muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2014/19439, Karar No: 2014/17958, Tarih: 08.12.2014

**17. Hukuk Dairesi         2014/19439 E.  ,  2014/17958 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 22/05/2014

NUMARASI : 2011/438-2014/255

Taraflar arasındaki tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne dair verilen hükmün, süresi içinde davalı Beytullah ve S.. K.. vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği düşünüldü:

-K A R A R-

Davacı vekili; davalılardan E.. M..'ın sevk ve idaresinde olan hizmet aracının diğer davalıların işleteni ve sürücüsü olduğu araçla çarpışması sonucu meydana gelen kazada hizmet aracının hasarlandığını belirterek, 13.562,85 TL hasar bedelinin kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı B.. K.. vekili, kazanın meydana gelmesinde müvekkiline ait aracın sürücüsü olan Selami'nin kusurunun bulunmadığını, tazminat isteminin fahiş olduğunu öne sürerek, davanın reddini savunmuştur.

Davalı S.. K.. ve E.. M.. davanın reddini istemiştir.

Mahkemece; bilirkişi raporu benimsenerek, her iki araç sürücüsünün %50'şer kusurlu ve aracın hasarının 13.500 TL olduğu kabul edilerek davanın kısmen kabulüne, 13.500 TL'nin 27.5.2009 kaza tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte tahsiline karar verilmiş; hüküm, davalı Beytullah ve S.. K.. vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, trafik kazasından kaynaklanan maddi tazminat istemine ilişkindir.

Davacı İ.. B.. vekili jandarma komutanlığına ait araçta meydana gelen hasarın müştereken ve müteselsilen tahsili için kendi araç sürücüsü E.. M.. ile diğer aracın işleteni B.. K.. ve sürücüsü S.. K.. aleyhine dava açmıştır.

818 sayılı BK.'nun 50 ve 51. maddeleri (6098 sayılı TBK. Madde 61 ve 62) ile müteselsil sorumluluk esaslarına göre, davacı idarenin sürücüsü olan E.. M.. davacı aracındaki zararın tamanından, davalı işleten B.. K.. 2918 sayılı KTK.nun 86. maddesi, davalı S.. K.. ise 818 sayılı BK.'nun 41 (6098 sayılı TBK. madde 49) ve devamı maddeleri uyarınca zarardan müteselsilen sorumludurlar.

Müteselsil sorumlulukta kural olarak, borçlulardan her biri, 818 sayılı BK.'nun 141 ve 142. maddelerine (6098 sayılı TBK. madde 162 ve 163) göre, borcun tamamından sorumludur. Nitekim, 2918 sayılı KTK.nun 88/1 maddesinde trafik olayı nedeniyle müteselsil sorumluluk öngörülmüştür. 818 sayılı BK.'nun 146. (6098 sayılı TBK. madde 167) maddesi uyarınca, sorumluluların iç ilişkide kusur oranına göre, birbirlerine rücu hakları da mevcuttur.

Bu durumda, mahkemece davacı aracın sürücüsü zararın tamamından, diğer davalılar ise, %50 oranındaki kendi kusurlarına isabet eden miktardan müteselsilen sorumlu tutulmaları gerekirken, bu durum gözardı edilerek yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

Bu durumda, mahkemece davacı aracın sürücüsü zararın tamamından, diğer davalılar ise, %50 oranındaki kendi kusurlarına isabet eden miktardan müteselsilen sorumlu tutulmaları gerekirken, bu durum gözardı edilerek yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davalı Beytullah ve Selami vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden davalılar B.. K.. ve Selima Kirazcı'ya geri verilmesine, 8.12.2014 günü oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/1819, Karar No: 2011/2620, Tarih: 15.12.2011

**(Kapatılan)23. Hukuk Dairesi         2011/1819 E.  ,  2011/2620 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İcra Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki sıra cetveline şikayet davasının bozma kararına uyularak yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı şikayetin kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde şikayet olunan vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

-K A R A R-

Şikayetçi vekili ...’a ait bağımsız bölümün satışından sonra düzenlenen sıra cetvelinde ilk sıradaki alacaklı ile garameye sokulan Ege Vergi Dairesi’nin alacağının ... Gıda Ür. Turz. San. Tic. Ltd. Şti.'nin vergi borcundan kaynaklandığını, taşınmazın sahibi hakkında geçerli bir takibin bulunmadığını ileri sürerek, vergi dairesinin sıra cetvelinden çıkartılarak, yeniden sıra cetveli düzenlenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Şikayet olunan vekili, şirketin ve ortakların adreslerinde bulunmaması nedeniyle mükellefiyetin re’sen terk edildiğini, ödeme emirlerinin tebliğ edilemediğini ve ihtiyati haciz kararı alındığını, ...’ın şirketin % 90 hissesine sahip olduğunu, hakkındaki takibin devam ettiğini savunarak, şikayetin reddini istemiştir.

İcra Mahkemesi'nce, bozmaya uyularak yapılan yargılama sonrasında, amme alacaklısının hacze iştirak edebilmesi için haczedilen mal paraya çevrilmeden o mal üzerine amme alacağı için kesin haciz konulması gerektiğini, şirketin ortakları hakkında usulüne uygun biçimde girişilmiş bir takibin bulunmadığı, ihtiyati haciz kararının 06.03.2009 tarihinde, dava konusu taşınmazın satışından sonra alındığı, vergi dairesi haczinin kesin nitelikte bulunmadığı, Ege Vergi Dairesi'nin 1. sırada gösterilen sıradan çıkartılması gerektiği gerekçesiyle, sıra cetvelinin iptaline karar verilmiştir.

Kararı, şikayet olunan vekili temyiz etmiştir.

1) Şikayet, hacizde sıra cetvelindeki sıraya ilişkindir. İcra Mahkemesi kararının gerekçesinde "Ege Vergi Dairesi'nin 1. sırada gösterilen sıradan çıkartılması gerektiği sonucuna ulaşılarak..." yazılmasına rağmen hüküm fıkrasında "İzmir 5. İcra Müdürlüğü'nün 2005/2371 sayılı takip dosyasında düzenlenen 09.03.2009 tarihli hacze iştirak ve derece kararının iptaline" yazılmak suretiyle hüküm fıkrası ile gerekçe arasında çelişkiye düşülmesi ve infazda tereddüt yaratacak şekilde hüküm kurulması yerinde görülmemiştir.

Bu durumda, gerekçeli kararla hüküm fıkrasının uyumlu olması gerektiği gözetilerek, HUMK'nun 388 ve HMK'nun 297. maddelerine uygun olarak, açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde hüküm kurulması gerekirken, yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmamıştır.

2) Bozma neden ve şekline göre, şikayet olunan vekilinin diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine gerek görülmemiştir.

Bu durumda, gerekçeli kararla hüküm fıkrasının uyumlu olması gerektiği gözetilerek, HUMK'nun 388 ve HMK'nun 297. maddelerine uygun olarak, açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde hüküm kurulması gerekirken, yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmamıştır.

2) Bozma neden ve şekline göre, şikayet olunan vekilinin diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine gerek görülmemiştir.

SONUÇ:Yukarıda (1) numaralı bentte açıklanan nedenlerle, şikayet olunan vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün, şikayet olunan yararına BOZULMASINA, (2) numaralı bentte açıklanan nedenlerle, diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına, 15.12.2011 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/217, Karar No: 2015/2300, Tarih: 14.04.2015

**1. Ceza Dairesi         2015/217 E.  ,  2015/2300 K.**

**"İçtihat Metni"**

Tebliğname No : 1 - 2014/410347

MAHKEMESİ : Konya 1. Ağır Ceza Mahkemesi

TARİHİ VE NO : 12/03/2013, 2011/484 (E) ve 2013/95 (K)

SUÇ : Tasarlayarak öldürme ve bu suça yardım, kasten yaralama

Toplanan deliller karar yerinde incelenip, sanık maktul karşı kasten öldürme, sanık kasten öldürmeye yardım suçlarının sübutu kabul, oluşa ve soruşturma sonuçlarına uygun şekilde suç nitelikleri tayin, cezaları azaltıcı sebebin niteliği takdir kılınmış, savunmaları inandırıcı gerekçelerle reddedilmiş, sanık hakkında kasten öldürmeye yardım suçundan elde edilen delillerin hükümlülüğe yeter nitelik ve derecede bulunmadığı gerekçeleri gösterilerek mahkemece kabul ve takdir kılınmış, incelenen dosyaya göre verilen hükümlerde bozma nedeni dışında bir isabetsizlik görülmemiş olduğundan, sanık Yusuf müdafiinin vasfa, haksız tahrik bulunduğuna, sanık müdafiinin bir nedene dayanmayan, katılan vekilinin sanık yönünden cezaların az olduğuna, takdiri indirimin uygulanmaması gerektiğine yönelen ve yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle;

A- Sanık hakkında maktule karşı kasten öldürme, katılan karşı kasten yaralama suçlarından kurulan mahkumiyet hükümleri ile sanık hakkında maktule karşı kasten öldürmeye yardım suçundan kurulan beraat hükümlerinin tebliğnamedeki düşünce gibi ONANMASINA,

B- Sanık hakkında maktule karşı kasten öldürmeye yardım suçundan kurulan hükme yönelik temyize gelince;

Oluş ve dosya kapsamına göre, olay tarihinde sanık maktule öldürmesinde ve katılan yaralamasında kullandığı av tüfeğini olay tarihinden 3-4 gün önce evinde saklayan, olay yerine getiren ve olay sırasında sanık işareti ile maktule ve katılanlardan gizleyerek araçtan alıp sanık veren daha sonra da birlikte kaçan sanık eyleminde yardımın ulaştığı boyut ve netice gözetilerek, 15-20 yıl arasında ceza öngören 5237 sayılı TCK'nun 39/2-c maddesinin uygulaması sırasında üst sınırdan ceza tayini yerine yazılı şekilde alt sınırdan hüküm kurulmak suretiyle eksik ceza tayini, Bozmayı gerektirmiş, katılan vekilinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde görüldüğünden, hükmün tebliğnamedeki düşünceye aykırı olarak BOZULMASINA, 14/04/2015 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2024/1877, Karar No: 2024/2332, Tarih: 16.09.2024

**3. Hukuk Dairesi         2024/1877 E.  ,  2024/2332 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/1562 E., 2022/2711 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 20. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2017/174 E., 2020/79 K.

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili; .... Eczanesi sahibi ve mesul müdürü olan davalı tarafından Kuruma fatura edilen Ekim 2012-Aralık 2012 dönemlerine ait reçetelerde inceleme yapıldığını, reçetelerde majistral ilaç yazılmadığı halde sisteme majistral ilaç kaydedildiğini, reçete arkasına majistral tarife bulunmayan sistem çıktısı eklendiğinin tespit edildiğini, 2012 yılı protokolünün (4.3.6.) ve (5.3.9) maddeleri gereği 22 adet reçeteyle ilgili 380.635,58 TL bedelin ve cezai şart olarak 3.995.342,90 TL bedelin aynı protokolün (4.3.7) maddesi gereğince eczacıdan tahsil edilerek 1. kez uyarılmasının uygun görüldüğünü ileri sürerek; şimdilik 10.000,00 TL'nin yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş, ıslah dilekçesi ile dava değerini 4.375.978,48 TL'ye yükseltmiştir.

II.CEVAP

Davalı vekili; 380.635,58 TL reçete bedelinin davalıya ödenmediğini, bu nedenle davacı Kurumun zararının bulunmadığını, cezai şart talebinin keyfi bir tasarrufla tayin edildiğini, toplam reçete bedelinin 380.635,58 TL olduğu halde 3.995.342,90 TL hesaba nasıl ulaşıldığının anlaşılmadığını, 2012 yılı protokolü uyarınca söz konusu reçetelerin sehven düzenlendiğinin eczacı tarafından beyan edilmesi halinde cezai şartın uygulanmaması gerektiğini savunarak, davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

III.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; eczacıların hastalara teslim edilen reçeteleri kuruma fatura etmeden önce kontrollerini gerçekleştirdikten sonra aylık olarak kuruma fatura etmeleri gerektiği, reçete üzerinde yazılmayan ilacın sistem çıktısında görülmesinin eczacı tarafından göz ardı edilemeyecek bir durum olduğu, reçeteye eklenen majistral ilaç tutarlarının yüksek değerde bulunduğu, ekleme işlemi manuel yapıldığından bunun sehven yapılmış olmasının da olağan bir durum olmadığı, 2012 yılı protokolünün (5.3.9.) maddesinin 2019 yılı protokolünde değiştiği, bu değişiklikle reçete bedelinin 5 katı tutarında cezai şart uygulanacağı, davalının eczanesini 2013 yılı Mart ayında kapatmış olmasına rağmen getirilen değişikliğin lehine olduğu, Yargıtay içtihatları da nazara alındığında davalı eczane lehine olan değişikliğin uygulanması gerektiğinden bahisle, davanın kısmen kabulü ile 380.635,58 TL reçete bedeli ile 1.997.671,45 TL cezai şart bedelinin davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

Mahkemesi yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı vekili; 2013 yılında davalı eczanenin faaliyetine son verdiğini, 2019 yılı protokolündeki değişikliklerin somut uyuşmazlıkta uygulanamayacağını, 2012 yılı protokolüne göre ceza verilmesi gerektiğini, bunun yanında ıslah dilekçesi verildiği tarihte henüz 2019 yılı protokolünün yürürlükte olmadığını, sonradan meydana gelen bu değişiklik nedeniyle müvekkili aleyhine vekalet ücreti ve yargılama giderine hükmedilemeyeceğini belirterek, kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

2. Davalı vekili; Mahkemece hüküm altına alınan toplam 1.997.671,45 TL cezai şartın davalının ekonomik mahvına davacının da sebepsiz zenginleşmesine yol açacağını, 2013 yılında eczanenin kapandığını, sözleşme sona erdiği için cezai şartın talep edilemeyeceğini, protokolün 01.02.2012-01.07.2015 tarihleri arasında geçerli olduğunu, davalının meslek icrası için sözleşmeyi mecburen imzaladığını, 2017 yılında açılan dava ile protokol yürürlükten kalktıktan sonra cezai şart talebinde bulunulamayacağını, Mahkemece cezai şartın tamamen kaldırılması veya davalının ekonomik ve mesleki mahvına sebep olacak fahiş cezai şartın indirilmesi ve sembolik hale getirilmesi taleplerini değerlendirilmediğini, davacı Kurumun zarara uğradığına ilişkin soyut beyanının dışında bu ödemenin yapıldığına dair sunduğu bir belge ve beyan olmadığını ileri sürerek, kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; Mahkemece uzman bilirkişilerden oluşan 3 farklı heyetten alınan bilirkişi raporlarının aynı doğrultuda görüş bildirdiği, davalıya ait eczanede değişik tarihli reçetelerde majistral ilaç yazılmadığı halde sisteme majistral ilaç kaydedildiği, reçete arkasına majistral tarife bulunmayan sistem çıktısı eklendiği, birden fazla reçetenin sistem çıktısına manuel olarak majistral ilaç eklenmesinin sehven meydana gelmesinin hayatın olağan akışına uygun bir durum olmadığı, 2019 yılı protokolünde (5.3.9) sayılı maddenin değişikliğe uğradığı, değişikliğin davalı eczacı lehine olduğu, açılan davanın emsal Yargıtay içtihatları gereğince yazılı başvuru kabul edilerek lehe hükümlerin eldeki davada uygulanmasının isabetli olduğu, vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin yargılama sırasında verilen ıslah dilekçesine göre belirlenmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Taraf vekilleri; istinaf sebeplerini tekrarlayarak, kararın bozulmasını istemişlerdir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacı Kurumun sigortalılarına ilaç temin etmek amacıyla imzalanan protokol hükümlerine aykırılık bulunduğu iddiasıyla tahakkuk ettirilen cezai şart ve reçete bedeli alacağının tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. ... Kapsamındaki Kişilerin Türk Eczacıları Birliği Üyesi Eczanelerden İlaç Teminine İlişkin 2012 yılı protokolünün (5.3.9.) maddesi.

2. ... Kapsamındaki Kişilerin Türk Eczacıları Birliği Üyesi Eczanelerden İlaç Teminine İlişkin 2019 Yılı Ek Protokolünün 15 inci maddesiyle değiştirilen 2016 yılı protokolünün (5.3.9.) maddesi.

3. Değerlendirme

Temyizen incelenen kararda belirtilen gerekçeye, özellikle birden fazla reçetenin sistem çıktısına manuel olarak majistral ilaç eklenmesinin sehven gerçekleştirilmesinin hayatın olağan akışına aykırı olmasına göre, taraf vekillerinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370 inci maddesi uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı bakiye temyiz harcının temyiz eden davalıya yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,16.09.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/6005, Karar No: 2011/7414, Tarih: 27.04.2011

**5. Hukuk Dairesi         2011/6005 E.  ,  2011/7414 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi davalı idare vekili yönünden verilen dilekçe ile istenilmiş olmakla dosyadaki belgeler okunup iş anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

-K A R A R-

Dava, kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili istemine ilişkindir.

Mahallinde yapılan keşif sonucu, taşınmazın el koyma günündeki niteliğine göre dava tarihindeki bedelinin, ikisi teknik ve birisi de mahalli bilirkişiden oluşan üç kişilik bilirkişi kurulunca düzenlenen rapor ile tesbit edilmesi ve davalı idareden tahsiline karar verilmesi doğru olduğu gibi, el atılan taşınmaz, dere yatağı içinde kaldığından, 3402 sayılı Kadastro Kanununun 16/C maddesi uyarınca tapudan terkinine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

Davalı idare vekilinin temyiz itirazları yerinde olmadığından usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA, idare harçtan bağışık olduğundan harç alınmamasına, 27.04.2011 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/7607, Karar No: 2020/5971, Tarih: 02.12.2020

**16. Ceza Dairesi         2019/7607 E.  ,  2020/5971 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Ceza Dairesi

İlk Derece Mahkemesi : Şırnak 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 02.10.2017 tarih ve 2017/530 - 2017/396 sayılı kararı

Suç : Silahlı terör örgütüne üye olma

Hüküm : Sanığın TCK'nın 314/2, 3713 sayılı Kanunun 5, TCK'nın 62, 53, 58/9, 63 maddeleri gereğince mahkumiyetine dair istinaf başvurusunun düzeltilerek esastan reddi

Bölge Adliye Mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle;

Temyiz edenin sıfatı, başvurunun süresi, kararın niteliği ve temyiz sebebine göre dosya incelendi, gereği düşünüldü;

Temyiz talebinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi;

Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar, belgeler, tanık beyanları ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede;

Sanığın silahlı terör örgütü üyesi olmak suçundan müdafii yardımından faydalandırılmadan yargılanıp anılan suçtan mahkumiyetine karar verildiği görüldüğünden ceza muhakemesi hukukunda savunmanın ayrılmaz parçası olan “müdafilik” kavramı üzerinde durmak ve sanığa 5271 sayılı CMK'nun 150/3. maddesi uyarınca müdafii atanmasının zorunlu olup olmadığının, bu bağlamda zikredilen yasa maddesinde şart koşulan beş yıllık ceza süresinin, suçun basit hali için öngörülen temel cezaya göre mi yoksa uygulanması zorunlu nitelikli haller ile cezayı ağırlaştırıcı nedenlerin de dikkate alınması suretiyle belirlenecek cezaya göre mi tespit edileceğinin irdelenmesi gerekmektedir.

Adil yargılamanın zımni gerekleri "hakkaniyete uygun yargılama" kavramından hareket ederek saptanmıştır. Bu gereklerden en önemlisi Anayasa'nın 36. maddesinde de açıkça ifade edilmiş olan "savunma hakkı"dır. Ceza yargılamasındaki savunma haklarının güvence altına alınması demokratik toplumun temel bir ilkesidir. Bu sebeple hakkaniyete uygun bir yargılamanın gerçekleştirilmesi için, yargılamanın yürütülmesi sırasında alınan önlemlerin, savunma hakkının yeterince ve tam olarak kullanılması ile uyumlu olması ve bu hakların teorik ve soyut değil, etkili ve pratik olacak şekilde yorumlanması gerekmektedir (Anayasa Mahkemesi B. No: 2013/4784, 7/3/2014, § 32).

Müdafii; şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukatı ifade eder (CMK m. 2/1-c).

Müdafilik ihtiyari veya zorunlu olabilir. 1412 sayılı sayılı CMUK, kişisel savunmada kural olarak isteğe bağlı/ihtiyari müdafilik sistemini benimsemiş, sınırlı hallerde ise kişilerin kendilerini yeterince savunamayacakları ve kamusal bir kurum olan savunmanın zaafa uğrayacağı kabulünden hareketle zorunlu müdafilik sistemini getirmiştir. 5271 sayılı CMK ise zorunlu müdafilik sistemini, istisna olmaktan çıkararak adeta kural haline getirecek şekilde genişletmiştir. (C.G.K. 17/12/2009 t. 2008/1-172 E. 2009/26 K.).

Şüpheli veya sanık soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiinin yardımından yararlanabilir. Müdafiyi kendisi ya da kanuni temsilcisi seçebilir. Müdafii seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi halinde bir müdafi görevlendirilir. Bu haller isteğe bağlı müdafiliktir. Kanunumuz bazı hallerde ise zorunlu müdafiliği benimsemiştir. Bu durum Ceza Genel Kurulunun gündemine de birçok kez gelmiştir.

Ayrıntıları Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 06.12.2016 tarih ve 2016/17-939, 2016/465 sayılı kararında açıklandığı üzere; 1412 sayılı CMUK, kişisel savunmada kural olarak ihtiyari müdafilik sistemini benimsemiş ve sınırlı bazı hallerde zorunlu müdafilik sistemini getirmişken; 5271 sayılı CMK zorunlu müdafilik sistemini, önemli ölçüde genişletmiştir.

5271 sayılı CMK’ya göre; müdafii bulunmayan şüpheli veya sanığın, çocuk, kendini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz olması (CMK’nın 150/2. maddesi), soruşturma veya kovuşturma konusu suçun cezasının alt sınırının beş yıldan fazla hapis cezasını gerektirmesi (CMK’nın 150/3. maddesi), resmi bir kurumda kusur yeteneğinin araştırılması için gözlem altına alınmasına karar verilecek olması (CMK’nın 74/2 maddesi), tutuklama talebiyle mahkemeye sevk edilmesi (CMK’nın 101/3. maddesi), davranışları nedeniyle hazır bulunmasının duruşmanın düzenli olarak yürütülmesini tehlikeye sokacağı anlaşılan sanığın yokluğunda duruşma yapılması (CMK’nın 204/1. maddesinde) ve kaçak sanık hakkında duruşma yapılması (CMK’nın 247/4. maddesinde) hallerinde, şüpheli veya sanığın istemi bulunmasa, hatta açıkça müdafii istemediğini beyan etse bile müdafii görevlendirme zorunluluğu bulunmaktadır.

Adil yargılanma hakkı, Anayasanın 36/1. maddesinde; “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir”, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin “Adil yargılanma hakkı” başlıklı 6/1. maddesinde de; “Herkes davasının, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, adil ve kamuya açık olarak, … görülmesini isteme hakkına sahiptir..” denilerek teminat altına alınmıştır.