muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/3976, Karar No: 2017/9371, Tarih: 13.09.2017

**2. Hukuk Dairesi         2016/3976 E.  ,  2017/9371 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Aile Mahkemesi

DAVA TÜRÜ : Karşılıklı Boşanma

Taraflar arasındaki davanın yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen, yukarıda tarihi ve numarası gösterilen hüküm davacı-karşı davalı erkek tarafından, adli yardım talebi ile birlikte reddedilen kendi davası, kusur belirlemesi, tazminatlar, nafakalar, tedbir nafakasının kaldırılma tarihi ile vekalet ücreti yönünden temyiz edilmekle, evrak okunup gereği görüşülüp düşünüldü:

1-Davacı-karşı davalı erkek temyiz dilekçesinde adli yardım talebinde bulunmuştur. Adli yardıma ilişkin usul ve esaslar 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 334-340. maddelerinde düzenlenmiş olup aynı Kanunun 336/3. maddesine göre adli yardım talebi kanun yollarına başvuru sırasında Yargıtay’a da yapılabilir ve Hukuk Muhakemeleri Kanununun 337/1. maddesi uyarınca da duruşma yapılmaksızın talep hakkında karar verilebilir. Davacı-karşı davalının adli yardım talebini içeren dilekçesi ve dosya kapsamındaki belge ve bilgiler birlikte değerlendirildiğinde; davacı-karşı davalı erkeğin kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken kanun yoluna başvuru giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olduğu kanaatine varıldığından davacı-karşı davalı erkeğin adli yardım talebinin kabulüne karar verilerek, davacı-karşı davalı erkeğin temyiz itirazlarının incelenmesi gerekmiştir.

2-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle, davacı-karşı davalı erkeğe mahkemece kusur olarak yüklenilen "işyerine gelen bayan müşterilerine uygunsuz davranışlarda bulunduğu” vakıasına davalı-karşı davacı kadının dava dilekçesinde dayanmadığının, bu sebeple erkeğe kusur olarak yüklenemeyeceğinin, gerçekleşen diğer vakıalara göre erkeğin boşanmaya sebebiyet veren olaylarda tam kusurlu olduğunun anlaşılmasına göre, yerinde bulunmayan temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun olan hükmün onanmasına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Temyiz edilen hükmün yukarıda gösterilen sebeple ONANMASINA, adli müzaharetden yararlanması sebebiyle başlangıçta alınmamış olan aşağıda yazılı ilam harcı ile temyiz başvuru harcının temyiz edenden alınmasına, işbu kararın tebliğinden itibaren onbeş gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere oybirliğiyle karar verildi. 13.09.2017 (Çrş.)
Yargıtay — Esas No: 2018/4531, Karar No: 2018/10510, Tarih: 24.10.2018

**12. Hukuk Dairesi         2018/4531 E.  ,  2018/10510 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İcra Hukuk Mahkemesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı mahkeme kararının müddeti içinde temyizen tetkiki borçlu tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya mahallinden daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü :

Alacaklı tarafından borçlu aleyhine noterde düzenleme şeklinde borç senedine dayanılarak ilamlı takip başlatılmış olup, borçlu icra mahkemesine başvurusunda; diğer şikayet sebebinin yanı sıra zamanaşımı şikayetinde de bulunmuş, mahkemece faiz itirazı incelenerek fazla kısmın iptaline karar verilmiş, hüküm borçlu tarafından temyiz edilmiştir.

HMK'nun 297/2. maddesi; "Hükmün sonuç kısmında gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında; açık şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi gerekir" hükmünü içermektedir.

Mahkemece, borçlunun şikayet nedenleri arasında bulunan zamanaşımı iddiası da incelenip değerlendirilerek oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken, bu konuda olumlu olumsuz bir karar verilmemesi isabetsizdir.

SONUÇ : Borçlunun temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile mahkeme kararının yukarıda yazılı nedenlerle İİK'nun 366. ve HUMK’nun 428. maddeleri uyarınca (BOZULMASINA), bozma nedenine göre borçlunun sair temyiz itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına, peşin alınan harcın istek halinde iadesine, ilamın tebliğinden itibaren 10 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 24/10/2018 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/1019, Karar No: 2020/507, Tarih: 08.12.2020

**Ceza Genel Kurulu         2017/1019 E.  ,  2020/507 K.**

**"İçtihat Metni"**

Kararı veren

Yargıtay Dairesi : Ceza Genel Kurulu

Mahkemesi :Ceza Dairesi

Sayısı : 3-7

Sanık ... hakkında görevi kötüye kullanma suçundan açılan kamu davasının, kovuşturma şartının gerçekleşmediğinin ve gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması sebebiyle CMK'nın 223/8. maddesi uyarınca düşmesine ilişkin ilk derece sıfatıyla yargılama yapan Yargıtay 5. Ceza Dairesince verilen 17.05.2017 tarihli ve 3-7 sayılı hükmün katılan tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının "Onama" istemli 05.10.2017 tarihli ve 7 sayılı tebliğnamesiyle dosya Ceza Genel Kuruluna gönderilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Temyiz incelemesi yapan Ceza Genel Kurulunca dosya incelenip görüşülerek gereği düşünüldü:

İncelenen dosya kapsamına göre;

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Temyiz incelemesi yapan Ceza Genel Kurulunca dosya incelenip görüşülerek gereği düşünüldü:

İncelenen dosya kapsamına göre;

Sağlık Bakanlığı Teftiş Kurulu Başmüfettişliğince düzenlenen 14.11.2008 tarihli ve 59/8 sayılı ön inceleme raporu ile aynı doğrultudaki 25.11.2008 tarihli ve 20 sayılı kararına göre; katılanın 02.04.2003 tarihli biyografi ve gerekçe formu ile aynı tarihli Makam oluruna dayanan 31.03.2003 tarihli ve 4027 sayılı üçlü kararname ile Burdur İl Sağlık Müdürlüğünden alınarak aynı ilde birinci derece tabip kadrosuna atandığı, Bakanlık Merkez Teşkilatındaki bir alt komisyonda altı ay süreyle geçici olarak görevlendirilmesi işleminin Bakanlık Eski Müsteşarı olan sanığın oluru ile 01.07.2004 tarihli ve 14794 sayılı yazı ile uygun görüldüğü, söz konusu idari işlemin katılana özgü olmadığı, aynı yazıyla katılanın da aralarında bulunduğu çok sayıda personelin geçici olarak görevlendirildiğinin anlaşıldığı, katılanın Burdur İl Sağlık Müdürlüğünden Kastamonu İl Sağlık Müdürlüğüne atanması işleminin Bakan imzası ile 01.12.2004 tarihli ve 187082 sayılı olarak Başbakanlığa gönderildiği, söz konusu işlemin, yazı ekinde bulunan 17.01.2005 tarihli ve 6794 sayılı üçlü kararnameyle biyografi ve gerekçe formunun gerekçe bölümündeki "Adı geçenin bilgi ve tecrübelerinden faydalanılmak üzere bu göreve tayini uygun görülmüştür." ifadesine dayanılarak yapıldığı, işlemin Bakanlığın insan gücünün hizmet gereklerine uygun olarak planlama görevi kapsamında değerlendirilebilecek bir idari tasarruf olduğu, katılanın Burdur İl Sağlık Müdürlüğü görevinden alınarak Burdur birinci derece tabip kadrosuna atanması işleminin 28.02.2006 tarihli ve 7886 karar sayılı üçlü kararname ile gerçekleştirildiği, idari işlemin sanığın parafı ve Bakan imzasıyla 30.01.2006 tarih ve 24202 sayılı olarak Başbakanlığa gönderildiği, yazı ekindeki biyografi ve gerekçe formuna dayanılarak ve müfettiş raporundaki "Bir daha idarecilik görevi verilmemek üzere Burdur Sağlık Müdürlüğü görevinden alınması gerektiği…" önerisi doğrultusunda yapıldığının görüldüğü, incelenen belgeler ve alınan ifadeler ışığında, katılanın 2003 yılında Burdur İl Sağlık Müdürlüğü görevinden alınması işlemi sonrasındaki iki görevden alma işleminin Bakanlık Merkez Teşkilatında geçici görevlendirme ve başka bir il sağlık müdürlüğüne atama nedeniyle yapıldığı, son görevden alma işlemine ise müfettiş raporlarında bildirilen önerilerin yerine getirilmesi amacıyla karar verildiği, tüm bu işlemlerin hizmet gereklerinin yerine getirilmesi ve müfettiş raporlarının uygulanması gibi gerekçelerinin olduğu göz önünde bulundurulduğunda, Sağlık Bakanlığı Eski Müsteşarı olan sanığın, katılanın görevine iadesine ilişkin olarak mahkemelerin verdiği kararları geçersiz kılmak şeklinde bir sorumluluğunun bulunmadığı anlaşılmakla sanık hakkında 4483 sayılı Kanun'un 6. maddesi uyarınca soruşturma izni verilmemesi gerektiği sonucuna ulaşıldığı,

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca sanığın yasama dokunulmazlığının kaldırılması istemine ilişkin Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğüne hitaben yazılan 17.03.2009 tarihli ve 2008/164 sayılı müzekkere içeriğine göre; Danıştay 1. Dairesinin 21.01.2009 tarihli ve 1554-126 sayılı kararıyla Burdur İl Sağlık Müdürü olarak görev yapan katılanın başka bir göreve atanmak üzere 31.03.2003 tarihli ve 4027 sayılı müşterek kararnameyle görevinden alınarak 02.04.2003 tarihli ve 3685 sayılı Bakanlık işlemiyle Burdur Devlet Hastanesi tabipliğine atandığı, bu işlemlerin iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle açılan davalarda Antalya İdare Mahkemesince verilen 31.03.2004 tarihli ve 417-562 esas sayılı kararlarla her iki işlemin de yürütülmesinin durdurulması üzerine katılanın görevine iade edildiği, ancak katılanın görevine başladığı 11.06.2004 tarihinde sanık tarafından imzalanan olur ile altı ay süreyle geçici olarak Sağlık Bakanlığında görevlendirildiği, yapılan bu işlemin yargı kararlarını etkisiz kıldığı, bu geçici görevlendirme işleminin iptali ve yürütülmesinin durdurulması istemiyle açılan davada Antalya 1. İdare Mahkemesi tarafından verilen 28.07.2004 tarihli ve 871 sayılı kararla yürütmenin durdurulması üzerine katılanın görevine iade edildiği, ancak 17.01.2005 tarihli ve 6794 sayılı müşterek kararnameyle bu kez Kastamonu İl Sağlık Müdürlüğüne atandığı, bu işlemin iptali ve yürütülmesinin durdurulması istemiyle açılan davada Kastamonu İdare Mahkemesince verilen 14.02.2005 tarihli ve 217 sayılı yürütmenin durdurulması kararı üzerine katılanın görevine iade edildiği, kısa bir süre sonra 28.02.2006 tarihli ve 7866 sayılı müşterek kararnameyle yeniden görevinden alınan katılanın bu işlemin iptali ve yürütülmesinin durdurulması istemiyle açtığı davada Isparta İdare Mahkemesince verilen 06.08.2007 tarihli ve 1786-1028 sayılı kararla işlemin iptal edildiği, söz konusu kararda katılanın Burdur İl Sağlık Müdürü olarak görev yapmaktayken başka bir göreve atanmak üzere 31.03.2003 tarihli müşterek kararnameyle görevinden alınmasıyla başlayan süreçte Antalya İdare Mahkemesince 31.03.2004 tarihli ve 417-562 sayılı kararla verilen yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararları etkisiz kılmaya yönelik olarak ısrarla işlemler tesis edildiği belirtilerek sanık hakkında soruşturma yapılması için izin verildiği,

Yapılan soruşturma sırasında Yüksek Seçim Kurulunun 30.07.2007 tarihli ve 26598 sayılı Birinci Mükerrer Resmî Gazete'de yayımlanan ilanına göre sanığın 22.07.2007 tarihinde yapılan 23. Dönem Milletvekili Genel Seçiminde Adana'dan Adalet ve Kalkınma Partisi Milletvekili olarak Yasama Organına seçildiğinin anlaşıldığı, sanık hakkında görevde yetkiyi kötüye kullanmak suçundan iddianame düzenlenebilmesi ve yargılanabilmesi için Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 83/2. maddesi gereğince TBMM tarafından isnat edilen suçtan yasama dokunulmazlığının kaldırılmasının gerektiği, bu nedenle Adana Milletvekili olan sanığın yasama dokunulmazlığının kaldırılması için dosyanın Başbakanlık aracılığıyla TBMM Başkanlığına sunulmasının talep edildiği,

Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün 20.06.2016 tarihli ve 39658 sayılı yazısına göre; Başbakanlık Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğünün 10.06.2016 tarihli ve 7109 sayılı yazısı ekinde bulunan Sağlık Bakanlığı Eski Müsteşarı ve Adana Milletvekili olan sanık hakkındaki yasama dokunulmazlığının Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 83. maddesi uyarınca kaldırılması istemiyle düzenlenen ilgi sayılı fezleke ve ekindeki evrakın 08.06.2016 tarihli ve 29736 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 20.05.2016 tarihli ve 6718 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun kapsamında işlem yapılmak üzere iade edildiği,

T.C. Sağlık Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğünce tanzim edilen 25.04.2017 tarihli ve 82040698/641.04/ sayılı müzekkere içeriğine göre; 2451 sayılı Bakanlıklar ve Bağlı Kuruluşlarda Atama Usulüne İlişkin Kanun'un 2. maddesinde, (2) sayılı cetvelde gösterilen unvanları taşıyan görevlere müşterek kararla atama yapılacağının bildirildiğinin ve (2) sayılı cetvelde İl İdare Şube Başkanlarına yer verildiği, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasında Bakanlıkların kuruluş kanunlarına göre illerde lüzumu kadar teşkilat bulunacağının ve bu teşkilatın her birinin başında bulunanların il idare şube başkanı olduğunun hükme bağlandığı, dolayısıyla İl Sağlık Müdürünün, Sağlık Bakanlığının İl Teşkilatının başında "İl İdare Şube Başkanı" olarak bulunduğu cihetle 2451 sayılı Kanun’un (2) sayılı cetvelinde sayılan unvanlı kişilerden olduğu, diğer taraftan, "Daire Başkanlığı" kadrosu ve unvanının Sağlık Bakanlığı merkez teşkilatında; "İl Sağlık Müdürü", kadro ve unvanının ise taşra teşkilatında yer aldığı, Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkındaki 27.09.1984 tarihli ve 3046 sayılı Kanun'un 15. maddesinde sayılan aynı hiyerarşik düzen içinde yer almamaları nedeniyle Daire Başkanı ile İl Sağlık Müdürü arasında hiyerarşik bir karşılaştırmanın mümkün olmadığı, İl Sağlık Müdürü unvanının 2451 sayılı Kanun'un Ek-2 sayılı cetvelinde belirtilen unvanlar arasında olduğunun bildirildiği,

Katılan ... soruşturma evresinde; 2003 yılında Burdur İl Sağlık Müdürü olarak görev yaptığı sırada başka bir göreve atanmak üzere üçlü kararname ile görevden alındığını, akabinde de Burdur Devlet Hastanesinde hekim olarak görevlendirildiğini, görevden alma işlemine karşı Antalya İdare Mahkemesine açtığı davada önce yürütmeyi durdurma, daha sonra iptal kararı verildiğini, bu yargı kararına istinaden Burdur İl Sağlık Müdürü olarak 11.06.2004 tarihinde tekrar göreve başladığını, göreve başladıktan çok kısa bir süre sonra altı ay süre ile geçici olarak Sağlık Bakanlığında kurulan bir komisyonda görevlendirildiğini, bu görevlendirme işlemine karşı yine Antalya İdare Mahkemesine açtığı davada önce yürütmeyi durdurma, ardından da iptal kararı verildiğini, bu yargı kararına istinaden tekrar Burdur İl Sağlık Müdürlüğü görevine iade edildiğini, kısa bir süre sonra üçlü kararname ile başka bir göreve atanmak üzere tekrar görevden alındığını, devamında Burdur’un en uzak ilçesi olan Altınyayla'da bir sağlık ocağına tabip olarak atandığını, bu işleme karşı Antalya İdare Mahkemesine açtığı davanın Isparta İdare Mahkemesine nakledildiğini, Isparta'da yapılan yargılama sonucunda atama işleminin iptaline karar verildiğini, bu yargı kararı gereği yeniden Burdur İl Sağlık Müdürü olarak göreve başladığını, aradan bir süre geçtikten sonra yine üçlü kararname ile bu sefer Kastamonu İl Sağlık Müdürü olarak atandığını, bu işleme karşı Kastamonu İdare Mahkemesine açtığı davada önce yürütmenin durdurulması, sonra ise işlemin iptaline karar verildiğini, yürütmenin durdurulması kararı gereği Burdur İl Sağlık Müdürü görevine iade edildiğini, göreve başladıktan sonra yine üçlü kararname ile başka bir yere atanmak üzere görevden alındığını, akabinde Burdur ili Bucak ilçesi Ürkütlü Sağlık Ocağında hekim olarak gönderildiğini, bu işlemin iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemi ile Isparta İdare Mahkemesine dava açtığını, Mahkemece önce yürütmenin durdurulması, ardından da iptal kararı verildiğini, yargı kararı doğrultusunda tekrar Burdur İl Sağlık Müdürlüğü görevine döndüğünü, bu görevden alma işlemlerinin şikâyette bulunduğu 2008 yılına kadar sürdüğünü, haksız ve hukuka aykırı atama ve bu işlem süreçlerinde görev alan Sağlık Bakanlığı Eski Müsteşarı sanık ... hakkında şikâyetçi olduğunu,

Yargılama evresinde ise; aşamalarda vermiş olduğu ifadelerini tekrar ettiğini, ekleyeceği başkaca bir hususun olmadığını, sanıktan şikâyetçi olduğunu ve davaya katılmak istediğini,

Beyan etmiştir.

Sanık ... soruşturma evresindeki yazılı beyanında; katılanın görevden alınması işlemlerinin tamamının üçlü kararnamelerle gerçekleştiğini, imzasının bulunduğu geçici görevlendirme onayında salt katılana özel değil, onlarca kişiye yönelik aynı işlemin yapıldığını, suç kastıyla hareket etmediğini, katılanın ısrarla görevden alındığı iddiasının yersiz ve mesnetsiz olduğunu, yargı kararını etkisiz kılma kastının bulunmadığını,

Beyan etmiştir.

Sanık ... soruşturma evresindeki yazılı beyanında; katılanın görevden alınması işlemlerinin tamamının üçlü kararnamelerle gerçekleştiğini, imzasının bulunduğu geçici görevlendirme onayında salt katılana özel değil, onlarca kişiye yönelik aynı işlemin yapıldığını, suç kastıyla hareket etmediğini, katılanın ısrarla görevden alındığı iddiasının yersiz ve mesnetsiz olduğunu, yargı kararını etkisiz kılma kastının bulunmadığını,

Yargılama evresinde ise; katılanın şikâyeti üzerine hakkında düzenlenen iddianamedeki suçlamayı kabul etmediğini, zira görevi sırasında yaptığı işlemlerde her zaman Devlet Memurları Kanunu ve ilgili mevzuatın gereklerine uygun olarak hareket ettiğini, müsteşar olarak üçlü kararname üzerinde bir yetkisinin bulunmadığını, bu işlemin aksini uygulamasının da söz konusu olamayacağını, ayrıca katılanın 23.04.1981 tarihli ve 2451 sayılı Bakanlıklar ve Bağlı Kuruluşlarda Atama Usulüne İlişkin Kanun'a ekli (1) ve (2) sayılı Cetvellerde gösterilen unvanlardan birini taşıdığını, hakkında yapılan işlemlerle ilgili 6552 sayılı İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanun'un 97. maddesi ile İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinde değişiklik yapıldığını, anılan unvanları taşıyanlarla ilgili mahkeme kararlarının uygulanmaması veya geç uygulanmasıyla ilgili olarak ceza soruşturması ve kovuşturması yürütülemeyeceği hükmünün bulunduğunu, suç tarihinden sonra yürürlüğe giren bu hükmün lehine olduğunu,

Savunmuştur.

Suç haberinin alınmasıyla birlikte, soruşturmanın mecburiliği ilkesi uyarınca soruşturma resen başlatılır ve yürütülür. Soruşturma sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususuna yeterli şüphe oluşturursa kamu davası açılır. Bazı hâllerde ise soruşturmanın veya kovuşturmanın başlatılması veya belirli muhakeme işlemlerinin yapılması birtakım koşulların gerçekleşmesine veya engellerin bulunmamasına bağlı tutulmuş olabilir. Ceza muhakemesinin yürüyüşüne etki eden bu şartlara muhakeme şartları denir. Muhakeme şartlarının yokluğu, şartın özelliğine göre soruşturmanın başlamasını, suç isnadını, dava açılmasını, davanın ilerlemesini veya hüküm verilmesini engelleyebilir (Nur Centel - Hamide Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta Yayıncılık, 13. Bası, s. 636-637).

Muhakeme şartları çeşitli biçimlerde sınıflandırılabilir. Bu şartlar, bir olgu biçiminde veya somut bir işlem şeklinde ortaya çıkabilir. Örneğin sanığın ölümü veya suçun zamanaşımına uğraması bir olgu şeklinde ortaya çıkan şartlardır. Şikâyet, dokunulmazlıkların kaldırılması, aynı konuda aynı fail hakkında verilmiş bir kesin hüküm bulunması veya bir davanın görülmekte olması ise bir işlem şeklinde ortaya çıkan muhakeme şartlarıdır (Centel - Zafer, s. 638-639).

Muhakeme şartları çeşitli biçimlerde sınıflandırılabilir. Bu şartlar, bir olgu biçiminde veya somut bir işlem şeklinde ortaya çıkabilir. Örneğin sanığın ölümü veya suçun zamanaşımına uğraması bir olgu şeklinde ortaya çıkan şartlardır. Şikâyet, dokunulmazlıkların kaldırılması, aynı konuda aynı fail hakkında verilmiş bir kesin hüküm bulunması veya bir davanın görülmekte olması ise bir işlem şeklinde ortaya çıkan muhakeme şartlarıdır (Centel - Zafer, s. 638-639).

Muhakeme şartlarının kişiye veya olaya ilişkin olmalarına göre sınıflandırılması da mümkündür. Örneğin, kusur yeteneğinin bulunmaması, akıl hastalığı ve ölüm kişiye ilişkin özelliklerdir ve bu nedenle kişisel muhakeme şartları olarak da adlandırılabilir. Suçun zamanaşımına uğramış olması veya şikâyetin gerçekleşmemesi ise olaya ilişkindir (Centel - Zafer, s. 639).

Yine bazı muhakeme şartları genel, bazıları ise özel, başka bir ifadeyle sadece belirli suç tipleri için geçerli olabilir. Örneğin şikâyet, yalnızca kanunda belirtilen suçların soruşturulması ve kovuşturulması için öngörülmüş bir şarttır. Buna karşılık, zamanaşımı ve kesin hükmün bulunmaması genel nitelikteki şartlardır.

Muhakeme şartlarını, etkilerini gösterdikleri muhakeme aşamasına göre sınıflandırmak da mümkündür. Bu açıdan, bazı şartların varlığı veya yokluğu sadece davanın açılmasından sonra önem taşırken, bazılarının varlığı veya yokluğu soruşturmanın başlayabilmesi veya devam edebilmesi için önemlidir. Örneğin, sanığın hazır olması, kamu davası açıldıktan sonra duruşma evresinde bulunması gereken bir şarttır. Ancak, zamanaşımının geçmemiş olması soruşturmanın ve kovuşturmanın her aşamasında aranan bir şarttır. Bu sınıflandırma biçimlerine göre muhakeme şartlarına yargılama koşulları, dava şartları veya kovuşturma şartları da denilmektedir (Centel - Zafer, s. 639).

Bir hususun muhakeme şartı olduğu, kanun koyucu tarafından açıkça belirtilmiş olmalıdır. Kanun koyucunun açıkça muhakeme şartı olarak göstermediği bir hususu muhakeme şartı saymak mümkün değildir (Centel - Zafer, s. 638).

Muhakeme şartlarının varlığı veya yokluğu soruşturmanın başlamasından hükmün kesinleşmesine kadar muhakemenin her aşamasında resen araştırılır.

5271 sayılı Ceza Muhakemeleri Kanunu'nun 223. maddesinin sekizinci fıkrası uyarıca soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması hâllerinde davanın düşmesine karar verilir.

Yapılan açıklamalardan sonra "İdari yargı kararlarının sonuçları", "Anayasa Mahkemesince verilen iptal kararlarının geriye yürümezliği" ve "Zaman bakımından uygulama" ile ilgili düzenlemeler ile "Hemen ve derhal uygulanma" ilkesi üzerinde kısaca durulmasında yarar bulunmaktadır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Kararların sonuçları" başlıklı 28. maddesinin birinci fıkrası, suç tarihinde;