muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/26308, Karar No: 2016/20961, Tarih: 28.11.2016

Dosya içeriğine göre davacı dahil 400 işçi Mayıs 2015 tarihinde işyerinde yetkili olan ...... İş Sendikasının haklarını korumadığı, işveren lehine hareket ettiği gerekçesi ile sendika üyeliğinden istifa etmişler, işveren 26.05-01.06.2015 arası fabrikada bakım nedeni ile üretime ara verme kararı almış ve işçileri ücretli izne çıkarmış, 09.06.2015 tarihinde ise tüm işçilere 1.000,00 TL dağıtılacağını ... yolu ile bildirmiştir. Davacı vekili Haziran ayından 02.07.2015 tarihine kadar işçilere baskı yapıldığını, sürekli izlendiklerini, tekrar sendikalarına dönemlerinin istendiğini iddia etmiştir. İşçiler 02.07.2015 tarihinde baskının kaldırılması, uygun çalışma koşulları sağlanması için toplantı talep etmişler, işveren toplantı talep eden ve işyerinde bekleyen işçiler hakkında yasa dışı eylem yapmaları nedeni ile aynı tarihte iş ve çalışma hürriyetini ihlal suçundan C. Başsavcılığına şikayette bulunmuş, 03.07.2015 tarihinde ise üretime ara verildiğini belirterek işçilere ücretli izin verildiğini ... ile bildirmiş, aynı gün davacı ve bir kısım işçinin iş sözleşmesini de feshetmiştir. Davacı ve iş sözleşmesi feshedilen işçiler 04.07.2015 tarihinde de işyerinde beklemiş ve 05.07.2015 tarihinde işyerinden güvenlik güçleri marifet ile çıkarılmışlardır. Davacı ve bir kısım işçinin iş sözleşmeleri 03.07.2015 tarihinde SMS yolu ile bir kısmının ise 06.07.2015 tarihinde çekilen ihtarla 03.07.2015 tarihi itibari ile yasadışı eylem nedeni ile işveren tarafından feshedilmiştir.

Somut uyuşmazlıkta, davacı ve arkadaşları 02.07.2015 tarihine kadar üretimi engellememişler ve çalışmışlardır. Ancak sendika üyeliğinden ayrılmaları nedeni ile baskının kaldırılması, uygun çalışma ortamının sağlanması ve işçilerin iş akitlerinin feshedilmeyeceği yönünde verilen sözün, yazılı taahhüt altına alınması için 02.07.2015 tarihinde işveren ile toplantı talep etmişlerdir. Bu istemlerinin “doğrudan ilgilendiren ekonomik ve sosyal politika sorunlarına ve işletmenin karşıladığı problemlere yönelik çözümlerine yönelik olması nedeni ile toplu eylem hakkı kapsamında kabul edilmesi gerekir. Davacı ve diğer işçiler o gün sadece vardiyalarında çalışmamış, sonraki vardiyada gelenler ise işe alınmamışlar ve 24 saat dolmadan işveren tarafından üretime ara verildiği ve işçilerin ücretli izinli sayıldığı mesajı gönderilmiştir. Aynı zamanda bir kısım işçilerin iş sözleşmesi de feshedilmiştir. Eylemin barışçıl eylem olduğu, davalı işverenin işçileri şikayet etmesi üzerine C. Başsavcılığı tarafından takipsizlik kararı verilmesi ile de sabittir. Toplantı yapılması için üretime arar veren işçiler işyerinde zararlandırıcı bir davranışta bulunmamışlardır. Davacıların eylemi barışçıl nitelikte iken üretime işveren tarafından ara verilmiş ve bir kısım işçilerin iş sözleşmesi feshedilmiştir. Yerel Mahkeme tarafından bu hususlar tespit edilerek “işçilerin toplu eylemde bulundukları, iş başı yapmadıkları ancak işverene karşı zarar verme kasıtlarının bulunmadığı, işyerinde makine ve aletlere zarar vermedikleri, giriş çıkışları engellemedikleri ve bu yönü ile eylemin barışçıl yollarla yürütüldüğü, işverenin geçmişte verdiği sözü tutmaması sebebi ile işçilerin iş akitlerinin feshedilmeyeceği yönünde verilen sözün, yazılı taahhüt altına alınmasını istemelerine karşın, işverenin bu taahhütte bulunmaması neticesinde eylemin gerçekleştiği, feshin geçerli nedene dayanmadığı kabul edilmiştir. Davacı ve diğer işçilerin toplu eylem hakkı, üretime ara verilmesi kararı ve bir kısım işçilerin iş sözleşmelerinin 03.07.2015 tarihinde yapılmasına göre ölçülüdür. Eylem başlangıçta sendikaya karşı ise de işyerinde yaşanan süreç, baskıların doğrulanması, istemlerin sendikadan değil, işverenden talep edilmesi ve taleplerin işçileri doğrudan ilgilendiren ... ve... politika sorunlarına ve işletmenin karşıladığı problemlere yönelik çözümlerine yönelik olması nedeni ile de işveren karşı da yapılmıştır. İşyerinde yetkili sendika olsa bile sendika üyesi olmayan veya başka sendika üyesi olan işçilerin kendi temsilcilerinin tanınmasını istemesi de Uluslararası Sözleşmelere (135 sayılı ILO ve Avrupa Sosyal Şartı’nın 21,28 ve 29 maddeleri) uygun demokratik bir taleptir.

Somut bu maddi ve hukuki değerlendirmelere göre yerel mahkemenin eylemin barışçıl eylem olduğu yönündeki değerlendirmesi ile feshin geçersizliğine karar vermesi isabetli olup onama görüşünde olduğumuzdan çoğunluğun görüşüne katılamadığımızı belirtiriz. 28/11/2016
Yargıtay — Esas No: 2012/20614, Karar No: 2012/24332, Tarih: 26.11.2012

**3. Hukuk Dairesi         2012/20614 E.  ,  2012/24332 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ:SULH HUKUK MAHKEMESİ

Dava dilekçesinde kira parasının 01.04.2009 gününden başlayarak aylık 3.000,00 TL olarak tesbiti istenilmiştir. Mahkemece davanın kısmen kabulü cihetine gidilmiş, hüküm davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Y A R G I T A Y K A R A R I

Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü.Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı şirketin davacıya ait mecurda 01.04.2001 gününden başlayarak kiracı olduğunu, 01.04.2007 günü başlayan bir yıllık dönem için aylık kira parasının mahkeme kararı ile 2.200,00 TL olarak tespit edildiğini belirterek, kira parasının 01.04.2009 gününden başlayarak aylık net 3.000,00 TL olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.Davalı vekili cevap dilekçesinde; ... ' de çok sayıda taşınmazın boş olduğunu, kira bedellerinin düştüğünü belirterek davanın reddini savunmuştur.Mahkemece davanın kısmen kabulü cihetine gidilerek; aylık kiranın net 2.735,00 TL olarak tespitine karar verilmiş, hüküm davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.Dava; kira tespit davasıdır.Somut olayda; 01.04.2007 tarihinden başlayan dönemin aylık kirası mahkeme kararı ile hak ve nesafet kurallarına göre belirlendiğinden; 01.04.2009 gününden başlayan dönemin kirasının endeks oranında artırılmasında bir isbetsizlik bulunmamaktadır. Ancak 2005 yılı Ocak ayından itibaren TEFE, ÜFE olarak isim değiştirmiş olup, TEFE oranının uygulanması gereken yerlerde ÜFE oranının esas alınması gerekmekte olup, Üretici Fiyat Endeksinin uygulanması suretiyle yeni dönem kira parasının hesap edilmesi gerekir. TÜİK verilerine göre 2008 yılı Nisan ayı ÜFE oranı 12 aylık ortalamaya göre % 6.39 TL artış göstermiş; 2009 yılı Nisan ayı ÜFE oranı % 10.65 TL artış göstermiştir.Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda bu oranlar farklı gösterildiğinden endeks hesabı yanlış hesaplanmış olup; bu husus bozmayı gerektirmiştir.Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA ve peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 26.11.2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/675, Karar No: 2021/1458, Tarih: 18.11.2021

**Hukuk Genel Kurulu         2021/675 E.  ,  2021/1458 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi

1. Taraflar arasındaki “tespit ve alacak” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi tarafından Özel Daire bozma ilamına uyularak davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin verilen karar davalı ... vekilinin temyizi üzerine Yargıtay 10. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, bölge adliye mahkemesince Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararını taraf vekilleri temyiz etmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; Ankara 9. İş Mahkemesinin 2013/981 E., 2013/1069 K. sayılı kararı ile müvekkilinin sigortalılık başlangıç tarihinin 15.10.1979 olduğunun tespitine karar verildiğini, kendisine 01.11.2009 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığını, 31.10.2014 tarihli dilekçesi ile geçmiş dönem aylıklarının ödenmesini talep ettiğini ancak davalı ... tarafından geriye dönük aylık ödemesi yapılabilmesi için 01.10.2008 tarihinden sonra tahsis talebinde bulunması gerektiğinden bahisle talebinin reddedildiğini ileri sürerek müvekkilinin geriye dönük yaşlılık aylığına hak kazandığının ve emsallerinin faydalandığı artışlardan yararlanması gerektiğinin tespiti ile şimdilik 500TL birikmiş aylığın faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmiş; 17.08.2016 harç tarihli ıslah dilekçesi ile talebini 8.216,39TL’ye yükseltmiştir.

Davalı Cevabı:

5. Davalı ... (Kurum/SGK) vekili cevap dilekçesinde; davacının 25.09.2007 tarihli tahsis talebinin gerekli şartları yerine getirmemiş olması nedeniyle reddedildiğini, 01.10.2009 tarihli tahsis talebinin ise kabul edilerek kendisine 01.11.2009 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığını, davacının sigorta başlangıç tarihinin 15.10.1979 olduğunun tespiti nedeniyle bu tarihe göre 45 yaşını doldurduğu 01.10.2008 tarihinden sonra tahsis talebinde bulunması gerektiğinden dilekçesi hakkında yapılacak işlem bulunmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

İlk Derece Mahkemesi Kararı:

6. Çankırı 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi sıfatıyla) 10.01.2017 tarihli ve 2015/301 E., 2017/5 K. sayılı kararı ile; 01.10.1963 doğumlu olan davacının 45 yaşını 01.10.2008 tarihinde doldurmakla yaşlılık aylığı şartlarını bu tarih itibariyle yerine getirdiği, ancak 05.09.2008-26.11.2008 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı çalışması bulunduğu, yaşlılık aylığı bağlanması için işten ayrılma koşulunun da gerçekleşmesi gerektiği, benzer davalarda verilen Yargıtay kararları dikkate alındığında davacının 01.12.2008 tarihi itibariyle yaşlılık aylığına hak kazandığının ve emsallerince faydalanılan artışlardan yararlanması gerektiğinin tespiti ile 8.216,39TL birikmiş aylığın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin Birinci Kararı:

7. Çankırı 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi sıfatıyla) yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

8. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin 11.04.2017 tarihli ve 2017/548 E., 2017/576 K. sayılı kararı ile ; 15.10.1979 sigorta başlangıç tarihine göre doğum tarihi 01.10.1963 olan davacının 45 yaşını doldurma şartını 25.09.2007 tarihli tahsis talebi itibariyle yerine getirmediğinden davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulünün hatalı olduğu gerekçesiyle ilk derece mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Özel Dairenin Birinci Bozma Kararı:

9. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin yukarıda belirtilen kararı süresinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

10. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 12.11.2019 tarihli ve 2017/3796 E., 2019/8438 K. sayılı kararı ile; davacının 506 sayılı Kanun’un Geçici 81. maddesinin B bendinin (b) alt bendi uyarınca 25 yıl sigortalılık süresi, 5000 prim gün sayısı ve 45 yaş koşullarını 01.10.2008 tarihi itibariyle yerine getirdiğinden davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken reddinin hatalı olduğu gerekçesiyle bölge adli mahkemesi kararının bozulmasına ve dosyanın kararı veren bölge adliye mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin İkinci Kararı:

11. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin 08.07.2020 tarihli ve 2020/462 E., 2020/917 K. sayılı kararı ile; bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda, uyulan bozma kararı ve tüm dosya içeriğine göre davalı Kurum vekilinin istinaf isteminin yerinde olmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Özel Dairenin İkinci Bozma Kararı:

12. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin yukarıda belirtilen kararı süresinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Özel Dairenin İkinci Bozma Kararı:

12. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin yukarıda belirtilen kararı süresinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmiştir.

13. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 28.12.2020 tarihli ve 2020/8009 E., 2020/7782 K. sayılı kararı ile; “…Bozma sonrası bölge adliye mahkemesi hukuk dairesince bozmaya uyularak davalı Kurum vekilinin istinaf talebinin esastan reddine karar verilmiştir. Oysa ki davalı Kurum vekilinin istinafı üzerine Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesince verilen kararla, Çankırı 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesinin 10.01.2017 tarihli ve 2015/301 Esas, 2017/5 Karar sayılı ilamı tamamen kaldırılmış, yeniden hüküm kurulması sonucu verilen karar Dairemizce bozulmuş olduğundan, ortada hukuki varlık kazanmış bir karar bulunmamaktadır. Bu durumda bölge adliye mahkemesi ilgili hukuk dairesince yeniden hüküm tesis edilmelidir. Bu husus gözetilmeden yazılı şekilde “davalı Kurum vekilinin istinaf talebinin esastan reddine” dair karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozmayı gerektirmiştir…” gerekçesiyle karar bozularak dosyanın bölge adliye mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Direnme Kararı:

14. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin 28.04.2021 tarihli ve 2021/241 E., 2021/745 K. sayılı kararı ile; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (HMK) bozma ilamına uyularak ilk derece mahkemesi kararının benimsenmesi hâlinde bölge adliye mahkemesince yeniden hüküm kurulması gerektiğine ilişkin açık bir düzenleme bulunmadığı gibi bu konudaki Yargıtay içtihatlarının istikrar kazanmadığı, Yargıtay 2. ve 4. Hukuk Dairelerinin uyulan bozma kararı doğrultusunda yeniden hüküm tesis edilmesi gerektiğinden istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilemeyeceğini belirtirken Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin uyulan bozma ilamı kapsamında ilk derece mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun esastan reddinin yerinde olduğuna karar vererek farklı bir yaklaşım benimsediği, diğer yandan bozma ilamı doğrultusunda istinaf başvurusunun esastan reddine dair verilen kararların Yargıtay 10., 21., 5. ve 11. Hukuk Dairelerince onandığı, HMK’nın 359., 360. ve 373. maddelerinde de bu konuda açık bir hüküm yer almadığı, HMK’nın 353/1.b.2. maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi kararı kaldırılıp yeniden hüküm verildiğinde bu karar kesin olmayıp temyize tabi ise Yargıtay’ın onama kararı ile kesinleşeceğine göre bozma ilamına bölge adliye mahkemesince uyulduktan sonra daha önce verilen kaldırma kararının bir geçerliliği kalmayacağından ilk derece mahkemesi kararının hükmünün devam edeceği, ayrıca HMK’nın 353/1.b.2. maddesinde bölge adliye mahkemelerinin hangi tür kararlar verebileceğinin hüküm altına alındığı, yeniden esas hakkında hüküm kurulmasının ancak HMK’nın 353/1.b.2. maddesindeki koşullar mevcut ise mümkün olduğu, bu kapsamda somut olayda bozma kararına uyulması ile daha önce yapılan istinaf incelemesi neticesinde bölge adliye mahkemesince verilen kararın yok hükmünde olduğu, dolayısıyla yeniden istinaf incelemesi yapılarak istinaf isteminin esastan reddine karar verilmesi gerektiği, yeniden esas hakkında hüküm kurulmasının olanaklı olmadığı, zira yeniden hüküm kurulması için istinaf başvurusunun kabulünün gerektiği, bu durumun ise somut olaya uygun olmadığı gibi, istinaf yargılama giderleri yönünden sorun yaratacağı, bozma kararında açıklık yoksa da HMK’nın 353. maddesinin başlığının duruşma açılmadan verilecek kararlar olması nedeniyle bozma ilamı sonrasında duruşma açılması nedeniyle esastan red kararı verilip verilemeyeceğinin de tartışılması gerektiği, uygulamada bu yönde örneğin 4. Hukuk Dairesinin 2018/2607 E, 2020/146 K. sayılı kararı bulunmakla birlikte bu konudaki tereddütlerin giderilmesi için HMK’da 7251 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik kapsamında 356. maddenin 2. fıkrasına “duruşma sonunda bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmek veya ilk derece mahkemesi hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurmak dahil gerekli kararları verir” hükmünün eklendiği, sonuç olarak kanun koyucunun bu yönde bir düzenleme öngörmemesi nedeniyle yeniden hüküm kurulmasına gerek olmadığı gerekçesiyle önceki hükümde direnilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

15. Direnme kararını süresi içinde taraf vekilleri temyiz etmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

16. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; ilk derece mahkemesi kararının bölge adliye mahkemesince kaldırılarak yeniden hüküm kurulmasından sonra bölge adliye mahkemesi kararının Yargıtay tarafından bozulması ve bozma ilamına uyularak ilk derece mahkemesi kararının benimsenmesi durumunda istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilip verilmeyeceği, yeniden hüküm kurulmasının gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

17. Öncelikle konuya ilişkin yasal düzenlemeler ve kavramlar üzerinde kısaca durulmasında fayda bulunmaktadır.

18. Bir davanın taraflarının hatalı olan mahkeme kararının düzeltilmesi veya verilen kararın daha üst bir mahkemece denetlenmesi yönündeki istek ve ihtiyaçları kanun yolu kavram ve kurumunun doğmasına neden olmuştur. Kanun yolları ile hukuk sisteminde denetim ve uygulama birliği sağlanması amaçlanmaktadır. Ayrıca yargı denetimi arttıkça kararların hatalı olma ihtimali azalacak ve yargı kararlarına duyulan güven de artacaktır.

19. İlk derece mahkemesince yapılan yargılamanın ve bu kapsamda somut olaya uygulanması gereken hukuk kuralının doğru tespit edilip edilmediğinin ve tespit edilen hukuk kuralının somut olaya doğru uygulanıp uygulanmadığının denetimi kanun yolunun kapsamını oluşturmaktadır.

20. Tüm kanun yollarında hukukî denetim yapılmasına rağmen, vakıa denetimi tamamında yapılmamaktadır.

21. Kanun yolları ile aleyhine kanun yoluna başvurulan kararların kural olarak üst mercilerce, istisnai olarak kararı veren mahkemece denetlenerek ortadan kaldırılmasına veya değiştirilmesine; buna göre de hatalı kararın kesinleşmesinin önlenmesine imkân tanınmaktadır.

22. Görüldüğü üzere kanun yollarına başvurunun iki etkisinden söz etmek mümkündür. Kanun yollarına başvurunun ilk etkisi aleyhine kanun yoluna başvurulan kararın şekli anlamda kesinleşmesinin önlenmesidir. Kanun yoluna başvurulan kararın şekli anlamda kesinleşmemesi, kanun yolunun “Erteleyici etkisi” olarak ortaya çıkmaktadır. Bu noktada, kanun yoluna başvurunun erteleyici etkisi ile kararın infazı için kesinleşmesinin gerekip gerekmediği meselesinin birbirinden tamamen ayrı konular olduğunu belirtmek gerekir.

23. Erteleyici etki, kanun yoluna başvurulan kararın şekli anlamda kesinleşmesini engellemekle birlikte kararın infazına engel teşkil etmez. Zira mahkeme kararlarının icra ve infazı için bazı durumlarda kararların kesinleşmesi gerekli kabul edilirken bazı durumlarda kesinleşme gerekli görülmemektedir. Kanun yoluna başvurunun erteleyici etkisi kararın icrasının ertelenmesi anlamında olmayıp kararın kesinleşmesini erteleyici etki olarak anlaşılmalıdır. Başka bir deyişle kanun yoluna başvurulmayan karar, kanun yolunun erteleyici etkisinden faydalanmayacak ve şekli anlamda kesinleşmiş olacaktır. Kanun yoluna başvurulduğunda ise mahkemenin ayrıca bir karar vermesine gerek olmaksızın erteleyici etki kendiliğinden ortaya çıkacaktır.

24. Kanun yolunun ikinci etkisi, aleyhine kanun yoluna başvurulan kararın yeniden ve kural olarak üst makamca denetlenmesi anlamına gelen “Aktarıcı etki” olarak karşımıza çıkmaktadır. Kanun yolunun aktarıcı etkisi kapsamında aleyhine kanun yoluna başvurulan kararın yeniden ve kural olarak kararı veren makamdan başka bir makam tarafından incelenmesi; böylelikle karar veren hâkimden başka bir hâkim veya birden fazla hâkimin uyuşmazlığı inceleyerek karar vermesi ve varsa karardaki hataların giderilmesi sağlanır. İstisnaî olarak kararı veren makamca yapılan denetim, kanun yoluna başvurunun aktarıcı etkisini ortadan kaldırmaz. Zira kararı veren makamca yapılan denetimde de karar yeniden incelenmekte ve denetlenmektedir.

25. Kanun yolları hukukumuzda olağan ve olağanüstü kanun yolları olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Kesinleşmiş kararlara karşı olağanüstü kanun yoluna başvurulması mümkün iken, kesinleşmemiş kararlar için öngörülen kanun yolları olağan kanun yollarıdır. Olağan kanun yoluna başvuru kural olarak hükmün icrasını değil sadece şekli anlamda kesinleşmesini engellemektedir.

26. 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkındaki Kanun (5235 sayılı Kanun) ile kabul edilen istinaf, 20 Temmuz 2016 tarihinde faaliyete başlayan Bölge Adliye Mahkemeleri ile birlikte hukuk sistemimize dâhil olmuştur. Bu kapsamda istinaf ve temyiz olağan; yargılamanın yenilenmesi ve kanun yararına temyiz olağanüstü kanun yolları olarak kabul edilmiş, karar düzeltme kanun yolu ise hukuk sistemimizden çıkarılmıştır.

27. Olağan kanun yollarından biri olan istinaf hukuk yargılamasının öncelikli amacı, kesinleşmemiş ilk derece mahkemesi kararlarını hem maddi hem de hukukî yönden yeniden denetleyerek gözden geçirmektir. Bu kanun yolu ile yargı kararlarına güven duyulması ve hata yapılma ihtimalinin azaltılması amaçlanmaktadır. Bu özellikleri karşısında hem erteleyici hem de aktarıcı bir etkiye sahip olduğu söylenebilir (HGK’nın 25.03.2021 tarihli ve 2020/9-6 E., 2021/342 K. sayılı kararı, §.24).

27. Olağan kanun yollarından biri olan istinaf hukuk yargılamasının öncelikli amacı, kesinleşmemiş ilk derece mahkemesi kararlarını hem maddi hem de hukukî yönden yeniden denetleyerek gözden geçirmektir. Bu kanun yolu ile yargı kararlarına güven duyulması ve hata yapılma ihtimalinin azaltılması amaçlanmaktadır. Bu özellikleri karşısında hem erteleyici hem de aktarıcı bir etkiye sahip olduğu söylenebilir (HGK’nın 25.03.2021 tarihli ve 2020/9-6 E., 2021/342 K. sayılı kararı, §.24).

28. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 341. maddesinin 1. fıkrasında ilk derece mahkemelerinden verilen nihai kararlar ile ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz taleplerinin reddi ve bu taleplerin kabulü hâlinde, itiraz üzerine verilecek kararlara karşı istinaf kanun yoluna başvurulabileceği hükmü mevcut iken 22.07.2020 tarihli ve 7251 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un (7251 sayılı Kanun) 34. maddesi ile 341. maddenin 1. fıkrasındaki hüküm;

“İlk derece mahkemelerinin aşağıdaki kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilir:

a) Nihai kararlar.

b) İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları, karşı tarafın yokluğunda verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine verilen kararlar.” şeklinde yeniden düzenlenmiştir.

29. Görüldüğü üzere taraflar arasındaki uyuşmazlığın esasını çözen nihai kararlar yanında usulî nihai kararlara karşı istinaf kanun yoluna başvurulması mümkün olduğu gibi, geçici hukukî korumalardan olan ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi, karşı tarafın yokluğunda verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine verilen kararlara karşı da istinaf başvurusu yapılabilecektir.

30. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 341. maddesinin devam eden fıkralarında ise hangi kararlara karşı istinaf kanun yoluna başvurabileceği, hangi hâllerde bu kanun yolunun kapalı olduğu ayrıntıları ile düzenlenmiştir.