muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/1049, Karar No: 2023/3823, Tarih: 12.09.2023

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

A. İlk Derece Mahkemesinin Birinci Kararı

İlk Derece Mahkemesinin 24.04.2018 tarih ve sayılı kararı ile; tarafların konutlarının erkeğin anne babasının evinin alt katı olduğu, kadının kendi evinde vakit geçirmek istemesine rağmen erkeğin, eşinden annesi-babası ile birlikte vakit geçirmesini istediği, tarafların ortak konutlarını yatmadan yatmaya kullandıkları, kadının bu durumdan duyduğu rahatsızlığı eşine ilitmesine rağmen erkeğin ailesinin yanında tavır aldığı, taraflar arasındaki anlaşmazlığın temel nedeninin bu olduğu, hatta barışma görüşmeleri sırasında dahi kadının kendi evinde yaşamak istediği şartının kabul edilmediği, erkeğin iddia ettiği hakaret iddiasının anlatımıyla sabit olduğu, kadının eşine karşı "erkek misin" şeklinde hakarette bulunduğu, erkeğin de eşini ailesi ile birlikte yaşamaya mecbur bıraktığı, böylelikle evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına neden olan olaylarda tarafların eşit kusurlu oldukları gerekçesiyle asıl ve karşı boşanma davalarının kabulüyle 4721 sayılı Kanun'un 166 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca tarafların boşanmalarına, ortak çocuğun annesinin yanında kalması ve yaşı gereği anne bakım ve şefkatine ihtiyaç duyması nedeniyle sosyal inceleme raporundaki tespitler doğrultusunda velâyetinin anneye verilmesine, baba ile ortak çocuk arasında kişisel ilişki tesisine, ortak çocuk yararına aylık 200,00 TL tedbir, 300,00 TL iştirak nafakası takdirine, yasal şartları oluşmadığı gerekçesiyle tarafların tazminat talepleri ile kadının yoksulluk nafakası talebinin reddine karar verilmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesinin Gönderme Kararı

B. Bölge Adliye Mahkemesinin Gönderme Kararı

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı-davacı kadın vekilinin kusur belirlemesi, tazminat ve nafaka taleplerinin reddi yönünden, ... erkek vekilinin ise katılma yoluyla kusur belirlemesi, velâyet düzenlemesi, tazminat taleplerinin reddi, aleyhine hükmedilen nafakalar ile birleşen dava yönünden hüküm kurulmaması yönünden istinaf başvurusunda bulunulması üzerine; Bölge Adliye Mahkemesinin 16.12.2019 tarih ve 2018/3460 Esas, 2019/1849 Karar sayılı kararı ile; İlk Derece Mahkemesince asıl ve karşı davada verilen boşanma kararları ile asıl ve karşı davada verilen yargılama giderleri ve vekâlet ücretine ilişkin hükümlerin istinaf edilmeden kesinleştiği, kadın tarafından 30.11.2016 tarihinde bağımsız tedbir nafakası davası açıldığı, davaların birleştirilmesine karar verildiği halde birleşen tedbir nafakası dosyasının eldeki dava dosya içerisine alınmadığı ve bu dava değerlendirilmeden hüküm kurulduğu, boşanma davasındaki kusur belirlemesi ve dolayısıyla tazminat ve nafakalara ilişkin hükme etkili olabilecek birleşen tedbir nafakası davası hakkında hiç değerlendirme yapılmamasının usul ve kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle tarafların istinaf itirazlarının kabulüyle istinaf kapsamı dışında kalan yön haricindeki İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, asıl ve karşı boşanma davasında verilen boşanma kararları ile asıl ve karşı davada verilen yargılama giderleri ve vekâlet ücreti hakkında karar verilmesine yer olmadığına, gerekçede gösterilen eksikliklerin tamamlanması amacıyla dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

C.İlk Derece Mahkemesinin Son Kararı

C.İlk Derece Mahkemesinin Son Kararı

İlk Derece Mahkemesinin yukarıdaki başlıkta tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; erkeğin, kadını ortak konutları olduğu halde kendi ailesi ile birlikte yaşamaya zorladığı, annesinin kadın üzerinde kurmuş olduğu baskı ve evliliklerine müdahalesine sessiz kaldığı, çocuğu aldırması için kadına baskı yaptığı, kadının ise ortak konutu terk ettiği, ağabeyinin evliliklerine müdahalesine karşı çıkmadığı, ayrı yaşadıkları sırada "sen erkek misin bana bakamazsın" diye hakaret ettiği, böylelikle evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına neden olan olaylarda erkeğin ağır, kadının az kusurlu olduğu gerekçesiyle asıl ve karşı boşanma davalarındaki boşanma hükmü, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti yönünden karar verilmesine yer olmadığına, ortak çocuğun annesinin yanında kalması ve yaşı gereği anne bakım ve şefkatine ihtiyaç duyması nedeniyle sosyal inceleme raporundaki tespitler doğrultusunda velâyetinin anneye verilmesine, baba ile ortak çocuk arasında kişisel ilişki tesisine, kadın yararına aylık 250,00 TL tedbir nafakası takdirine, sürekli ve düzenli bir geliri bulunduğundan yoksulluk nafakası talebinin reddine, ortak çocuk yararına 200,00 TL tedbir, 300,00 TL iştirak nafakası ödenmesine, yasal koşulları oluştuğu gerekçesiyle kadın yararına 12.000,00 TL maddî, 8.000,00 TL manevî tazminatın erkekten alınarak kadına verilmesine, erkeğin maddî ve manevî tazminat taleplerinin reddine, kadının birleşen tedbir nafakası davası yönünden tahsilde tekerrür oluşturmamak üzere dava tarihinden itibaren kadın yararına 250,00 TL, ortak çocuk yararına ise 200,00 TL tedbir nafakası ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri

1.... erkek vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesi kararının kusur belirlemesi, velâyet düzenlemesi, kadın yararına hükmedilen maddî ve manevî tazminatlar, aleyhine hükmedilen iştirak ve tedbir nafakaları ve bunların miktarları yönünden kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı-davacı kadın vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesi kararının kusur belirlemesi, tedbir nafakaları ve tazminatların miktarı ile yoksulluk nafakası talebinin reddi hükümleri yönünden kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç

.2022 tarihli ve 2021/1923 Esas, 2022/1962 Karar sayılı kararıyla; erkek aleyhine belirlenen ve gerçekleşen "ortak konutları olduğu halde kendi ailesi ile birlikte yaşamaya zorlaması, annesinin kadın üzerinde kurduğu baskıya sessiz kalması, ailesinin evliliklerine müdahale etmesine karşı çıkmaması" maddî vakıaları ile kadın aleyhine belirlenen ve gerçekleşen " ağabeyinin evliliklerine müdahale etmesine ses çıkarmaması, sen erkekmisin bana bakamazsın diyerek hakaret etmesi" maddî vakıalarının sabit olduğu, İlk Derece Mahkemesince erkek aleyhine belirlenen; "çocuğu aldırması için baskı yaptığı" maddî vakıasının, kadın tanıklarının bu konudaki beyanlarının soyut, bizzat görgüye dayanmayan, duyumlardan ibaret olduğu, kadın aleyhine belirlenen "evi terk ettiği" maddî vakıasının, kadının evi terk ettikten sonra bir daha ortak konuta dönmemesi ve terke dayalı açılmış müstakil bir boşanma davasının bulunmaması karşısında, taraflara kusur olarak yüklenmelerinin doğru olmadığı, kadının Bölge Adliye Mahkemesince kabul edilen kusurlarının yanında, doğumdan eşini haberdar etmediği, çocuğun ismini koyarken eşinin fikrini sormadığı, abisinin ve babasının tehditlerine müdahale etmediği maddî vakıalarının, taraf tanık beyanları ile ispat edildiği halde kadına kusur olarak yüklenmemesinde isabet görülmediği, Mahkemece, maddî ve manevî tazminat gerekçelerinde yer alan ifadelerin maddî hata olarak kabulünün gerektiği ve tarafların lehine ya da aleyhine değerlendirilemeyeceği, gerçekleşen bu durum karşısında, boşanmaya sebep olan olaylarda tarafların eşit kusurlu olduğu, böylelikle kadın yararına maddî ve manevî tazminata hükmedilemeyeceği, kadının ayrı yaşamakta haklı olduğu ve kadın ile ortak çocuk yararına tedbir nafakasına hükmedilmesi doğru ise de miktarlarının az olduğu, kadının en azından asgari ücret seviyesinde gelirinin olması ve erkeğin de asgari ücretin üzerinde bir gelirinin olduğunun ispat edilememesi nedeniyle kadının yoksulluk nafakası talebinin reddinin isabetli olduğu, sosyal inceleme raporundaki tespitler neticesinde İlk Derece Mahkemesince ortak çocuğun velâyetinin anneye bırakılmasında hukuka aykırılık tespit edilmediği ve ortak çocuk yararına hükmedilen iştirak nafakası miktarının ortak çocuğun ihtiyaçları göz önüne alındığında miktarın isabetli olduğu yönünde yapılan değerlendirme ile erkeğin, kusur belirlemesi, kusur gerekçesi, kadın yararına hükmedilen maddî ve manevî tazminatlar ile kadının, kusur belirlemesi, tedbir nafakası miktarına yönelik istinaf taleplerinin kabulüyle İlk Derece Mahkemesi kararının bu yönlere ilişkin hüküm fıkralarının kaldırılmasına, yeniden kısmen esas hakkında hüküm tesis edilmek suretiyle yasal şartları oluşmadığından kadının maddî ve manevî tazminat taleplerinin reddine, kadın ve ortak çocuk yararına dava tarihinden itibaren geçerli olmak ve birleşen tedbir nafakası dosyasında tahsile tekerrür olmamak üzere aylık 300,00'er TL tedbir nafakası ile kadının birleşen karşı tedbir nafakası dosyasındaki dava tarihinden

taleplerinin kabulüyle İlk Derece Mahkemesi kararının bu yönlere ilişkin hüküm fıkralarının kaldırılmasına, yeniden kısmen esas hakkında hüküm tesis edilmek suretiyle yasal şartları oluşmadığından kadının maddî ve manevî tazminat taleplerinin reddine, kadın ve ortak çocuk yararına dava tarihinden itibaren geçerli olmak ve birleşen tedbir nafakası dosyasında tahsile tekerrür olmamak üzere aylık 300,00'er TL tedbir nafakası ile kadının birleşen karşı tedbir nafakası dosyasındaki dava tarihinden itibaren geçerli olmak üzere kadın ve ortak çocuk yararına ayrı ayrı 300,00 TL tedbir nafakasına hükmedilmesine, tarafların sair istinaf başvurularının ise esastan reddine karar verilmiştir

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı-davacı kadın vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı-davacı kadın vekili temyiz dilekçesinde özetle; evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına neden olan olaylarda erkeğin tam kusurlu olduğunu, erkeğin aile bilincinde olmadığını, kök ailesinden ayrışamadığını, kadına fiziksel ve cinsel şiddet uyguladığını, sorumluluklarını yerine getirmediğini, güven sarsıcı davranışta bulunduğunu, Mahkemece yüklenen kusurların dosya kapsamında ispat edilemediğini, kadının dava tarihinde çalışıyor olmasının sürekli çalışacak anlamına gelmediğini, gelirinin kadını yoksulluktan kurtarmadığını, ortak çocuk ve kadın yararına hükmedilen tedbir nafaka miktarlarının yetersiz olduğunu ileri sürerek kararın kusur belirlemesi, maddî ve manevî tazminat talepleri ile yoksulluk nafakası taleplerinin reddi, ortak çocuk ve kadın yararına hükmedilen tedbir nafakası miktarları yönünden kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, taraflarca karşılıklı olarak açılan boşanma davasında taraflar arasında ortak hayatı temelinden sarsacak derecede ve birliğin devamına imkan vermeyecek nitelikte bir geçimsizlik bulunup bulunmadığı, geçimsizlik var ise kusurun kimden kaynaklandığı, kadının maddî ve manevî tazminat ile yoksulluk nafakası taleplerinin reddine ilişkin şartların oluşup oluşmadığı, kadın ve ortak çocuk yararına asıl ve karşı boşanma davalarında hükmedilen tedbir nafakası miktarlarının hakkaniyete uygun olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk

4721 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi, 166 ncı maddesinin birinci ve ikinci fıkrası, 174 üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkrası, 175 inci maddesi, 6100 sayılı Kanun'un 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile370 ve 371 inci maddeleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 50 nci ve 51 inci maddeleri.

3. Değerlendirme

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen ..., tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalı-davacı kadın vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

12.09.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2006/13476, Karar No: 2007/1525, Tarih: 08.02.2007

**21. Hukuk Dairesi         2006/13476 E.  ,  2007/1525 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi     :  Karadeniz Ereğli İş Mahkemesi

Tarih               : 7.6.2006

Davacı iş kazası sonucu maluliyetinden doğan maddi ve manevi tazminatın ödetilmesine   karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir.

Hükmün davalılar vekilleri tarafından duruşmalı, olarak temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan  ve Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan ve temyiz konusu hükme ilişkin dava, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 438. maddesinde sayılı ve sınırlı olarak gösterilen hallerden hiçbirine uymadığından Yargıtay incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasına ilişkin isteğin reddine karar verildikten sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre davalıların aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan, manevi tazminata yönelik temyiz itirazları da dahil sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2-Dava, iş kazası sonucu  sürekli işgöremezliğe uğrayan  davacının maddi ve manevi  zararlarının giderilmesi istemine ilişkindir. Davacıya, oluşan zarar nedeni ile,K. Noterliğinin13.10.1997 tarih ve 4671 numarlalı ibraname ile   SS Merkez İşhanı Toplu İşyeri Yapı  Kooperatifi’nden maddi ve manevi tazminat hakları ile tedavi masrafları dahil tüm haklarına  karşılık toplam .300.000.000 TL.’nin ödenmiş olduğu uyuşmazlık konusu değildir. Davalı şirket yapılan bu ödemenin maddi  zarar karşılığı yapıldığını kabul etmektedir. Uyuşmazlık kazadan sonra yapılan ödemenin davada en son hesaplanan tazminattan hangi kıstaslar nazara alınarak indirileceği konusunda toplanmaktadır. Kural olarak işçiye yapılmış ödemenin bu miktar ile sınırlı olmak üzere bağlayıcılığı asıldır. Gerçek anlamda ödemeden söz edebilmek için tazmin edilecek miktar ile buna karşılık alınan meblağ arasında açık oransızlığın bulunmaması koşuldur. Başka bir anlatımla, ödemenin yapıldığı tarihteki verilerle hesaplanan tazminat ile ödenen miktar arasında  açık  oransızlığın bulunduğu durumlarda, ödemenin yapıldığı tarih gözönünde tutularak davacının gerçek zararının uzman bilirkişiler aracılığı ile saptanması suretiyle belirleneceği hukuksal gerçeği ortadadır. Oysa, yukarıda açıklandığı biçimde inceleme ve araştırma yapılmadığı dosya içeriğinden anlaşılmaktadır.

Yapılacak iş; ödemenin yapıldığı tarihteki veriler esas alınarak gerçek zararı saptamak, böylece tazmin edilecek miktar ile buna karşılık alınan meblağ arasında açık oransızlığın bulunup bulunmadığını denetlemek, açık oransızlığın bulunması durumunda ödemeleri “kısmi ifayı içeren makbuz” niteliğinde kabul etmek ve yapılan ödemenin; ödeme tarihindeki, gerçek zararın hangi oranda karşıladığını saptamak; son verilere göre hesaplanan tazminat miktarından, yasal indirimler yapılmak suretiyle belirlenecek gerçek zarardan davalı tarafın; ödeme yapılan tarihe göre; zararın karşılandığı oranda indirim yapmak daha sonra kalan miktara hükmetmek gerekir. Açık oransızlığın bulunmadığının tespiti halinde ise davacının maddi tazminat talebinin reddine karar vermek gerekir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmaksızın eksik inceleme ve araştırma sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, .davalıların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, temyiz harcının istek halinde  temyiz edenlere iadesine, 8.2.2007 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/3515, Karar No: 2015/6405, Tarih: 11.11.2015

**23. Ceza Dairesi         2015/3515 E.  ,  2015/6405 K.**

**"İçtihat Metni"**

Tebliğname No : 11 - 2012/163865

MAHKEMESİ : İstanbul 6. Ağır Ceza Mahkemesi

TARİHİ : 14/03/2012

NUMARASI : 2010/272 (E) ve 2012/75 (K)

SUÇ : Nitelikli dolandırıcılık, resmi belgede sahtecilik

SUÇ TARİHİ : 31/08/2007

Dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Sanık Y.. K..'nın, eşi olan temyiz dışı sanık T.. K..'ya ait çek hesabından çek keşide etme konusunda vekaletname olmaksızın 31/07/2007 ve 31/08/2007 keşide tarihli 2.100 TL bedelli iki adet çeki keşide ettiği, çeklerin bankaya ibrazında çeklerdeki keşidece imzasının çek sahibinin imzasından farklı olduğunun tespit edilmesi nedeniyle işlem yapılmadığı, bu şekilde sanığın nitelikli dolandırıcılık ve resmi belgede sahtecilik suçlarını işlediğinin iddia edildiği olayda; sanığın çek sahibi olan eşinin rızasıyla çek keşide ettiğinin sanık ve temyiz dışı sanık beyanlarıyla kabul edilmesi, katılanların çek sahibinin sanığın eşi olduğu biliyor olmaları nedeniyle, sanığın suç işleme kastının bulunmadığı gerekçesine dayanan mahkemenin beraat kararına ilişkin kabulünde bir isabetsizlik görülmemiştir.

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre, o yer Cumhuriyet savcısının yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddiyle hükmün ONANMASINA, 11/11/2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/215, Karar No: 2013/1487, Tarih: 23.10.2013

**Hukuk Genel Kurulu         2013/215 E.  ,  2013/1487 K.**

* RÖDÖVANS SÖZLEŞMESİ

* HASILAT KİRASINDA AYIP

* MERMER ÜRETİM SAHASI KİRA BEDELİ

* BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 250

* BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 273

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasındaki “alacak” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Ankara 8.Asliye Ticaret Mahkemesi'nce davanın kabulüne dair verilen 22.06.2011 gün ve 2010/406 E.-2011/421 K. sayılı kararın incelenmesi davalılar vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 14.Hukuk Dairesi'nin 25.01.2012 gün ve 2011/12203 E.-2012/824 K. sayılı ilamı ile;

(...Dava, 15.03.2005 başlangıç tarihli rödövans sözleşmesi uyarınca ödenmeyen 2006 ila 2010 yılları rödövans bedeli, KDV dahil 764.640,00 TL’nin avans faiziyle birlikte tahsili istemine ilişkindir.

Davalılar, 15.03.2005 tarihli sözleşme uyarınca devralınan ruhsat sahasında bir süre işletme faaliyetlerinde bulunulduğunu ancak elde edilen mermer bloklarının ihracat kalitesinde olmadığını, blok veriminin düşük olduğunu ve müşterileri tarafından beğenilmediğini, haziran 2005 tarihinde sözleşmenin 12. maddesinde kararlaştırılan biçimde davacı şirket yetkilisi Nurettin ’le yapılan toplantı sonucu 15.06.2005 tarihinde üretimin durdurulmasının kararlaştırıldığını, davacı şirkete 27.07.2006 tarihinde gönderilen ihtarname ile de durumun bildirildiğini, sözleşmenin karşılıklı gönderilen ihtarnamelerle feshedildiğini, ortada ayakta bulunan bir sözleşme olmadığından rödövans payı istenemeyeceğini, açılan davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, taleple bağlı kalınarak dava kabul edilmiş, 764.640,00 TL’nin dava tarihinden işleyecek avans faiziyle birlikte davalılardan müteselsilen tahsiline karar verilmiştir.

Hükmü, davalılar temyiz etmiştir.

Taraflar arasında varlığı çekişmesiz olan 15.03.2005 tarihli sözleşme, hasılat kira sözleşmelerinin bir türü olan rödövans sözleşmesidir. Bu sözleşmenin incelenmesinden; davacı şirketin, Nurettin ’den devir aldığı ve tümüyle işletme ruhsatı kendisine ait alandan 13.20 hektar kısmını rödövans karşılığı işletilmek üzere davalı şirkete kiralandığı, davalı A.. E..’nin de 23.03.2005 tarihli “taahhütname ve kefaletname” başlıklı belge ile davalı şirketin (rödövansçı), ruhsat sahibine karşı doğacak tüm borçlarını karşılayacağına dair garanti verdiği görülmektedir. Sahada blok mermer üretimi yapılacağı sözleşmenin 6. maddesi hükmünden anlaşılmaktadır. Yine bu madde hükmüne göre, rödövans sahasından her yıl üretimi gerçekleşecek blok mermerlerin satışından elde edilecek paranın %10’u rödövans payı olarak ruhsat sahibine ödenecektir. Ancak işletmeci (davalı şirket) her sene için en az 8.000 ton blok mermer üretim taahhüdünde bulunmuştur.

Burada öncelikle Borçlar Kanunu’nun hasılat kirasına ilişkin hükümlerinden söz etmek yerinde olacaktır.

Burada öncelikle Borçlar Kanunu’nun hasılat kirasına ilişkin hükümlerinden söz etmek yerinde olacaktır.

Hâsılat kirası, hâsılat veren bir mal veya hakkın kullanılmak, semerelerinden yararlanılmak ve işletmek üzere bir bedel karşılığında kiralayan tarafından kiracıya devredilmesinin taahhüt edilmesidir. Başka bir deyişle, hâsılat kirasında kiralayan hâsılat getiren bir malı ya da hakkı, kiracının bu malın semeresinden yararlanmasını da içerecek şekilde kiralamaktadır. Hâsılat kirasının konusunu hâsılat getiren bir taşınır veya taşınmaz yahut bir ticari işletme veya hak oluşturabilir. Görülüyor ki, hasılat kirasında işletmenin verim kabiliyetinin olması önemlidir. Hasılat kirasında, kiracının gayesi semere elde etmek olduğundan, bu istihsali yapabileceğine dair kiralayan tarafından bir teminat verilmese bile, aktin muhtevasında böyle bir teminatın var olduğu kabul edilir ve üretimdeki düşüklük kural olarak ayıp sayılır.

Aslında Borçlar Kanunu’nun hasılat kirasına ilişkin hükümleri içinde adi kira sözleşmelerine dair BK m.250’de olduğu gibi “kiralanan, kiralama müddeti zarfından kiracının bir kusuru olmaksızın akitten maksut olan kullanılmak mümkün olmayacak veya ehemmiyetli surette azalacak bir hale düştüğü takdirde kiracı, ücretten mütenasip bir miktarın tenzilini talep edebileceği gibi; ayıp münasip bir müddet zarfından bertaraf edilmezse, akti dahi feshedebilir. Kiralayan, kendisinin bir kusuru olmadığını ispat edemez ise tazminat ile mükellef olur” şeklinde bir hüküm yoktur. Fakat BK m.273 uyarınca “kiralayan, kira müddeti zarfından icrasına zaruret hasıl olan tamiratı kiracı tarafından ihbar edilir edilmez masrafı kendisine ait olmak üzere yapmaya mecburdur”. Bu hükümle amaçlanan kiracıya kullanmak ve işletilmek üzere bırakılan işletmenin devamlılığını sağlamaktır. Buna göre hasılat kirasında da sürekli borç ilişkisi doğuran kira sözleşmesi devam ettiği sürece kiralayan, kiralananı kullanmaya ve işletmeye elverişli halde bulundurmak, işletmenin bu durumunu korumak ve ortaya çıkan bütün engelleri kaldırmak zorundadır.

Bütün bu anlatılanlardan sonra kısaca belirtmek gerekirse, hasılat kirasında işletmenin verimliliğinde hem kiracının hem de kiralayanın ortak borcu ve ortak menfaati vardır.

Bu genel açıklamalardan sonra, somut olaya gelince;

Davalılar, 15.03.2005 tarihli sözleşmeyle sahayı teslim almasından sonra sahada amaca uygun üretim olanağı bulunmadığını, mermer bloklarında verim düşüklüğü olduğunu, renklerinin bozuk olduğunu, müşterileri tarafından beğenilmediğini, bu nedenle de davacının yetkilisi olan Nurettin Aydın’la bir araya gelinerek sözleşmenin feshedildiğini, üretimin de 15.06.2005 tarihinde durdurulduğunu, hatta sözleşmenin davacıya gönderilen 27.07.2006 tarihli ihtarla da feshedildiğini savunduğundan, bu savunma üzerinde durulması gerekir.