muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2012/5922, Karar No: 2012/10165, Tarih: 02.05.2012

**4. Ceza Dairesi         2012/5922 E.  ,  2012/10165 K.**

**"İçtihat Metni"**

İmar kirliliğine neden olmak suçundan sanık ...'un, 5237 ... ... Ceza Kanunu'nun 184/1, 62, 51/1. maddeleri gereğince 10 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve cezasının ertelenmesine dair Antalya 10. Asliye Ceza Mahkemesinin 26/10/2011 tarihli ve 2011/521-606 ... kararının Adalet Bakanlığınca 31/01/2012 gün ve 5719 ... yazı ile yasa yararına bozulmasının istenmesi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 21/02/2012 gün ve 41846 ... istem yazısıyla dava dosyası Daireye gönderilmekle incelendi:

İstem yazısında “Dosya kapsamına göre, 5237 ... ... Ceza Kanunu'nun 53/4. maddesinde yer alan "Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında birinci fıkra hükmü uygulanmaz" hükmüne aykırı olarak, kısa süreli hapis cezası ertelenen sanık hakkında aynı Kanun'un 53/1. maddesinde belirtilen hak yoksunluklarına hükmedilmesinde isabet görülmemiştir.” denilmektedir.

Gereği görüşüldü;

5237 ... ... Ceza Kanunu'nun 53/4. maddesinde "Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında birinci fıkra hükmü uygulanmaz" hükmü yer almaktadır.

İncelenen dosyada; sanık ...'un, 5237 ... ... Ceza Kanunu'nun 184/1, 62 maddeleri uyarınca 10 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, anılan yasanın 51/1. maddesi uyarınca sonuç olarak belirlenen kısa süreli hapis cezasının ertelenmesine karar verilmesi karşısında, ertelenmiş kısa süreli hapis cezası nedeniyle 5237 ... Yasanın 53/4 maddesi uyarınca birinci fıkradaki hak yoksunluklarına hükmolunması hukuka aykırıdır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının düzenlediği tebliğnamedeki düşünce yerinde görüldüğünden, İmar kirliliğine neden olma suçundan sanık ... hakkında, Antalya 10. Asliye Ceza Mahkemesinin 26.10.2011 tarihli 2011/521 esas, 2011/606 ... kararının 5271 ... Ceza Yargılama Yasasının 309. maddesi uyarınca BOZULMASINA, anılan yasa maddesinin 4/d fıkrası gereğince karardaki hukuka aykırılık, hükmün Yargıtay tarafından düzeltilmesini gerektirmekle; sanığın 5237 ... TCK'nın 53. maddesindeki hakları kullanmaktan yoksun bırakılmasına ilişkin bölümün hüküm fıkrasından ÇIKARILMASINA, kararın öbür yönlerinin olduğu gibi bırakılmasına 02/05/2012 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2010/4173, Karar No: 2010/6785, Tarih: 02.06.2010

**(Kapatılan)19. Hukuk Dairesi         2010/4173 E.  ,  2010/6785 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :... İcra Mahkemesi

Tarih : 09.12.2009

No : 44-60

Taraflar arasındaki sıra cetveline itiraz davasının bozma kararına uyularak yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davalı ... ile ... Gıda İnş.Taah.Ltd.Şti.vekillerince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- K A R A R -

İstem sıra cetvelinin iptaline ilişkindir.

Verilen önceki hükmün Dairemizce bozulması üzerine yerel İcra Mahkemesi'nce şikayetin kabulüne, ... İcra Müdürlüğü’nün 1998/1307 sayılı dosyası kapsamında düzenlenen 13.01.2005 tarihli sıra cetvelinin ilk 7 derecesinin iptali ile; söz konusu sıra cetvelinin ilk 7 derecesinin ... İcra Müdürlüğü’nce; 1. Derecede ... İcra Müdürlüğü’nün 1998/1307 E. Sayılı dosyasına üst sınır ipotek bedelinin ödenmesi, 2. Derecede ... 4. İcra Müdürlüğü’nün 2001/6025 E. Sayılı dosyasına ödeme yapılması, 3. Derecede ... 18. İcra Müdürlüğü’nün 2001/1803 E. Sayılı dosyasına ödeme yapılması, 4. Derecede ... 18. İcra Müdürlüğü’nün 2001/1804 E. Sayılı dosyasına ödeme yapılması, 5. Derecede ... 17. İcra Müdürlüğü’nün 1997/4724 E. Sayılı dosyası ile ... Vergi Dairesi’nin alacağı ile ilgili olarak garameten ödeme yapılmasına karar verilmiş; hüküm şikayet olunan Hazine vekili ile ... Gıda İnş.Taah.Ltd.Şti. vekilince temyiz edilmiştir.

Hükmüne uyulan bozma ilamında sıra cetveline itiraz davalarında kural olarak mahkemenin, sıra cetvelindeki hatalı noktaları göstermek ve bunun ne şekilde düzeltileceğini gerekçede yazmak suretiyle iptal kararı vereceği; somut olayda mahkemece dağıtımın da ne şekilde yapılacağının belirtildiği; ipoteğin ve davacı bankaya ait dosyaların karşılanmasından sonra bakiye kalan alacağın, hükümde gösterildiği şekilde diğer alacaklıların alacağını karşılamaya yetmediği ve bu durumda mahkemece temyiz eden Vergi Dairesi alacağının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 21/I inci maddesi uyarınca diğer davalı ... Kadıoğlu’nun alacağı ile garameye girmesini sağlayacak şekilde bir karar tesis edilmesi gerektiği belirtilmiş ise de, İcra Mahkemesi'nce bozmaya aykırı biçimde sıralama yapılması suretiyle yazılı şekilde hüküm kurulması doğru değildir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenle hükmün BOZULMASINA, davalı şirketin peşin harcının istek halinde iadesine, 02.06.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2024/12817, Karar No: 2024/3377, Tarih: 24.04.2024

**8. Ceza Dairesi         2024/12817 E.  ,  2024/3377 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SAYISI : 2016/176 E., 2016/513 K.

SUÇ : Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak

HÜKÜM : Mahkûmiyet

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Bozma

Sanık hakkında kurulan hükmün; karar tarihi itibarıyla temyiz edilebilir olduğu, karar tarihinde yürürlükte bulunan usûl hükümlerine göre temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, temyiz isteğinin süresinde olduğu ve reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle gereği düşünüldü:

I. HUKUKÎ SÜREÇ

1. Erciş Cumhuriyet Başsavcılığının, 29.03.2016 tarihli iddianamesi ile sanık hakkında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçundan cezalandırılması talebi ile dava açılmıştır.

2. Erciş 1. Asliye Ceza Mahkemesinin, 09.06.2016 tarihli kararı ile sanık hakkında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçundan mahkûmiyet kararı verilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Sanığın temyiz isteği, Mahkemece yeterli araştırma yapılmadığına, üzerinde uyuşturucu madde ele geçirilmediğine, tanık dinlenilmediğine, suç işleme kastı bulunmadığına ve somut bir nedene dayanmayan diğer temyiz itirazlarına ilişkindir.

III. OLAY VE OLGULAR

Dava konusu olay; sanığın idrarında yapılan incelemede metamfetamin maddesine rastlandığı ve bu şekilde üzerine atılı suçu işlediği iddiasına ilişkindir.

IV. GEREKÇE

Sanık hakkında, 25.01.2015 tarihinde işlediği uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçundan yapılan soruşturma sonunda, Erciş Cumhuriyet Başsavcılığının 12.01.2016 tarihli ve 2016/7 Karar sayılı kararı ile; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun) 191 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine, aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca uzman görevlendirilmesine, denetimli serbestlik süresi içinde tedaviye tabi tutulmasına, erteleme süresi içerisinde kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi ya da tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması durumunda hakkında kamu davası açılacağının ihtarına karar verilmiş, ancak ilgili karar sanığa tebliğ edilmeksizin, tedbirin infazı için Erciş Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne gönderildiği anlaşılmıştır.

Sanık hakkında Erciş Cumhuriyet Başsavcılığınca verilen kamu davasının açılmasının ertelenmesine ve denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasına ilişkin kararın sanığa usule uygun şekilde tebliğ edilmemesi nedeniyle kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararının kesinleşmediği, erteleme kararı usulûne uygun şekilde kesinleşmeden tedbirin infazına başlanamayacağı gibi beş yıllık erteleme süresinin de işlemeye başlamayacağı, bu nedenle kovuşturma şartı gerçekleşmediğinden kovuşturma şartının gerçekleşmesini beklemek üzere, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (5271 sayılı Kanun) 223 üncü maddesinin sekizinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca "Durma" kararı verilmesi, dosyanın Cumhuriyet başsavcılığına gönderilerek, geçerli tebligat işlemi yapılıp infazın sonucunun beklenilmesi gerektiği gözetilmeden mahkûmiyet kararı verilmesi, Kanun’a aykırı olup hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

V. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle Erciş 1. Asliye Ceza Mahkemesinin, 09.06.2016 tarihli ve 2016/176 Esas sayılı kararına yönelik sanığın temyiz isteği yerinde görüldüğünden hükmün, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun (1412 sayılı Kanun) 321 inci maddesi gereği, Tebliğnameye uygun olarak, oy birliğiyle BOZULMASINA,

Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 24.04.2024 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2008/4850, Karar No: 2008/8017, Tarih: 17.04.2008

**12. Hukuk Dairesi         2008/4850 E.  ,  2008/8017 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Adana 3. İcra Mahkemesi

TARİHİ : 24/10/2007

Borçlu şirketin 23.03.2005 tarihli ve 4 no'lu şirketi temsil ve imzaya yetkili S. S.. ile ilgili işbu kararının ticaret sicil gazetesinde yayınlanıp yayınlanmadığının tespit edilerek birlikte gönderilmesi için dosyanın mahalline GERİ ÇEVRİLMESİNE, 17.04.2008 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/27132, Karar No: 2013/25526, Tarih: 25.10.2013

**8. Ceza Dairesi         2012/27132 E.  ,  2013/25526 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : 6136 sayılı Yasaya aykırılık ve kasten yaralama

HÜKÜM : Hükümlülük ve müsadere

Gereği görüşülüp düşünüldü:

Mağdurdaki yaralanmanın ateşli silahla meydana geldiği ... Adli Tıp Şube Müdürlüğü'nün 20/07/2011 tarih ve 2011/4654 sayılı raporu ile tespit edildiği, sanığın olayda kullandığı, süresi geçmiş bulundurma ruhsatlı silahını olaydan sonra kol- luğa teslim ettiğinin anlaşılması karşısında silahın atışa elverişli olması nedeniyle ve dos- ya içeriğine uygun şekilde ertelemeye, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına yer ol- madığına karar veren mahkemenin takdirinde bir isabetsizlik görülmediğinden, tebliğ- namede yer alan bozma düşüncelerine iştirak edilmemiştir.

Yapılan yargılamaya, dosya içeriğine, toplanıp karar yerinde gösterilen ve değerlendirilen delillere, oluşa ve mahkemenin soruşturma sonucunda oluşan inanç ve takdirine, suçun oluşumuna ve niteliğine uygun kabul ve uygulamasına, hukuka uygun, yasal ve yeterli olarak açıklanan gerekçeye göre sanık müdafiinin, suç vasfına, suçun sabit olmadığına ve lehe hükümlerin uygulanmamasına yönelik temyiz itirazları yerinde görül- mediğinden reddiyle hükümlerin (ONANMASINA), 25.10.2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/350, Karar No: 2022/543, Tarih: 14.04.2022

**Hukuk Genel Kurulu         2021/350 E.  ,  2022/543 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Yargıtay 4. Hukuk Dairesi (İlk Derece Mahkemesi Sıfatıyla)

1. Taraflar arasındaki “tazminat” davasından dolayı Yargıtay 4. Hukuk Dairesince ilk derece mahkemesi sıfatıyla yapılan yargılama sonunda, davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

2. Kararın davacı tarafından temyizi üzerine Özel Dairece ek karar ile davacının temyiz isteminden vazgeçmiş sayılmasına karar verilmiş, ek karar davacı tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı dava dilekçesinde; Bakırköy 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/501 E. sayılı dosyasında, itirazı sonucunda hâkimin 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) gereğince davadan yasaklı duruma düştüğünü, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi üyelerinin Kanun’un açık emrine rağmen davadan yasaklı hâkimi davada tutarak yargısal faaliyetlerden zarar görmesine neden olduğunu, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi üyeleri ile aralarında Yargıtay 4. Hukuk Dairesinde dava olmasına rağmen heyetin Bakırköy 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2019/21 ve 2019 28 E. sayılı dosyalarında HMK’nın 34, 35, 36, 46-49. maddelerine aykırı olarak hüküm tesis ettiklerini, yargılama giderlerini karşılayacak durumda olmadığını belgeleyen evrakı ekte sunduğunu, başka bir gelirinin olmaması ve gayrimenkulünün de bulunmaması nedeniyle davanın adli yardım talepli olarak değerlendirilmesinin zorunlu olduğunu ileri sürerek 2.000.000TL zararın davalıdan tahsilini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

5. Davalı ... Hazinesine ve ihbar olunanlara dava dilekçesi tebliğ edilmemiş ve dosya üzerinden karar verilmiştir.

Özel Daire Kararı:

6. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 25.09.2020 tarihli ve 2020/10 E., 2020/26 K. sayılı kararı ile;

“…1-Davacı dava dilekçesinde, Bakırköy 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2017/501 esas sayılı dosyanın itirazı sonucu İBAM 37. Hukuk Mahkemesi'ne geldiği ve ihbar edilecek hakimlerin bu dosyasındaki yargılama faaliyetleri sebebiyle zarar gördüğünü belirterek, HMK’nın 46-49. maddeleri uyarınca 2.000.000,00.- TL manevi tazminatın davalı ... Hazinesinden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

2-Dava, hakimlerin yargılama faaliyetleri sebebiyle uğranıldığı iddia edilen zararın tazmini isteğine ilişkindir.

2-Dava, hakimlerin yargılama faaliyetleri sebebiyle uğranıldığı iddia edilen zararın tazmini isteğine ilişkindir.

3-Davacı dava dilekçesi ile adli yardım talebinde bulunmuş öncelikle bu talebi değerlendirilmiştir. HMK’nın 334/1. maddesinde “Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama... giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler.” denilmiş; 336/2. maddesinde ise “Talepte bulunan kişi iddiasının özeti ile birlikte iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Somut olayda, davacı davasına ilişkin iddiasını ve buna ilişkin deliller ile mali durumuna ilişkin belgeleri ibraz etmemiş, mahkememizce yapılan mali durum araştırmasında ise düzenli aylık gelirinin bulunduğu tespit edilmiştir. Buna göre, davacının yasal koşulları taşımayan adli yardım talebi reddedilmiş ve dava dilekçesi ile birlikte yatırması gereken başvuru ve peşin nisbi karar ve ilam harcını yatırması hususunda kendisine usulüne uygun muhtıra tebliğ edilmiştir.

4-492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 27/1-3; 28/1-a ve 32 maddeleri ile HMK’nun 120/1 maddesi uyarınca davanın açılması sırasında başvuru harcının ve peşin nisbi karar ve ilam harcının yatırılması zorunludur. Harcın yatırılmaması davanın açılmamış sayılmasını intaç eder.

5-Davacı kendisine verilen kesin süre içerisinde başvuru harcı ile peşin karar ve ilam harcını yatırmamıştır. Hal böyle olunca, davanın açılmamış sayılmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM: Yukarıda gösterilen nedenlerle;

1-Davacı tarafa verilen kesin süreye rağmen dava harcı ikmal edilmemiş olduğundan davanın AÇILMAMIŞ SAYILMASINA, …” karar verilmiştir.

Kararın Temyizi:

7. Kararın süresi içinde davacı tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 4. Hukuk Dairesince temyiz harç ve masraflarının yatırılması için davacıya 05.11.2020 tarihli ve kesin süreli muhtıra gönderilmiştir. Muhtıra davacıya 18.11.2020 tarihinde tebliğ edilmesine rağmen temyiz yoluna başvurma ve temyiz karar harçları yatırılmamıştır.

8. Bunun üzerine Özel Dairenin 03.12.2020 tarihli ve 2020/10 E., 2020/26 K. sayılı ek kararı ile “Davacı, Dairemiz kararını temyiz etmiş, ancak temyiz harçlarını yatırmamıştır. Bu kez temyiz harçlarının yatırılması hususunda davacıya muhtıra gönderilmiş, ancak davacı yine kesin süreye rağmen temyiz harçlarını ödememiştir. Hal böyle olunca, HMK 366. madde yollaması ile HMK 344/1 madde uyarınca temyiz isteminden vazgeçilmiş sayılmasına karar vermek gerekmiştir.” gerekçesiyle davacının temyiz isteminden vazgeçmiş sayılmasına karar verilmiştir.

9. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin yukarıda belirtilen 03.12.2020 tarihli ek kararına karşı süresi içinde davacı tarafından adli yardım talepli olarak temyiz isteminde bulunulmuştur.

II. ÖN SORUN

10. Davacının, Özel Dairenin temyiz isteminden vazgeçilmiş sayılmasına ilişkin ek kararını adli yardım talepli olarak temyiz etmesi karşısında, adli yardım talebinin yerinde olup olmadığı, adli yardım talebinin yerinde olmadığına karar verilmesi hâlinde temyiz harç ve giderlerinin tamamlattırılması için dosyanın Özel Daireye geri çevrilmesinin gerekip gerekmediği hususu ön sorun olarak tartışılmış ve değerlendirilmiştir.

III. GEREKÇE

11. Sosyal hukuk devletinin bir gereği olarak kabul edilmiş olan adli yardım, ekonomik bakımdan yetersiz olan kimselere, yargı organları önünde haklarını arayabilmeleri veya savunma yapabilmeleri için parasal kolaylıklar sağlanması anlamına gelir. Bu anlamdaki kolaylıklar yargılama giderlerinden muafiyet ve ücretsiz hukukî yardım sağlanması yoluyla gerçekleştirilebilir (Pekcanıtez, Hakan/Özekes, Muhammet/Akkan, Mine/Taş Korkmaz, Hülya: Pekcanıtez Usul Medeni Usul Hukuku, Cilt III, İstanbul 2017, s. 2410-2411).

12. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Adli yardımdan yararlanacak kişiler” başlıklı 334/1. maddesi “Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler.” hükmünü içermektedir.

13. Adli yardımdan yararlanmanın ilk koşulu ödeme gücünden yoksunluktur. Hukukî yollara müracaatta ve süreç boyunca gerekli olacak giderleri, kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksunluk, aslında nakit ya da nakde dönüştürülebilecek kaynak yetersizliğini ifade etmektedir.

14. Talepte bulunan kişinin adli yardımdan yararlanabilme bakımından mali yetersizlik içinde olup olmadığı, kişinin mali durumu, bu çerçevede geliri, mal varlığı, borçları ve sosyal durumu, yani kendisi ve ailesinin yaşam düzeyi ve ihtiyaçları da göz önüne alınarak, her olay kendi koşullarına göre tespit edilecektir.

15. Adli yardımdan yararlanabilmenin ikinci koşulu ise asıl davadaki taleplerin açıkça dayanaktan yoksun olmamasıdır. Başka bir deyişle söz konusu iddia veya savunmada açıkça haksız durumda bulunmamak ve haklı olduğu yolunda hâkimde yaklaşık bir kanaat oluşturabilmek gerekir. Haksız yargılama ve takiplerin çoğalıp mahkemelerin ve icra organlarının gereksiz yere uğraştırılmaması ve adli yardım kurumunun kötüye kullanılmasının engellenebilmesi için haklılık koşulu özenle incelenmelidir (Pekcanıtez/Özekes/Akkan/Taş Korkmaz, s. 2417-2419).

16. Adli yardım talebinde bulunan kişi iddiasının ve adli yardım talebinin dayanağı olan delilleri göstermeli ve mahkemeye sunmalıdır. Bu husus HMK’nın 336/2. maddesinde “Talepte bulunan kişi, iddiasının özeti ile birlikte, iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır.” şeklinde düzenlenmiştir.

17. Adli yardım talep eden kişi, elinde bulundurduğu veya o sırada bilinen delilleri sunmamışsa mahkemece başka bir inceleme yapılmaksızın dosya üzerinden adli yardım talebi derhâl reddedilmelidir.

18. Öte yandan talepte bulunanın mali gücüyle ilgili ispat konusunda hâkim tam bir kanaate sahip olmalıdır; bu yönüyle mali yetersizlik koşulunun ispatı için tam ispat ölçüsünün geçerli olduğunun kabulü gerekir. Haklılık koşulunun ispatında ispat ölçüsü, yaklaşık ispattır.

19. Kanun yoluna başvuru aşamasında ise temyize müracaat için gerekli olan giderleri karşılamak zorunda kalındığında, talepte bulunanın kendisi ve ailesinin geçiminin ciddi ölçüde zor duruma düşüp düşmeyeceği araştırılır. Temyiz aşamasındaki haklılık koşulu ise temyiz talebinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması koşulu şeklinde anlaşılmalıdır. Yargıtay, adli yardım talebini bu aşamada reddederse temyiz incelemesine geçilmez, dosya ilgili mahkemeye çevrilerek bu mahkemece temyiz harcının yatırılması için talepte bulunana süre verilir (Pekcanıtez/Özekes/Akkan/Taş Korkmaz, s. 2427).

20. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Adli yardım talebinin incelenmesi” başlıklı 337. maddesinin 1. fıkrasında mahkemenin adli yardım talebi hakkında duruşma yapmaksızın karar verebileceği, ancak talep hâlinde incelemenin duruşmalı olarak yapılacağı düzenlenmiştir. 2. fıkrada ise “Adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşı, tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle itiraz edilebilir. Kararına itiraz edilen mahkeme, itirazı incelemesi için dosyayı o yerde adli yardım talebi yapılan hukuk mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye, o yerde adli yardım talebi yapılan hukuk mahkemesinin tek dairesi bulunması hâlinde ise aynı işlere bakmakla görevli en yakın mahkemeye gönderir. İtiraz incelemesi neticesinde verilen karar kesindir. Adli yardım talebi reddedilirse, ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanılarak tekrar talepte bulunulabilir.” hükmü yer almaktadır.

21. Madde hükmünde açıkça belirtildiği üzere adli yardım talebinin reddine ilişkin karara karşı yapılan itiraz incelemesi sonucunda verilen karar kesindir. Adli yardım talebi reddedilen taraf ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanarak yeniden talepte bulunabilir.