muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2011/6662, Karar No: 2013/8709, Tarih: 30.04.2013

olduğunu, 27...2007 tarihi itibariyle müvekkilinin yetkili hamil olduğunu, aval veren ile yetkili hamilin müvekkili şubeleri olmasının sonuca etkili olmadığını, ... Şubesi'nin işlemlerinin ...'nın 614. maddesi kapsamında kaldığını, sebepsiz zenginleşmenin bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, iddia, savunma, toplanan kanıtlar ve benimsenen bilirkişi raporuna göre, verilen tedbir kararı uyarınca davalının poliçenin 235.937.39 USD'lik kısmını ödeme imkanı bulunmadığı, ancak kural olarak poliçeyi ciro yoluyla devir alan kişilere ödeme yapmasına engel hal olmadığı, şahsi def'ilerin ciro ve teslim yoluyla devir alana karşı ileri sürülemeyeceği, temlik yoluyla devirlerde ise ...'nın 599/.... maddesi uyarınca borçlu şahsi def'ilerini devir alan kişilere karşı ileri sürmesinin mümkün bulunduğu, somut olayda poliçenin davalı şubesine temlik yoluyla devir edildiği, davacının, şahsi def'ilerini akidi Mimataş A.Ş. dışında davalıya karşı ileri sürebileceği, davacının iplik alımı nedeniyle poliçenin bir kısmının bedelsiz kaldığı, her ne kadar davalı tedbir kararına rağmen üçüncü kişinin poliçeyi ibraz etmesi halinde ödememe gibi bir durumun olmadığını savunmuş ise de poliçe bedeli ödenecek üçüncü kişinin poliçeyi ciro ve teslim yoluyla alması gerektiği, davalı banka ise, lehine aval verdiği kişiden poliçeyi temlik yoluyla devir aldığı, bu durumda mahkemece verilen tedbir kararına esas olan senet borçlusu davacı şirketin savunmasının davalı tarafından bilindiği, buna rağmen senedi devir aldığı, ayrıca devir alanın ayrı tüzel kişiliği olmadığı, davalının şubesi bulunduğu, şubenin merkezden ayrı hak ve borca sahip olmadığı, davalının ... Serbest Bölge Şubesi'nin şahsi def'ilerin ileri sürülemeyeceği üçüncü kişi konumunda yer almadığı, avalin de davacı lehine değil, senedin borçlusu lehine verildiği, aval veren sıfatıyla davacı hesabından ödeme yaptığı savunmasının doğru olmadığı, ödeme yapmasının yerinde bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne, 235.937.39 USD'nin ....05.2008 tarihinden itibaren Devlet bankalarının USD cinsinden bir yıl vadeli mevduata uyguladığı en ... mevduat faiziyle ve ödeme tarihindeki TL karşılığının tahsiline karar verilmiştir.

Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.

Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.

...-Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına ve davalı cevabında uyuşmazlığa konu poliçeye aval verildiğinin ve bilahare 27...2007 tarihinde iskonto edilerek temlik sözleşmesiyle devir alındığının açıklanmış olmasına, ....08.2008 tarihli davalı hukuk servisi yazısında da açıkça bu durumun kabul edilmiş bulunmasına, esasen davalı ile poliçenin keşidecisi ve muhatabı dava dışı Mimataş firması arasında akdedilen 27...2007 tarihli temlik sözleşmesinin içeriğinden de poliçenin alacağın temliki yoluyla davalının ... Serbest Bölge Şubesi'ne devredildiğinin sabit bulunmasına göre, davalı vekilinin poliçenin ciro yoluyla müvekkiline geçtiğine yönelik temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

...-Dava, davacının muhatap, davalının aval veren, dava dışı firmanın keşideci ve lehdarı bulunduğu poliçenin düzenlenmesine esas teşkil eden sözleşmeye dayalı açılan borçlu olmadığının tespiti davasında, poliçenin tamamının ödenmemesi yönünde verilen tedbir kararı ve bildirime rağmen davalının poliçenin bedelinin tamamını ödediği iddiasına dayalı, alacak istemine ilişkindir.

Davacının dava dışı Mimataş firmasıyla iplik alımı konusunda anlaştığı, anılan firmanın davacı adına ....2007 tarihli ve 935.000 USD tutarlı fatura düzenlediği, aynı tutarlı, keşide yeri ..., keşidecisi ve lehdarı dava dışı Mimataş, muhatabı ve kabul verenin davacı olduğu ....05.2008 vade tarihli uyuşmazlık konusu poliçenin düzenlendiği, davalı ... Şubesi'nin bu poliçeye aval verdiği, dava dışı lehdar Mimataş firmasının

Davacının dava dışı Mimataş firmasıyla iplik alımı konusunda anlaştığı, anılan firmanın davacı adına ....2007 tarihli ve 935.000 USD tutarlı fatura düzenlediği, aynı tutarlı, keşide yeri ..., keşidecisi ve lehdarı dava dışı Mimataş, muhatabı ve kabul verenin davacı olduğu ....05.2008 vade tarihli uyuşmazlık konusu poliçenin düzenlendiği, davalı ... Şubesi'nin bu poliçeye aval verdiği, dava dışı lehdar Mimataş firmasının

davacıyla yaptığı satış sözleşmesinden ... haklarını iskonto yaparak poliçeyle birlikte davalının ... Şubesine 27...2007 tarihinde devir ve temlik ettiği hususları çekişmesizdir. Öte yandan, davacının, bu poliçenin düzenlenmesine esas iplik alımına ilişkin edimin tam ifa edilmediği, teslimi taahhüt edilen emtianın kısmen tesliminin yapıldığı ve teslim edilmeyen kısım itibariyle poliçenin bedelsiz kaldığı iddiasıyla, poliçenin keşidecisi ve lehdarı Mimataş firması aleyhine 235.937.39 USD tutarlı borçlu bulunmadığının tespiti istemiyle ... Asliye Ticaret Mahkemesine dava açtığı, bu davada poliçenin dava dışı Mimataş firması tarafından ibrazı halinde dava edilen miktar kadar ödenmemesi yönünde tedbir kararı verildiği, bu tedbir kararının ....05.2008 tarihinde davalının ... Şubesi'ne tebliğ edildiği, poliçe bedelinin tamamının vadesi olan ....05.2008 tarihinde davacı hesabından tamamen ödendiği yönleri de dosya kapsamıyla sabittir. Davacı ile dava dışı Mimataş firması arasında iplik alımı konusunda sözleşme akdedilmiş olup, satım bedelinin de poliçe düzenlemesi yoluyla yapılacağı kararlaştırılmıştır. Davalı, aval verdiği işbu poliçeyi her ne kadar başka şube yoluyla da olsa, alacağın temlik yoluyla devir almış ve bu şekilde kambiyo senedine hamil olmuştur. Başka bir ifadeyle, hamil sıfatını ciro yoluyla kazanmamıştır. Alacağın temliki yoluyla davalı hamil sıfatını kazandığından, davacı, mahkemenin de kabul ettiği üzere, akidi dava dışı Mimataş firmasına karşı ileri sürebileceği def'i ve savunmaları davalıya karşı da ileri sürmesi mümkündür. Davacı, poliçenin 235.937.39 USD kısmına tekabül eden miktarda kendisine iplik emtiası teslim edilmediğini, bu nedenle alacağı ve poliçeyi davalıya temlik eden akidi firma hakkında borçlu olmadığının tespiti dava açtığını bildirmiştir. Ancak, bu davanın akıbeti araştırılmamış, davalının alacağın temliki yoluyla hamil bulunduğu poliçenin iddia edilen miktarda bedelsiz kalıp kalmadığı yönü üzerinde hiç durulmamıştır.

Bu durum karşısında, davacının, poliçeye alacağın temliki yoluyla hamil olan davalıya karşı kişisel def'i ve itirazlarını ileri sürebileceği dikkate alınıp, poliçe keşidecisi ve lehdarı firma aleyhine açtığı borçlu olmadığının tespiti davasının sonucu beklenilmeden ve poliçenin iddia edilen tutarda bedelsiz kalıp kalmadığı belirlenmeden yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş, kararın bozulması gerekmiştir.

...-Bozma sebep ve şekline göre, davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine gerek görülmemiştir.

...-Bozma sebep ve şekline göre, davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine gerek görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda (...) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davalı vekilinin poliçenin ciro yoluyla devrine yönelik temyiz itirazlarının reddine, (...) numaralı bentte açıklanan nedenlerle temyiz itirazlarının kabulü ile kararın davalı yararına BOZULMASINA, (...) numaralı bentte açıklanan nedenlerle diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine gerek olmadığına, takdir olunan 990,00 TL duruşma vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edene iadesine, 30.04.2013 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/121, Karar No: 2022/904, Tarih: 14.06.2022

**Hukuk Genel Kurulu         2022/121 E.  ,  2022/904 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

1. Taraflar arasındaki “Tespit” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Kırklareli İş Mahkemesince verilen davanın kabulüne ilişkin karar davalı ... vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin dava dışı ... İç ve Dış Tic. A.Ş’de 15.08.1989 tarihinde verilen işe giriş bildirgesi ile işe başladığını, ancak Kuruma başvurduğunda sigorta başlangıç tarihinin 01.10.2000 tarihi olduğunu öğrendiğini ileri sürerek davacının işe giriş bildirgesine göre 15.08.1989 tarihinde en az bir gün sigortalı çalıştığının tespiti ile sigortalılığının tüm sigorta kollarında bu tarihten itibaren sigortalılık başlangıcı sayılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

5. Davalı ... (SGK/Kurum) vekili cevap dilekçesinde; davacının iddia ettiği döneme ait çalışmasının mevcut olmadığını, davanın kamu düzenini ilgilendiren nitelikte olduğunu ve özel duyarlılıkla çalışma olgusunun araştırılması gerektiğini ayrıca hak düşürücü sürenin geçtiğini belirterek davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

Mahkemenin Birinci Kararı:

6. Kırklareli İş Mahkemesinin 06.06.2013 tarihli ve 2013/26 E., 2013/279 K. sayılı kararı ile; Kurum kayıtları ve tanık anlatımı ile kolluk araştırma raporuna göre davacının dava dışı işveren bünyesinde 15.08.1989 tarihinde en az bir gün sigortalı ve asgari ücretli olarak çalıştığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Özel Dairenin Birinci Bozma Kararı:

7. Kırklareli İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

6. Kırklareli İş Mahkemesinin 06.06.2013 tarihli ve 2013/26 E., 2013/279 K. sayılı kararı ile; Kurum kayıtları ve tanık anlatımı ile kolluk araştırma raporuna göre davacının dava dışı işveren bünyesinde 15.08.1989 tarihinde en az bir gün sigortalı ve asgari ücretli olarak çalıştığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Özel Dairenin Birinci Bozma Kararı:

7. Kırklareli İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

8. Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 21.04.2014 tarihli ve 2013/13390 E., 2014/8571 K. sayılı kararı ile; fiili çalışmanın varlığı yöntemince araştırılmadan sonuca gidildiği, dinlenen davacı tanığının hizmet cetveli ve işe giriş bildirgeleri Kurumdan istenerek dava dışı işyerine ait dönem bordrolarında sigortalı kaydı yer alan çalışanlardan tespit edilecek bordro tanıklarının beyanlarının alınması beyanları ile yetinilmediği takdirde tespit edilecek komşu işyerlerinde çalışanlarının tanık olarak beyanlarına başvurulması, davacının sigorta sicil numarasının Kurumun hangi ünitesince verildiği, hangi yılın ve ayın serilerinden olduğunun sorulması, sigortalı işe giriş bildirgesindeki imzanın davacıya ait olup olmadığının belirlenmesi amacıyla bilirkişi incelemesi yaptırılması böylece tüm deliller değerlendirilerek sonucuna göre fiili çalışmanın mevcut olup olmadığına karar verilmesi gerektiği, ayrıca 11.10.1971 doğumlu davacının 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun (506 sayılı Kanun) geçici 54 maddesi atfı ile uygulanması gereken aynı Kanun’un 60/G maddesi uyarınca 18 yaşını doldurduğu 11.10.1989 tarihinden evvel sigortalı sayılmasının yasal olarak mümkün olmadığı gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemenin İkinci Kararı:

9. Kırklareli İş Mahkemesinin 03.03.2016 tarihli ve 2014/56 E., 2016/79 K. sayılı kararı ile; bozmaya uyularak yapılan yargılama sonucu davacıya ait imzalarla 15.08.1989 işe giriş tarihli işe giriş bildirgesindeki imza arasında noktalama işaretinin yapılışı gibi özellikler yönünden benzerlikler görüldüğü, işe giriş bildirgesinin verilmiş bulunmasının en az bir günlük çalışmaya karine teşkil ettiği, karinenin aksini gösterir hiç bir delil sunulmadığı gibi duruşmada dinlenen tanığın dahi çalışma olgusunu doğruladığı, bilirkişi raporu, tanık anlatımları ve sigorta belgelerinde davacının belirtilen tarihte dava dışı işyerinde çalıştığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Özel Dairenin İkinci Bozma Kararı:

10. Kırklareli İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Özel Dairenin İkinci Bozma Kararı:

10. Kırklareli İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

11. Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 13.06.2016 tarihli ve 2016/8659 E., 2016/9823 K. sayılı kararı ile; davanın yasal dayanağı olan 506 sayılı Kanun'un 3. maddesinin II numaralı fıkrasına, 09.07.1987 tarihinde yürürlüğe giren 3395 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle eklenen (D) bendinde “El halıcılığı dokuma işlerinde çalışanlar hakkında yalnız iş kazaları ile meslek hastalıkları, analık ve hastalık sigorta kolları uygulanır. Ancak bunlar istekleri halinde malullük, yaşlılık ve ölüm sigorta kolları bakımından 85 inci madde hükmüne göre isteğe bağlı sigortalı olabilirler” hükmünün yer aldığı, 06.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4958 sayılı Kanun'un 57. maddesiyle söz konusu hükmün yürürlükten kaldırıldığı ancak Kanun'da yürürlükten kaldırmaya yönelik yasama işleminin geriye yürütüleceğine ilişkin herhangi bir yasal düzenleme bulunmadığı, davacının dava dışı işyerinin halı dokuma atölyesinde 15.08.1989 tarihinde çalıştığının anlaşılmış olmasına göre ihtilaf konusu dönem itibariyle sözü edilen 3. maddenin II. fıkrasının D bendi uyarınca yazılı nitelikteki hizmetinin 506 sayılı Kanun hükümleri gereğince uzun vadeli sigorta kollarına tabi zorunlu sigortalılık olarak değerlendirilemeyeceği gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemenin Üçüncü Kararı:

12. Kırklareli İş Mahkemesinin 08.03.2018 tarihli ve 2016/165 E., 2018/79 K. sayılı kararı ile; bozmaya uyularak yapılan yargılama sonucu dava dışı işveren ... İç ve Dış Ticaret AŞ'ye ait "Kırklareli İli Değirmencik Köyü" adresindeki halı dokuma mahiyetli işyerinin 01.08.1987 tarihinde 506 sayılı Kanun kapsamına alındığı, 31.08.1989 tarihinde kanun kapsamından çıkarıldığı, işveren tarafından davacı adına 15.08.1989 tarihinde işe giriş bildirgesi verildiği, 1989 yılı Haziran ve Temmuz aylarına ilişkin olarak "Sigorta Primleri Bordrosu" düzenlendiğinin SGK kayıtları ile sabit olduğu, yine dosya kapsamında bordro tanığının beyanı ile davacının bu işverene ait işyerinde 15.08.1989 tarihi itibariyle fiilen çalışmış olduğunun teyit edildiği, keza işe giriş bildirgesi verilmesinin en az bir günlük çalışmaya karine teşkil ettiğinin Yargıtayın emsal kararları ile de sabit olduğu, nitekim benzer uyuşmazlıklarda verilen davanın kabulüne dair kararların Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 16.11.2017 tarihli ve 2016/15282 E., 2017/9337 K., 2016/16248 E., 2017/9342 K. ile 2016/15755 E., 2017/9339 K. sayılı ilamları ile onandığı gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Özel Dairenin Üçüncü Bozma Kararı:

13. Kırklareli İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Özel Dairenin Üçüncü Bozma Kararı:

13. Kırklareli İş Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

14. Yargıtay (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 07.02.2019 tarihli ve 2018/3577 E., 2019/720 K. sayılı kararı ile; “..Yerel mahkemece, Dairemizin bozma kararına uyulmasına karar verilmesine rağmen gereği yerine getirilmemiştir.Dairemizin 13.06.2016 tarih ve 2016/8659 Esas-2016/9823 Karar sayılı ilamında ''Somut olayda; davacının dava dışı işyerinin halı dokuma atölyesinde 15/08/1989 tarihinde çalıştığının anlaşılmış olmasına göre ihtilaf konusu dönem itibariyle bentte yazılı nitelikteki hizmetin 506 sayılı Kanun hükümleri gereğince uzun vadeli sigorta kollarına tabi zorunlu sigortalılık olarak değerlendirilemeyeceği göz önünde bulundurulmaksızın Mahkemece yazılı şekilde sonuca gidilmesi hatalı olmuştur.'' gerekçesiyle davanın reddi istenmiştir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın davanın reddi yerine yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:

15. Kırklareli İş Mahkemesinin 13.06.2019 tarihli ve 2019/48 E., 2019/158 K. sayılı kararı ile: mahkemenin 2016/165 Esas 2018/79 sayılı kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

16. Direnme kararının süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Hukuk Genel Kurulunun 15.06.2021 tarihli ve 2019/(21)10-687 E., 2021/765 K. sayılı kararı ile; "..37. Somut olayda; kararın Özel Dairece, 506 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (II) numaralı fıkrasının (D) bendi gereği 15.08.1989 tarihli çalışmanın ihtilaf konusu dönem itibariyle 506 sayılı Kanun hükümleri gereğince uzun vadeli sigorta kollarına tabi zorunlu sigortalılık olarak değerlendirilemeyeceği ve davanın reddi gerektiği belirtilerek bozulduğu, mahkemece önceki hükümde direnildiği, direnme kararında önceki kararın gerekçesi ile bozma kararına yer verildikten sonra “..Mahkememizin 2016/165 Esas 2018/79 sayılı kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle anılan kararda direnilmesine..” yazılmak suretiyle direnildiği, bu hâli ile Anayasa'nın ve HMK'nın aradığı anlamda herhangi bir gerekçe oluşturulmadan verilen direnme kararının Özel Daire bozma kararının hangi neden ya da nedenlerle yerinde olmadığına ilişkin açıklama ve gerekçe içermediği görülmüştür.

38. Bu durumda mahkemece yapılacak iş, Anayasa'nın 141. maddesinin 3. fıkrası ile ona koşut düzenleme içeren HMK’nın 297. maddesindeki hükümler gözetilerek ve özellikle bozma kararında yer verilen bozma nedenlerine karşı, direnmenin gerekçesini de (gerekirse yeni bir hüküm oluşturmayacak şekilde yasal sınırlarda genişleterek) açıkça kaleme alarak kararda göstermek olmalıdır…” gerekçesiyle sair temyiz itirazları incelenmeksizin karar bozulmuştur.

38. Bu durumda mahkemece yapılacak iş, Anayasa'nın 141. maddesinin 3. fıkrası ile ona koşut düzenleme içeren HMK’nın 297. maddesindeki hükümler gözetilerek ve özellikle bozma kararında yer verilen bozma nedenlerine karşı, direnmenin gerekçesini de (gerekirse yeni bir hüküm oluşturmayacak şekilde yasal sınırlarda genişleterek) açıkça kaleme alarak kararda göstermek olmalıdır…” gerekçesiyle sair temyiz itirazları incelenmeksizin karar bozulmuştur.

17. Kırklareli İş Mahkemesinin 18.11.2021 tarihli ve 2021/147 E., 2021/200 K. sayılı kararı ile; Hukuk Genel Kurulunun usule ilişkin bozma kararı gereği yerine getirilerek davacının dava konusu ettiği dönemdeki çalışmasının hizmet aktine dayalı sigortalı çalışma olduğu, bu nedenle 506 sayılı Kanunun 3/II-D bendinin davacı hakkında uygulanamayacağı ve davacının tüm sigorta kollarında sigortalı olarak fiilen çalıştığı ve dava konusu çalışmasının 506 sayılı Kanun’un 2. ve 6. maddeleri gereğince tüm sigorta kollarına tabi sigortalı çalışma şartlarını sağladığı, tanık beyanlarına göre de fiili çalışmanın ispatlandığı gerekçesiyle davanın kabulüne davacının 15.08.1989 tarihinde en az bir gün sigortalı olarak asgari ücret ile çalıştığının ve tüm sigorta kollarında sigorta başlangıç tarihinin 15.08.1989 tarihi olarak tespiti yönünde direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

18. Direnme kararı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

19. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; dava dışı halı dokuma mahiyetli işyerinde 15.08.1989 tarihinde sigortalılık başlangıç tarihinin tespitinin talep edildiği eldeki davada; 506 sayılı Kanun'un 3.maddesinin II numaralı fıkrasına 20.06.1987 tarihli ve 3395 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle eklenen ancak 29.07.2003 tarihli 4958 sayılı Kanun'un 57. maddesiyle yürürlükten kaldırılan (D) bendi dikkate alındığında uzun vadeli sigorta kollarına tabi zorunlu sigortalılık tespiti yapılıp yapılamayacağı; buradan varılacak sonuca göre 15.08.1989 tarihinin davacının sigortalılık başlangıç tarihi olarak tespitine karar verilip verilemeyeceği noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

20. 1 Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun (5510 sayılı Kanun) geçici 7. maddesinin 1. fıkrasında; “Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 17/07/1964 tarihli ve 506 sayılı, 02/09/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı, 08/06/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunlar ile 17/07/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanun’un Geçici 20'inci maddesine göre sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiili hizmet süresi zammı, itibari hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları Kanun hükümlerine göre değerlendirilirler” yönünde düzenleme bulunmaktadır.

21. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 7. maddesi uyarınca, davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Kanun'un 108. maddesine göre, "Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmasında nazara alınacak sigortalılık süresinin başlangıcı, sigortalının, yürürlükten kaldırılmış 5417 ve 6900 sayılı kanunlara veya bu kanuna tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihtir.

Tahsis işlerinde nazara alınan sigortalılık süreleri, bu sürenin başlangıç tarihi ile, sigortalının tahsis yapılması için yazılı istekte bulunduğu tarih, tahsis için istekte bulunmuş olmayan sigortalılar için de ölüm tarihi arasında geçen süredir".

22. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 108. maddesi gereğince sigortalılık başlangıç tarihinin belirlenmesine ilişkin açılan her dava, sigortalılığın saptanması istemini de içerdiğinden Kanun’un 79. maddesinin 10. fıkrasında düzenlenen ve “hizmet tespiti davası” olarak nitelendirilen bir görünüm arz etmektedir.

23. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79. maddesinde ise; "Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar çalıştıklarını, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.” düzenlemesi bulunmaktadır.

24. Mülga 506 sayılı Kanun'un 2. ve 6. maddelerinde öngörülen koşulların oluşmasıyla birlikte çalıştırılanlar, kendiliğinden sigortalı sayılırlar. Ancak bu kimselerin ayrıca aynı Kanun'un 3. maddesinde sayılan istisnalara girmemesi gerekir. Çalıştırılanların, başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın sigortalı niteliğini kazanmaları 506 sayılı Kanun’un 6. maddesinin 1. fıkrasında yer alan açık hüküm gereğidir.

25. Öte yandan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde kısa vadeli sigorta kollarının iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortası kollarını; uzun vadeli sigorta kollarının malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortası kollarını ifade ettiği belirtilmiştir.

26. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 506 sayılı Kanun’da olduğu gibi her bir sosyal riski güvence altına alan bir sosyal sigorta sistemi benimsememiş, sosyal tehlikeleri kendi içinde gruplandırarak uzun vadeli sigorta kolu ile kısa vadeli sigorta kolu olmak üzere iki sigorta kolu içinde düzenlemiştir (Güzel, Ali/Okur, Ali Rıza/Caniklioğlu Nurşen; Sosyal Güvenlik Hukuku, Yenilenmiş 18. Bası, İstanbul 2020, s.463).