muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/1039, Karar No: 2020/147, Tarih: 03.03.2020

Duruşmada ek olarak; tanık ... ve sanık ... ile siyasi konulardan tanıştıklarını, ... Belediyesi ihalesine kendisi ve tanık Burak'ın birlikte 60.000 lira civarında nakit para ve 17 adet 100.000 lira civarında teminat çeki verdiklerini, ancak kendilerine dönüşünün olmadığını, iş devam ederken kendisine 30.000 lira civarında para ödendiğini, 2008 yılı sonunda bitirip teslim etmeyi hedefledikleri işin uzadığını, bu işten yaklaşık 300.000 lira civarında kâr edildiğini tahmin ettiğini, kendi hissesine de 150.000 lira düştüğünü ancak bunu ödemeyip A4 kağıdına kaba taslak bir şeyler yazarak hesap çıkardıklarını ve bu işten zarar ettiklerini söylediklerini, ihaleye resmi ortaklığının bulunmadığını, siyasi yönü nedeniyle ortak olduğunu,

Sanık ... kolluk ve savcılıkta; bir önceki dönem belediye başkanının koruması olduğunu, bu görevi yaparken sanık ... ile tanıştığını, dost olduklarını, 2009 yılının Ağustos ayında yapacağı sünnet düğününden önce sanık ...'dan yaklaşık 6.000 TL borç aldığını, düğün için takılan altınlarla sanık ...'a olan borcunu öderken sanık ...'ın durumunun iyi olmadığını söyleyerek kendisininden borç istemesi üzerine 450 adet çeyrek altını borç verdiğini, ancak iki ay kadar geçmesine rağmen sanık ...'ın borcunu ödemediğini, sanık ... ile belediyede birlikte çalıştıkları dönemden dost olduklarını, olay günü sanık ...'ın daha önceden iş ortaklığı yaptığı bir şahıstan alacağı olduğunu bu alacağını aldıktan sonra borcunu ödeyeceğini söylediğini, sanık ...'ın alacaklı olduğu katılan ... ve tanık ...'yi tanıyan sanık ...'in bu alacağında sanık ...'a yardımcı olabileceğini söylemesi üzerine 21.12.2009 tarihinde telefonla tanık ...'yi arayarak iş yerine davet ettiğini, katılan ve tanık ...'nin iş yerine geldiklerinde sanık ... ile aralarında tartışma yaşandığını, onlara kendisiyle ilgili bir konunun olmadığını, ancak sanık ...'a verdiği borcun ödenmesini gerektiğini söylediğini, bunun üzerine sanık ...'ın kendisine "Sana borcum borç hatta sana iki adet 20.000 TL'lik senet vereyim." diyerek cebinden çıkarttığı senetleri imzaladığını, bir süre muhabbet ettikten sonra şahısları uğurladığını, oradan ayrılırken belediye çarşısının bekçisi tanık Muhammet'in de kendilerini gördüğünü, aradan beş ay kadar geçmesine rağmen sanık ...'ın hâlâ borcunu ödemediğini, kendi adına yazılmış senetleri avukatı olan tanık Nurettin Demir’e teslim edip işleme koymamasını söylediğini, katılan ... ve diğer şahısları kesinlikle bıçakla tehdit etmediğini, kimseye zorla senet imzalatmadığını, atılı suçu kabul etmediğini,

Duruşmada ek olarak; sanık ...'ı 2002 yılından beri tanıdığını, akrabaları ve çevresi oldukça geniş olduğundan düğünde çok altın takıldığını, sanık ...'a 450 tane çeyrek altın borç verdiğini, ödeme zamanında kendisinin ona olan 6.000 lira borcu mahsup edeceklerini, sanık ...'a çeyrek altın verirken ondan herhangi bir senet almadığını, zira kendisi de sanık ...'dan borç aldığında onun da senet istemediğini,

Duruşmada ek olarak; sanık ...'ı 2002 yılından beri tanıdığını, akrabaları ve çevresi oldukça geniş olduğundan düğünde çok altın takıldığını, sanık ...'a 450 tane çeyrek altın borç verdiğini, ödeme zamanında kendisinin ona olan 6.000 lira borcu mahsup edeceklerini, sanık ...'a çeyrek altın verirken ondan herhangi bir senet almadığını, zira kendisi de sanık ...'dan borç aldığında onun da senet istemediğini,

Sanık ... kollukta; katılan ...'ı önceden tanımadığını, tanık ...'nin ise çocukluk arkadaşı ve uzaktan akrabası olduğunu, iki ay kadar önce katılan ... ile tanık ...'nin kendisinin işletmekte olduğu çay ocağına gelerek çay içtiklerini, biraz muhabbet ettiklerini, ancak aralarında herhangi bir alacak verecek meselesi olmadığını, o günden sonra kesinlikle onları görmediğini, suçlamaları kabul etmediğini,

Savcılıkta; katılan ... ile tanık ...'nin kendi çay ocağında çay içtikten sonra sanık ...'in dükkânına geçtiklerini, daha sonra onlara çay götürürken sanık ...'ın sanık ...'e altın borcu olduğunu duyduğunu, sanık ...'ı borcu karşılığında sanık ...'e senet verirken gördüğünü, sanık ...'in katılan ... ve tanık ...'ye "Aranızda anlaşın ve benim paramı getirin." dediğini duyduğunu, suçlamayı kabul etmediğini,

Duruşmada ek olarak; sanık ... ile sanık ...'ın kendisine ait çay ocağında borçla ilgili konuşmalar yapınca tanık ...'yi tanıdığını belirtip onu telefonla aradığını, tanık ...'nin, ...’a herhangi bir borçlarının olmadığını söylediğini, olay günü tanık ..., katılan ... ile bir kişinin birlikte gelerek sanık ... ile konuştuklarını, daha sonra sanık ...'in sanık ...’ı çağırdığını, senet imzalatma olayı görmediğini, suçlamayı kabul etmediğini,

Savunmuşlardır.

Uyuşmazlık konularının sırasıyla ele alınmasında fayda bulunmaktadır.

1- Sanık ... hakkında TCK'nın 29. maddesinde yer alan haksız tahrik düzenlemesinin uygulanması bakımından eksik araştırmayla hüküm kurulup kurulmadığı;

TCK’nın "Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma" başlıklı 109. maddesi;

"(1) Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.

(2) Kişi, fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit veya hile kullanırsa, iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(3) Bu suçun;

a) Silahla,

b) Birden fazla kişi tarafından birlikte,

c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,

d) Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,

e) Üstsoy, altsoy veya eşe karşı,

f) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,

İşlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat arttırılır.

(4) Bu suçun mağdurun ekonomik bakımdan önemli bir kaybına neden olması halinde, ayrıca bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.

(5) Suçun cinsel amaçla işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezalar yarı oranında artırılır.

e) Üstsoy, altsoy veya eşe karşı,

f) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,

İşlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat arttırılır.

(4) Bu suçun mağdurun ekonomik bakımdan önemli bir kaybına neden olması halinde, ayrıca bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.

(5) Suçun cinsel amaçla işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezalar yarı oranında artırılır.

(6) Bu suçun işlenmesi amacıyla veya sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır." şeklinde düzenlenmiştir.

Maddenin birinci fıkrasında; kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun temel şekli düzenlenmiş, ikinci fıkrasında; suçun cebir, tehdit veya hile ile işlenmesi ve üçüncü fıkrasında ise; altı bend halinde, suçun silahla, birden fazla kişi ile birlikte, kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle, kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanmak suretiyle, üstsoy, altsoy veya eşe karşı, çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenmesi nitelikli hâller olarak yaptırıma bağlanmış, dördüncü fıkrasında; suçun netice sebebiyle ağırlaşmış hâline, beşinci fıkrasında; cinsel amaçla işlenen özgürlüğü kısıtlama suçuna yer verilmiş, altıncı fıkrasında ise; suçun işlenmesi amacıyla veya sırasında kasten yaralama suçunun sonucu itibariyle ağırlaşmış hâllerinin gerçekleşmesi halinde, ayrıca bu suça ilişkin hükümlerin de uygulanacağı belirtilmiştir.

Bu suç tipi ile bireylerin hareket özgürlüğünün hukuka aykırı biçimde kaldırılması veya sınırlanması eylemleri cezalandırılmak istenmiştir. Nitekim bu husus madde gerekçesinde; "Bu suç ile korunan hukuki değer, kişilerin kendi arzusu ve iradesi çerçevesinde hareket edebilme hürriyetidir" şeklinde belirtilmiştir. Suçun maddi unsuru, kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Bu fiil, failin doğrudan doğruya veya dolaylı hareketleriyle ve çeşitli araçlar kullanılarak gerçekleştirilebilir. Sonuç ise mağdurun hareket etme ya da yer değiştirme özgürlüğünün kaldırılması biçiminde kendini gösterir.

Fail, kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılmasına yönelik fiili, doğrudan doğruya veya dolaylı hareketleriyle ve çeşitli araçlar kullanarak gerçekleştirebilir. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, serbest hareketli bir suç olduğundan, bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün kaldırılması neticesini doğurabilecek her türlü hareket ile işlenebilecektir. Maddede sadece "bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakmak" tan söz edilmiş, fiilin işleniş şekli, yeri, zamanı ve süresi konusunda bir sınırlama yapılmamıştır. Bu nedenle suç mağdurun bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün ihlal edilmesi sonucunun doğması kaydıyla, her zaman her yerde işlenebilir. Fiilin herkesin girebileceği bir yerde, özel, kapalı veya açık alanda gerçekleştirilmesinin yahut uzun veya kısa süreli olmasının bir önemi bulunmamaktadır. Suçun oluşması için mutlaka mağdurun bir yere kapatılmış olması gerekmeyip aleni bir yerde tutma veya böyle bir yere götürme hâlinde dahi diğer unsurlar da var ise kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu oluşacaktır. Kesintisiz bir suç olması sebebiyle suçun tamamlanma ve bitme zamanları farklı olabilmektedir. Mağdurun hürriyetinin kısıtlanması ile suç tamamlanır, ancak sona ermez. Mağdurun tekrar hürriyetine kavuştuğu an suçun sona erme zamanıdır. Suç tamamlandıktan sonra kısa sürede sona erdirilebileceği gibi günlerce de sürdürülebilir. Öte yandan özgürlükten yoksun bırakma kavramı, anlık olmayan bir süreyi zorunlu olarak içerdiğinden, suçun tamamlanması için fiil ile sonucun hukuken kabul edilebilecek bir zaman müddetince sürmesi gerekmektedir. Sürenin çok kısa olup olmadığı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma niteliği taşıyıp taşımadığı, hareketin ağırlığı, önemi ve ciddiyeti ile birlikte hâkim tarafından değerlendirilip belirlenecektir. Sonuç ise, mağdurun bir yere gitme ya da bir yerde kalma özgürlüğünün kaldırılması biçiminde ortaya çıkmaktadır.

Suçun manevi unsuru; failin, mağduru şahsi özgürlüğünden yoksun bırakmaya yönelik hareketleri gerçekleştirmeyi bilmesi ve istemesi, yani genel kasttır. Kanun'un metni ve ruhundan anlaşılacağı üzere, suçun temel şeklinin oluşumu için saik (özel kast) aranmamıştır. Nitekim bu görüş öğretide (Kişilere Karşı İşlenen Suçlar, Çetin Özek-Sahir Erman, İstanbul 1994, s. 130; Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Ayhan Önder, 4. Bası, İstanbul 1994, s. 31; Teorik-Pratik Ceza Hukuku, Durmuş Tezcan-Mustafa Ruhan Erdem-Murat Önok, Ankara 2008, s. 363; Ceza Hukuku Özel Hükümler, Mehmet Emin Artuk-Ahmet Gökcen, Ankara 2018 Adalet Yayınevi, 17. Baskı, s. 368) ve yargısal kararlarda da (Ceza Genel Kurulunun 29.06.2010 tarihli ve 110-161, 23.01.2007 tarihli ve 275-9, 03.12.2002 tarihli ve 288-419 sayılı ile bu güne kadar süreklilik arz eden çok sayıdaki kararları) benimsenmiştir. Suçun oluşabilmesi için kişiyi hürriyetinden yoksun kılma yönündeki ihlalin hukuka aykırı olarak yapılması, diğer bir deyişle eylemde hukuka uygunluk nedenlerinin bulunmaması zorunludur. Hukuka aykırılık, öğretide genel olarak hukuk düzeninin izin vermediği hâlleri ifade etmektedir.

Haksız tahrik ise TCK’nın 29. maddesinde; "Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kimseye, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine onsekiz yıldan yirmidört yıla ve müebbet hapis cezası yerine oniki yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hâllerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir." şeklinde ceza sorumluluğunu azaltan bir neden olarak düzenlenmek suretiyle, kişiye haksız fiilin etkisi altında işlediği suçtan ötürü verilecek cezadan belli bir oranda indirim yapılması öngörülmüştür.

TCK'nın 29. maddesinde yer alan haksız tahrik hükümlerinin uygulanabilmesi için şu şartların birlikte gerçekleşmesi gereklidir:

a) Tahriki oluşturan bir fiil bulunmalı,

b) Bu fiil haksız olmalı,

c) Fail öfke veya şiddetli elemin etkisi altında kalmalı,

d) Failin işlediği suç, bu ruhi durumun tepkisi olmalı,

e) Haksız tahrik teşkil eden eylem mağdurdan sadır olmalıdır.

Ceza sorumluluğunu azaltan bir neden olarak düzenlenen haksız tahrik, failin haksız bir tahrikin yarattığı hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında hareket ederek bir suç işlemesini ifade eder. Bu halde fail, haksız tahrikin doğurduğu öfke veya elemin, ruhsal yapısında yarattığı karışıklığın sonucu olarak suç işlemeye yönelmektedir.

d) Failin işlediği suç, bu ruhi durumun tepkisi olmalı,

e) Haksız tahrik teşkil eden eylem mağdurdan sadır olmalıdır.

Ceza sorumluluğunu azaltan bir neden olarak düzenlenen haksız tahrik, failin haksız bir tahrikin yarattığı hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında hareket ederek bir suç işlemesini ifade eder. Bu halde fail, haksız tahrikin doğurduğu öfke veya elemin, ruhsal yapısında yarattığı karışıklığın sonucu olarak suç işlemeye yönelmektedir.

Bu aşamada bir borcun ödenmemesi veya hukuki alacağın hak sahibine verilmemesi nedeniyle işlenen hürriyetten yoksun kılma suçlarında haksız tahrik hükmünün nasıl değerlendirilmesi gerektiği ayrıca irdelenmelidir. Salt borcu ödeyememenin haksız tahrik oluşturan bir fiil olarak kabulü mümkün değildir. Ancak ödeme gücü bulunduğu hâlde sırf kendi menfaati yahut alacaklıyı zor durumda bırakmak için borcun keyfi ve kasti biçimde ödenmemesi, alacaklıdan mal kaçırılması, gerçeğe aykırı beyan veya vaadlerde bulunulması, alacaklının sürekli oyalanması, muvazalı davranışlarla borçtan kurtulmaya çalışılması gibi davranışlar haksız tahriki oluşturan fiil olarak değerlendirilebilecektir. Nitekim Ceza Kurulunca 19.01.2016 tarih ve 203-2 sayı ile ve 04.07.2017 tarih ve 656-360 sayı ile verilen kararlarda da bu yönde değerlendirme yapıldığı görülmektedir.

Bu açıklamalar ışığında uyuşmazlık konusu değerlendirildiğinde;

Bu açıklamalar ışığında uyuşmazlık konusu değerlendirildiğinde;

Katılan ... ile tanık ...'nin inşaat malzemesi sattıkları ortak iş yerlerinin bulunduğu, aynı zamanda müteahhitlik yaptıkları, olay tarihinden yaklaşık bir hafta önce sanıklar ... ve...'in katılan ... ve tanık ...'nin iş yerine giderek bir malzeme alıp çıktıkları, bu esnada iş yerinde sadece tanık ...'nin bulunduğu, bir süre sonra sanık ...'in daha önceden tanışıklıkları bulunan tanık ...'yi telefonla arayarak Urfa'lı şahısların bir kişiden alacağı olduğunu, katılan ...'ın da bu kişiye borcunun bulunduğunu, o gün aslında katılan ...'ı bulmak için geldiklerini ancak kendisini görünce vazgeçtiğini söylediği, tanık ...'nin de katılanla ortak iş yaptıklarını, onun borcunun aynı zamanda kendisinin de borcu olacağını, ancak böyle bir borçlarının bulunmadığını belirttiği, sanık ...'in tüm görüşmelerde Urfa'lı şahısların ve katılandan alacaklı olan kişinin kim olduğunu söylemediği, olay tarihinde sanık ...'in tanık ...'yi arayarak bu alacak meselesini görüşmek için bürolarına gelmelerini istediği, tanıklar ... ve ... ile katılan ...'ın sanık ...'in Belediye Çarşısında bulunan bürosuna gittikleri, büroda sanıklar... ve ... ile birlikte birkaç şahsın bulunduğu, önce çay içtikleri, daha sonra katılan ve tanık ...'nin kime borçlu olduklarını sordukları, bunun üzerine sanık ...'in sanık ...'ı çağırttığı, yaklaşık on beş dakika sonra gelen sanık ...'ın ... Belediyesi düğün salonu ihalesine ortak girdiklerini iddia edip katılan ...'a "Bu işten bu kadar mı para kazanılır?" diye sorduğu, katılanın da "Kâr zarar ortaktır." diyerek cevap verdiği, sanık ...'ın ortak oldukları düğün salonu ihalesinden katılan ve tanık ...'nin kâr etmelerine rağmen kendisine zarar ettiklerini söyleyip para vermediklerini iddia ettiği, bu esnada tanık ...'in yan tarafta bulunan odaya gönderildiği, ardından sanık ...'dan alacağı olduğunu iddia eden sanık ...'in "Bu işi kan temizler." diyerek yere bıçak atıp "Kim ayakta kalırsa ben hesabı ondan sorarım." şeklinde sözler söylediği, daha sonra katılan ...'ın önüne senet koyarak "Bunları imzala" dediği, katılanın borcu olmadığı için senetleri imzalamayacağını belirtmesi üzerine sanık ...'in dışarıda bulunan üç adamını içeri çağırdığı ve adamlarına katılanı kast ederek "Kesin şunun kulağını." dediği, içeri giren şahısların odanın kapısını kilitledikleri ve bir süre katılanın başında bekledikleri, daha sonra sanık ...'in katılandan kefil bulmasını istediği, katılanın da tanık Kemalettin'i aradığı, sanıkların bir süre sonra katılanı serbest bıraktıkları, sanıkların katılanı hürriyetinden yoksun kılma suçunun oluşması için hukuken kabul edilebilecek bir zaman müddetince alıkoydukları anlaşılan olayda;

Sanık ... ile katılan arasında söz konusu ihaleye ilişkin yasaların öngördüğü yöntemlere uygun olarak kurulmuş bir ortaklık bulunmaması, aralarında gayri resmi bir ortaklık bulunduğuna karine olabilecek herhangi bir protokol, ticari defter ve hesap kaydı veya benzeri bir belgenin olmaması, bu kadar yüksek bedelli ortaklık ilişkisinin hiçbir belgeye dayandırılmadan kurulmasının hayatın olağan akışına uygun düşmemesi, sanık ...'ın katılandan alacaklı olduğunun somut bilgi ve belgelerle ortaya konulamaması ve sanık ...'ın varlığını iddia ettiği alacağını tahsil için yasal yollara başvurmadan doğrudan söz konusu ihaleyle ilgileri bulunmayan sanıklar ... ve...'ten yardım istemesi ve resmi olmadığı ifade edilen ortaklık ilişkisinin ticari defter ve hesap kayıtları ile ortaya çıkarılmasının mümkün olmaması, ayrıca aşamalarda bu yönde kayıt olduğunun ileri sürülmemesi hususları birlikte değerlendirildiğinde katılanın, aralarında resmi bir ortaklık bulunmayan, alacağını geçerli hiçbir kanıtla ortaya koyamayan sanık ...'a ödeme yapmaması haksız tahrike konu bir fiil olamayacağından, taraflara ait ticari defter ve banka hesaplarının araştırılmaması hususunun haksız tahrik hükmünün uygulanması yönünden sonuca etkili olmadığı, bu bağlamda haksız tahrik hükmünün uygulanma koşulları yönünden eksik araştırma bulunmadığı kabul edilmelidir.

Bu itibarla birinci uyuşmazlık konusu bakımından haklı nedene dayanmayan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının reddine karar verilmelidir.

2- Tüm sanıklar hakkında TCK'nın 110. maddesinde düzenlenen etkin pişmanlık hükmünün uygulanmasının gerekip gerekmediği;

Öğreti ve uygulamada; "Bir suçun işlenmesinden sonra failin, herhangi bir dış etken bulunmaksızın kendi hür iradesiyle, meydana gelen neticeyi ortadan kaldırmaya yönelik davranışlarına etkin pişmanlık" denilmektedir.

Türk Ceza Kanunu'nun kabul ettiği suç teorisi uyarınca, suçun kanuni tanımında yer alan unsurların gerçekleşmesiyle, ortaya cezalandırmayı gerektirir bir haksızlık çıkmakta ve kusurluluğu kaldıran bir sebebin bulunmaması halinde, fail hakkında bir ceza ya da güvenlik tedbirine hükmolunmaktadır. Fakat bazı hâllerde kanun koyucu, failin cezalandırılması için başka birtakım unsurların da bulunması veyahut bulunmamasını aramıştır. İşte haksızlık ve kusur isnadı dışında kalan bu gibi hususlar "suçun unsurları dışında kalan hâller" başlığı altında ele alınmaktadır. Bunlardan failin cezalandırılması için gerekli olanlara "objektif cezalandırılabilme şartları" bulunmaması gerekenlere ise "şahsi cezasızlık sebepleri" ya da "cezayı kaldıran veya azaltan şahsi sebepler" denilmektedir (Mahmut Koca-İlhan Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin Yayınevi, Ankara 2015, 8. Baskı, s. 351.). Bu yönüyle etkin pişmanlık, cezayı kaldıran veya cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebepler arasında yer almaktadır.

İşledikleri suç nedeniyle şahısların cezalandırılması kural olmakla birlikte, bir kısım şartların gerçekleşmesi durumunda kişi hakkında ceza davasının açılmasından, açılmış olan davanın devamından ve sonuçta ceza verilmesinden veya mahkûm olunan cezanın infazından vazgeçilmesi izlenen suç politikasının bir gereğidir. Bilindiği üzere suç, bir süreç içerisinde işlenmekte olup, buna suç yolu ya da "iter criminis" denilmektedir. Bu süreçte fail, önce belli bir suçu işlemek hususunda karar vermekte, daha sonra bunun icrasına yönelik hazırlıkları yapmakta, son olarak icra hareketlerini gerçekleştirmektedir. Çoğu suç, fiilin icra edilmesiyle tamamlanırken, kanuni tarifte ayrıca bir unsur olarak neticeye yer verilen suçlarda, suçun tamamlanması için fiilin icra edilmesinden başka ayrıca söz konusu neticenin gerçekleşmesi de aranmaktadır. Türk Ceza Kanunu'nun 36. maddesindeki "gönüllü vazgeçme" düzenlemesi ile failin suç yolundan dönerek, suçun tamamlanmasını veyahut da neticenin gerçekleşmesini önlemesi; etkin pişmanlığa ilişkin düzenlemeler ile de, suç tamamlandıktan sonra hatasının farkına vararak nedamet duyup neden olduğu haksızlığın neticelerini gidermesi için teşvikte bulunulması amaçlanmıştır.

TCK'da etkin pişmanlık tüm suçlarda uygulanabilecek genel bir hüküm olarak değil, özel suç tipleri bakımından uygulanabilecek istisnai bir müessese olarak düzenlenmiştir. Bu bağlamda kanun koyucu bazı suçlara ilişkin etkin pişmanlık düzenlemesini "etkin pişmanlık" başlığıyla bağımsız bir madde hâlinde (TCK'nın 93, 110, 168, 192, 201, 221, 248, 254, 269, 274, 293.) bazılarını ise suç tipinin düzenlendiği maddenin bir fıkrası şeklinde gerçekleştirmiştir. (TCK'nın 184/5, 230/5, 245/5, 275/2, 275/3, 281/3, 282/6, 289/2, 297/4, 316/2.) Bu hükümlerin bir kısmında etkin pişmanlık nedeniyle cezanın tamamen ortadan kaldırılması öngörülmüş, bir kısmında ise sadece belli oranda indirilmesi kabul edilmiştir.

Etkin pişmanlık, kanunun etkin pişmanlığa imkân tanıdığı her suç tipinde, o suçun karakterine uygun bir yapıya bürünmektedir (Yasemin Baba, Türk Ceza Kanununda Etkin Pişmanlık, Oniki Levha Yayınları, İstanbul 2013, s. 22.). Ancak bu durum, etkin pişmanlık hükümleri arasında hiçbir ortak unsur olmadığı anlamına gelmemektedir. Gerek Türk Ceza Kanunu'ndaki gerekse özel ceza kanunlarındaki etkin pişmanlık düzenlemeleri incelenip öğreti ile yerleşik yargısal kararlardaki görüşler birlikte değerlendirildiğinde etkin pişmanlığın unsurlarının;

1- Kanunda etkin pişmanlığa imkân tanıyan bir düzenleme bulunması,

2- Suçun tamamlanmış olması,

3- Failin kanunda öngörülen biçimde aktif bir davranışının gerçekleşmesi,

4- Failin bu davranışın iradi olması,

Şeklinde belirlenmesi mümkündür.