muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2014/166, Karar No: 2014/514, Tarih: 25.11.2014

Usul kanunumuzun ayrıntılarına bakıldığında 4. kısımda koruma tedbirleri bulunmaktadır. Koruma tedbirleri yakalama, gözaltı, tutuklama, adli kontrol, arama, el koyma, iletişimin denetlenmesi, gizli soruşturmacı görevlendirilmesi, teknik araçla izleme olarak bölümlere ayrılmıştır. Bu tedbirler kural olarak ceza muhakemesinin soruşturma aşamasında yapılan işlemlerdir ve hakimin dahil olduğu işlemler de mahkeme tarafından verilen hüküm niteliğinde olmayıp, yani mahkeme kararı olmayıp hakim kararlarıdır. Her ne kadar bu tedbirlerle ilgili hakimin verdiği kararlar mahkeme kararı gibi algılansa da hakim de (Sulh Ceza Mahkemesi Hakimi) C.Savcısı gibi soruşturma süjesi olarak karar vermektedir. Nasıl ki, C.savcısının verdiği kararlar bazı durumlarda hatalı olabiliyorsa talep üzerine hakimin verdiği kararlar da hatalı olabilir ve kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıklarından doğruluğu soruşturma akabinde dava açılmışsa işte o zaman mahkeme tarafından değerlendirilecektir ve usullere riayet edilmemiş ise mahkemece davadaki ve dosyadaki gerekli yerini alacaktır. Örneğin, C.Savcılığı tarafından yapılan el koyma işlemi kanundaki hakim onayına sunulma süreleri geçtikten sonra onaya sunulması ve hakim kararı ile el koyma işleminin süre yönünden reddedilmesi gerekirken hatalı olarak onaylanması halinde gerek C.Savcılığı, gerekse soruşturma hakimi tarafından hukuka uygun olmayan şekilde delil elde edilmiş olacaktır. Mahkememiz de iddianamenin kabulü ile sonlanan soruşturma aşamasında C.Savcısı ve soruşturma işlemi yapan hakim tarafından verilen kararlar sonucu elde edilen delillerin hukuki yollarla elde edilen deliller olup olmadığını incelemiştir. Bunu yapma görevi mahkemeye Türk Milleti adına Anayasa ve kanunlar tarafından tanınmıştır. Bu nedenlerle beraat kararını bozan Yargıtay Dairesi'nin esasen bu noktada hatalı yorumda bulunduğu kanaati oluşmuştur.

Soruşturma aşamasında yapılan işlemlerin, yargılamasız şekilde hükme aktarılması yargılamadan infaz anlamına geleceği gibi mahkemeyi soruşturma sürecinin bir aracı haline getirir. Bu bağlamda olaya yaklaşıldığında usulsüz olduğu sabit olan arama kararı üzerine yapılan aramada bulunan tesadüfi deliller niteliğindeki eşya hakkındaki (CMK.m.138) elkoyma işleminin onanmasının arama işlemine de şamil kılınması düşünülmemelidir. Zira değinilen nitelikteki arama işlemi usule göre onaylanamayan işlemlerdendir. Bu nedenle bu işlemin akibeti kovuşturma aşamasında mahkemece değerlendirilecektir...” gerekçesi ile ilk hükümde direnilmesine karar vermiştir.

Bu hükmün de o yer Cumhuriyet savcısı tarafından temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının “bozma” istekli 14.03.2014 gün ve 230254 sayılı tebliğnamesi ile Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Bu hükmün de o yer Cumhuriyet savcısı tarafından temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının “bozma” istekli 14.03.2014 gün ve 230254 sayılı tebliğnamesi ile Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Sanığın 6136 sayılı Kanuna aykırılık suçundan beraatine karar verilen olayda, Özel Daire ile yerel mahkeme arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlıklar;

1- Cumhuriyet savcısının yazılı arama emri uyarınca sanığın evinde yapılan adli aramanın hukuka uygun olup olmadığı,

2- Hukuka uygun olmadığının belirlenmesi halinde, aramada elde edilen maddi delil dışında dosyada yer alan diğer delillerin somut olayda mahkûmiyet için yeterli olup olmadığı,

Noktalarında toplanmaktadır.

İncelenen dosya kapsamından;

Bozdoğan Jandarma Komutanlığınca sanık ...'ın evinde esrar bulundurduğu yönünde ihbar olduğunun belirtilmesi üzerine Cumhuriyet Savcılığının arama kararı verilmesi yönündeki talebiyle evrakın gönderildiği Bozdoğan Sulh Ceza Mahkemesince 05.11.2010 tarihinde Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliğinin 5, 6 ve 7. maddelerine göre mâkul şüpheyi içermediği gerekçesiyle arama, muhafaza altına alma ve elkoyma talebinin reddine karar verildiği,

Cumhuriyet savcısı tarafından bu karara karşı itiraz kanun yoluna başvurulmaksızın, bir gün sonra 06.11.2010 tarihinde uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçları nedeniyle gecikmesinde sakınca bulunduğundan bahisle yazılı arama emri verildiği, arama emrinin ekinde sanıkla ilgili ihbar tutanağı ile ekonomik ve sosyal durum araştırma tutanağının yer aldığı,

05.11.2010 tarihli araştırma tutanağında; sanığın maddi durumunun geçmiş yıllara nazaran zayıf olduğu, kendi halinde fidan satarak ve balıkçılık yaparak geçimini sağladığı, fakat son 6-7 aydır durumunda gözle görülür değişmeler olduğu, oğlu Yılmaz Gülhan isimli şahsa Fort Transit marka kapalı kasa kamyonet aldığı, oğlunun balıkçılık yapmaya başladığı, giyim kuşamının eskisine nazaran daha temiz ve yeni olduğu, ayrıca haftanın 3-4 gecesi alkollü yerlerde içki içip yemek yediği, böylelikle hal ve hareketlerinde değişmeler fark edildiğinin belirtildiği,

İhbar tutanağında; 05.11.2010 günü saat 16.00 sıralarında görevlileri arayan bir erkek şahsın Kemer Köyünden Fidancı Hasan ismindeki şahsın eski evinin girişinde sağ tarafta bulunan döşeme tahtalarının altında çuval içinde ve toprağa gömülü bir şekilde esrar bulundurduğu ve adı geçenden bir şahsın 250 gram esrar aldığını bildirmesi üzerine telefon görüşmesinin sonlandırıldığı bilgilerinin yer aldığı,

Sulh Ceza Mahkemesince bir gün önce arama talebi reddedilmiş olduğu halde, 05.11.2010 tarihli ihbar ve araştırma tutanakları esas alınarak Cumhuriyet savcısınca verilen yazılı arama emri uyarınca sanığın evinde arama yapıldığı,

Sulh Ceza Mahkemesince bir gün önce arama talebi reddedilmiş olduğu halde, 05.11.2010 tarihli ihbar ve araştırma tutanakları esas alınarak Cumhuriyet savcısınca verilen yazılı arama emri uyarınca sanığın evinde arama yapıldığı,

Olay yeri görgü ve tespit tutanağında, 05.11.2010 günü saat 16.00 sıralarında Jandarma Komutanlığını arayan erkek bir şahsın ...'ın evinde kubar esrar olduğu bilgisini vermesi üzerine, 06.11.2010 günü Cumhuriyet Başsavcılığının 2010/990 soruşturma sayılı yazılı arama emrine dayanılarak saat 12.00 de sanığın evine gidildiği, sanığın zeytin toplamaya gitmiş olduğu ve evinde 24 yaşındaki oğlu Yılmaz Gülhan'ın bulunduğu, oğlunun arama yapabileceklerini beyan etmesi üzerine yapılan aramada esrar ya da başka bir uyuşturucu veya uyarıcı maddeye rastlanmadığı, 6136 sayılı Kanuna göre yasak niteliği haiz kurusıkıdan çevrilme tabanca ve şarjörü ile 25 adet ses fişeği ve 4 adet MKE marka fişeğin ele geçtiği açıklamalarının bulunduğu,

Aynı gün Bozdoğan Sulh Ceza Mahkemesince 2010/169 Değişik iş sayı ile arama ve elkoyma işlemlerinin onaylanmasına karar verildiği,

Sanığın 6136 sayılı Kanunun 13/3. maddesi uyarınca cezalandırılması talebiyle açılan kamu davasının yargılaması sonucunda, yerel mahkemece arama kararının usulüne uygun bulunmadığı kabul edilerek, hukuka uygun delil mevcut olmadığından bahisle beraat kararı verildiği,

Anlaşılmaktadır.

1953 doğumlu ve sabıkasız olan sanık soruşturma aşamasında; arama sonucunda ele geçen tabancanın babasından kaldığını, düğünlerde kullanıldığını ve gerçek olmadığını söylerken, yargılama aşamasında; bir komşusunun aralarındaki husumet nedeniyle kendisi ile ilgili ihbarda bulunmuş olabileceğini, gereksiz yere şikâyet edilmesi sonucunda evinde esrar bulundurma iddiasıyla arama yapıldığını, babasından kalma av tüfeği ile oğlu tarafından satın alınan ve bozuk olan kurusıkıdan çevrilme tabancanın bulunduğunu, hayatı boyunca hiç esrar kullanmadığını ve evinde de bulundurmadığını savunmuştur.

1-) Cumhuriyet savcısının yazılı arama emri uyarınca sanığın evinde yapılan adli aramanın hukuka uygun olup olmadığı:

Esas itibarıyla soruşturma ve kovuşturma işlemleri, gerçekleştirildiği tarihte yürürlükte bulunan usul kurallarına uygun olmalıdır. Bu bakımdan, somut olaydaki aramanın hukuka uygun olup olmadığı hususu, işlemin gerçekleştirildiği tarihte yürürlükte bulunan hükümler gözetilmek suretiyle belirlenmelidir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın "Cumhuriyetin nitelikleri" başlıklı 2. maddesinde; "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir",

"Temel hak ve hürriyetlerin niteliği" başlıklı 12. maddesinde; "Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir",

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın "Cumhuriyetin nitelikleri" başlıklı 2. maddesinde; "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir",

"Temel hak ve hürriyetlerin niteliği" başlıklı 12. maddesinde; "Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir",

"Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" başlıklı 13. maddesinde; "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz",

“Özel Hayatın Gizliliği” başlıklı 20. maddesinde;

“Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.

Milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin üstü, özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hakimin onayına sunulur. Hakim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar.

Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir”,

"Konut dokunulmazlığı" başlıklı 21. maddesinde de; "Kimsenin konutuna dokunulamaz. Milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin konutuna girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hakimin onayına sunulur. Hakim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar",

"Suç ve cezalara ilişkin esaslar" başlıklı 38. maddesinin 6. fıkrasında ise; "Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular, delil olarak kabul edilemez",

Hükümlerine yer verilmiştir.

Anayasa'nın 90. maddesine 07.5.2004 tarih ve 5170 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle "Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır" cümlesi eklendiğinden, aramaya ilişkin olup ülkemiz yönünden de geçerliliği bulunan uluslararası sözleşmelerin de gözden geçirilmesi gerekmektedir.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin “Özel hayatın ve aile hayatının korunması” başlıklı 8. maddesinde;

“1. Her şahıs hususi ve ailevi hayatına, meskenine ve muhaberatına hürmet edilmesi hakkına maliktir.

2. Bu hakların kullanılmasına resmi bir makamın müdahalesi demokratik bir cemiyette ancak milli güvenlik, amme emniyeti, memleketin iktisadi refahı, nizamın muhafazası, suçların önlenmesi, sağlığın veya ahlâkın ve başkasının hak ve hürriyetlerinin korunması için zaruri bulunduğu derecede ve kanunla derpiş edilmesi şartıyla vuku bulabilir”,

Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesinin “Mahremiyet hakkı” başlıklı 17. maddesinde;

“1. Hiç kimsenin özel ve aile yaşamına, konutuna veya haberleşmesine keyfi veya hukuka aykırı olarak müdahale edilemez; onuru veya itibarı hukuka aykırı saldırılara maruz bırakılamaz.

2. Herkes bu tür saldırılarak veya müdahalelere karşı hukuk tarafından korunma hakkına sahiptir”,

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 12. maddesinde ise;

“Hiç kimse özel hayatı, ailesi meskeni veya yazışması hususlarında keyfi karışmalara şeref ve şöhretine karşı tecavüzlere maruz kalamaz. Herkesin bu karışma ve tecavüzlere karşı kanun ile korunmaya hakkı vardır” hükümleri yer almaktadır.

Bu düzenlemeler ile herkesin özel - aile hayatı, konutu ve haberleşmesi koruma altına alınarak, bu haklara getirilecek sınırlamaların sebep ve ölçülerinin de kanunla düzenleneceği belirtilmiştir.

Ceza muhakemesi, Anayasa ve sözleşmelerle koruma altına alınan yukarıda yer verilen hak ve hürriyetlere müdahaleyi haklı kılan bir amaç olarak kabul edilmektedir. Ancak ceza muhakemesinde maddî gerçek araştırılırken Anayasa ve Sözleşmedeki ilkeler ışığında öngörülmüş hukuk kurallarına uygun davranılacak, kanunla yapılacak sınırlamalar Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırılık oluşturulmayacaktır.

Bu genel açıklamalardan sonra uyuşmazlık konusu muhakeme işlemi olan arama kavramı üzerinde durulması ve adli aramaya ilişkin hükümlerin gözden geçirilmesinde yarar bulunmaktadır.

Bu genel açıklamalardan sonra uyuşmazlık konusu muhakeme işlemi olan arama kavramı üzerinde durulması ve adli aramaya ilişkin hükümlerin gözden geçirilmesinde yarar bulunmaktadır.

Gizli, saklı olan bir şeyin ortaya çıkarılması için yürütülen bir faaliyet olan arama, Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlüğünde, "arama işi, taharri" ve "sanığın yakalanması ve suç belgelerinin elde edilmesi için bir kimsenin evinde, işyerinde, üzerinde veya eşyasında yapılan araştırma işlemi" şeklinde tanımlanmıştır. (Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2009, s.113)

Hukukumuzda da arama genel olarak; suç delillerinin elde edilmesi, suçların işlenmesinin önüne geçilmesi, şüpheli, sanık ya da hükümlünün yakalanması amacıyla belirli yerlerde, şüpheli, sanık ya da üçüncü kişinin konutunda, işyerinde, ona ait diğer yerlerde, eşyasında ya da üzerinde yapılan araştırma işlemi olarak tanımlanmaktadır.

Amacına göre ise; suçların önlenmesine yönelik yapılan ve suç şüphesi altında olmayan kişilerle ilgili olan önleme araması, ceza muhakemesinin gayesine erişilmesi maksadıyla suç delillerinin elde edilmesi ya da suçlunun tespitine yönelik olarak suç işlediğinden şüphelenilen kişinin ya da üçüncü bir kişinin planlı bir şekilde aranması olan adli arama olmak üzere iki farklı kategoride mütalaa edilmektedir.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Birinci Kitap, "Koruma Tedbirleri" başlıklı Dördüncü Kısımda, "Arama ve elkoyma" başlıklı Dördüncü Bölümde düzenlenen "Şüpheli veya sanıkla ilgili arama" başlıklı 116. maddesi arama işleminin yapıldığı tarihte; “Yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe varsa; şüphelinin veya sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir”,

"Arama kararı" başlıklı 119. maddesi ise; "(1) Hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlileri arama yapabilirler. Ancak, konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama, hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yapılabilir. Kolluk amirinin yazılı emri ile yapılan arama sonuçları Cumhuriyet Başsavcılığına derhal bildirilir.

(2) Arama karar veya emrinde;

a) Aramanın nedenini oluşturan fiil,

b) Aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya diğer yerin adresi ya da eşya,

c) Karar veya emrin geçerli olacağı zaman süresi,

Açıkça gösterilir.

(3) Arama tutanağına işlemi yapanların açık kimlikleri yazılır.

(4) Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde arama yapabilmek için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.

(5) Askerî mahallerde yapılacak arama, Cumhuriyet savcısının istem ve katılımıyla askerî makamlar tarafından yerine getirilir" hükümlerini içermektedir.

c) Karar veya emrin geçerli olacağı zaman süresi,

Açıkça gösterilir.

(3) Arama tutanağına işlemi yapanların açık kimlikleri yazılır.

(4) Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerlerde arama yapabilmek için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulur.

(5) Askerî mahallerde yapılacak arama, Cumhuriyet savcısının istem ve katılımıyla askerî makamlar tarafından yerine getirilir" hükümlerini içermektedir.

Aynı kanunun 138. maddesinde de; arama sırasında yapılmakta olan soruşturma ya da kovuşturma ile ilgisi olmayan ancak bir diğer suçun işlendiği şüphesi uyandırabilecek bir delil elde edilirse, tesadüfen elde edilen bu delilin koruma altına alınarak durumun derhal Cumhuriyet savcılığına bildirileceği hüküm altına alınmıştır.

Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliğinin 5. maddesinde adli arama; "bir suç işlemek veya buna iştirak veyahut yataklık etmek makul şüphesi altında bulunan kimsenin, saklananın, şüphelinin, sanığın veya hükümlünün yakalan­ması ve suçun iz, eser, emare veya delillerinin elde edilmesi için bir kimsenin, özel hayatının ve aile hayatının gizliliğinin sınırlandırılarak konutunda, etrafı çevrili diğer mahallerinde, üzerinde, özel kâğıtlarında, eşyasında, aracında Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu ile diğer kanunlara göre yapılan araştırma işlemidir” şeklinde tanımlanmış, "Adli aramalara karar ve emir verme yetkisi" başlıklı 7. maddesinde ise; “Adlî aramaya karar vermek yetkisi hâkimindir. Kolluk, arama kararı alınması için makul şüphe sebeplerini belirten ayrıntılı ve gerekçeli bir rapor hazırlar ve Cumhuriyet savcısına başvurur.

Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri veya bu emrin alınamadığı hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin üstü, özel kâğıtları, eşyası ve aracı aranamaz, konutuna girilemez ve buradaki eşyaya el konulamaz.

Cumhuriyet başsavcılıklarınca, arama ile ilgili kararları vermek üzere, yirmidört saat süreyle bir nöbetçi Cumhuriyet savcısı görevlendirilir.

Yetkili merciin yazılı emri yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur.

Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi hâlde, el koyma kendiliğinden kalkar” hükmüne yer verilmiştir.

Ceza muhakemesinde suç ve suçlunun belirlenmesi ve delillerin toplanmasına yönelik olarak başvurulan bir koruma tedbiri olan adli arama kural olarak hakim kararıyla mümkündür. Cumhuriyet savcıları ile onun yardımcısı sıfatıyla emirlerini yerine getirmekle görevli kolluğun arama emri yetkisi istisnai olup, bu yetkinin doğması için bir ön şart olarak, gecikmesinde sakınca bulunan halin gerçekleşmesi gerekir. Gecikmede sakınca bulunduğundan söz edebilmek için de, ilgilinin hâkime başvurup karar aldıktan sonra tedbiri uygulamak istemesi halinde o tedbirin uygulanamaz duruma düşmesi ya da uygulanması halinde dahi beklenen faydayı vermemesi söz konusu olmalıdır.

Görüldüğü gibi, temel hak ve özgürlükleri ihlal etme keyfiyeti nedeniyle adli aramaya karar verme yetkisi esasen hakime ait olup, bu durum hukuk devleti olmanın bir gereğidir. Hâkim arama işleminin hem kanuna hem de amacına uygunluğunu gözeterek karar verecektir. Bununla birlikte istisnai olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde hâkim kararı olmaksızın Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlilerinin arama yapabilecekleri, fakat konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda aramanın, hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri ile yapılabileceği kabul edilmiştir.

Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliğinin 4. maddesinde gecikmesinde sakınca bulunan hâl adli aramalar bakımından; "derhâl işlem yapılmadığı takdirde suçun iz, eser, emare ve delillerinin kaybolması veya şüphelinin kaçması veya kimliğinin tespit edilememesi ihtimâlinin ortaya çıkması ve gerektiğinde hâkimden karar almak için vakit bulunmaması hâlini", önleme aramaları bakımından ise; "derhâl işlem yapılmadığı takdirde, millî güvenlik ve kamu düzeninin, genel sağlık ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve hürriyetlerinin korunmasının tehlikeye girmesi veya zarar görmesi, suç işlenmesinin önlenememesi, taşınması veya bulundurulması yasak olan her türlü silâh, patlayıcı madde veya eşyanın tespit edilememesi ihtimâlinin ortaya çıkması ve gerektiğinde hâkimden karar almak için vakit bulunmaması hâlini ifade eder" şeklinde tanımlanmıştır.

Gecikmede sakınca bulunmasından, delillerin karartılması endişesi, şüpheli ya da sanığın kaçma tehlikesi veya aramanın amaçları açısından bir zarar doğması riskinin bulunması nedeniyle, hâkime gidilmekle meydana gelebilecek zaman kaybının aramayı güçleştirmesi ya da imkansız hale getirmesi anlaşılmalıdır. Başka bir ifadeyle, bu halde hâkimden karar alınmasının beklenemeyeceği acele bir durum söz konusu olmalıdır.