muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/17511, Karar No: 2023/13362, Tarih: 12.10.2023

4. Temyiz dışı katılan ... aşamalardaki ifadelerinde özetle, ".. daha önceden tanıdığım soyismini bilmediğim ..., ... ve ... bana el etti. ... yanlarında yoktu. Ben onları görünce durmadım. Benden daha öncede motorumu zorla alıp sonra geri getirmişlerdi vermeyince de beni dövüyorlardı. Bende motorla çalıştığım için vermek istemedim saat 18.30 sıralarında ... çalıştığım iş yerine gelerek ...'in beni çağırdığını söyledi. Ben gitmeyeceğimi söyledim. Bunun üzerine ..., ... annesi bacısının üzerine yemin etti dövmeyeceğini söyledi dedi. Bende motoru amcamlara bırakarak ... ile beraber ...'lerin yanına gittik. Buradan ..., ... ve ... ile beraber (..) Natoyolu Koşu Parkına gittik, çardağa oturduk. Burada ... bize birbirimize tokat atmamızı söyledi. İkimizde atmayacağımızı söyleyince, ... elinde bulunan sustalı diye tabir edilen, düğmesine basılınca açılan bıçak ile benim sağ bacak kısmımı bıçakladı. Bunun üzerine üstümde bulunan motor ruhsatını ve içerisinde bulunan 120.00 TL parayı aldı... ...'in de cüzdanını aldı, olay nedeniyle ben ve ... yaralandık .. elinde bıçağı, belinde de silah vardı, o nedenle korkmuştum, vurmadım, ...'ta olay yerindeydi, ... bana "Şikayetçi olma sakın" dedi, ... bizden ... ile birbirimize tokat atmamızı istemişti, biz de ... ile birbirimize tokat attık, sonrasında yukarıda anlattığım şekilde olaylar meydana geldi.." şeklinde beyan etmiştir.

5. SSÇ ...'ın soruşturma aşamasındaki beyanında özetle, ".. akrabam olan ... ile beraber bizim mahallede olan Akdere Koşuyolu parkına gittik otururken ... geldi benim kız arkadaşım ile ilgili ileri geri konuştu. Ben de ...'ya tokat attım. Sinirlendim olay yerinden ayrıldım. Sonrasında ne yaşandı görmedim.." şeklinde beyanda bulunmuş, kovuşturma aşamasında ise ".. olayın üzerinden geçen süre sebebi ile detaylarını hatırlamıyorum, olay yerinde ... ve ... diye birileri vardı, kendilerine selam verip geçtim, benim yanımda her hangi bir şey olmadı, 6-7 dakika kadar kalmıştım, vurmadım diye hatırlıyorum ancak üzerinden geçen süre sebebi ile net olarak hatırlamıyorum, benim yanımda her hangi bir para alma olayı olmadı, ...'in, ... veya ...'den motor alıp almadığını bilmiyorum, ben olay yerinden ayrıldıktan sonra ..., ... ve ...'i bayağı dövmüş, onlarda rapor almaya gittiklerinde bu durumu yağma diye anlatmışlar, olay sırasında ...'in elinde bıçak da vardı ..olay günü bana ... vur dedi onun yönlendirmesi ile oldu, hatta ... müştekilerin tehdit edip birbirinize vurup diye tehdit edip zorla birbirlerini tokatlattırdı, beni de ... ve ...'ya tokat atmam için zorluyordu benim gözümün önünde herhangi bir para hadisesi olmadı." şeklinde beyanda bulunmuştur.

6. Tanık A.B'nin aşamalardaki ifadelerinde özetle, ".. ... beni görünce benim yanıma geldi. Biz ... ile konuşurken ... yolun karşısından bir motosiklet ile geçti, geçtiği sırada ...'e sen burada bekle dedi. Bizde ... ile orada beklerken yaklaşık 20 dakika sonra ... ve ... yanımıza geldiler. Yanımıza gelince ... ve ... arasında yüksek sesli konuşmalar yaşandı ve tartışma oldu. Ancak ben olay heyecanı ile tam olarak birbirlerine ne söylediklerini hatırlamıyorum. Ben yan olay yerinde bina olduğu için burada tartışmayın buradan gidelim, derdiniz neyse yukarıda konuşursunuz sakince dedim Natoyolu caddesi üzerinde bulunan ismini bilmediğim çardaklık parkı olarak söylediğimiz parkın oraya geçtik. Parkın içerisinde bir anda ... ve ... birbirlerini darp etmeye başladılar. Ben ayırmak için aralarına girdim ancak ikisini de birbirinden ayıramadım. Bunun üzerine polisler geliyor kaçın diye bağırdım. Bunun üzerine hepsi birden oradan kaçıp gitti. Olay sırasında ben ... ne zaman geldi veya orada olup olmadığından herhangi bir bilgim yoktur. Kimin nereye gittiğini bilmiyorum. ...'in ... ile ... kavga ederken o sadece öylece duruyordu. ...'e karşı ... darpta bulunmadı. Ben olay sırasında ...'in kimseden cüzdan aldığını, ardından para çektirdiğini görmedim. Olay sırasında kargaşa olduğundan kimsenin elinde bıçak görmedim. Aralarındaki sorundan da bilgim yoktur. Dediğim gibi ben polis geliyor diye bağırınca hepsi birden oradan kaçıp gitti. Bende oradan ayrılıp mahalleme geri geldim. Benim olay ile ilgili bilgim ve görgüm bunlardan ibarettir. " şeklinde beyanda bulunmuştur.

7. Katılan hakkında düzenlenen adli rapor, kolluk tarafından düzenlenen görüntü izleme, yakalama tutanakları, bilirkişi raporu ve ekspertiz raporu, fotoğraf teşhis tutanağı dava dosyasında mevcuttur.

B. Bölge Adliye Mahkemesinin Kabulü

İlk Derece Mahkemesince kabul edilen Olay ve Olgularda, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından bir isabetsizlik görülmediği anlaşılmıştır.

IV. GEREKÇE

A.Temyiz dışı suça sürüklenen çocuk ... hakkında mağdurlara yönelik yağma suçundan zamanaşımı süresi içerisinde işlem yapılması olanaklı kabul edilmiştir.

B. Suçu İşlemediğine Suçun Unsurlarının Oluşmadığına Eksik İncelemeyle Karar Verildiğine Hükmün Bozulması Gerektiğine, İlişkin Temyiz Sebepleri Yönünden

1. Katılanlarının aşamalardaki değişmeyen ve birbirini doğrulayan beyanları, SSÇ'nin olayın gelişimine ilişkin katılanları doğrulayan anlatımları, katılan hakkında düzenlenen adli rapor, kolluk tarafından düzenlenen görüntü izleme ve teşhis tutanakları, bilirkişi raporu dikkate alındığında, toplanan tüm delillerin gerekçeli kararda tartışıldığı, suçun kesin delillerle sanık tarafından işlendiğinin saptandığı, eksik veya araştırılacak bir delil kalmadığı vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı anlaşılmakla, sanık müdafiinin temyiz sebeplerine yönelik hükümde hukuka aykırılık bulunmamıştır.

2. Sanığın inceleme dışı suça sürüklenen çocuk ile birlikte mağdur ...'i yanlarına çağırıp motosikletini almak istedikleri, motosikletinin ağabeyinde olduğunu söyleyen ...'i motosikletini getirmesi ve ayrıca diğer mağdur ...'yı da yanlarına getirmesini sağlamak için mağdur ...'in kimliğini aldıkları, bu şekilde yanlarına getirdikleri mağdurları götürdükleri olay yerinde darp ederek yağmaladıklarının anlaşılması karşısında, mağdura yönelik yağma eylemini silahla, gece vakti ve birden fazla kişiyle birlikte gerçekleştirdiği anlaşılan sanık hakkında, 5237 sayılı Kanun'un 149. maddesinin 1. fıkrasının (a) ve (h) bendleri yanında (c) bendi ile de uygulama yapılması ve aynı Yasanın 61. maddesi uyarınca temel ceza belirlenirken, bu hususun dikkate alınarak alt sınırdan daha fazla uzaklaşılması gerektiğinin düşünülmemesi, aleyhe temyiz olmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.

V. KARAR

1. Sanık Hakkında Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçundan Kurulan Hükümle İlgili Olarak Yapılan İncelemede;

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 286.maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde yer verilen; “İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adlî para cezalarına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararlarının" temyiz incelemesine tabi olmadığına ilişkin düzenleme ile incelemeye konu suçların, aynı Kanun’un 286 ncı maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında da bulunmadığı dikkate alındığında, sanık müdafiisinin temyiz istemlerinin, 5271 sayılı Kanun’un 298 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle REDDİNE,

2.Sanık Hakkında Nitelikle Yağma Suçundan Kurulan Hükümle İlgili Olarak Yapılan İncelemede;

Gerekçe bölümünde (B/1-2) başlıklı paragrafta açıklanan nedenlerle ... Bölge Adliye Mahkemesi 14. Ceza Dairesinin 17.04.2023 tarihli ve 2023/960 Esas, 2023/1230 Karar sayılı kararında sanık müdafii tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ile re’sen incelenmesi gereken konular yönünden 5271 sayılı Kanun'un 288 inci ve 289 uncu maddeleri kapsamında yapılan temyiz incelemesi sonucunda kararda eleştiri dışında hukuka aykırılık görülmediğinden 5271 sayılı Kanun’un 302 nci maddesinin birinci fıkrası gereği, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle TEMYİZ İSTEMİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun’un 304 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca ... 11.Ağır Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise ... Bölge Adliye Mahkemesi 14.Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdiine,

12.10.2023 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2007/618, Karar No: 2007/2583, Tarih: 15.03.2007

**(Kapatılan)19. Hukuk Dairesi         2007/618 E.  ,  2007/2583 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi : Beyoğlu 2. İcra Mahkemesi

Taraflar arasındaki sıra cetveline itiraz davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- K A R A R -

Dava muvazaa iddiasına dayalı sıra cetveline itiraz davasıdır.

İcra mahkemesince, bazı şartların bulunması halinde muvazaaya dayalı sıra cetveline itiraz davalarına bakılabileceği, ancak davacının Beyoğlu 1. Ticaret Mahkemesinde dava konusu yaptığı ve reddedilerek kesinleşen aynı yöndeki iddiasının tekrar ileri sürülmesinin usul ve yasaya aykırı bulunduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş; hüküm davacı banka vekili tarafından temyiz edilmiştir.

İcra ve İflas Kanunu'nun 142 nci maddesine göre kural olarak sıra cetveline itiraz davaları genel mahkemelerde görülür; itirazın münhasıran sıraya yönelik olması halinde uyuşmazlığın çözümü İcra Mahkemesi'nin görevine girer. Hernekadar mahkemece, aynı yöndeki iddianın daha önce genel mahkemede incelendiği ve süresinde açılmayan davanın reddine karar verildiği belirtilmişse de, kesin hükme dayalı olarak davanın reddi de, ancak şartların bulunması halinde görevli mahkemece verilebilecek kararlardan olup hükmün bu yönden bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Temyiz olunan hükmün yukarıda açıklanan nedenle BOZULMASINA, bozma nedenine göre diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına, 15.03.2007 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/4173, Karar No: 2015/4098, Tarih: 01.06.2015

**23. Hukuk Dairesi         2015/4173 E.  ,  2015/4098 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

-KARAR-

5219 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik ile yapılan değişiklik sonucu HUMK'nın 427. maddesinde öngörülen kesinlik sınırı, 5236 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle HUMK'a eklenen Ek-4 maddede öngörülen yeniden değerleme oranı da dikkate alındığında 2015 yılı için 2.080,00 TL'dir.

Temyize konu edilen miktarın 1.820,00 TL olması nedeniyle 05.02.2015 tarihli karar kesin niteliktedir. Bu nedenle davalı vekilinin temyiz talebinin reddine ilişkin 17.03.2015 tarihli temyiz başvurusu değerlendirme kararının onanmasına karar verilmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, davalı vekilinin temyiz talebinin reddine ilişkin 17.03.2015 tarihli ek kararın ONANMASINA, alınması gereken onama harcı peşin yatırıldığından yeniden harç alınmasına yer olmadığına, karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 01.06.2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/14419, Karar No: 2018/26368, Tarih: 05.12.2018

**22. Hukuk Dairesi         2017/14419 E.  ,  2018/26368 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

DAVA TÜRÜ : ALACAK

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı, kıdem tazminatı ile fazla mesai ücreti alacaklarının tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalının Cevabının Özeti:

Davalı, davanın reddini talep etmiştir.

Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, yapılan yargılama sonucunda yazılı gerekçeyle davanın reddine karar verilmiştir.

Temyiz:

Karar, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Gerekçe:

Taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu davacının fazla mesai alacağının hesabı noktasındadır.

Somut olayda; Mahkemece, davacının haftalık yasal 45 saati aşan çalışmalarının olduğu tanık anlatımları ve dosya kapsamı ile ortaya çıkmasına rağmen, ödenmesi gereken fazla çalışma ücretinden ödenen primlerin fazla olduğu bilirkişi hesap raporu ile tesbit edilmekle davacının fazla çalışma alacağının bulunmadığı, fazla çalışma alacak talebi kanıtlanmadığından davacı feshinin de haklı nedene dayalı olmadığı kabul edilmiştir.

Dosya kapsamına göre, aylık sabit ücret + satış primi karşılığında çalıştığı anlaşılan davacının fazla mesai alacağı hesaplanırken primlerin fazla mesai ücreti alacağını karşıladığının kabulü doğru değildir. Burada fazla mesai alacağının hesaplanmasında yapılması gereken, aylık sabit ücret kısmının 1,5 çarpanı ile prim miktarının ise 0,5 çarpanı ile çarpılarak sonuca ulaşılmalıdır. Mahkemece, fazla mesai ücreti hesaplamasında açıklanan bu hususlara dikkat edilerek karar verilmesi ve sonucuna göre kıdem tazminatı talebinin değerlendirilmesi gerekirken yazılı şekilde sonuca gidilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda gösterilen sebeplerle BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 05.12.2018 tarihinde oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/468, Karar No: 2014/11345, Tarih: 20.10.2014

**14. Ceza Dairesi         2013/468 E.  ,  2014/11345 K.**

**"İçtihat Metni"**

Tebliğname No : 14 - 2011/267994

MAHKEMESİ : Afyonkarahisar 1. Ağır Ceza Mahkemesi

TARİHİ : 26.05.2011

NUMARASI : 2008/164 Esas, 2011/92 Karar

SUÇ : Çocuğun nitelikli cinsel istismarı

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelendi;

Sanık müdafiin duruşmalı inceleme talebinin hükmedilen ceza miktarı itibarıyle 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi gözetilerek 1412 sayılı CMUK.nın 318. maddesi uyarınca REDDİYLE, incelemenin duruşmasız yapılmasına karar verilmekle gereği düşünüldü:

5271 sayılı CMK.nın 182 ve 185. maddelerine göre duruşmanın herkese açık olduğu, ancak onsekiz yaşını doldurmayan sanıklar hakkındaki duruşmaların tamamı ile genel ahlâkın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hallerde duruşmanın bir kısmının veya tamamının kapalı yapılabileceği, bu hususlara aykırılığın 1412 sayılı CMUK.nın 308/6. maddesinde belirtilen mutlak temyiz nedenleri arasında yer aldığı, CMK.nın 182/2. maddesi uyarınca kapalılık kararı da verilmediği halde, 28.08.1990 doğumlu olan sanığın 18 yaşını bitirdiği ve esaslı işlemlerden olan savunmasının alındığı 28.10.2008 günlü oturumun açık olarak yapılması gerekirken kapalı yapılması,

Kanuna aykırı, sanık müdafiin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden,sair yönleri incelenmeyen hükmün 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi gözetilerek CMUK.nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 20.10.2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/14608, Karar No: 2015/20245, Tarih: 03.06.2015

**9. Hukuk Dairesi         2015/14608 E.  ,  2015/20245 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : TEKİRDAĞ İŞ MAHKEMESİ

DAVA : Davacılar vekili, davalı T.C. .............. Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından işyerinde yapılan denetimler sonucunda düzenlenen ve davacı şirketler arasındaki ilişkinin muvazaalı olduğu yönünde tespitler içeren 30/09/2013 tarih ve 719.İNC.09-7214İNC.09 numaralı raporun iptali ile davacı şirketler arasındaki ilişkinin muvazaalı olmadığının tespitine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkemece, davanın reddine karar verilmiştir.

Hüküm süresi içinde davacılar avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, yerinde bulunmayan bütün temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan hükmün ONANMASINA, 03/06/2015 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/6666, Karar No: 2015/4812, Tarih: 12.05.2015

**6. Hukuk Dairesi         2014/6666 E.  ,  2015/4812 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Yozgat Sulh Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 12/02/2014

NUMARASI : 2013/276-2014/55

Mahalli mahkemesinden verilmiş bulunan yukarıda tarih ve numarası yazılı kira bedelinin uyarlanması ve menfi tespit davasına dair kararın temyiz incelemesi duruşmalı olarak davacı ve davalı tarafından süresi içinde istenilmekle gün tayin edilerek taraflara gönderilen davetiyelerin tebliğ edilmesi üzerine belli günde taraflardan gelen olmadı. İncelemeye evrak üzerinden devam edildi. Dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği görüşülüp düşünüldü.

Asıl dava kira bedelinin uyarlanması ve aylık olarak ödenmesine karar verilmesi, birleşen dava menfi tespit istemine ilişkindir. Mahkemece asıl ve birleşen davanın kısmen kabulüne, asıl davada aylık kira bedelinin 01/07/2013 tarihinden itibaren 3600 TL olarak tespitine, kira parasının aylık ödenmesine ilişkin talebin reddine, birleşen davada kiracının 01/01/2014 tarihine kadar olan kira parasından sorumlu olduğunun tespitine karar verilmiş, hüküm davacı ve davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı kiracı vekili asıl davada; davalının 13/07/2012 tarihinde satın aldığı dükkanda önceki malik ile yapılan 01/07/2006 başlangıç tarihli ve 3 yıl süreli sözleşme ile kiracı olduğunu, kiralananın eczane olarak kullanıldığı, sözleşmede kira bedelinin aylık 2.083,33.-TL, yıllık 25.000 TL olarak belirlendiğini ve ödemenin yıllık peşin olarak yapılmasının kararlaştırıldığını, sözleşmedeki yıllık %20 artış şartı gereğince 2012 yılı kira bedelini stopaj dahil 62.500 TL olarak ödendiğini, bu bedelin aynı muhitte benzer dükkan kira bedellerine göre çok yüksek olduğunu, kira başlangıcında zaten yüksek olan kira bedelinin %20 artış oranı ile artık davacı açısından ödenemez hale geldiğini, sözleşmenin tarafları arasındaki dengenin davacı aleyhine olağanüstü değiştiğini, ayrıca ilaç ve sağlık sektöründe yapılan düzenlemeler ile eczanelerin kâr marjının %50 oranında azaldığı, bu sebeple bir çok eczanenin kapandığını, bu yasal düzenlemelerin sözleşme kurulurken öngörülmeyen olağanüstü bir durum olduğunu belirterek 01/07/2013 tarihinden itibaren kira bedelinin brüt 2.000 TL olarak belirlenmesini, bu kira bedelinin yıllık peşin değil aylık periyotlar halinde ödenmesini talep etmiştir.

Davacı kiracı vekili birleşen davada ise davalı tarafından müvekkili hakkında 01/07/2013-01/07/2014 dönemi kira parası olarak 55.000 TL'nin tahsili için Yozgat 1. İcra Müdürlüğü'nün 2013/3180 Esas sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığını, davacı kiracının kiralananı 25/09/2013 tarihinde tahliye ettiğini ve tahliye tarihine kadar hesaplanan 12.986,11 TL kira parasından sorumlu olduğunu belirterek kalan alacak miktarı yönünden borçlu olmadığının tespitini istemiştir.

./....

1-Davalı kiralayanın asıl davaya yönelik temyiz itirazlarına gelince;

./....

1-Davalı kiralayanın asıl davaya yönelik temyiz itirazlarına gelince;

Sözleşme hukukuna egemen olan sözleşmeye bağlılık (Ahde Vefa) ilkesi, hukukumuzda da kabul edilmiştir. Bu ilkeye göre, sözleşme yapıldığı andaki gibi aynen uygulanmalıdır. Sözleşme koşulları borçlu için sonradan ağırlaşmış, kararlaştırılan edimler dengesi sonradan çıkan olaylar nedeniyle değişmiş olsa bile borçlu, sözleşmedeki edimini aynen ifa etmelidir.

Sözleşme yapıldığında karşılıklı edimler arasında olan denge, sonradan şartların olağanüstü değişmesiyle büyük ölçüde tarafların biri aleyhine katlanılamayacak derecede bozulabilir. İşte bu durumda sözleşmeye bağlılık ve sözleşme adaleti ilkeleri arasında bir çelişki meydana gelir ve artık bu ilkeye sıkı sıkıya bağlı kalmak adalet, hakkaniyet ve objektif iyi niyet kurallarına aykırı bir durum yaratır. Hukukta bu zıtlık sözleşmenin değişen şartlara uydurulması ilkesi ile giderilmeye çalışılmaktadır.

Tarafların iradelerini etkileyip sözleşmeyi yapmalarına neden olan şartlar daha sonra önemli surette değişmişse, artık taraflar akitle bağlı tutulmazlar. Değişen koşullar karşısında Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesi uyarınca sözleşmenin yeniden düzenlenmesi gerekir. Sözleşmenin edimleri arasındaki dengeyi bozan olağanüstü hallere, savaş durumu, ülkeyi sarsan ekonomik krizler, enflasyon grafiğindeki aşırı yükselmeler, şok devalüasyon, para değerinin önemli ölçüde düşmesi gibi sözleşmeye bağlılığın beklenemeyeceği durumlar örnek olarak gösterilebilir. Akit yapılırken öngörülemeyen değişikliklerin borcun ifasını güçleştirmesi halinde “işlem temelinin çökmesi” gündeme gelir. İşlem temelinin çöktüğünü kabul eden hâkim; duruma göre, alacaklı lehine borçlunun edimini yükseltmeye, borçlu lehine (onun tamamen veya kısmen) akit yapıldığı andaki dengeyi sağlayacak biçimde, edim yükümlülüğünden kurtulmasına karar vermek suretiyle sözleşmeyi değişen şartlara uydurur.

Sözleşmenin yeni durumlara uyarlanması yapılırken önce sözleşmede, daha sonra kanunda, bu hususta intibak (uyarlama) hükümlerinin bulunup bulunmadığına bakılır. Sözleşmede ve kanunda hüküm bulunmadığı takdirde, sözleşmenin değişen hal ve şartlara uydurulmasının gerekip gerekmeyeceği incelenir. Bazen de, sözleşmede olumlu ve olumsuz intibak (uyarlama) kaydı bulunmakla beraber, bu kayda dayanılarak sözleşmenin kayıtla birlikte aynen uygulanmasını talep etmek, Türk Medeni Kanunu'nun 2/2 maddesi hükmü anlamında hakkın kötüye kullanılması anlamına gelebilir.

Böyle bir durumda sözleşmedeki intibak kaydına rağmen edimler arasında aşırı bir oransızlık çıkmışsa uyarlama yine yapılmalıdır. İşlem temelinin çöküşüne ilişkin uyuşmazlıkların giderilmesinde kaynak olarak Türk Medeni Kanunu'nun 1, 2 ve 4.maddelerinden yararlanılacaktır. İşlem temelinin çöktüğünün dikkate alınması dürüstlük kuralının gereğidir. Diğer bir anlatımla durumun değişmesi halinde sözleşmede ısrar etmek dürüstlük kuralına aykırı bir tutum olur. Değişen durumların, sözleşmede kendiliğinden bulunan sözleşme adaletini bozması halinde, taraflar bu haller için bir tedbir almadıklarından, sözleşmede bir boşluk vardır. Bu boşluk, Türk Medeni Kanunu'nun 1. maddesi gereğince sözleşmenin anlamına ve taraf iradelerine önem verilerek yorum ile ve dürüstlük kuralına uygun olarak doldurulur. Bu yönteme o sözleşmenin yorum yoluyla düzeltilmesi veya değişen hal ve şartlara uyarlanması denilir. Uyarlama daha çok ve önemli ölçüde uzun ve sürekli borç ilişkilerinde söz konusu olur.

Sözleşmeye bağlılık ve saygı esastır. Her talep vukuunda sözleşmeyi değişen hal ve şartlara uydurmak mümkün değildir. Aksi halde özel hukuk sistemimizde geçerli olan “irade özgürlüğü”, “sözleşme serbestliği” ve “sözleşmeye bağlılık” ilkelerinden sapma tehlikesi ortaya çıkar. Sözleşmeye müdahale (uyarlama) müessesesi, istisnai, tali (ikinci derecede) ve yardımcı niteliktedir.

../....

Sözleşmeye müdahale için, gerekli olan esaslara gelince; Sözleşme kurulduktan sonra ifası sırasında ortaya çıkan olaylar olağanüstü ve objektif nitelikte olmalıdır. Değişen hal ve şartlar taraflar bakımından önceden öngörülebilir, beklenebilir, olağan ve hesaba katılabilir nitelikte olmamalı veya olaylar öngörülebilir olmakla beraber, bunların sözleşmeye etkileri kapsam ve biçim bakımından bu derece tahmin edilmemelidir.