muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2018/226, Karar No: 2022/478, Tarih: 23.06.2022

Tanık ... Mahkemede; “Ablamın daha önceden de böyle vakıaları vardı, bu olayla ilgili cumartesi günü motosiklet topluyorduk, parçalar kartondan çıkınca biriktirmeye başladım, o kartonları ustama söyleyerek enişteme vermek istedim, cumartesi günü eniştem dükkâna geldi ben çağırdım, daha önceden de ustamla bahçeye gidecektik pazar günü, eniştem de söyledi eniştem sizle ben de geleyim dedi, pazar günü saat 10'da buluşup bahçeye gittik, sonra benim işim çıktı usta ben gelemeyeceğim siz kendiniz gidin dedim, ustam bana sorarak enişten gidecek mi dedi ben de eniştem seni evde bekliyor ona uğrar gidersiniz dedim, daha sonra ustam ve ablamın bahçeye gittiklerini öğrendim, ablamın daha önceden hiçbir şeyi yoktu. Şikâyetçi olmamak için sanıktan 3.000 TL para alındı, bu para iki parça hâlinde ödendi, önce şikâyetçi olmamak yönünden 1500 lira sonra ise dava açılınca 1500 lira para alındı.”,

Tanık Fazilet ... Mahkemede; “Ben anne olarak mağdur ve kocasının davadan vazgeçmelerini istemiyorum. Zira bunların hasta olduklarından istifade ettiler, bile bile yaptılar.”,

Şeklinde beyanda bulunmuşlardır.

Tanık Fazilet ... Mahkemede; “Ben anne olarak mağdur ve kocasının davadan vazgeçmelerini istemiyorum. Zira bunların hasta olduklarından istifade ettiler, bile bile yaptılar.”,

Şeklinde beyanda bulunmuşlardır.

Sanık ... Kollukta; “... Sağtekin isimli şahsı kalfamın ablası olması itibarıyla tanırım. 06.07.2008 günü saat:14.00-15.00 sıralarında benim B. ...Kasabası ...karayolu üzerine bulunan kiraz bahçemde yardımcı olmaları için İbrahim isimli şahsın evine gittim. Daha öncelerden İbrahim benim yanıma gelerek ‘Ağabey senin bahçende ... olursa beni çağır, ben çalışırım sen karşılığında bana kiraz ya da para verirsin.’ demişti. İbrahim hurdacılık yaparak geçimini sağlar, yani maddi durumları kötüdür. Ben de bu yüzden bana yardımcı olması için evine gittim ve kendisini çağırdım. İbrahim'in evine gittiğimde eşi... de oradaydı. Daha sonra ben,... ve İbrahim arabaya binerek B. ...köyünde bulunan bahçeme gittik. Bahçeye gittiğimizde saat 15.00 sıraları idi. Bahçede İbrahim bana ‘Ağabey ben biraz kiraz toplayacağım, daha sonra kanal içerisindeki otları toplarım.’ dedi. Ben de kendisine ‘Tamam sen git topla ben de kanala su vereyim.’ dedim. Bu esnada... ‘Ağabey ben de seninle geleyim.’ dedi ve beraber su kanalının bulunduğu yere geldik. Ben kanala baktım, kanal içerisinde su olmadığını gördüm ve aşağıdan su çevirmeye gittim. Bu esnada... kanalın başında bekliyordu. Ben tekrar kanalın yanına gittim ve kontrol ettim. Su kanala doğru geldi. Tam olarak oradan ayrılacaktım,... bana ‘Ağabey benim param yok, çocuklarıma ayakkabı bile alamıyorum, benimle ilişkiye gir ve bana ayakkabı parası ver.’ dedi. Ben de bunun üzerine orada kendisi ile ilişkiye girdim ve ...e 15 YTL para verdim. Bunun karşılığında bahçe içerisinde bir defaya mahsus olarak ilişkiye girdim. Fakat ben kendisi ile zorla ya da isteksiz olarak ilişkiye girmedim. 15 YTL karşılığında, param ile ilişkiye girdim. İlişki sonrası olay yerinde bulunan bir bidon su ile ikimiz de cinsel organlarımızı yıkadık. Daha sonra İbrahim'in yanına gittim, İbrahim kiraz topluyordu...., ben ve İbrahim bahçede biraz oturduk ve çay içtik. İbrahim bana ‘Ağabey benim karnım acıktı, yemek yiyelim sonra gidelim.’ dedi. Ben de kendisine ‘Ben balık alayım hep beraber gidelim, burada pişirir yeriz.’ dedim. Üçümüz arabaya bindik ve balık aldık. Balıkları... pişirdi, yemeğimizi yedik ve saat 18.30-19.00 sıralarında İbrahim ile ... i evlerine bıraktım, ardından eve gittim. Benim bu olay hakkında anlatacaklarım bu kadardır, ben kesinlikle zorla cinsel ilişkiye girmedim, üzerime atılı suçlamayı kabul etmiyorum, ismi geçen... isimli şahıs geçimini fuhuş ile sağlar, hatta kolundaki bilezikleri dahi bu şekilde kazanmıştır. Bana iftira atan, gururumla oynayan ve çocuklarıma beni rezil eden... Sağtekin isimli şahıstan şikâyetçi ve davacıyım.”,

Savcılıkta; “Ben atılı suçu kabul etmiyorum. Daha önce bu konu ile ilgili ayrıntılı ifademi Jandarmaya vermiştim o ifademi tekrar ederim. Orada da belirttiğim gibi olay günü Büyük...kasabasında bulunan kiraz bahçeme çalışmaya gitmiştik. Benimle birlikte... ve kocası İbrahim de vardı. Ben bir ara su tutmaya giderken... peşimden geldi. Bana çocuğuma ayakkabı alacağım, 15 YTL ver seninle birlikte olayım dedi. Ben kendisi ile ilişkiye girmek istemediğimi belirttim çünkü kocası İbrahim de yakınımızda ve bizi görüyordu. Olmaz dedim, ancak... ısrar edince 15 YTL’yi kendisine verdim ve kendisi ile bahçede bir defa cinsel ilişkiye girdim. Saat 16.00 sularında bahçeden ayrılıp şehre geldik. Gece saat 01.00 sularında ...in kaynanası ... telefon ile beni aradı ‘Biz jandarmaya seni şikâyete gidiyoruz.’ dedi. Benim de karakola gelmemi söyledi, ben ...'ya da olayın bu şekilde olduğunu telefonda söyledim kesinlikle ...e karşı herhangi bir zorlamada bulunmadım kendisini kandırmadım.... benim dükkânımda çalışan ... isimli kişinin kardeşidir. ...i yaklaşık 6 yıldır tanırım. Kendisi resmi olarak ... ile evlidir. İki tane de çocukları vardır. Kendisinin akıl hastası olduğunu kesinlikle bilmiyordum. Görünüm itibarıyla da normal bir kişi gibi görünmektedir. Dışarıdan bakma ve konuşma ile ...in akıl hastası olduğu anlaşılamaz. Cinsel ilişkiye girdiğimizde kocası 15 metre kadar yakınımızdaydı ve bizi gördü.... Sağtekin'in ifadesini kabul etmiyorum olay benim anlattığım gibi olmuştur. Ben daha önceden ... ve ...in abisi ...'yi bahçeme çalıştırmaya götürmüştüm o gün sadece İbrahim'i almaya gittim ancak ...in kaynanası ... ...in eline bir kova vererek sen de git vişne topla getir diye özellikle gönderdi.”,

Mahkemede; “Ben ...i ağabeyi ... uzun yıllar yanımda çalıştığı için uzaktan tanırım. Ama kesinlikle hasta olduğunu bilmiyordum. Bu dava açıldıktan sonra öğrendim. Zaten kimse de ...le uzun süre beraber olmadıkça hasta olduğunu anlayamaz. Çünkü tüm hareketleri ve konuşması çok normaldir. Olay günü sabah ...in abisi ... ve kocası İbrahim’le bana ait olan ...yolunda bulunan bahçeye çalışmaya gidecektik. Ancak ... bana telefon açarak işi olduğunu eniştesi İbrahim'in evde beklediğini ve onu alarak gitmemi söyledi. Ben İbrahim’i almaya gittim. Biz İbrahim'le arabaya binip tam gidecektik ki ...in kayınvalidesi olan ... sen de git hava alırsın diyerek, ...i ve ...in kızını da bizimle gönderdi. Ben ...'yı da davet ettim ama nedense gelmedi. Bahçeye gittik oturup çay içerken belden aşağı muhabbete başladılar,... kocam beni hiç kıskanmaz, birbirimizi idare ediyoruz gibi imalı laflar söylemeye ve kocasıyla öpüşmeye başladı. Ben bahçeye su vermeye kanalın yanına gittim. Yanıma... geldi. Yanında kızı da vardı. Çocuğa '1 TL ver onu gönderelim.' dedi. Ben de 1 TL’yi verdim çocuk gitti. ‘Bana 15 TL verirsen seninle cinsel ilişkiye girerim, çocuğuma ayakkabı alacağım.’ dedi. Ben de istediği parayı verdim ve kocasının bizi rahatlıkla görebileceği bir yerde cinsel ilişkiye girdik. Kocasıyla aramızda 60 metre falan mesafe vardı ve görüş mesafesindeydik, çünkü aramızda hiç bir engel yoktu. İlişki bitince 5-6 saat daha tarlada kaldık. Ben işlerimi hallettim yemek yedik sonra hep beraber saat akşam 7 gibi geri döndük. Onları evlerine bıraktım ben de kendi evime gittim. Gece saat 1 civarı ... beni aradı ‘Gel konuşalım anlaşalım yoksa karakola gidip seni şikâyet edeceğiz.’ dediler, Ben gitmedim. Yaklaşık 1 ay önce benden olayı olduğu gibi anlatmaları karşılığında 3.000 TL para istediler. Ben de bu parayı verdim çünkü olayı olduğu gibi anlatmaları beni kurtaracaktı. Zaten parayı aldıktan sonra dilekçe verip ifadelerini değiştirdiler ve şikayetten vazgeçtiler ama mahkemede yine yalan beyanda bulundular. Hatta parayı bölüşürken de kavga etmişler, parayı veren arkadaşım Cavit Çiğdem ve...’in kardeşi ... bu duruma şahittir. Suçlamaları kabul etmiyorum. Ben ...le kendi rızasıyla birlikte oldum. Hasta olduğunu bilmem mümkün değildir. Normal insanlar gibi konuşup hareket etmektedir. Bu yüzden sayın Mahkemenizden beraatımı arz ve talep ediyorum.”,

Şeklinde savunmada bulunmuştur.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Cinsel saldırı" başlığını taşıyan 102. maddesi;

"1) Cinsel davranışlarla bir kimsenin vücut dokunulmazlığını ihlâl eden kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

2) Fiilin vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle işlenmesi durumunda, yedi yıldan oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Bu fiilin eşe karşı işlenmesi hâlinde, soruşturma ve kovuşturmanın yapılması mağdurun şikâyetine bağlıdır.

3) Suçun;

a) Beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,

2) Fiilin vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle işlenmesi durumunda, yedi yıldan oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Bu fiilin eşe karşı işlenmesi hâlinde, soruşturma ve kovuşturmanın yapılması mağdurun şikâyetine bağlıdır.

3) Suçun;

a) Beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,

b) Kamu görevinin veya hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,

c) Üçüncü derece dâhil kan veya kayın hısımlığı ilişkisi içinde bulunan bir kişiye karşı,

d) Silâhla veya birden fazla kişi tarafından birlikte,

İşlenmesi hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilen cezalar yarı oranında artırılır.

4) Suçun işlenmesi sırasında mağdurun direncinin kırılmasını sağlayacak ölçünün ötesinde cebir kullanılması durumunda kişi ayrıca kasten yaralama suçundan dolayı cezalandırılır.

5) Suçun sonucunda mağdurun beden veya ruh sağlığının bozulması hâlinde, on yıldan az olmamak üzere hapis cezasına hükmolunur.

6) Suç sonucu mağdurun bitkisel hayata girmesi veya ölümü hâlinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur." şeklinde iken, 28.06.2014 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanun'un 58. maddesi ile yapılan değişiklik sonucu;

"(1) Cinsel davranışlarla bir kimsenin vücut dokunulmazlığını ihlâl eden kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Cinsel davranışın sarkıntılık düzeyinde kalması hâlinde iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.

(2) Fiilin vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle gerçekleştirilmesi durumunda, on iki yıldan az olmamak üzere hapis cezasına hükmolunur. Bu fiilin eşe karşı işlenmesi hâlinde, soruşturma ve kovuşturmanın yapılması mağdurun şikâyetine bağlıdır.

(3) Suçun;

a) Beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,

b) Kamu görevinin, vesayet veya hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,

c) Üçüncü derece dâhil kan veya kayın hısımlığı ilişkisi içinde bulunan bir kişiye karşı ya da üvey baba, üvey ana, üvey kardeş, evlat edinen veya evlatlık tarafından,

d) Silahla veya birden fazla kişi tarafından birlikte,

e) İnsanların toplu olarak bir arada yaşama zorunluluğunda bulunduğu ortamların sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle,

İşlenmesi hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilen cezalar yarı oranında artırılır.

(4) Cinsel saldırı için başvurulan cebir ve şiddetin kasten yaralama suçunun ağır neticelerine neden olması hâlinde, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.

(5) Suç sonucu mağdurun bitkisel hayata girmesi veya ölümü hâlinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur." hâlini almıştır.

İşlenmesi hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilen cezalar yarı oranında artırılır.

(4) Cinsel saldırı için başvurulan cebir ve şiddetin kasten yaralama suçunun ağır neticelerine neden olması hâlinde, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.

(5) Suç sonucu mağdurun bitkisel hayata girmesi veya ölümü hâlinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur." hâlini almıştır.

Suç tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan maddenin ilk fıkrasında cinsel saldırı suçunun temel şekli düzenlenmiş, ikinci fıkrasında ise vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle gerçekleştirilmesi, suçun temel şekline nazaran daha ağır cezayı gerektiren nitelikli bir hâl olarak yaptırıma bağlanmıştır.

Korunan hukukî değer, kişilerin cinsel özgürlüğü ve dokunulmazlığıdır. Cinsel saldırı suçunda failin kadın ya da erkek, evli veya bekâr olması mümkündür. Fail ile mağdurun farklı ya da aynı cinsiyetten olması da önemli değildir. Ancak, TCK’nın 102. maddesinde düzenlenen cinsel saldırı suçunun mağdurunun on sekiz yaşını tamamlamış olması gerekir. Cinsel saldırı kasten işlenebilir ve failin kastının suçun kanuni tanımındaki tüm unsurları, yani mağduru, cinsel davranışı, vücut dokunulmazlığının ihlalini ve mağdurun rıza göstermediğini kapsaması gerekir. Bu suçla korunan hukuki yarar üzerinde tasarrufta bulunabilen cinsel özgürlük olduğundan hukuki sınırlar içerisinde kalması şartıyla rızaya ehil mağdurun cinsel davranışa göstereceği rıza, fiili hukuka uygun hâle getirecektir. Maddenin ikinci fıkrasındaki nitelikli hâlin oluşması için vücuda organ veya sair cismin sokulması gerekir.

Uyuşmazlığın sağlıklı bir hukuki zemine oturtulabilmesi için, akıl ve ruh hastalıkları nedeniyle fiil ehliyeti bulunmayan 18 yaşından büyüklerin cinsel dokunulmazlıkları ile bir yerde kalma ve bir yere gitme özgürlüklerinin bulunup bulunmadığının, dolayısıyla da bu konudaki rızalarının geçerli olup olmadığının belirlenmesi zorunluluğu doğmaktadır. Bunun için de Medeni Kanun’a başvurulması gerekmektedir.

4721 sayılı Medeni Kanun’un 13. maddesinde, yaşının küçüklüğü yüzünden veya akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da bunlara benzer sebeplerden biriyle akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkesin ayırt etme gücüne sahip olduğu, 10. maddesinde, ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyetinin bulunduğu, 11. maddesinde, erginliğin on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlayacağı, 14. maddesinde, ayırt etme gücü bulunmayanların, küçüklerin ve kısıtlıların fiil ehliyetinin olmadığı, 15. maddesinde de kanunda gösterilen ayrık durumlar saklı kalmak üzere, ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin fiillerinin hukukî sonuç doğurmayacağı hüküm altına alınmıştır.

Bu düzenlemelere göre, akıl ve ruh hastalıkları ile akıl zayıflığı nedenlerinden dolayı akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olan 18 yaşından büyüklerin cinsel dokunulmazlıkları ile bir yerde kalma ve bir yere gitme özgürlükleri ile ilgili açıkladıkları rızalarının geçerli olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

TCK’nın 30. maddesinde düzenlenen “Hata” hükümlerinin ele alınmasında fayda bulunmaktadır.

5237 sayılı TCK'nın "Hata" başlıklı 30. maddesi üç fıkra hâlinde;

"Fiilin icrası sırasında suçun kanunî tanımındaki maddî unsurları bilmeyen bir kimse, kasten hareket etmiş olmaz. Bu hata dolayısıyla taksirli sorumluluk hali saklıdır.

Bir suçun daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli hâllerinin gerçekleştiği hususunda hataya düşen kişi, bu hatasından yararlanır.

Ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlere ait koşulların gerçekleştiği hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi, bu hatasından yararlanır." şeklinde düzenlenmiş iken, 08.07.2005 tarihli ve 25869 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5377 sayılı Kanun'un 4. maddesi ile eklenen; "İşlediği fiilin haksızlık oluşturduğu hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi, cezalandırılmaz." biçimindeki dördüncü fıkra ile son hâlini almıştır.

Madde gerekçesinde ise;

“Madde metninde çeşitli hata hâlleri düzenlenmiştir.

Birinci fıkrada suçun maddî unsurlarında hataya ilişkin hükme yer verilmiştir. Kast, suçun kanuni tanımındaki maddî unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. Bu unsurlara ilişkin bilgisizlik, eksik veya yanlış bilgi sahibi olunması durumu ise, maddî unsurlarda hata olarak adlandırılır. Böyle bir hata kastın varlığına engel olur. Örneğin, kişi vestiyerden kendisininki zannederek başkasının paltosunu alır. Keza, kişi gece karanlığında vahşi bir hayvan zannıyla hareketli bir cisme ateş eder. Ancak, gerçekte bu hareket eden cisim bir insandır ve dolayısıyla; bu insan ölür veya yaralanır. Örnek olarak verilen bu olaylarda failin bilgisi gerçeğe uysaydı; işlediği fiil haksızlık teşkil etmeyecekti. Bu nedenle hata hâlinde kasten işlenmiş bir suçtan söz etmek mümkün değildir.

Fıkrada ayrıca, maddî unsurlarda hata hâlinde, taksirle sorumluluğa ilişkin hükme yer verilmiştir. Buna göre, meydana gelen neticeye ilişkin olarak gerekli dikkat ve özen gösterilmiş olsaydı böyle bir netice ile karşılaşılmazdı şeklinde bir yargıya ulaşılabiliyorsa; taksirle işlenmiş bir suç söz konusu olur. Ancak bu durumda neticenin taksirle gerçekleştirilmesinin kanunda suç olarak tanımlanmış olması gerekir. Bu nedenle, kendisinin sanarak başkasının çantasını alan kişinin yanılgısında taksirin varlığı kabul edilse bile; kanunda hırsızlık fiilinin ancak yararlanma kasdıyla işlenebileceği belirtildiği için; böyle bir olay dolayısıyla ceza sorumluluğu doğmayacaktır. Buna karşılık, av hayvanı zannederek gerçekte bir insana ateş edip onun ölümüne neden olan kişinin bu hatasında taksiri varsa, adam öldürme kanunda taksirle işlenen bir suç olarak da tanımlandığı için, böyle bir olayda fail, taksirle adam öldürme suçundan dolayı sorumlu tutulacaktır.

Kastın varlığına engel olan hata, suçun sadece temel şekline ilişkin unsurlar hakkında değil, aynı zamanda failin daha ağır veya hafif ceza ile cezalandırılmasını gerektiren nitelikli unsurları bakımından da ortaya çıkabilir. İkinci fıkra ile kişinin, suçun nitelikli unsurlarına ilişkin hatasından yaralanması öngörülmüştür.

Hükûmet Tasarısının 23 üncü maddesinin birinci fıkrasında 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 52 nci maddesinde düzenlemeye paralel olarak şahısta hata ve hedefte sapma hâli düzenlenmiştir.

‘Şahısta hata’ aslında bir ve ikinci fıkra hükümleri bağlamında düşünülmesi gereken bir durum olduğu için, bu hususa ilişkin ayrı bir hükme yer verilmesi gereksiz görülmüştür.

Keza, hedefte sapma hâli ile ilgili olarak bu madde kapsamında düzenleme yapılmasına gerek görülmemiştir. Çünkü hedefte sapma hâlinde bir hata söz konusu değildir. Bu durumda suçların içtimaı hükümleri kapsamında değerlendirilmesi gereken bir sorun söz konusudur. Nitekim, uygulamada da hedefte sapma, suçların içtimaı ve özellikle fikri içtima bağlamında ele alınmaktadır.

Hükûmet Tasarısının 23 üncü maddesinin 3 üncü fıkra veya bendinde düzenlenen ‘hukuka uygunluk nedenlerinde hata’ ile ilgili hüküm, bölüm başlığına paralel olarak değiştirilmiştir. Madde metnindeki ‘hukuka uygunluk nedenleri’ yerine, ‘ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenler’ ibaresi konulmuştur. Somut olayda söz konusu nedenlere ait koşulların gerçekleştiği hususunda hataya düşen kişi, bu hatasından yararlanabilecektir. Ancak, bunun için hatanın kaçınılmaz olması gerekir. Hatanın kaçınılabilir olması durumunda ise, kişi işlediği fiilden dolayı sorumlu tutulacak ve fakat bu hata, temel cezanın belirlenmesinde göz önünde bulundurulacaktır.” biçiminde açıklamalarda bulunulmuştur.

Hata (yanılma); genel olarak kişinin tasavvuru ve zihinden geçirdikleri ile gerçeğin birbirine uymaması anlamına gelen bir kavramdır. Hata kural olarak iradenin oluşum sürecine etki eder ve gerçeğin yanlış biçimde tasavvuru veya bilinmesi nedeniyle irade bozulmuş olarak doğar. Failin tasavvurunun konusu, dış dünyaya ait bir şeye ilişkin olabileceği gibi normatif dünyaya (kurallar alanına) dair de olabilir. Dış dünyayla ilgili şeyin olduğundan farklı bir biçimde algılanması hâlinde unsur yanılgısından (tipiklik hatası), normatif dünyaya ait gerçekliğin farklı biçimde değerlendirilmesi hâlinde ise yasak hatasından bahsedilir. Kısaca unsur hatası, bir algılama hatası olduğu hâlde; yasak hatası, bir değerlendirme hatasıdır.

Hata, kastı ortadan kaldıran veya kusurluluğu etkileyen hata olmak üzere ikiye ayrılır. Suçun maddi unsurlarında (TCK'nın 30/1. maddesi), suçun nitelikli hâllerinde (TCK'nın 30/2. maddesi), hukuka uygunluk nedenlerinin maddi şartlarında (TCK'nın 30/1-3. maddesi) hata kastı kaldırır. Kusurluluğu ortadan kaldıran veya azaltan sebeplerin maddi şartlarında hata (TCK'nın 30/3. maddesi) ile haksızlık yanılgısı (yasak hatası) (TCK'nın 30/4. maddesi) kusurluluğu etkileyen hata şekilleridir. Kastı kaldıran hata türüne hukuka uygunluk nedenlerinin sınırındaki yanılgıyı da eklemek gerekmektedir (TCK'nın 27/1. maddesi.).

TCK’nın 30. maddesinde çeşitli hata hâlleri düzenlenmiş olup maddenin birinci fıkrasında suçun maddi unsurlarında hataya ilişkin hükme yer verilmiştir.

Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesi olup bu unsurlara ilişkin bilgisizlik, eksik ya da hatalı bilgi, maddi unsurlara ilişkin bir hatadır. Bu hatanın kastın varlığına engel olacak düzeyde bulunması hâlinde sanığa ceza verilmeyecektir. Suçun maddi unsurlarına ilişkin hata, eylemin suç teşkil etmesi için bulunması zorunlu hususlara ilişkin bir yanılmadır. Maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde, hata dolayısıyla taksirli sorumluluk hâlinin saklı olduğu belirtildiğinden, taksirle de işlenebilen bir suçun maddi unsurlarında tedbirsizlik ve dikkatsizlik sonucu hataya düşülmesi kusurluluğu ortadan kaldırmayacaktır. Örneğin, gerekli dikkat ve özeni göstermeden gece gördüğü karartıya av hayvanı olduğunu düşünerek ateş eden ve bir kişinin ölümüne neden olan fail, taksirle öldürmeden sorumlu olacaktır.

Öğretide bu konuya ilişkin olarak; "Suçun maddi unsurlarına ilişkin hata, eylemin suç teşkil etmesi için bulunması zorunlu hususlara ilişkin bir yanılmadır. Örneğin, arkadaşını ziyarete giden bir kimsenin, arkadaşının olduğu düşüncesiyle bir başkasının konutuna girmesi veyahut onbeş yaşını bitirmiş olan çocukla rızaen cinsel ilişkide bulunanın, mağdurun reşit olduğunu düşünerek bu eylemi gerçekleştirmesi." (Artuk/Gökcen/Yenidünya, Ceza Hukuku Genel Hükümler, ... Yayınevi, 7. Baskı, s. 522), "Suçun maddi unsurlarında hata (unsur yanılgısı), müşahhas bir olayda suçun maddi unsurlarına müteallik hususlardaki bilgisizliği, eksik veya yanlış bilgiyi ifade eder. Bir başka ifadeyle, faildeki müşahhas olaya ilişkin tasavvurun gerçekle bağdaşmaması hâlidir. Bu hata, suça ilişkin kastı ortadan kaldırır. Bu hata hâlinde kasten işlenmiş bir haksızlıktan bahsetmek mümkün değildir. Failin bilgisi veya tasavvuru gerçeğe uysaydı; işlediği fiilin bir haksızlık teşkil etmeyeceği muhakkak olmalıdır." (İzzet Özgenç, Türk Ceza Kanunu Gazi Şerhi Genel Hükümler, Seçkin, 1. Baskı, 2005, s. 421), "Failin suç tipindeki bir unsurda yanılması, bu suçun kasten işlenmesini engeller. Bu takdirde suç taksirle işlendiği takdirde cezalandırılabilen bir suç ise, sorumluluk taksirli suçtan dolayıdır." (Hakan Hakeri, Ceza Hukuku Genel Hükümler, ... Yayınevi,12. Baskı, s. 362) şeklinde görüşlere yer verilmiştir.

Failin isnat olunan suçun maddi unsurlarına ilişkin hatası esaslı, diğer bir ifadeyle kabul edilebilir bir hata olursa, bu takdirde fail TCK'nın 30. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu hatasından yararlanacak, bunun sonucu olarak yüklenen suç açısından kasten hareket etmiş sayılmayacağından ve suçun taksirle işlenmesi hâli de kanunda cezalandırılmıyor ise CMK'nın 223. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi gereğince beraatına karar verilmesi gerekecektir.

İkinci fıkra ile, kişinin suçun daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli hâllerinin gerçekleştiği hususundaki hatasından yararlanması öngörülmüş, buna göre, kardeşi olduğunu bilmediği bir kişiyi öldüren failin, kasten öldürme suçunun nitelikli hâllerinden olan kardeşini öldürmekten değil, kasten öldürmenin temel şeklinden sorumlu olacağı, değersiz zannederek değerli bir kolyeyi çalan fail hakkında ise değer azlığı hükmünün uygulanacağı ilke olarak kabul edilmiştir.