muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2017/1791, Karar No: 2017/10449, Tarih: 19.12.2017

4-Sanık hakkında hükmedilen hapis cezasının, adli para cezasına çevrilip taksitlendirilmesi sırasında taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi halinde geri kalan kısmın tamamının tahsiline karar verileceğinin ve ödenmeyen para cezasının hapis cezasına çevrileceğinin ihtaratı yerine, taksitlerden birinin ödenmemesi geri kalan kısmın tamamının tahsiline ve ödenmeyen para cezasının hapse çevrilmesine karar verilerek TCK'nın 52/4. maddesine aykırı hareket edilmesi,

Kanuna aykırı olup, hükmün bu nedenle 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi gereğince halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, ancak yeniden yargılamayı gerektirmeyen bu konularda, aynı Kanunun 322. maddesi gereğince karar verilmesi mümkün bulunduğundan, aynı maddenin verdiği yetkiye istinaden hükmün 1 ile numaralandırılan fıkrasının 1. bendindeki “179/3” ibaresinin “179/3 maddesi delaletiyle 179/2” şeklinde değiştirilmek, aynı fıkranın 4. bendinin hükümden çıkarılarak yerine “sanığın kişilik ve sosyal özellikleri nazara alınarak, sanığa verilen hapis cezasının TCK'nın 50/1-a. maddesi gereğince adli para cezasına çevrilmesine, sanığa verilen adli para cezasının TCK'nın 52/3. maddesi gereğince 150 tam gün karşılığı adli para cezası olarak belirlenmesine, TCK'nın 52/2. maddesi gereğince sanığın ekonomik ve şahsi halleri gözönünde bulundurularak bir gün karşılığı adli para cezasının takdiren 25 TL olarak hesabıyla 3000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına” ibaresinin eklenmek ve aynı fıkranın 5. bendinin hükümden çıkarılarak yerine “Adli para cezasının miktarı ve sanığın ekonomik şartları dikkate alınarak, sanık hakkında hükmolunan adli para cezasının TCK'nın 52/4. maddesi gereğince birbirini takip eden 20 eşit taksitte tahsiline, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi halinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceğinin ve ödenmeyen adli para cezasının hapis cezasına çevrileceğinin ihtarına” ibaresinin eklenmek suretiyle, sair yönleri usul ve Kanuna uygun bulunan hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA, 19/12/2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2024/5553, Karar No: 2024/8466, Tarih: 10.10.2024

**12. Hukuk Dairesi         2024/5553 E.  ,  2024/8466 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkikinin davalı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü:

Tekirdağ İcra Hukuk Mahkemesinin 19.04.2024 tarih ve 2024/165 Esas - 2024/199 Karar sayılı kararına karşı davalı tarafından istinaf yoluna başvurulduğu, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesinin 05.07.2024 tarih ve 2024/1629 E.-2024/2088 Karar sayılı istinaf başvurusunun kabulüne, İlk Derece Mahkemesinin kararının kaldırılmasına ve yeniden esas hakkında verilen kararına karşı davalı tarafından temyiz yoluna başvurulduktan sonra, davacı vekilinin 04.10.2024 havale tarihli dilekçesi ile davadan feragat ettiği anlaşıldığından, davadan feragat hakkında Bölge Adliye Mahkemesince ek karar verilmek üzere dosyanın temyiz incelemesi yapmaksızın iade edilmesi gerekmiştir.

SONUÇ : Davacı vekilinin davadan feragatı hakkında Bölge Adliye Mahkemesince ek karar verilmek üzere 6100 sayılı HMK'nın 310/3. maddesi uyarınca dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 10.10.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/6778, Karar No: 2013/22147, Tarih: 12.11.2013

**6. Ceza Dairesi         2011/6778 E.  ,  2013/22147 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlık, Mala zarar verme

HÜKÜM : Mahkumiyet

Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle; başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya görüşüldü:

I. Mala zarar verme suçundan kurulan hükmün incelenmesinde;

Karar tarihi, sanık hakkında hükmolunan cezanın türü ve miktarına göre, 1412 sayılı CMUK.nun 5219 sayılı Yasa ile değişik 305/1. maddesi gereğince hükmün temyizi olanaklı bulunmadığından, sanık savunmanının temyiz isteminin 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi yollamasıyla 1412 sayılı CMUK.nın 317. maddesi uyarınca REDDİNE,

II. Hırsızlık suçundan kurulan hükmün incelenmesine gelince;

07.09.2007 günü saat 18:00 sıralarında yakınanın kilitleyerek park ettiğini söylediği 1975 model kamyoneti çalmaya kalkışan sanığın eyleminde; 17.9.2007 tarihli tutanak içeriği ve sanığın Cumhuriyet Savcılığındaki anlatımında araç kapısının açık olduğunu, buradan girdiğini ileri sürdüğü, Mahkemedeki savunmasında ise aracın hafif açık camından kolunu sokup açtığını açıklaması ve olay yeri tespit tutanağına göre, aracın sağ kapı camının 4 cm kadar açık olduğu, kapı kilitlerinde zorlama izinin olmadığı, sürücü bölümü giriş kapısının kilidinin bozuk olduğu ve kolayca açılabildiğinin saptanmasına ve yakınanın da kolayca açılan kilidinin açıldığını belirtmesine göre, sanığın eyleminin 5237 sayılı TCY'nın 141/1.maddesine uyduğunun gözetilmemesi yerinde değilse de;

5237 sayılı TCY’nın 66/1. maddesinde, sanığa yüklenen ve anılan Yasanın 141/, 143/1. maddelerine uyan suçun gerektirdiği ceza için 8 yıllık süre belirlenmesi, aynı maddenin 2. fıkrasına göre 12-15 yaş grubunda bulunan sanık için bu sürenin yarısının geçmesiyle kamu davasının düşeceğinin öngörülmesi ve 67. maddesi de gözetildiğinde 6 yıllık sürenin inceleme tarihine kadar geçmiş bulunması,

Bozmayı gerektirmiş, sanık ... savunmanının temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün açıklanan nedenle isteme aykırı olarak BOZULMASINA, bozma nedeni yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 5320 sayılı Yasanın 8/1.maddesi aracılığıyla 1412 sayılı CMUK'nun 322.maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak sanık hakkında açılan kamu davasının zamanaşımı nedeniyle DÜŞMESİNE, 12.11.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/23009, Karar No: 2017/4913, Tarih: 02.05.2017

**17. Hukuk Dairesi         2014/23009 E.  ,  2017/4913 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki manevi tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda kararda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne dair verilen hükmün süresi içinde davacı vekili ile davalılar vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği düşünüldü:

-K A R A R-

Davacı vekili, 01.12.2011 günü saat 13.00 sıralarında davalılardan ... sevk ve idaresindeki ... plakalı aracın kontrolünü kaybederek kaldırımda yürümekte olan müvekkiline çarptığını ve yaralanmasına sebebiyet verdiğini, sağ bacağında çok sayıda kemik kırığının oluştuğunu, akabinde biri ortopedi yedisi de plastik cerrahi olmak üzere sekiz ameliyat geçiren müvekkilinin 68 gün hastanede yattığını, kazaya ilişkin olarak ... 4. Asliye Ceza Mahkemesinin 2012/1264 Esas sayılı dava dosyası ile yapılan yargılamada davalı sürücü ...'nın asli ve tam kusurlu olduğunun tespit edildiğini ve davalı sürücü ...'nın sürücü belgesiz olarak kullandığı araç ile bilinçli taksir ile yaralamaya sebebiyet verdiğinden bahisle takdiren ve teşdiden cezalandırılmasına karar verildiğini, müvekkilinin kazanın meydana geldiği tarihte ... Fen Lisesinde öğrenim hayatına devam eden ve üniversite sınavlarına hazırlanan çok başarılı bir öğrenci olduğunu, kaza nedeniyle üniversite sınavlarına gerektiği gibi hazırlanamadığını, kaza sonrası müvekkilinin sağ ayağında meydana gelen araz ve doku kaybı neticesinde sakatlık durumu oluştuğunu, sağ ayağının tamamında meydana gelen doku kaybının telafisi amacıyla vücudunun diğer bölgelerinden alınan dokuların sağ bacağa eklendiğini, halen ... Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencisi olan müvekkilinin çorap/pantolon giyemediğini, denize dahi giremediğini, bu durumu bir ömür boyu yaşayacağını belirterek 150.000,00 TL manevi tazminatın kaza tarihi olan 01.12.2011 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalılar vekili, müvekkili ...'nın, 01/12/2011 tarihinde ağabeyi ...'nın fiili hakimiyetinde olan ... plakalı aracı ağabeyinden izinsiz bir şekilde ve ehliyetsiz olarak kullandığını, ...'nın aile büyüklerinin defalarca hastaneye gittiğini, davacının hastanedeki ihtiyaçları için 3.000,00 TL civarında harcama yaptıklarını, davalı ...'nın ve ailesinin bahse konu tazminatı ödeyebilecek gücü bulunmadığını, bahse konu meblağın ülke şartları göz önünde bulundurulduğunda oldukça ... olduğunu, diğer davalı ...'nın aracı 27/10/2011 tarihinde ...'nın ağabeyi ...'ya sattığını ancak tarafların aralarında anlaşmış oldukları bedelin tamamı ... tarafından ödenmediği için resmi satışın yapılmamış olduğunu, aracın ...'ya teslim edilerek oto satış mukavelesi yapıldığını, bu sözleşmede ödeme şekli ve 27/10/2011 tarihinden sonraki tüm sorumluluktan ...'nın sorumlu olduğunun yazıldığını,bu hususun gerek diğer davalı ... gerekse oto satış mukavelesine imza atan diğer tanıklar tarafından kabul edildiğini, müvekkili ...'nın ruhsat sahibi olmasının işleten sıfatına karine oluşturmayacağını belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece,davanın kısmen kabulü ile, 20.000,00 TL manevi tazminatın 01/12/2011 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacıya verilmesine karar verilmiş; karar, davacı vekili ile davalılar vekilince temyiz edilmiştir.

Mahkemece toplanıp değerlendirilen delillere, özellikle, ceza yargılaması sırasında alınan bilirkişi raporundaki kusur dağılımının oluşa ve dosya içeriğine uygun bulunması sebebiyle mahkemece benimsenmesinde, ayrıca manevi tazminatın takdirinde B.K.nun 47.maddesindeki özel haller dikkate alınarak hak ve nesafet kuralları çerçevesinde hüküm kurulmuş olmasında bir usulsüzlük bulunmamasına göre davacı vekili ile davalılar vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün

ONANMASINA, aşağıda dökümü yazılı 1.024,65 TL kalan onama harcının temyiz eden davalılardan alınmasına ve aşağıda dökümü yazılı 310,15 TL fazla alınan peşin harcın davacıya geri verilmesine, 02/05/2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/93, Karar No: 2015/144, Tarih: 05.05.2015

**Ceza Genel Kurulu         2014/93 E.  ,  2015/144 K.**

* KORUMA TEDBİRLERİNDEN KAYNAKLI TAZMİNAT İSTEMİ

* HAKSIZ YAKALAMA

* EŞE KARŞI KASTEN YARALAMA

* 4320 SAYILI KANUNLARA MUHALEFET SUÇLARI

* CEZA MUHAKEMESİ KANUNU (CMK) (5271) Madde 144

* CEZA MUHAKEMESİ KANUNU (CMK) (5271) Madde 141

* CEZA MUHAKEMESİ KANUNU (CMK) (5271) Madde 34

* CEZA MUHAKEMESİ KANUNU (CMK) (5271) Madde 230

* CEZA MUHAKEMESİ KANUNU (CMK) (5271) Madde 232

* HESAP UZMANLARI KURULU KURULMASINA VE MALİYE BAKANLIĞI MERKEZ VE İLLER KADROSUNDA BAZI DEĞİŞİKLİKLER YAPILMASINA DAİR KANUN(MÜLGA) (4709) Madde 4

* 1982 ANAYASASI (2709) Madde 141

* 1982 ANAYASASI (2709) Madde 19

* 1982 ANAYASASI (2709) Madde 2

* AİLENİN KORUNMASINA DAİR KANUN(MÜLGA) (4320) Madde 2

* TÜRK CEZA KANUNU (TCK) (5237) Madde 86

* TÜRK CEZA KANUNU (TCK) (5237) Madde 125

* TÜRK CEZA KANUNU (TCK) (5237) Madde 53

* TÜRK CEZA KANUNU (TCK) (5237) Madde 63

* KANUN DIŞI YAKALANAN VEYA TUTUKLANAN KİMSELERE TAZMİNAT VERİLMESİ HAKKINDA KANUN (MÜLGA) (466) Madde 1

**"İçtihat Metni"**

Davacı Ş.. D..'nin haksız gözaltına alma sonucu uğramış olduğu zarar nedeniyle 1.700 Lira maddi ve 2.000 Lira manevi tazminatın kanuni faizi ile birlikte davalı M.. H..nden tahsili talebine yönelik davanın 5271 sayılı CMK'nun 144/1-c maddesi uyarınca reddine ilişkin, Kahramanmaraş 2. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 27.12.2011 gün ve 290 - 304 sayılı hükmün davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 12. Ceza Dairesince 04.07.2013 gün ve 10389-18346 sayı ile;

" Ceza Muhakemesi Kanununun 141/1-e maddesi ile 'kanuna uygun olarak yakalandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilenler için tazminat' ödenmesi kabul edilmiş olup, davacı 19.06.2011 tarihinde gözaltına alınmış, 20.06.2011 tarihinde serbest bırakılmıştır. Yapılan soruşturma sonunda davacı hakkında, hakaret suçu nedeniyle düşme, 4320 sayılı Kanuna aykırılık ve eşe karşı yaralama suçlarından ise 25.10.2011 tarihinde beraat hükmü verilmesi nedeniyle bu yakalamanın hukuka aykırı olduğu ve bunun sonucu olarak hak ve nesafet kurallarına göre belirlenecek bir miktar tazminatın ödenmesine karar verilmesi gerekirken 'davacı hakkında düşme kararı verildiği ve CMK'nun 144/1-c maddesinde düşme kararı verilmesi halinde tazminat istenemeyeceğinden' bahisle tazminat talebinin reddine karar verilmesi" isabetsizliğinden bozulmasına karar verilmiştir.

Kahramanmaraş 2. Ağır Ceza Mahkemesi ise 23.10.2013 gün 259-240 sayı ile;

Kahramanmaraş 2. Ağır Ceza Mahkemesi ise 23.10.2013 gün 259-240 sayı ile;

"...Kahramanmaraş 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 2011/422 esas sayılı dosyasında verilen kararın incelenmesinde, müştekisinin B.....sanığının Ş.. D.., suçun; yaralama, hakaret ve ailenin korunmasına dair kanuna aykırılık, suç tarihinin 19.06.2011 olduğu, 25.10.2011 tarih ve 2011/581 karar sayılı ilamı ile sanık Ş.. D.. hakkında hakaret suçundan düşme, 4320 sayılı Kanuna muhalefet suçundan beraat ve eşe karşı kasten yaralama suçundan da beraat kararı verildiği anlaşılmakla 5271 sayılı CMK'nun 141 ve devamı maddelerinde tazminat istemenin koşullarının anlatıldığı, CMK'nun 144/1-c maddesinde vazgeçme nedeniyle düşme kararı verilmesi halinde tazminat istenemeyeceği belirtilmekle sanık hakkında beraat kararı yanında düşme kararı da verildiği, sanığın tüm suçlardan göz altında kaldığı, bu nedenle yasal şartların oluşmadığı" gerekçesiyle direnerek ilk hükümdeki gibi davanın reddine karar vermiştir.

Bu hükmün de davacı vekili ve Cumhuriyet savcısı tarafından temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 11.02.2014 gün ve 42771 sayılı “bozma” istekli tebliğnamesi ile Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

CEZA GENEL KURULU KARARI

Özel Daire ile yerel mahkeme arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; 4320 sayılı Kanuna aykırılık, hakaret ve eşe karşı kasten yaralama suçlarından yapılan soruşturma sırasında gözaltına alınan ve yapılan yargılama sonucunda hakkında hakaret suçu nedeniyle düşme, 4320 sayılı Kanuna aykırılık, eşe karşı kasten yaralama suçlarından ise beraat hükümleri verilen davacı lehine 5271 sayılı CMK'nun 144/1-c maddesi karşısında tazminat ödenmesine karar verilip verilmeyeceğinin belirlenmesine ilişkindir.

Uyuşmazlığın esasına geçilmeden önce bir kısım Genel Kurul Üyeleri tarafından yerel mahkeme direnme hükmünün kanuni ve yeterli gerekçe içermediğinin ileri sürülmesi üzerine Yargıtay İç Yönetmeliğinin 27. maddesi uyarınca bu hususun ön sorun olarak öncelikle ele alınıp değerlendirilmesi gerekmiştir.

Anayasamızın 141 ve 5271 sayılı CMK’nun 34. maddeleri uyarınca mahkeme kararlarının gerekçeli olması zorunludur. Yasal, yeterli ve geçerli gerekçeye dayanılmadan karar verilmesi, kanun koyucunun amacına uygun düşmeyeceği gibi, uygulamada da keyfiliğe yol açacağında şüphe yoktur. Nitekim Ceza Genel Kurulunun yerleşmiş uygulamalarına göre de, bir karar bozulmakla tamamen ortadan kalkacağından, yerel mahkeme tarafından CMK’nun 34, 230 ve 232. maddeleri uyarınca yeniden usulüne uygun olarak hüküm kurulması, bunun yanında direnmeye ilişkin gerekçe de gösterilmelidir.

İnceleme konusu dosyada, yerel mahkemece hükmün gerekçesinde dava ve savunma dilekçesi ile toplanan delillere yer verilmiş, ulaşılan sonuç ve bozma kararına niçin uyulmadığı denetlenebilir düzeyde açıklanmış olduğundan, hükmün Anayasanın 141, 5271 sayılı CMK'nun 34, 230 ve 232. maddelerinde öngörülen şekilde kanuni ve yeterli gerekçeyi içerdiği kabul edilmelidir.

Önsorunun bu şekilde oy birliğiyle çözümlenmesinden sonra uyuşmazlığın esasını teşkil eden somut olayda hakkında hakaret suçu nedeniyle düşme, 4320 sayılı Kanuna aykırılık, eşe karşı kasten yaralama suçlarından ise beraat hükmü verilen davacı lehine 5271 sayılı CMK'nun 144/1-c maddesi karşısında tazminat ödenmesine karar verilip verilmeyeceğinin belirlenmesine gelince;

İncelenen dosya kapsamından;

Davacının 30.11.2011 havale tarihli dilekçeyle 1.700 Lira maddi ve 2.000 Lira manevi olmak üzere toplam 3.700 Lira tazminatın haksız gözaltı tarihi olan 19.06.2011'den itibaren işleyecek kanuni faizi ile birlikte davalıya yüklenmesini, fazlaya dair hak ve taleplerinin saklı tutulmasını talep ettiği,

Gözaltı takip formundan, davacının Cumhuriyet savcısının talimatı ile 19.06.2011 günü saat 21.30'da; 4320 sayılı Kanuna aykırılık, hakaret ve eşe karşı kasten yaralama suçlarından gözaltına alındığı, 20.06.2011 günü "eşe karşı kasten yaralama" suçundan tutuklanması istemiyle mahkemeye sevk edildiği, Kahramanmaraş 2. Sulh Ceza Mahkemesinde yapılan sorgusu sonrasında tutuklanma isteminin reddedilmesi üzerine aynı gün saat 11.00'de serbest bırakıldığı,

Yapılan soruşturma sonucunda davacı hakkında; 4320 sayılı Kanuna aykırılık, hakaret ve eşe karşı yaralama suçlarından, 4320 sayılı Kanunun 2/son, TCK'nun 86/1, 86/3-a, 86/3-e, 125/1, 53 ve 63. maddeleri uyarınca cezalandırılması istemiyle kamu davası açıldığı, yapılan yargılama sonucunda da Kahramanmaraş 1. Asliye Ceza Mahkemesince 25.10.2011 gün ve 422-581 sayı ile; hakaret suçundan açılan kamu davasında şikâyetten vazgeçme nedeniyle düşme, 4320 sayılı Kanuna aykırılık ve eşe karşı kasten yaralama suçlarından ise beraatine karar verildiği, hükümlerin temyiz edilmeksizin 29.11.2011 tarihinde kesinleştiği,

Anlaşılmaktadır.

Haksız ve hukuka aykırı olarak yakalanan veya tutuklanan kimselere tazminat ödenmesi esası, ülkemizde ilk kez 1961 Anayasasında düzenlenmiş, 30. maddesinde, yakalama ve tutuklamanın hangi hallerde söz konusu olacağı açıklandıktan sonra, maddenin son fıkrasında; “Bu esaslar dışında işleme tâbi tutulan kimselerin uğrayacakları her türlü zararlar kanuna göre Devletçe ödenir” hükmü yer almıştır.

Anlaşılmaktadır.

Haksız ve hukuka aykırı olarak yakalanan veya tutuklanan kimselere tazminat ödenmesi esası, ülkemizde ilk kez 1961 Anayasasında düzenlenmiş, 30. maddesinde, yakalama ve tutuklamanın hangi hallerde söz konusu olacağı açıklandıktan sonra, maddenin son fıkrasında; “Bu esaslar dışında işleme tâbi tutulan kimselerin uğrayacakları her türlü zararlar kanuna göre Devletçe ödenir” hükmü yer almıştır.

Anayasada yer alan bu düzenleme doğrultusunda, 15.05.1964 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Kanun Dışı Yakalanan veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkındaki” 466 sayılı Kanunun 1. maddesinde 7 bend halinde, tazminatı gerektiren haller ayrıntılı olarak düzenlenmiş, 466 sayılı Kanunun 1. maddesinin 8. bendinde yer alan, "aynı tür suçtan mahkûm olanlar, itiyadi suçlular ve suç işlemeyi meslek veya geçinme vasıtası haline getirenlerin tazminat isteyemeyeceklerine" ilişkin hüküm 10.01.1991 gün ve 3696 sayılı Kanun ile kaldırılmıştır.

Haksız yakalanan ve tutuklanan kimselere tazminat ödenmesi esası 1982 Anayasasında da sürdürülmüş, 19. maddesinde yakalama ve tutuklama şartlarına işaret edildikten sonra maddenin son fıkrasında; “Bu esaslar dışında bir işleme tâbi tutulan kişilerin uğradıkları zarar, kanuna göre, Devletçe ödenir” hükmüne yer verilmiştir.

Anılan hüküm 17.10.2001 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4709 sayılı Kanunun 4. maddesi ile; “Bu esaslar dışında bir işleme tâbi tutulan kişilerin uğradıkları zarar, tazminat hukukunun genel prensiplerine göre, Devletçe ödenir” şeklinde değiştirilmiştir.

Tarafı olduğumuz Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 5. maddesinde de kişilerin özgürlüğünün hangi hallerde sınırlandırılabileceği belirlenmiş, maddenin son fıkrasında bu şartlara aykırı davranılması halinde mağdur olan herkesin tazminat istemeye hakkı olduğu esası kabul edilerek, kişilerin keyfi olarak özgürlüğünden yoksun bırakılmasının engellenmesi amaçlanmıştır.

1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5320 sayılı CMK’nun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkındaki Kanunun 18. maddesi ile 07.05.1964 gün ve 466 sayılı Kanun Dışı Yakalanan veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkındaki Kanun yürürlükten kaldırılmış, 5271 sayılı Kanunun Yedinci Bölümünde, Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat ana başlığı altında, 141 ilâ 144. maddelerinde, tazminat isteme şartları ve sonuçları yeniden kapsamlı bir şekilde düzenlenmiştir.

Bu kapsamda 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun "Tazminat istemi" başlıklı 141. maddesi;

“(1) Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;

a)Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,

b)Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan,

c)Kanunî hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan,

d)Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,

“(1) Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;

a)Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,

b)Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan,

c)Kanunî hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan,

d)Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,

e)Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen,

f)Mahkûm olup da gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük sürelerinden fazla olan veya işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olması nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan,

g)Yakalama veya tutuklama nedenleri ve haklarındaki suçlamalar kendilerine, yazıyla veya bunun hemen olanaklı bulunmadığı hâllerde sözle açıklanmayan,

h)Yakalanmaları veya tutuklanmaları yakınlarına bildirilmeyen,

i) Hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir şekilde gerçekleştirilen,

j)Eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine, koşulları oluşmadığı halde elkonulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen,

k)(Ek: 11/4/2013-6459/17 md.) Yakalama veya tutuklama işlemine karşı Kanunda öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmayan,

Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler.

(2)Birinci fıkranın (e) ve (f) bentlerinde belirtilen kararları veren merciler, ilgiliye tazminat hakları bulunduğunu bildirirler ve bu husus verilen karara geçirilir.

(3)(Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Birinci fıkrada yazan hâller dışında, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir.

(4)(Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Devlet, ödediği tazminattan dolayı görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle görevini kötüye kullanan hâkimler ve Cumhuriyet savcılarına bir yıl içinde rücu eder.” hükmünü içermektedir.

Kişilerin suçluluğu kesinleşmiş mahkeme kararı ile sabit olmadan önce uygulanan yakalama ve tutuklama gibi koruma tedbirleri, bir kısım maddi ve manevi zararların meydana gelmesine de neden olabildiğinden, hürriyetten yoksun kalanların haklarının teslim edilmesi amacıyla bu tedbirlerin uygulanması sonucu meydana gelen zararların tazminine yönelik olarak söz konusu düzenleme öngörülmüştür.