muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2012/860, Karar No: 2012/796, Tarih: 14.11.2012

Hukuk Genel Kurulu Kararı

Hukuk Genel Kurulunun 08.05.1974 tarih ve 1971/2-820 Esas, 1974/505 Karar sayılı kararında; “…Cemaat Vakıfları tarafından verilen beyannameler Vakıfname (Vakıf Tüzüğü, Vakıf Senedi) hükmünde olduğunun kabulü zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Beyannamelerinde, bağış kabul edecekleri yolunda açıklık olmayan hayır kurumları da gerek doğrudan ve gerekse vasiyet yoluyla taşınmaz iktisap edemezler. Çünkü vasiyeti kabul yararına vasiyet yapılana bir haktır. Vakıf, Vakıfnamesinde izin vermedikçe O’nun iradesi dışına çıkılıp mal kabul olunamaz…” denilmektedir. Karardan da açıkça anlaşılacağı üzere Cemaat Vakıflarının verdiği beyannameler Vakfiye ve Yargıtay uygulamasına göre de Vakfiyelerin tapu niteliğinde olduğu kabul edilmiştir.

Yerel Mahkemece, dava konusu taşınmazların 1936 beyannamesinde yer aldığı, beyannamenin Vakfiye niteliğinde bulunduğu ve buna bağlı olarak tapulu yerler sayılması gerektiği, Vakfiye kapsamında kalan taşınmazların aynı zamanda keşifte uygulanan vergi kayıtları kapsamında kalan yerler olduğu, bu nedenle miktar sınırlamasına tabi olmadığı görüşünden hareketle davanın reddine karar verildiği belirlenmiştir.

Keşif ve Vergi Kayıtlarının Uygulanması

1936 beyannamesinde az yukarıda da açıklandığı üzere 20 parça susuz tarla ile 2 bağ’ın yer aldığı konusunda bir duraksama söz konusu değildir. Ancak, beyannamede mevki ve sınırlar ile taşınmazların miktarları açıklanmamıştır. 06.06.2009 tarihinde yapılan keşifte dinlenen 1960 doğumlu yerel bilirkişi ile 1955, 1956 ve 1962 doğumlu tanıklar, 101 ada 428, 429, 430 ve 431 parsel sayılı taşınmazların davalı Vakfa ait vergi kayıt listesinde ikinci sırada Nizare Razza mevkiinde, aynı ada 479, 480, 481, 482 , 483, 484 ve 485 parsel nolu taşınmazların aynı listenin dokuzuncu sırasında Dora Deri mevkiinde, 101 ada 477 parsel sayılı taşınmazın ise, aynı listenin onbirinci sırasında Guharebeyare mevkiinde yer alan taşınmazlar olup 1936 beyannamesindeki taşınmazlar olduğunu aralıksız-çekişmesiz malik sıfatıyla arpa, buğday ve mercimek ekmek, kiminin ise bağ olarak kullanmak suretiyle davalı Vakıf tarafından tasarruf edildiklerini açıklamışlardır. Vergi kayıtlarının uygulanmasının yetersiz olduğu görülmektedir. Yalnızca mevki ve sınırlar okunmuş ve taşınmazın/taşınmazların okunan sınırlarla çevrili olduğu beyan edilmiştir.Daha fazla açıklayıcı bilgi edinilememiştir. Esasen yerel bilirkişi ve tanıkların yaşları da fazla bilgi vermeye pek uygun olduğu söylenemez. Bu nedenle olayı, taşınmazların durumunu ve yöreyi bilen çok yaşlı yerel bilirkişi ve tanıklar dinlenilmeli idi. Söz konusu vergi kayıtlarının 1937 tarihinde düzenlendikleri taraflar arasında uyuşmazlık konusu değildir.

Vergi Kayıtlarının Kapsamının Tayini

Vergi Kayıtlarının Kapsamının Tayini

Beyannamede yer alan taşınmazlara uygulanan vergi kayıtlarının sabit sınırlı olmadıkları anlaşılmaktadır. En azından bu konuda duraksama vardır. Hukuk Genel Kurulu kararı uyarınca beyannamenin Vakfiye niteliğinde kabul edilmesi ve Vakfiyelerin tapu olarak nitelendirilmesi olgusu göz önünde tutulduğunda, taşınmazların vergi kayıtlarıyla tapu kayıtları kapsamında kaldığı kabul edilse dahi, tapu kayıtlarının da sabit sınırlı olmadıkları düşünülmek suretiyle 3402 sayılı Kadastro Kanununun 20.maddesi uyarınca bu kayıt ve belgelerin kapsamlarının mahkemece, belirlenmesi gerekmektedir. Sabit sınır içermeyen kayıt ve belgeler kural olarak, miktarlarıyla geçerli kabul edilmektedir. Öteden beri sapma göstermeyen Yargıtay uygulaması da bu yöndedir. Beyannamenin Vakfiye ve Vakfiyenin de tapu niteliğinde kabul edilmesi ve keşifte uygulanan vergi kayıtlarının beyannamede belirtilen taşınmazlara ait olduğunun ileri sürülmesi olgusu karşısında davalı tarafın savunmasında belgeye dayandığının kabulü gerekmektedir. O halde, yöntemine uygun bir biçimde vergi kayıtlarının kapsamlarının 3402 sayılı Kadastro Kanununun 20.maddesi uyarınca belirlenmesi, yeniden keşif yapılması, teknik, yerel ve uzman bilirkişiler aracılığıyla vergi kayıtlarının yöntemine uygun bir biçimde uygulanması, sabit sınır içermeyen vergi kayıtlarının miktarı ile geçerli olduğunun düşünülmesi, sabit sınırlı kabul edilen vergi kayıtlarının ise, sınırları itibarıyla miktarlarının değerlendirilmesi gerekir. Davalı Vakıf, belgeye dayalı olarak istekte bulunduğuna göre, kural olarak, 3402 sayılı Kadastro Kanununun 14.maddesinin somut olayda uygulama yeri bulunmamaktadır. Çünkü vergi kayıtları kapsamında kalan taşınmazların bir bölümü ister gayri sabit veya bir kısmının sabit sınırlı olarak kabul edilsin 3402 sayılı Kadastro Kanununun 14.maddesi karşısında miktar engeline takılmaksızın keşifte uygulanan vergi kayıtları kapsamında kalan belgeye dayalı miktarların yukarıda açıklandığı biçimde Vakıf tarafından edinilmesi mümkündür.

Davalı Vakıf Tarafından Kayıt Miktar Fazlalıklarının Kazanılması Mümkünmü!

Sabit sınırlı olmayan vergi kayıtları bakımından yapılacak uygulama sonucu vergi kayıt miktarı dışında kalan fazlalığın davalı Vakıf tarafından zilyetlikle edinilmesinin mümkün olup olmadığı hususuna gelince; bugüne kadar ki Yargıtay uygulaması da göz önünde bulundurulduğunda kural olarak, Kamu Tüzel Kişileri arasında sayılan Köy Tüzel Kişilikleri hariç diğer kamu tüzel kişilerinin (DSİ, Karayolları, Orman Genel Müdürlüğü, İl Özel İdaresi vb.) kazanmayı sağlayan zilyetliğe dayalı olarak taşınmaz edinmeleri olanağı bulunmamaktadır. Bundan ayrı, derneklerin tüzüklerinde, şirketlerin ana sözleşmelerinde, vakıfların ise vakfiyelerinde, kurum ve kuruluşlarının ise özel kanunlarında kazanmayı sağlayan zilyetliğe dayalı taşınmaz edinme konularında herhangi bir açıklık yok ise bunlarında zilyetlik yolu ile taşınmaz edinmeleri olanağı bulunmamaktadır.

Avrupa Uyum Yasaları çerçevesinde çıkartılan ve 03.08.2002 tarihinde kabul edilen 4771 (4771 sayılı Kanunun 4.maddesi ile 2762 sayılı Vakıflar Kanunun 1.maddesine eklenen fıkra), 02.01.2003 tarihinde kabul edilen 4778 ( 4778 sayılı Kanunun 3.maddesi ile 2762 sayılı Vakıflar Kanunun 1.maddesine eklenen fıkra) Kanunlarla; “Cemaat Vakıflarının Vakfiyeleri olup olmadığına bakılmaksızın önce Bakanlar Kurulunun, daha sonra ise, Vakıflar Genel Müdürlüğünün izni ile dini, hayri, sosyal, eğitsel, sıhhi ve kültürel alanlardaki ihtiyaçlarını karşılamak üzere taşınmaz edinebilmelerine ve bu mallar üzerinde tasarruf da bulunmalarına olanak tanınmıştır. İdari yoldan bu tür taşınmazları tapuya bağlamaları olanaklı olduğu gibi,dava yoluyla da adlarına tescil ettirebilirler. Bunu engelleyen herhangi bir kanun hükmü bulunmamaktadır. Bundan ayrı, 20.02.2008 tarihinde kabul edilen ve 27 Şubat 2008 tarihinde yürürlüğe giren (RG.27 Şubat 2008 T. 26800 sayılı) 5737 sayılı Vakıflar Kanunun 12.maddesinde ; “Vakıflar mal edinebilirler, malları üzerinde her türlü tasarruf da bulunabilirler “ hükmüne yer verilmiştir. Görüldüğü gibi anılan maddede Vakıflar arasında hiçbir ayrım yapılmaksızın her türlü Vakfın mal edinebilecek ve malları üzerinde tasarruf da bulunabilecekleri öngörülmüştür. Açıklanan Kanunlar ve bu Kanunlara ilişkin ilgili hükümler birlikte değerlendirildiğinde acaba, Kanunlarda bir engel yada sınırlamanın olmadığı görüşüyle her türlü vakfın zilyetlik yoluyla taşınmaz edinmeleri olanaklımıdır. Buna olumlu cevap vermek oldukça güçtür. Bu görüşe üstünlük tanındığında; her türlü vakıflara , derneklere, şirketlere, kamu kuruluşlarına ve özel kanunlarında hüküm bulunmayan tüm kurum ve kuruluşlara da bu hakkı tanımak durumu ortaya çıkacaktır. Bu konuda şu aşamada Yargıtay’da oluşmuş herhangi bir görüş bulunmamaktadır. Bu nedenle, miktar fazlasının davalı Vakıf tarafından zilyetlik ile edinilmesi olanağı olmadığını düşünüyorum. Ancak, saptanan bu olgular ve Avrupa uyum Yasaları çerçevesinde çıkartılan kanunlar ile 5737 sayılı yeni Vakıflar Kanunu karşısında artık HGK’nun 08.05.1974 tarih ve 1971/2-820 E, 1974/505 K. sayılı kararının uygulama olanağının kaldığını söylemekte pek mümkün görülmüyor.

Davalı Vakıf Tarafından Daha Önce Açılan Davalar

Davalı Vakıf Tarafından Daha Önce Açılan Davalar

Davalı Vakıf tarafından Midyat Asliye Hukuk Mahkemesinde açılıp sonuçlanan 11.12.1964 tarih ve 114-167, aynı yer Asliye Hukuk Mahkemesinin 12.12.1961 tarih ve 1961/11 Esas, 1961/256 Karar sayılı dosyaları ile tapuya dayalı olarak davalı Vakıf adına tespit ve tescili yapılan 478 parselle ilgili dava dosyasının eldeki dava bakımından göz önünde bulundurulması mümkün değildir. Belirtilen dava dosyaları ile ister zilyetliğe dayalı olarak 3402 sayılı Kadastro Kanununun 14.maddesinde açıklanan miktarlardan daha fazla yer verilmiş olsun, ister gayri sabit sınırlı tapuya dayalı olarak miktarından fazla yer edinilmiş bulunsun bunların hiçbiri eldeki dava bakımından göz önünde tutulamaz ve eldeki davanın kabul gerekçesi yapılamaz. Edinilen fazla miktarlar için izlenecek yol ve yöntemler kanunlarda yer almaktadır. Davacı Hazine’nin bu gibi olgulara ilişkin haklarını kullanma olanağı vardır. Öte yandan, kadastro tutanakları aksi sabit oluncaya kadar geçerli belgeler olarak kabul edilmektedir. Aksinin kanıtlanması durumunda hukuki geçerlilikleri kalmamaktadır. Çünkü, davalı vakıf, eldeki davada belgeye dayanmaktadır. Özel Daire ve Genel Kurulun bu yöndeki görüşlerine katılma olanağı bulunmamaktadır.

Şu halde, 3402 sayılı Kadastro Kanununun 20.maddesi uyarınca beyannamede yer alan taşınmazlara uygulanan vergi kayıtlarının kapsamlarının belirlenmesi, vergi kayıtlarının sınırları itibarıyla sabit sınırlı olup olmadıklarının yapılacak keşif ile saptanması, sabit sınırlı olan vergi kayıtlarının sınırlarına, sabit sınır içermeyen vergi kayıtlarının ise, miktarlarına itibar edilerek değerlendirmenin yapılması, buna göre tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği yönünde karar düzeltme isteğinin kabulü ile yerel mahkeme hükmünün bozulması gerekirken karar düzeltme isteğinin reddi biçiminde gerçekleşen Yüksek Kurulun Sayın çoğunluğunun görüşlerine açıklanan nedenlerle katılmıyorum.

KARŞI OY YAZISI

KARŞI OY YAZISI

Dava, kadastro tespitine itiraza ilişkindir. Karar düzeltme yoluna gelinen Hukuk Genel Kurulunun ilamında; Davacı Hazine vekili, Midyat ilçesi Güngören Köyü’nde bulunan davalı Vakıf adına kadastro sırasında tespit edilen 101 ada 428, 429, 430, 431, 477, 479, 480, 481, 482, 483, 484 ve 485 parsel sayılı taşınmazların Devletin hüküm ve tasarrufu altında özel mülkiyete konu olmayan taşlık, kayalık tarıma elverişsiz kıraç arazi vasfında taşınmazlar olduğunu ileri sürerek, tapu kayıtlarının iptali ile Hazine adına tescilini istemiştir. Davalı Vakıf vekili, çekişmeli taşınmazların 1936 yılında vakıf yönetimi tarafından Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne bildirildiğini, Arazi Tahrir Kanunu hükümlerine göre 1937’den beri vergilerinin ödendiğini, taşınmazların Kadastro Yasası'nın 14.maddesindeki sınırlamanın dışında kaldığını bildirerek, davanın reddini savunmuştur. Mahkemece, davalı Vakfın Türk Medeni Kanunu’nun yürürlüğünden önce Süryaniler tarafından kurulan tüzel kişiliğe sahip bir vakıf olduğu, Vakıflar Yasası’nın 44.maddesi mucibince 22 adet taşınmazı 1935 yılında vakfiyesi yerine geçmek üzere beyanname ile Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne bildirdiği ve bu taşınmazlar arasında dava konusu edilen 12 adet taşınmazın da bulunduğu ve davalının anılan taşınmazları yasa gereği iktisap ettiği, dava konusu taşınmazların vergilerini davalı Manastır Vakfı’nın 1937 yılından bu yana ödediği, dava konusu taşınmazlara tarım arazisi vasfı ile kadimden beri malik sıfatıyla nizasız fasılasız zilyet olduğu, dava konusu taşınmazların Hazineyle, merayla, ormanla, üçüncü kişilerle kaçak ve yitik kişilerle bir ilgisinin bulunmadığı, dava konusu taşınmazların ormandan, kıraçtan Hazine’den kazanılma yerler olmadığı, davalı Manastırın kuruluş tarihinin ise M.S.397 olduğu, davalının Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne verdiği 17/07/1935 tarihli beyanname, davalının 1937 tarihli dava konusu taşınmazların vergisini ödediğini gösteren vergi kayıtları göz önünde bulundurularak, davanın reddine, taşınmazların tespit gibi davalı Vakıf adına tesciline karar verilmiştir. Davacı Hazine vekilinin temyizi üzerine Özel Dairece Davalı Cemaat Vakfının zilyetlikle mal edinemeyeceğine ilişkin bir gerekçeye dayanılmamış, somut olayda zilyetlikle iktisap koşullarının gerçekleşmediği gibi Vakfın belgesiz limitinin de dolmuş bulunduğu düşüncesi kabul edilerek taşınmazların Hazine adına tescili gereğine değinerek karar bozulmuş; mahkemece önceki kararda direnilmiştir. Hükmü temyize davacı Hazine vekili getirmiştir.

Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık, çekişme konusu taşınmazların davalı Vakıf adına edinim koşullarının oluşup oluşmadığı; buna göre davacı Hazinenin davasının kabulünün gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık, çekişme konusu taşınmazların davalı Vakıf adına edinim koşullarının oluşup oluşmadığı; buna göre davacı Hazinenin davasının kabulünün gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

Yüksek Hukuk Genel Kurulunca; “Cemaat Vakıflarının zilyetlikle mal edinemeyeceği ayrıca davalı vakıf tarafından 1935 tarihinde bildirilen beyannamede taşınmazların miktarı, mevkii ve sınırlarının yazılı olmaması nedeniyle bu taşınmazların bahsi geçen beyanname kapsamındaki taşınmazlardan olduğunun Türk Medeni Kanunu'nun 6.maddesi uyarınca davalı Vakıf tarafından kanıtlanamamış bulunması, ayrıca dava konusu taşınmazların vakfa bağış yolu ile geçtiğine ilişkin kadastro tutanağının edinim kısmındaki beyanların, tutanak mümzisi olarak da duruşmada dinlenilen yerel bilirkişi ve tanıklar tarafından doğru olmadığının bildirilmesi ve davalı Vakıf tarafından da bu hususun kabul görmesi karşısında, Yerel Mahkemece davacı Hazine'nin davasının kabulüne karar verilmesi gereğine değinen Özel Daire bozma ilamına açıklanan bu gerekçelerle uyulması gerekir.” Denilerek direnme kararı değişik gerekçeyle bozulmuştur.

Karar düzeltme talep eden davalı vakıf vekili;

1)Dava konusu taşınmaz malların 1935 tarihli beyannamede beyan edilen taşınmaz mallar arasında olduğunu,

2)Dava konusu taşınmazların bulunduğu Güngören köyüne ait kadastro sırasında uygulanamayan 376 adet vergi kaydına ilaveten 21 adet vergi kayıtlarının da bulunduğunu, belirtilen kayıtların var ise beyanname kapsamı dışında kalan taşınmazları kapsadığını,

3)10/01/1961 tarihinde açılan tescil davasında Ziraat Bakanlığının 03/10/1959 günlü cevap dilekçesinin taşınmazlarının niteliğini belirlemek açısından ölçü olamayacağını, tescil dava dosyası temin edilmeden dava dosyasının vakıf aleyhinde değerlendirilmesinin adil yargılanma hakkının ihlalini teşkil ettiğini, kaldı ki dosyada yapılan orman incelemesinde de dava konusu taşınmazların orman sayılan yerlerden olmadıklarının tespit edildiğini, tescil davasında bir kısım taşınmazların tescili talebinden sarfı nazar edilmesinin aleyhe yorumlanamayacağını,

4)1935 tarihli beyannamede yer alan taşınmaz sayısı ile 1937 tarihli arazi tahrir kayıtları listesinde yer alan taşınmazların ilgilerinin araştırılmadığını,

5)Taşınmazların özel mülkiyete konu olan yerlerden olduğunu, 5737 sayılı Vakıflar Yasanın 12/1.maddesine göre; Cemaat vakıflarının mal edinmesini kısıtlayan hiçbir hüküm getirilmediğini, Cemaat vakıflarının yeni taşınmaz mal edinmesinin satın alma bağış veya vasiyet ile sınırlı tutmanın hem ulusal hem de uluslar arası mevzuata, hem de Türkiye’nin tarafı olduğu temel hak ve hürriyetlere ilişkin antlaşma hükümlerine aykırı olduğunu,

6)Mezkur ilam ile müvekkilin Avrupa İnsan Hakları sözleşmesi ve eki protokol ile güvence altına alınmış haklarının ihlal edildiğini,

İleri sürmüştür.

6)Mezkur ilam ile müvekkilin Avrupa İnsan Hakları sözleşmesi ve eki protokol ile güvence altına alınmış haklarının ihlal edildiğini,

İleri sürmüştür.

Yüksek Hukuk Genel Kurulundaki görüşmeler sırasında da cemaat vakıflarının zilyetlikle taşınmaz mal edinemeyeceği, ayrıca somut olayda belgesizden taşınmaz edinme sınırı dolduğu için zaten taşınmaz edinme olanağının bulunmadığı sayın çoğunluk tarafından ifade edilmiştir.

Öncelikle usul yönünden gördüğümüz hataları, sonra da işin esası yönünden düşüncelerimizi karşı oy yazımızda ifade edeceğiz.

1)Usul hukuku yönünden hak ihlalleri:

Yargılama sırasında taraflarca bilinmeyen ya da bilinmesi mümkün olmayan bilirkişi raporlarına istinaden hüküm kurulması, tarafların bilgisine ulaştırılmayan delillerle karar verilmesi adil yargılanma hakkının ihlalini teşkil etmektedir. Mahkeme iki tarafa eşit şekilde hukuki dinlenilme hakkı tanıyarak hükmünü vermelidir. Anayasamızın 36.maddesi, HMK’nın 27. ve AİHS’nin 6.maddesi birlikte değerlendirildiğinde tarafların bilgilenme hakkı, açıklama ve ispat hakkı ile dikkate alınma hakkı ihlal edilmemelidir. Yargı organları yargılamanın seyrine uygun düşmeyen sürpriz karar vermemelidir. Yargı organı tarafların bilgilenme açıklama ve itiraz imkânını ortadan kaldıracak şekilde uygulama yapmamalı, tarafların yokluğunda oluşturduğu delilleri hukuki değerlendirilmesine esas almamalıdır.

Bu ilkeler Prof Dr. Hakan Pekcanıtez, Prof.Dr.Oğuz Atalay ve Prf.Dr.Muhammet Özekes’in Medeni Usul Hukuku kitaplarının 12.baskısının 270 ve devamı sayfalarında “Mahkeme iki tarafa eşit şekilde hukukî dinlenilme hakkı tanıyarak hükmünü vermelidir. Taraflara hukukî dinlenilme hakkı verilmesi anayasal bir haktır. Anayasamızın 36.maddesine göre teminat altına alınan iddia ve savunma hakkı ile adil yargılanma hakkı, hukukî dinlenilme hakkını da içermektedir. Yine İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'nde de hukukî dinlenilme hakkı, adil yargılanma hakkı içinde teminat altına alınmıştır. Bu hakka, tarafın hâkime meramını anlatma hakkı ya da iddia ve savunma hakkı da denilmektedir. Ancak, hukukî dinlenilme hakkı, bu ifadeleri de kapsayan daha geniş bir anlama sahiptir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27.maddesi hükmüne göre, "(I) Davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler.

(2) Bu hak;

a) Yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını,

b) Açıklama ve ispat hakkım,

c) Mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini,

İçerir".

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27.maddesi hükmüne göre, "(I) Davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler.

(2) Bu hak;

a) Yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını,

b) Açıklama ve ispat hakkım,

c) Mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini,

İçerir".

Hukukî dinlenilme hakkı, Anayasanın 36.maddesinde ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6.maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsurudur. Zira, insan onurunun yargılamadaki zorunlu bir sonucu olarak, yargılama süjelerinin, yargılamada şeklen yer almaları dışında, tam olarak bilgi sahibi olmaları, kendilerini ilgilendiren yargılama konusunda açıklama ve ispat haklarını tam ve eşit olarak kullanmaları ve yargı organlarının da bu açıklamaları dikkate alarak gereği gibi değerlendirme yapıp karar vermesi gereklidir. Hukukî dinlenilme hakkı olarak maddede ifade edilen ve uluslararası metinlerde de yer bulan bu hak, çoğunlukla "iddia ve savunma hakkı" olarak bilinmektedir. Ancak, hukukî dinlenilme hakkı, iddia ve savunma hakkı kavramına göre daha geniş ve üst bir kavramdır.

Bu hak, yargılamanın tarafları dışında, müdahiller ve yargılama konusu ile ilgili olanları da kapsamına almaktadır. Ancak, her yargılama süjesi kendi hakkıyla bağlantılı ve orantılı olarak bu hakka sahiptir. Hakkın temel unsurları maddede tek tek belirtilmiş, böylece uygulamada bu temel yargısal hak konusundaki tereddütlerin önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede, öncelikle tarafların gerek yargı organlarınca gerekse karşı tarafça yapılan işlemler konusunda bilgilendirilmeleri zorunludur. Kişinin kendisinden habersiz yargılama yapılarak karar verilmesi, kural olarak mümkün değildir.

Bu hakkın ikinci unsuru, açıklama ve ispat hakkıdır. Taraflar, yargılamayla ilgili açıklamada bulunma, bu çerçevede iddia ve savunmalarını ileri sürme ve ispat etme hakkına sahiptirler. Her iki taraf da bu haktan eşit şekilde yararlanırlar. Bu durum "silahların eşitliği ilkesi" olarak da ifade edilmektedir.

Bu hakkın üçüncü unsuru, tarafların iddia ve savunmalarını yargı organlarının tam olarak dikkate alıp değerlendirmesidir. Bu değerlendirmenin de, kararların gerekçesinde yapılması gerekir. Eksik, şeklî ve görünüşte gerekçe yazılması, bu hakkın ihlâli sonucunu doğuracaktır. Yargı organları, her iki tarafın iddia ve savunmaları ile delillerini değerlendirip, hangi maddî ve hukukî sebeplerle karar verdiklerini gerekçelerine yansıtmalıdırlar. Ortaya çıkacak karar, hukukun genel ilkelerine, mevzuata ve yerleşik içtihatlara tamamen aykırı ve sürpriz sayılacak nitelikte olmamalıdır. Bu durum "sürpriz karar yasağı" olarak da ifade edilmektedir.

Yargı organları özellikle yerleşik içtihatların dışında yeni bir karar verebilirler. Ancak bu konuda gerekçelerini tam ortaya koymalı ve tarafların açıklamalarını da değerlendirmelidirler (bkz. Hükümet Gerekçesi m. 32).

Yargılama bakımından, sadece bir tarafın dinlenmesi, kimsenin dinlenmemesi, tek yönlü karar verilmesi demektir. Yargılamada yer alan taraflar, yargılamanın objesi değil, süjesidir. Hukukî dinlenilme hakkı, doğru karar verilmesinin garantisidir; bu nedenle, haksızlığa karşı koyabilme imkânı tanır. Hukukî dinlenilme hakkı, hukuk devletinin, insan onurunun korunması ve eşitlik ilkesinin, hak arama özgürlüğünün, adil yargılanma hakkının bir gereğidir.

Hukukî dinlenilme hakkı yargılamanın süjesi olan herkese aittir. Dava sonunda hukukî durumu etkilenecek olan kişilere, yargılamadaki durumlarına uygun şekilde hukukî dinlenilme hakkı tanınacaktır. Tanık ve bilirkişilerin kendileri ile ilgili bir sonuç doğması halleri dışında, hukukî dinlenilme hakkı bulunmamaktadır. Davada taraflar, çekişmesiz yargı işlerinde ilgililer bu hakka sahip oldukları gibi, fer'i müdahilin de kendi hakkıyla bağlantılı olarak hukukî dinlenilme hakkı bulunmaktadır.

Hukukî dinlenilme hakkı, sadece belli bir yargılama için ya da yargılamanın belli bir aşaması için geçerli olan bir ilke değildir. Tüm yargılamalar için ve yargılamanın her aşamasında uyulması gereken bir ilkedir. Bu çerçevede gerek çekişmeli ve çekişmesiz yargı işlerinde gerekse bu yargılamalarla bağlantılı geçici hukukî korumalarda, icra takiplerinde, tahkim yargılamasında, hatta hukukî uyuşmazlıklarla ilgili yargılama dışında ortaya çıkan çözüm yollarında, her bir yargılama, çözüm yolu ve uyuşmazlığın niteliğiyle bağlantılı şekilde hukukî dinlenilme hakkına uygun davranılmalıdır.

Hukukî dinlenilme hakkına aykırılık bir istinaf gerekçesi ve temyizde de bozma sebebidir." şeklinde ifade edilmektedir.

Belirtilen ilkeler dikkate alındığında Yüksek Özel Dairenin 17/11/2009 tarihli geri çevirme kararı sonrasında tarafların bilgisi dışında delil olarak dosyaya re'sen alınan tapu ve vergi kayıtları ile 12/04/2010 tarihli fen bilirkişi raporu ve 07/10/2010 tarihli orman bilirkişi raporu değerlendirmeye esas alınamamalıdır. Bu nedenlerle usul yönünden Yüksek Özel Dairece yapılan ihlaller Yüksek Hukuk Genel Kurulunca göz önünde bulundurulmalı ve karar düzeltme istemi öncelikle bu yönden kabul edilmelidir.

2) İşin esası yönünden yapılan değerlendirmeye gelince:

a)Cemaat Vakıflarının zilyetlikle taşınmaz iktisap edip edemeyecekleri konusunda mevzuatı incelediğimizde: