınırken uluslararası hukukla da paralellik sağlanması amaçlanmış, bu alandaki çağdaş gelişmeler de dikkate alınmıştır.

HMK’nın 412. maddesinde tahkim sözleşmesi; tarafların, sözleşme veya sözleşme dışı bir hukuki ilişkiden doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıkların tamamı veya bir kısmının çözümünün hakem veya hakem kuruluna bırakılması hususunda yaptıkları sözleşme olarak tanımlanmıştır. Yine yasanın 408. maddesinde, taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklardan veya iki tarafın iradelerine tabi olmayan işlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir hükmü ile tahkim sözleşmesi yapılabilecek alanların sınırları çizilmiştir.

Ülkemizde tahkimin uygulanmasını arzulayan kanun koyucu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda yaptığı düzenlemeler ile mahkemelerin tahkim yargılamasına yardımı ve müdahalesini sınırlandırmıştır. HMK’nın 411 maddesinde açıkça, “tahkim yargılamasına mahkemelerin yardımı, bu kısımda açıkça izin verilmiş hallerde mümkündür” hükmünü getirmiştir. Sınırlılık ilkesi denilen bu kurala göre, hangi hallerde mahkemeye başvurulabileceği ve mahkemenin yardımının alınacağı tek tek sayılmıştır. Bunlar; HMK’nın 413. maddesi gereğince tahkim itirazı, 414. maddesi gereğince ihtiyati tedbir ve delil tespitinin alınması ve icrası, 416. maddesi gereğince hakemlerin seçilmesi, 418. maddesi gereğince hakemlerin reddi, 420. maddesi gereğince hakemlerin görevini yerine getirememesi nedeniyle görevinin sona erdirilmesi, 427. maddesi gereğince tahkim süresinin uzatılması, 432. maddesi gereğince hakem veya hakem kurulunun onayı ile delillerin mahkemece toplanması, 438. maddesi gereğince ve bu maddede belirtilen hallerle sınırlı olmak üzere hakem kararının iptâli ve son olarak 443. madde gereğince ve sınırlı hallerde yargılamanın iadesinin istenmesidir (Pekcanıtez, Pekcanıtez Usul, s.2630). Görüldüğü gibi hakimin yardımının istenebileceği haller tek tek sayılmak suretiyle her konuda mahkemeye başvurulmasının ve mahkemece de her konuda tahkim yargılamasına müdahil olunmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

Yasa koyucu, tahkimin kurumsallaşmasının önünde engel olarak gördüğü, her konuda mahkemeye başvurulması ve mahkemenin her konuda müdahil olmasının önüne geçmek için HMK’nın 411. maddesi ile sınırlılık ilkesini getirmek ve bunları tek tek belirlemekle yetinmeyerek 444. madde ile ayrı bir sınır koymuştur. Uygulanmayacak hükümler başlığını taşıyan 444. maddesi gereğince, bu kısımda düzenlenen konularda, aksine hüküm bulunmadıkça, bu kanunun diğer hükümleri uygulanmaz.

Yasa koyucu, tahkimin kurumsallaşmasının önünde engel olarak gördüğü, her konuda mahkemeye başvurulması ve mahkemenin her konuda müdahil olmasının önüne geçmek için HMK’nın 411. maddesi ile sınırlılık ilkesini getirmek ve bunları tek tek belirlemekle yetinmeyerek 444. madde ile ayrı bir sınır koymuştur. Uygulanmayacak hükümler başlığını taşıyan 444. maddesi gereğince, bu kısımda düzenlenen konularda, aksine hüküm bulunmadıkça, bu kanunun diğer hükümleri uygulanmaz.

Uygulamada sıkça karşılaşılan bir sorun da; tahkim yargılaması sırasında, emredici nitelikte veya açık bir usul hükmü ihlâlinin kamu düzeninin ihlâli olarak görülmesidir. Kanun koyucu bu hususta da önlem almak istemiş ve HMK’nın 424. maddesindeki düzenlemeyi getirmiştir. Bu madde gereğince; taraflar, hakem veya hakem kurulunun uygulayacağı yargılama usulüne ilişkin kuralları, bu kısmın emredici hükümleri saklı kalmak kaydıyla, serbestçe kararlaştırabilir ya da tahkim kurallarına yollama yaparak belirleyebilirler. Taraflar arasında böyle bir sözleşme yoksa hakem veya hakem kurulu, tahkim yargılamasını, bu Kısmın hükümlerini gözeterek uygun bulduğu bir şekilde yürütür. Maddeden de açıkça anlaşıldığı üzere, taraflarca yargılama hususunun kararlaştırılması, kararlaştırılmaması halinde ise hakem kurulunca uygun görülen bir yöntemle yürütülmesi mümkündür. Tek şart, kanunun bu kısmında yer alan emredici nitelikteki hükümlerine uyulmasıdır.

Hakem kararlarına karşı kanun yolu olarak yalnız iptâl davası açılmaktadır. Tahkim esasen mahkemeler dışında yapılan yasal bir yargılama faaliyeti olduğundan verilen kararların mahkemeler tarafından içerik denetimi sözkonusu değildir. Daha ileri bir ifade ile içerik denetimi yasağı olduğunu da söyleyebiliriz. 439. maddenin gerekçesinde belirtildiği üzere, hakem veya hakem kurulunun hukuku doğru uygulayıp uygulamadığı iptâl davasının konusu değildir. Taraflarca da tahkim sözleşmesinde veya sonrasında içerik denetimi yapılması kararlaştırılamaz, yapılsa dahi iptâl davasında dikkate alınamaz. Usulün onbirinci kısmında yer alan hükümlere, genel hukuk prensiplerine ve tarafların kararlaştırdıkları usul ve esaslara göre yargılama yapılmasının denetimi sözkonusudur. (7101 sayılı Yasa'nın 60. maddesi gereğince HMK’nın 439. maddesinde yapılan değişiklikle, iptâl davası açılacak yerin tahkim yeri mahkemesi yerine, tahkim yeri bölge adliye mahkemesi olarak değiştirilmesi, bu konudaki yanlış bakış açısı ve uygulamanın değişmesine de olumlu katkı sunacağı umulmaktadır).

Yukarıda da belirtilen sınırlılık ilkesi, iptâl sebeplerinde çok belirgin şekilde ortaya çıkmaktadır. HMK’nın 439/2. maddesinde iptâl sebepleri tek tek sayılmıştır. İptâl davası açılması durumunda, taraflar ancak bu sebepler dayanabilirler. İptâl davasında ve doğal olarak sonrasındaki temyiz incelenmesinde de ancak bu maddede belirtilen iptâl sebepleri yönünden inceleme yapılabilir. Hakem kararının içeriği denetlenemeyeceği gibi, madde gerekçesinde belirtildiği üzere, hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığı, bir başka ifade ile kararın hukuka uygun olup olmadığı da denetlenemeyecektir. İptâl davasına bakan mahkeme de önüne gelen dava dosyasında, verilen kararın içerik olarak çok yanlış olduğunu, hukukun yanlış uygulandığını, hakkın yerini bulmadığını görse de, iptâl sebeplerinden birisi yoksa, davayı reddetmek dışında yapabileceği bir şey yoktur. Zira devletin mahkemeleri eliyle kullandığı bir yargı yetkisi varken bu yolun seçilmesi ile taraflar bu riski göze almışlar demektir. Tahkimin sağladığı bir çok avantaj yanında böyle bir riski taşıdığı da önceden görülüp değerlendirilerek bu yolun tercih edilmesi gerekir.

HMK’nın 439. maddesinde iptâl sebepleri tek tek sayılmış olup iptâl davası açıldığında bu sebeplerle bağlı olunmasına karşın, özellikle ğ bendinde yer alan “kararın kamu düzenini aykırı olduğu” sebebi ile açılan iptâl davalarında, kamu düzeninin tanımının yapılmaması ve geniş şekilde yorumlanması nedeniyle uygulama birliği sağlanamamıştır.

Hukuk Mahkemeleri Kanununda ve diğer kanunlarda, kamu düzeni kavramının bir tanımı yapılmamıştır. Kavramın niteliği gereği herkesçe kabul edilecek ve her zaman geçerliliğini koruyacak bir tanımını yapmakta güçlük arz etmektedir. Öğretide ve yargısal içtihatlarda da yapılan tanımlar farklılık arz etmekte, zamana göre de verilen anlamda değişimler yaşanmaktadır. Kamu düzeni kavramı, doğrudan devlet düzeni ve toplumsal yapı ile ilgili olduğundan, devlet düzeni ve toplumsal yapıdaki değişimle birlikte değişmesi ve verilen anlamda da farklılık arz etmesi olağan olmakla birlikte, hukukumuzdaki tartışması çok daha ileri boyuttadır. Buna bağlı olarak, bu konuda gerek anayasa mahkemesince verilen kararlar gerek diğer yüksek mahkemelerce verilen kararlar ciddi tartışmalara sebep olmuştur.

Anayasa mahkemesi, kamu düzeni kavramını, sıklıkla Anayasanın 13. maddesi gereğince temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasını değerlendirirken ele almıştır. Bir kararında kamu düzeni hakkında, “toplumun huzur ve sükununun sağlanmasını, devletin ve devlet teşkilatının muhafazasına hedef tutan her şeyi ifa ettiği, başka bir deyimle cemiyetin her sahadaki düzeninin temelini teşkil eden kuralları kapsadığı sonucuna varılmaktadır” ifadesinde bulunmuştur. (Dayınlarlı, Kemal; Milli ve Milletlerarası Kamu Düzeni ve Tahkime Etkileri, ... 1994, s.8). Anayasa'nın 13. maddesinde, 2001 yılında yapılan değişiklikten sonra madde daha özgürlükçü bir hüviyet kazanmıştır. Anayasa'nın 13. maddesi, “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerindeki sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz” hükmünü içermektedir. Maddede, bizim işimize yarayacak bir somutluk bulunmamaktadır. Temel hak ve hürriyetler yönünden de, ileri bir düzenleme getirmediği gerekçesiyle eleştirilmekte ve bir hayal kırıklığı yaşanmaktadır. Anayasa Mahkemesi'nin, bu madde kapsamında, kamu düzeninin değerlendirmesine baktığımızda, önüne gelen her olaya göre değerlendirme yapmakla birlikte, daha özgürlükçü bir çizgiyi benimsediğini söyleyebiliriz.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 10.02.2012 tarih ve 2010/1 esas, 2012/1 karar sayılı İçtihâdı Birleştirme Kararında kamu düzenini; tarafların uymak zorunda oldukları, kamu hukukundan ve özel hukuktan doğan, ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri kurallar olarak tanımlamıştır. Yine aynı kararda, kamu düzeninin çerçevesini; “Türk hukukunun temel değerlerine, Türk genel adap ve ahlak anlayışına, Türk kanunlarının dayandığı temel adalet anlayışına, Türk kanunlarının dayandığı genel siyasete, Anayasa'da yer alan temel hak ve özgürlüklere, milletlerarası alanda geçerli ortak prensip ve özel hukuka ait iyiniyet prensibine dayanan kurallara, medeni toplulukların müştereken benimsedikleri ahlak ilkeleri ve adalet anlayışının ifadesi olan hukuk prensiplerine, toplumun medeniyet seviyesine, siyasi ve ekonomik rejimine, insan hak ve özgürlüklerine aykırılık” şeklinde çizmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 30.09.2015 tarih ve 2013/13-1847 esas, 2015/2020 karar sayılı kararında, “devletlerin vazgeçemeyeceği temel ilkeler, kamu düzenini ilgilendiren kurallar olup, genel olarak, kamu menfaat ve düzenini koruma amacını güden emredici kanun hükümlerine aykırılık, ahlaka ve temel hak ve özgürlüklere aykırılık, kamu düzeninin müdahalesini gerektiren hususlardır” ifadesi ile kamu düzeninin sınırlarını çizerken, İç hukukta da kamu düzenini, Türk toplumunun temel yapısı ve temel çıkarlarını koruyan kuralların bütünü olarak tanımlamıştır.

Kamu düzenine ilişkin olarak, Devletler Özel Hukuku’nda ve iç hukukta da farklılık bulunduğunu görmekteyiz. MÖHÜK’ün 5. maddesinde, yetkili yabancı hukukun belirli bir olaya uygulanan hükmünün Türk kamu düzenini açıkça aykırı olması halinde uygulanmayacağı belirtilmiştir. Maddede, kamu düzenini açıkça aykırılığın aranması ile yasa

koyucu bu konuda da kamu düzenine aykırılığın dar yorumlanmasını amaçladığını söyleyebiliriz. Somut bir olaya uygulanan yabancı hukukun, ortaya çıkaracağı sonuç, kamu düzeninin içeriğine ilişkin unsurlar açısından, tahammül edilmez bir durum ortaya çıkaracaksa, yabancı hukukun kamu düzenini açıkça ihlâl ettiği kabul edilerek yabancı hukuk uygulanmaz (Şanlı, Cemal; Milletlerarası Özel Hukuk, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2014, s. 74). Ancak iç hukukta kamu düzeni daha geniş yorumlanmakta ve bir çok farklı unsur aranmaktadır.

İç hukukta kamu düzenini; toplumun genel çıkarlarını gözeten, uyulmasında devlet ve toplumun menfaatı bulunan, kişilerin uymak zorunda oldukları, kamu hukukundan ve özel hukuktan doğan kurallar bütünü olarak tanımlamak mümkündür. Kişilerin üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri, aksini kararlaştıramayacakları, emredici nitelikteki kurallardır. İç hukukta kamu düzeni, irade serbestisinin sınırlarını belirlemektedir. (Gökyayla, Cemile Demir; Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizde Kamu Düzeni, Seçkin Yayınları, ... 2001, s.36). Bu hususta verilebilecek en iyi örnek TBK’nın 27. maddesidir. TBK’nın 27. maddesine göre; kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür. Bu şekilde emredici hükümlere aykırı olarak yapılan tahkim sözleşmesi de geçersiz (batıl) olacaktır.

Tahkim yargılamasında, kamu düzenine aykırılığın neden iptâl nedeni olarak görüldüğünü, buradaki amacın ne olduğunu, korunan menfaatin ne olduğunu ortaya koyabilirsek kamu düzeni adına müdahalenin sınırlarını da çizebiliriz.

Tahkim yargılamasında, kamu düzenine aykırılığın neden iptâl nedeni olarak görüldüğünü, buradaki amacın ne olduğunu, korunan menfaatin ne olduğunu ortaya koyabilirsek kamu düzeni adına müdahalenin sınırlarını da çizebiliriz.

Yargılama faaliyeti, kuşkusuz devletin egemenlik hakkına dayanır. Egemenlik kavramını ilk olarak ele alın inceleyen Jean Bodin de egemenliği; sınırsız, mutlak, tek, bölünmez ve devredilmez bir güç olarak tanımlamıştır. (Turhan, Mehmet; Değişen Egemenlik Anlayışının Hak ve Özgürlüklerin Korunmasına Etkileri ve Türk Anayasa Mahkemesi). Günümüzde ise egemenlik anlayışı, hem kullanım yönünden hem de içerik olarak çok değişmiştir. Günümüzde artık egemenliğin sınırsız, mutlak, bölünmez ve devredilmez olduğunu söylemek mümkün değildir. Yine, egemenliğin, devletin kullandığı hukuksal bir üstünlük olmakla birlikte, kişilerin temel hak ve hürriyetleri, insan hakları, uluslararası yükümlülükler ve anlaşmalar gibi bir çok sınırları bulunmaktadır. Egemenlik, devlet tarafından kullanılmakla birlikte, millet adına kullanılması sözkonusudur. Anayasa'nın 6. maddesi gereğince, egemenlik millete aittir. Türk milleti egemenliğini, anayasanın koyduğu kurallara göre, yetkili organları eliyle kullanır. İşte yargılama yetkisi de bu egemenlik hakkından doğmakta ve devlet bu hakkını yargı eliyle kullanmaktadır.

Devlet, egemenlik hakkına dayanarak, kendi organı olan yargı erki eliyle kullandığı yargılama faaliyetini, çeşitli sebeplerle ve koymuş olduğu sınırlarla kendi yargı erki dışında tahkim yoluyla kullanılmasına da izin vermektedir. Aslında tahkim, bir yargılama faaliyeti olmasına karşın, devletin yargı organının faaliyetine alternatif olmayıp, sahip olduğu bir takım avantajlarla ona destek olan ve onu rahatlatan bir kurumdur (Balcı, Muharrem; İhtilâfların Çözüm Yolları ve Tahkim, Danışman Yayınları, İstanbul 1999, s.151). Ancak yine de, devletin doğrudan kendi eliyle yaptığı bir yargılama faaliyeti olmadığından, kamu

düzeni kavramıyla, kendi varlık sebebini oluşturan milletin temel kanunlarına, temel toplumsal yapısına, genel ahlak ve adap anlayışına, toplumu oluşturan bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, bunları koruyan temel uluslararası haklara ve sözleşmelere aykırı karar çıkmasının ve infazının önlenmesi amaçlanmaktadır.

Bu hususlar dikkate alındığında, kararın kamu düzenine aykırı olması nedeniyle iptâline karar vermek için yalnızca hukuka aykırı olması yeterli değildir. Emredici olsun veya olmasın bir kanun hükmünün uygulanmamış veya yanlış uygulanmış olması da yeterli değildir. Bu aykırılığın aynı zamanda, toplumun temel değerlerine, genel ahlak ve adabına, anayasada kabul edilen temel hak ve hürriyetler gibi temel değerlere aykırı olması gerekir. Netice itibariyle, bir kararın kamu düzenini aykırı olarak kabul edilebilmesi için; tarafların sözleşmesel yükümlülüklerini aşan, toplumsal boyutu olan, toplumun kabul edemeyeceği, toplumsal vicdanı yaralayan, toplumda rahatsızlık oluşturan bir karar olması gerekir.

Tahkim ve kamu düzenine ilişkin tüm bu anlatılanlar nezdinde tartışma konusu olan olayı tekrar değerlendirdiğimizde daha sağlıklı bir sonuca ulaşmamız mümkün olacaktır. Davaya konu olayda, taraflar arasında 01.11.2012 tarihli eser sözleşmesi imzalanmış olup, davacı yüklenici açmış olduğu asıl dava ile 18 No’lu hakedişten kalan bakiye kısmın tahsilini talep etmiş, yargılama devam ederken vermiş olduğu 11.02.2015 tarihli dilekçesi ile uyuşmazlığa ilişkin tüm alacaklarını da talep etmiş, davalı iş sahibi tarafından açılan karşı davaya ilişkin olarak vermiş olduğu 10.07.2015 tarihli dilekçesi ile de 24 ila 30 No’lu hakedişler için toplam 7000.000 TL ve daha sonra muaccel olacağı belirtilen 31 No’lu hakedişten fazlaya ilişkin hakları saklı olmak üzere 1000000TL talep etmiştir. Hakem heyetince yapılan yargılamada, asıl dava ve karşı davada sonradan dile getirilen talepler, HMK’nın 428/3 maddesi gereğince iddianın genişletilmesi kapsamında değerlendirilerek ve yasanın da buna cevaz verdiği kabul edilerek taleplerin tümü hakkında hüküm kurulmuştur.

Yukarıda detaylı olarak anlatıldığı üzere tahkim yargılamasında, hakimin davanın esası açısından içerik denetimi yapması sözkonusu değildir. Hakime başvurulacak ve hakimin müdahalesini gerektiren haller de tek tek sayılmıştır ve sınırlılık ilkesi sözkonusudur. Davaya konu husus da bunlardan birisi değildir. HMK’nın 444. maddesi gereğince, bu kısımda yer almayan diğer usul hükümlerine aykırılık da dikkate alınamaz. Dava konusu olayda, talep aşımı olduğunu kabul etsek de emredici bir hükme aykırılık bulunmadığından 444. madde gereğince dikkate almamız mümkün değildir.

Tahkim yargılamasında iddia ve savunmanın genişletilmesine cevaz verilmiş olup, HMK’nın 428/3 maddesi gereğince, hakem veya hakem heyeti, bu işlemin gecikerek yapılmış olduğunu veya diğer taraf için haksız bir şekilde büyük zorluk yarattığını ve diğer durum ve koşulları dikkate alarak, böyle bir genişletmeye izin vermeyebilir. İddia ve savunmanın genişletilmesinin tek istisnası, tahkim sözleşmesinin sınırlarıdır. Sözleşme dışına çıkılması hiçbir koşulda mümkün değildir. Dava konusu olayda da, iddianın genişletilmesine hakem heyetince izin verilmiş olup, talep de tahkim sözleşmesi kapsamındadır.

Son olarak iptâl nedenlerine göre değerlendirdiğimizde; HMK’nın 438. maddesi gereğince yine sınırlılık ilkesi sözkonusudur. Dava dilekçesinde dile getirilmeyen bir talebin hüküm konusu yapılması da iptâl nedeni olarak sayılmamıştır. Burada sayılmayan bir halin, iptâl nedeni olarak ileri sürülmesi de buna dayanarak karar verilmesi de mümkün değildir.

Son olarak iptâl nedenlerine göre değerlendirdiğimizde; HMK’nın 438. maddesi gereğince yine sınırlılık ilkesi sözkonusudur. Dava dilekçesinde dile getirilmeyen bir talebin hüküm konusu yapılması da iptâl nedeni olarak sayılmamıştır. Burada sayılmayan bir halin, iptâl nedeni olarak ileri sürülmesi de buna dayanarak karar verilmesi de mümkün değildir.

İhtilâf konusu diğer bir husus da; talep aşımının iptâl nedenlerinden, HMK’nın 439/2-ğ fıkrasında yer alan, kararın kamu düzenine aykırı olması hallerinden olup olmadığı hususudur. Yukarıda kamu düzeni ayrıntılı olarak açıklanmış olup, talep aşımını da bu kapsamda değerlendirdiğimizde, kamu düzenine aykırılık sözkonusu değildir. Öncelikle talep konusu, taraflar arasındaki sözleşme kapsamında karalaştırılan bir edimin ifasına ilişkindir. Kararda bir hakedişin veya fazlasının hüküm konusu yapılmasının kamu açısından bir önemi yoktur. Biri hakkında verilen karar kamu düzenine aykırı değilse, aynı nitelikte olup miktar itibarıyla fazlası da kamu düzenine aykırılık oluşturmaz. Yine talepten fazlasına karar verilmesinin, yukarıda detaylı olarak açıklanan kamu düzenine aykırılığın çerçevesi dahilinde olan unsurlarından hangisine girdiğini de açıklamak gerekir. Yani talepten fazlaya karar verilmesinin; hukukun kaynağını oluşturan temel değerlerine, toplumun genel ahlak ve adabına, toplumun birlik ve dirliğini oluşturan temel değerlerine, devletin anayasal düzen ve anayasada kabul edilen temel değerlere, insan hak ve hürriyetlerine, toplumun kabul ettiği temel sosyal ve ekonomik düzenine aykırılık oluşturması gerekir. Dava konusu olan sözleşme kapsamındaki talep aşımının, bunların herhangi birisine girdiğini söylemek mümkün değildir.

Şu hususa da ayrıca değinmekte yarar bulunmaktadır. Herhangi bir usul hükmü veya esasa ilişkin hükmün ihlâli, yukarıdaki kapsamda değilse kamu düzenine aykırılık oluşturmayacaktır. Bu hükmün emredici olması da tek başına yeterli değildir. Bu hükmün ihlâlinin, kamu düzenini aykırılık kapsamına sokmamız için, Türk Borçlar Kanunu’nun 27. maddesinde yer aldığı gibi irade serbestisinin sınırlarını çizen bir emredici kurala aykırı olması gerekir. TBK’nın 27. maddesinde olduğu gibi bir aykırılık sözkonusu ise zaten sözleşmenin kendisi de batıl olarak kabul edilecektir. HMK’nın 424 maddesi de, 11. kısım dışında yer alan usul hükümlerinin dikkate alınmasına ve iptâl nedeni olarak görülmesine engel olmaktadır.

Tüm bu hususlar dikkate alındığında, HMK’nın 439. maddesinde yer alan iptâl nedenlerinin hiçbirisi bulunmadığı ve özellikle kararın kamu düzenini aykırı olmadığı, bu hususlar dikkate alındığında temyiz isteminin tümden reddine karar verilmesi gerektiği düşüncemle sayın çoğunluğun kısmen iptâl yönündeki görüşüne katılmamaktayım.