muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2021/549, Karar No: 2022/1679, Tarih: 08.12.2022

Görev ibaresi parasal sınır düzenlemesi olarak maddeden çıkarılmış ise de maddeye “Bu Kanunun yargı yolu ve göreve ilişkin hükümleri, Kanunun yürürlüğe girmesinden önceki tarihte açılmış olan davalarda uygulanmaz” şeklinde yeni bir fıkra eklenmiştir.

Maddenin hükümet tasarısındaki tek fıkra olan hâli yönünden madde gerekçesinde; “Maddede yer alan düzenlemeyle, bu Kanunun zaman bakımından uygulanmasını öngören hükmünün, parasal sınırlar bakımından somutlaştırıldığı belirtilmiştir.

Tasarıda yapılan değişikliğin gerekçesi ise; “Yargılama usulüne ilişkin hükümlerin derhal yürürlüğe girmesi ve uygulanması esastır. Bu kural, yeni düzenlemeler yürürlüğe girdiği sırada derdest bulunan davalar hakkında da uygulanacaktır. Ancak, kural bu olmakla birlikte kanun koyucu derhal yürürlüğe girme esasına istisnalar da getirebilir. Bu çerçevede, göreve ilişkin hükümlerin derhal yürürlüğe girmesi, uygulamada birçok dava hakkında görevsizlik kararı verilmesini gerektireceğinden, görevle ilgili hükümlerin uygulanması bakımından istisna getirilmesinin uygun olacağı düşünülmüştür. Göreve ilişkin hükümlerin kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte derhal uygulanması, davanın esasına girmiş ve dosyayı belli bir aşamaya getirmiş mahkemenin görevsizlik kararı verme zorunluluğunu gerektirecek ve bu durum yargılamanın gereksiz yere uzamasına sebebiyet verecektir. Uygulamada yaşanabilecek bu tür gereksiz zaman kayıplarının önüne geçilebilmesi bakımından, Kanunun yürürlüğe girmesinden önce açılan davaların o tarihte görevli olan mahkemelerce bakılmasına devam edilmesi yönünde bir düzenleme yapılmıştır. Bu düzenlemenin usul ekonomisi bakımından işin niteliğine daha uygun olduğu değerlendirilmiştir.” şeklindedir.

Bu gerekçe hem eklenen fıkra, hem de tasarının ilk hâlinde yer alan görev ibaresinin çıkarılmasıyla ilgilidir. Bu gerekçenin eklenmesi maddenin ilk gerekçesinden vazgeçildiği anlamına gelmemektedir. Zira vazgeçilmediğini gösterir şekilde görev ibaresi dışında düzenleme korunmuş ve kanunlaşmıştır. Görev ve yargı yoluyla ilgili zaman bakımından uygulama kuralına dair yeni fıkra eklenmesi temyiz ve istinaf için tasarının ilk hâlindeki zaman bakımından uygulama kuralına ilişkin bir değişiklik amacı ve sonucunu içermemektedir.

Madde yorum gerektirmeyecek biçimde çok açık bir biçimde düzenlenmiş olup kapsamını belirlemek için gerekçesine bakılmaya dahi gerek yoktur. Gerekçesi de farklı bir sonuca varmayı gerektirmeyecek kadar açıktır. Bu açık hükmün sonucu olarak 01.10.2011 tarihinden önce açılan davalar için istinaf ve temyiz parasal kesinlik sınırı bulunmadığının kabulü gerekir. Bu tarihten önce açılan davalar için çok açık bir şekilde, kesinlik sınırı bulunmadığını belirten bir hüküm var iken, aranması gereken bir kesinlik sınırı olup olmadığı konusunda başkaca hükümlere başvurup yorum yoluyla farklı bir sonuca varılabilmesi de mümkün değildir.

6763 sayılı Kanunun 44. maddesi ile getirilen ek 1. maddenin 2. fıkrasında TMK 341 inci, 362 nci ve 369 uncu maddelerindeki parasal sınırların uygulanmasında hükmün verildiği tarihteki miktarın esas alınacağı düzenlenmiş ise de 2016 yılında yürürlüğe giren bu hüküm kesinlik sınırının uygulaması gereken hâllerde bu sınırın hangi tarihteki parasal sınırlara göre belirleneceği ile ilgili bir hüküm olup, kesinlik sınırının bulunmadığı davalarla ilgili bir hüküm olabileceği de düşünülemez. Bu nedenle daha sonra getirilen bu fıkra, HMK geçici 1/2. maddeyi açık veya dolaylı olarak ortadan kaldıran bir hüküm de değildir.

Geçici 1/2. madde hükmü nedeniyle yürürlükten kalkmış bulunan Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanması gerektiği sonucuna da varılamaz. Zira dava tarihinde yürürlükte olsa da hüküm tarihinde yürürlükte olmayan bir kanuna dayalı olarak kesinlik sınırı bulunduğu kabul edilemez. Zaten madde gerekçesinde HMK’nın zaman bakımından uygulama kuralının somutlaştırıldığı belirtilmekle, yürürlükten kalkmış olan HUMK hükümlerinin uygulanmayacağı gerekçede yer alan açıklamadan da anlaşılmaktadır. Zira kişinin istinaf veya temyiz hakkı mahkeme kararları verildikten sonra doğduğundan hakkın doğduğu tarihte yürürlükte olmayan bir kanuna dayanılarak bir kesinlik sınırı düzenlemesi bulunduğunun kabul edilmesi de mümkün değildir.

5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununda istinaf ve temyize ilişkin özel düzenlemeler bulunduğundan kesinlik sınırı bu Kanuna göre belirlenmekte iken 7036 sayılı İş mahkemeleri Kanunu ile 5521 sayılı Kanun kaldırılmış ve istinaf ve temyizle ilgili olarak 6100 sayılı HMK hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiştir. Kanunda yapılan yollama nedeniyle istinaf ve temyiz kesinlik sınırı yönünden HMK hükümleri uygulanacağından geçici 1/2 madde hükmü iş mahkemelerince verilen kararlar için de uygulanacaktır.

Kanunlarda yer alan istinaf ve temyizle ilgili parasal kesinlik sınırları adil yargılanma hakkı kapsamında mahkemeye erişim hakkıyla ilgilidir. “Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine adil yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (Sözleşme) yorumlayan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının mahkemeye erişim hakknıı içerdiğini belirtmektedir (Anayasa Mahkemesinin B. No: 2018/8474, 12.01.2022 § 42, B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

Mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir (Anayasa Mahkemesinin B. No: 2018/8474, 12.01.2022 § 43, B. No: 2012/791, 07.11.2013, § 52,).

Mahkeme kararlarının hukuka uygun olup olmadığına yönelik uyuşmazlığın çözümlenmek üzere bir yargı makamı önüne taşınması kanun yoluna başvurma olarak nitelendirilmektedir. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, bir temel hak olmanın yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmayı ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Adil yargılanma hakkı bir mahkeme kararına karşı üst yargı yollarına başvurabilmeyi güvence altına almamakla birlikte gerek suç isnadına bağlı yargılamalarda gerekse medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin yargılamalarda istinaf veya temyiz gibi kanun yollarına başvurma imkânı tanınmış ise bu kanun yolları yönünden de adil yargılanma hakkı kapsamındaki güvencelerin sağlanması gerekir (Anayasa Mahkemesinin B. No: 2018/8474, 12.01.2022 § 44, B. No: 2015/1950, 22.02.2018, § 37).

Yukarıda yapılan açıklama ve sözü edilen kurallarla birlikte somut olay değerlendirildiğinde; dava HMK’nın yürürlüğe girdiği 01.10.2011 tarihinden önce olmak üzere 2009 yılında açılmıştır. Dosyada ilk kez bölge adiyle mahkemelerinin göreve başladığı tarihten sonra karar verildiğinden HUMK temyiz hükümlerinin uygulanması söz konusu olmayıp istinaf ve temyize ilişkin HMK hükümleri uygulanacaktır. Dava tarihinin HMK’nın yürürlük tarihinden önce olması ve geçici 1/2 madde hükmü nedeniyle bölge adliye mahkemesince verilen karar, kesinlik sınırı olmaksızın temyiz edilebilir niteliktedir.

Açık bir kanun hükmü var iken bunun aksine bir istisna olmadığı hâlde kesinlik sınırı bulunduğu kabul edilerek temyiz incelemesinin yapılmaması, adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkını sınırlayacağından adil yargılanma hakkına da aykırı olacaktır.

Tüm bu nedenlerle ön sorun bulunmadığı ve temyiz incelemesi yapılabileceği görüşünde olduğumdan, ön sorun bulunduğu ve temyiz incelemesi yapılamayacağı yönünde oluşan değerli çoğunluk görüşüne katılamıyorum.
Yargıtay — Esas No: 2007/8223, Karar No: 2007/12139, Tarih: 27.09.2007

2. Ceza Dairesi 2007/8223 E., 2007/12139 K.

**2. Ceza Dairesi 2007/8223 E., 2007/12139 K.**

**- KAMU DAVASINA KATILMA**- 5271 S. CEZA MUHAKEMESİ KANUNU [ Madde 237 ]

- 5271 S. CEZA MUHAKEMESİ KANUNU [ Madde 238 ]

- 1412 S. CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU (MÜLGA) [ Madde 365 ]

- 1412 S. CEZA MUHAKEMELERİ USULÜ KANUNU (MÜLGA) [ Madde 366 ]

**"İçtihat Metni"**

Elektrik hırsızlığı suçundan sanık Ziya'nın yapılan yargılaması sonucunda; beraatine dair (Kartal Birinci Asliye Ceza Mahkemesi)'nden verilen 15.11.2005 tarihli hükmün Yargıtay'ca incelenmesi müşteki vekili tarafından istenmekle ve dosya Yargıtay C.Başsavcılıgı'nın 09.05.2007 tarihli tebliğnamesiyle Dairemize gelmekle yapılan inceleme sonunda gereği düşünüldü.

Yakınan vekilinin 12.04.2005 tarihli duruşmaya geldiği ve soruşturma evresinde Cumhuriyet Başsavcılığına verilen şikayet dilekçesini tekrar ettiğini açıkladığı, bunun dışında yakınan vekili hiçbir oturuma katılmadığı gibi, herhangi bir katılma dilekçesi de vermediği dosya içindeki bilgi ve belgelerden açıkça anlaşılmaktadır. Yakınan vekilinin duruşmaya katıldığı ve Cumhuriyet Başsavcılığına verdiği şikayet dilekçesini tekrar ettiğini açıkladığı tarihte yürürlükte bulunan 1412 sayılı Ceza Yargılaması Yasası hükümlerine göre, sanıktan şikayetçi olan yakınan vekilinden davaya katılma isteyip istemediğinin sorulması zorunlu olmadığından, tebliğnamedeki sanıktan şikayetçi olduklarını bildiren yakınan kurum vekilinin 5271 sayılı CMK'nın 238/2. maddesi uyarınca davet olunarak kamu davasına katılıp katılmayacağının sorulmaması gerektiği konusundaki düşünceye katılınmamıştır.

Kamu davası açıldıktan sonra 1412 sayılı CYY'nin 366. maddesi uyarınca davaya katılmayan yakınan vekilinin, temyize yetkisi bulunmadığından temyiz isteğinin 1412 sayılı CYY'nin 317. maddesi uyarınca REDDİNE, 27.09.2007 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/13111, Karar No: 2014/25516, Tarih: 10.11.2014

**5. Hukuk Dairesi         2014/13111 E.  ,  2014/25516 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Adıyaman 2. Asliye Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 10/03/2014

NUMARASI : 2013/556-2014/82

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılarak enerji nakil hattı geçirilen taşınmazın, irtifak hakkı karşılığının tahsili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi, taraf vekillerince verilen dilekçeler ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup uyuşmazlık anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

- K A R A R -

Dava, kamulaştırmasız el atılarak enerji nakil hattı geçirilen taşınmazın, irtifak hakkı karşılığının tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş; hüküm, taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

Arsa niteliğindeki taşınmaza emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

Dava konusu taşınmazın niteliği, geometrik durumu, yüzölçümü ve enerji nakil hattı güzergahı dikkate alındığında taşınmazdaki değer kaybı oranının % 11, buna göre davacıların paylarına düşen irtifak hakkı karşılığının toplam bedeli 63.301,69 -TL olduğu halde, daha yüksek oranda değer kaybı verilmek suretiyle irtifak hakkı karşılığının fazla tespiti doğru değil ise de taleple bağlı kalınarak hüküm kurulduğundan bu husus bozma nedeni yapılmamıştır.

Taraf vekillerinin temyiz itirazları yerinde görülmediğinden hükmün açıklanan nedenle ONANMASINA, peşin alınan temyiz ve temyize başvurma harçlarının Hazineye irad kaydedilmesine, 10.11.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2008/8494, Karar No: 2010/437, Tarih: 29.01.2010

**1. Ceza Dairesi         2008/8494 E.  ,  2010/437 K.**

**"İçtihat Metni"**

... ile ...'i kasten öldürmeye teşebbüsten ve izinsiz silah taşımaktan sanık ...'nın yapılan yargılanması sonunda: Hükümlülüğüne ilişkin (...) Birinci Ağır Ceza Mahkemesinden verilen 21/02/2008 gün ve 213/22 sayılı hükmün Yargıtay’ca incelenmesi C.Savcısı ile sanık müdafii taraflarından istenilmiş olduğundan dava dosyası C.Başsavcılığından tebliğname ile Dairemize gönderilmekle: incelendi ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

TÜRK MİLLETİ ADINA

1-Tayin edilen ceza miktarına göre yasal koşullar oluşmadığından, sanık müdafiinin duruşmalı inceleme talebinin CMUK.nun 318. maddesi gereğince reddine karar verilmiştir.

2-Toplanan deliller karar yerinde incelenip, sanığın suçlarının sübutu kabul, oluşa ve soruşturma sonuçlarına uygun şekilde mağdur ...'yı öldürmeye teşebbüs ve 6136 sayılı Yasaya aykırılık suçlarının niteliği tayin, takdire ve tahrike ilişen cezayı azaltıcı sebeplerin nitelik ve derecesi takdir kılınmış, savunması inandırıcı gerekçelerle kısmen kabul kısmen reddedilmiş, incelenen dosyaya göre verilen hükümlerde bozma nedeni dışında isabetsizlik görülmemiş olduğundan sanık müdafiinin meşru müdafaaya, vesaireye O Yer Cumhuriyet Savcısının mağdur ...'yı öldürmeye teşebbüs suçunda suç niteliğine yönelen ve yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle,

a) Sanığın, mağdur ...'yı öldürmeye teşebbüs ve 6136 sayılı Yasaya aykırılık suçlarından mahkumiyetine dair hükümlerin tebliğnamedeki düşünce gibi (ONANMASINA),

b)Sanığın, mağdur ...'a karşı eylemi hakkında kurulan hükmün incelenmesinde;

Oluş ve dosya içeriğine göre; olay gecesi sanık ile mağdurun yol verme meselesi nedeniyle tartıştığı, mağdurun kendisini takip ettiğini gören sanığın, evinin önünde aracını park ederek, kendisine 12-13 metre mesafede bulunan mağduru sol femur orta anteriorda mermi giriş deliği, posteriorda mermi çıkış deliği oluşturacak şekilde tabancası ile bir kez ateş ederek yaraladığı, yaranın herhangi bir iç organ tahribatı, büyük damar ve sinir lezyonu, kemik kırığı ve hayatı tehlike oluşturmadığı, sanık ile mağdur arasında öldürmeyi gerektirir husumet bulunmadığı,olayın gece koşullarında gerçekleştiği ve sanığın özellikle mağdurun hayati organlarının bulunduğu bölgeye hedef alarak ateş ettiğine dair delil bulunmadığı, engel bir durum olmamasına rağmen sadece tek sefer ateş ederek kendiliğinden eylemine son verdiği dikkate alındığında, sanığın öldürme kastını açığa çıkaran kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı anlaşılmakla, silahla kasten yaralama suçundan hüküm kurulması yerine, suç vasfında hataya düşülerek öldürmeye teşebbüs suçundan yazılı şekilde hüküm kurulması,

Yasaya aykırı olup, sanık müdafiinin ve O Yer Cumhuriyet Savcısının temyiz itirazlarının bu itibarla kabulüyle, hükmün tebliğnamedeki düşünce gibi (BOZULMASINA), hükmolunan ceza miktarı ve tutuklulukta geçen süre gözönüne alındığında sanık müdafiinin tahliye talebinin reddine, 28.01.2010 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2007/972, Karar No: 2007/972, Tarih: 12.12.2007

Hukuk Genel Kurulu 2007/5-972 E., 2007/972 K.

**Hukuk Genel Kurulu 2007/5-972 E., 2007/972 K.**

**- KAMU TÜZEL KİŞİLİĞİ

- TARAF EHLİYETİ**- 2709 S. 1982 ANAYASASI [ Madde 123 ]

- 5018 S. KAMU MALİ YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNU [ Madde 12 ]

- 5018 S. KAMU MALİ YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNU [ Madde 45 ]

- 5339 S. 2006 YILI PROGRAMININ HAZIRLANMASINA DAİR KANUN [ Madde 1 ]

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasındaki "kamulaştırmasız elatmanm önlenmesi" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; (Mersin Aslîye Birinci Hukuk Mahkemesiyle davanın kabulüne dair verilen 30.10.2006 gün ve 2006/7-588 sayılı kararın incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay Beşinci Hukuk Dairesinin 19.04.2007 gün ve 2007/3703-5259 sayılı ilamıyla; (...Dava dilekçesinde davalı olarak gösterilen Karayolları Genel Müdürlüğü'nün hükmi şahsiyeti 5018 sayılı Kanunla sona erdirilmemiştir. Bu nedenle adı geçen Genel Müdürlük aleyhine hüküm kurulması gerekirken, Bayındırlık Bakanlığı aleyhine hüküm tesisi,

Doğru görülmemiştir...) gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

Temyiz Eden: Davalı vekili

Hukuk Genel Kurulu'nca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, tapu kayıt maliki tarafından, Karayolları Genel Müdürlüğü aleyhine açılmış, kamulaştırması elatılan taşınmaza vaki elatmanm önlenmesi istemine ilişkindir.

Davacı vekili, dava ve ıslah dilekçelerinde; müvekkilinin kayden maliki olduğu 1442 parsel sayılı taşınmazın 3398,30 metrekarelik kısmının davalı Karayolları Genel Müdürlüğü'nce tel örgü ile çevrilerek otoyol koruma sahasına katılmak suretiyle kamulaştırması elatıldığını ileri sürerek, davalı idarenin kamulaştırması elatmasının önlenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı Karayolları Genel Müdürlüğü vekili cevap dilekçesinde; davalı idarece yola kalbedilerek kamu hizmetine tahsis edilmiş bulunan dava konusu taşınmaz için elatmanm önlenmesi kararının verilmesinin tapu malikine bir fayda sağlamayacağını savunarak, davanın reddine karar verilmesini cevaben bildirmiştir.

Yargılama sırasında duruşmalara Hazine Vekilinin katılımı üzerine davacı vekilinin 25.09.2005 tarihli dilekçesi ile dava, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'na yöneltilmiştir.

Davalı Karayolları Genel Müdürlüğü vekili cevap dilekçesinde; davalı idarece yola kalbedilerek kamu hizmetine tahsis edilmiş bulunan dava konusu taşınmaz için elatmanm önlenmesi kararının verilmesinin tapu malikine bir fayda sağlamayacağını savunarak, davanın reddine karar verilmesini cevaben bildirmiştir.

Yargılama sırasında duruşmalara Hazine Vekilinin katılımı üzerine davacı vekilinin 25.09.2005 tarihli dilekçesi ile dava, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'na yöneltilmiştir.

Mahkemenin; "dava konusu taşınmaza davalı idarece kısmen kamulaştırması elatıldığının keşfen tespit edildiği" gerekçesiyle, "davanın kabulü ile, 1442 numaralı parselin 3398,30 metrekarelik bölümüne davalı idarenin elatmasının önlenmesine" dair, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı aleyhine verdiği karar, Özel Daire'ce yukarıda yazılı gerekçeyle bozulmuş; yerel mahkemece, "daha önce genel bütçe kapsamı dışında iken, 5018 sayılı Kamu Mali ve Kontrol Yönetimi Kanunu hükümlerine göre genel bütçe kapsamına alınarak, bu Kanun'un 12. maddesi gereğince tüzel kişiliğini kaybeden ve aynı Kanun'un 45 ve geçici 12. maddeleri gereğince mülkiyetindeki taşınmazları tapuda Hazine adına re'sen tescil edilecek olan kamu idareleri arasında Karayolları Genel Müdürlügü'nün de bulunduğu, bu itibarla 5018 sayılı Kanun'un bütün hükümleri ile yürürlüğe girdiği 01.01.2006 tarihi itibariyle Karayolları Genel Müdürlügü'nün tüzel kişiliğinin sona erdiği" gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Bozma ve direnme kararlarının içerik ve kapsamları itibariyle Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık, dava dilekçesinde davalı olarak gösterilen Karayolları Genel Müdürlügü'nün tüzel kişiliğinin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile sona erdirilip erdirilmediği; bu konudaki saptamaya bağlı olarak da, Karayolları Genel Müdürlügü'nün davada taraf ehliyetinin sona erip ermediği, eş söyleyişle davada gerçek hasmın Karayolları Genel Müdürlüğü mü yoksa bağlı bulunduğu Bakanlık mı olduğu noktasında toplanmaktadır.

Bilindiği üzere taraf ehliyeti, davada taraf olabilme yeteneğidir. Taraf ehliyeti Medeni Hukuk'taki medeni haklardan istifade (hak) ehliyetinin Medeni Usul Hukuku'nda büründüğü şekildir. Kimlerin taraf ehliyetine sahip bulundukları Medeni Kanun'a göre belirlenir (HUMK m. 38, TMK m. 8 ve m. 48). Buna göre, medeni haklardan istifade (hak) ehliyeti bulunan her gerçek (TMK m. 8) ve tüzel (TMK m. 48) kişi, davada taraf olabilme ehliyetine de sahiptir.

Bu noktada, görevleri bakımından kamu otoritesini temsil eden kamu tüzel kişilerinin, özel hukuk tüzel kişileri gibi, davada taraf ehliyetine sahip oldukları konusunda kuşku ve duraksama bulunmamaktadır.

Bu noktada, görevleri bakımından kamu otoritesini temsil eden kamu tüzel kişilerinin, özel hukuk tüzel kişileri gibi, davada taraf ehliyetine sahip oldukları konusunda kuşku ve duraksama bulunmamaktadır.

Kamu tüzel kişileri, ancak hukukun öngördüğü biçimde kurulduktan sonra kişilik kazanıp, medeni haklardan istifade ehliyetine sahip olduklarından, tüzel kişiliğin kazanılması ile davada taraf olma yeteneğine de sahip olurlar. Kamu tüzel kişilerinin kişiliği ve bununla medeni haklardan istifade (hak) ehliyeti, hukukun öngördüğü biçimde kalkınca, davada taraf olma yetenekleri de sona erer.

Burada önemle vurgulanmalıdır ki; kamu yönetimine yön verecek ilke ve kuralların yer aldığı Anayasa'nın, "İdare" başlığı altında düzenlenen 123. maddesinin 3. fıkrasında, "Kamu tüzel kişiliği, ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulur" hükmü öngörülmüştür.

Bu açık hüküm karşısında, kamu tüzel kişilerinin kanunla ya da kanunun verdiği açık bir yetkiye dayanılarak idari bir kararla kurulması gerektiği; yetki ve usulde paralellik ilkesi gereği, bir kanun ile ya da kanunun verdiği yetkiye dayanılarak idari bir karar ile kurulan kamu tüzel kişiliğinin sona ermesinin de aynı usule tabi olduğu her türlü duraksamadan uzaktır.

O halde, kanunla kurulan bir kamu tüzel kişiliği, aynı usulle kaldırılıncaya kadar, bunların davada taraf olma yeteneklerinin devam ettiği kuşkusuzdur.

İlke olarak, kamu tüzel kişilerinin tüzel kişilikleri ile ilgili hükümlere, somut olayda olduğu gibi kendi kuruluş kanunlarında yer verilmektedir.

Bu cümleden olarak, 16.02.1950 tarihinde yürürlüğe giren 5539 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinin 1. fıkrasında, "Bayındırlık Bakanlığı'na bağlı, tüzel kişiliği haiz olmak ve katma bütçe ile idare edilmek üzere Karayolları Genel Müdürlüğü kurulmuştur" hükmü yer almakta olup, bu hüküm halen yürürlüktedir.

Yeri gelmişken; özel kanunla ve katma bütçe ile idare edilmek üzere kurulan Karayolları Genel Müdürlüğümün tüzel kişiliğinin dolayısıyla davada taraf ehliyetinin sona erip ermediğinin aydınlığa kavuşturulabilmesi için, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun irdelenmesinde yarar görülmüştür.

Kamu mali yönetim ve denetim sistemi ile ilgili en köklü ve bütünsel değişiklik, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 10.12.2003 tarihinde yasalaşması ile gerçekleştirilmiştir. 26.05.1927 tarih ve 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu'nun yerini alan 5018 sayılı Kanun, mali yönetim ve kontrol sistemimizin yapısını ve işleyişini yeni bir anlayışla ele almak suretiyle sistemin temel esaslarını düzenlemekte; kamu bütçelerinin hazırlanma, uygulanma ve kontrol işlemlerinin nasıl yapılacağını, mali işlemlerin muhasebeleştirilmesi™

™ ve raporlanmasını şekillendirmektedir.