muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2015/5756, Karar No: 2015/12741, Tarih: 30.11.2015

**11. Hukuk Dairesi         2015/5756 E.  ,  2015/12741 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen davada ... Asliye Hukuk Mahkemesi’nce verilen 06/02/2014 tarih ve 2012/43-2014/6 sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, davalının müvekkili şirketin ortağı ve önceki müdürü olduğunu, müdürlük görevi sona erdiği halde şirketin maden sevk fişlerini şirkete teslim etmediğini, bundan kaynaklı olarak müvekkilinin ruhsat iptali de dahil telafisi mümkün olmayan zararlara duçar kalabileceğini ileri sürerek, davalı tarafından şirket yöneticisi olduğu dönemde el konulan ve yeni müdür ...'e devredilmeyen her türlü resmi şirket evrakının ve özellikle 4758 sicil-IR 2813 ruhsat nolu maden ocağına ait maden sevk fişlerinin davalıdan alınarak müvekkiline teslimine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, müvekkilinin müdürlük görevi sona erdikten sonra, tüm resmi kayıt ve belgeleri tutanaklarla teslim ettiğini, elinde teslimi gereken başkaca evrak bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece iddia, savunma, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre; davalının 2005, 2006, 2007 yıllarına ait maden sevk fişlerini davacı şirkete teslim ettiği, 2007 yılından 18.08.2009 tarihine kadar maden sevk fişi alınmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir.

Somut olayda, davalı dava konusu belgeyi mahkemenin 2008/1 Değ. İş dosyasına sunduğunu savunmuş olup bu dosyadaki tutanaklardan belgenin bilirkişiye incelenmek üzere tevdi edildiği, bilahare bilirkişi tarafından mahkeme kalemine iade edildiği anlaşılmaktadır. Ancak, bilirkişi tarafından dosyaya belgenin iadesinden sonra, o tarihte davacı şirkette müdür olan davalıya dava konusu belgenin mahkemece teslim edilip edilmediği dosyadaki bilgi ve belgelerden anlaşılamamaktadır. Tespit dosyasında, açıklanan şekilde bilirkişi tarafından mahkeme kalemine iade edildiği anlaşılan talep konusu belgenin, akıbeti araştırılıp, davalıya teslim edilip edilmediği belirlenerek, maden sevk fişinin davalının yedinde olup olmadığı saptanmak suretiyle sonucuna göre davalının iade ile yükümlü olup olmadığı konusunda karar verilmesi gerekirken, eksik araştırma ve inceleme ile karar verilmesi isabetli görülmemiş ve kararın davacı yararına bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenle davacı vekilinin temyiz itirazının kabulü ile hükmün temyiz eden davacı yararına BOZULMASINA, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edene iadesine, 30.11.2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/9774, Karar No: 2019/1613, Tarih: 04.02.2019

**19. Ceza Dairesi         2016/9774 E.  ,  2019/1613 K.**

**"İçtihat Metni"**

Yerel mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle, dosya incelendi:

31/01/2019 tarih ve 30672 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak (yayım tarihini izleyen ay başından itibaren 01/02/2019 tarihinde) yürürlüğe giren, Yargıtay Büyük Genel Kurulu'nun iş bölümüne ilişkin 30/01/2019 tarih ve 1 sayılı kararı gereğince kabul edilen İcra Ceza dava dosyalarının Yargıtay Yüksek 12. Hukuk Dairesine 04/02/2019 tarihinde Gönderilmesine karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/6144, Karar No: 2013/8551, Tarih: 28.05.2013

**3. Hukuk Dairesi         2013/6144 E.  ,  2013/8551 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ :SULH HUKUK MAHKEMESİ

Dava konusu uyuşmazlık, davacı ... ile davalılardan elektrik idaresi arasında yapılan sözleşme gereğince, davacı ...'ye ait verici istasyonuna ait enerji nakil hattı ve trafonun AG çıkışından, davalı elektrik idaresi ile aralarında abonelik ilişkisi bulunan diğer davalı şirketin enerji kullanımından kaynaklı hat katılım ve işletme bakım masraflarının tahsili talebine ilişkin olup, davacı ile davalılar arasında abonelik ilişkisi bulunmamaktadır.

Davanın bu niteliğine göre inceleme görevi Yargıtay 13.Hukuk Dairesinindir. Bu itibarla dosyanın gerekli inceleme yapılmak üzere Yüksek 13.Hukuk Dairesine gönderilmesine, 28.05.2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/5253, Karar No: 2014/4403, Tarih: 28.02.2014

**22. Hukuk Dairesi         2013/5253 E.  ,  2014/4403 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İstanbul 6. İş Mahkemesi

TARİHİ : 16/01/2013

NUMARASI : 2009/474-2013/9

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi .... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı vekili, müvekkilinin 16.06.2006-18.07.2008 tarihleri arasında davalı işyerinde satın alma uzmanı olarak çalıştığını, aylık brüt 3230 TL ücret aldığını, 2008 yılında şiddetli öksürük başladığını, davacıya kapalı alan ve klima sistemli ortamda çalışmasının mahsurlu olduğuna dair rapor verildiğini, davacının bu nedenle iş sözleşmesini feshetmek istediğini, bu talebin davalı işyerince kabul edilmediğini,işe davette iş şartlarının düzeltileceğine ilişkin bir açıklamanın bulunmadığını, 08:30-18:30 saatleri arasında çalıştığını, ancak iş yoğunlu nedeniyle 20:00-21:00 saatlerine kadar çalıştığını, her cumartesi 15:00-16:00 saatlerine kadar çalıştığını, bazen tam gün çalıştığını, 21 günlük yıllık izin alacağının bulunduğunu belirterek kıdem ve ihbar tazminatı ile birlikte bir kısım işçilik alacağının davalıdan tahsili talep etmiştir.

Davalı vekili, davacının 16.06.2006-19.08.2008 tarihleri arasında müvekkili işyerinde çalıştığını, aylık brüt 3230 TL ücret aldığını, davacının çalışma koşulları ile ilgili şikayetinin bulunmadığını, müvekkili şirketin bulunduğu binanın yeni inşa edildiğini ve personelin çalışmasına uygun olduğunu,mahallinde keşif yapılması durumunda bu durumun açığa çıkacağını, binada sigara içilmesinin yasak olduğunu, davacının hastalığını bahane ederek hem işten ayrılmayı aynı zamanda tazminat alma amacı güttüğünü, ayrıca işverinin ihbar ücreti talep etme hakkını kullanmasını önlemeye çalıştığını,davacının babasının doktor olduğunu ve alınan raporun babasının çalıştığı özel hastaneden alındığını,iş müfettişi raporunda davacının iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiğini belirttiğini, yıllık izin alacağının bulunmadığını,davacının 08:30-18:30 saatleri arasında çalıştığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Mahkemece,davalı tarafça davacının devamsızlığından iş sözleşmesinin feshedildiği ve davanın reddinin savunulduğunu, ancak bu hususların usulünce kanıtlanamadığı, iki yılı aşkın hizmeti bulunan bir işçinin hiçbir sebep yokken tazminat hakkından vazgeçecek şekilde davranmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu, Sağlık Kurulu raporu ile sabit olan hastalığı yüzünden kapalı alan ve klima bulunan ortamlarda çalışması mahsurlu olan davacının şirket insan kaynakları müdürlüğüne tazminat hakkının verilerek iş sözleşmesinin feshini isteyen dilekçe verdiği, ancak davalı işverenliğin uygun çalışma ortamını hazırlamadan davacının devamsızlığı nedeniyle tazminatsız iş sözleşmesini feshi işleminin hukuka uygun olmadığı, işçi lehine yorum ilkesi de dikkate alınarak mevcut delil ve belgeler ile tanık beyanlarından sağlığı ve yaşayışı için davalı işyerinde çalışmasının mahsurlu olduğu anlaşılan davacının 4857 Sayılı Yasanın 24/1 maddesi uyarınca haklı nedenle iş sözleşmesine son verdiği gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararı davalı temyiz etmiştir.

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Taraflar arasındaki uyuşmazlık davacının iş sözleşmesini haklı nedenle feshedip feshetmediği noktasındadır.

Kararı davalı temyiz etmiştir.

1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Taraflar arasındaki uyuşmazlık davacının iş sözleşmesini haklı nedenle feshedip feshetmediği noktasındadır.

Davacı işyerindeki çalışma koşullarının uygun olmadığını, doktor raporunda kapalı alan ve klimalı sistemli ortamda çalışmasının mahsurlu olduğunun bildirildiğini, bu nedenle işyerine tazminatları ödenek ayrılmak istediğini belirttiğini ancak davalı işyerince bu talebinin kabul edilmediğini beyan etmiştir. Davalı taraf ise işyerinde çalışma ortamının personelin çalışmasına ve sağlık koşullarına elverişli olduğunu, davacının haklı neden olmaksızın işyerinden ayrıldığını ve devamsızlık yaptığını, bu nedenle iş sözleşmesinin devamsızlık nedeniyle haklı nedenle feshedildiğini belirtmiştir. Dosyada davacının şikayeti üzerine iş müfettişi tarafından inceleme sonucu hazırlanan raporda davalı işyerinin davacıya uygun çalışma ortamı hazırlanacağını yazılı olarak bildirmesine rağmen davacının devamsızlık yaptığı, bu nedenle iş sözleşmesinin feshedildiği ve kıdem tazminatı talebinin yerinde olmadığı belirtilmiştir. Dosyada davacıya ait raporda davacının kapalı alan ve klima sistemli ortamlarda çalışmasının hastalığı açısından mahsurlu olduğu belirlenmiştir. Her ne kadar mahkemece davalı işyerinin davacıya uygun çalışma ortamı hazırlamadan devamsızlığı nedeniyle iş sözleşmesini feshinin hukuka uygun olmadığı, dosyadaki bilgi ve belgelere göre davacının davalı işyerinde çalışmasının sağlığı ve yaşayışı için mahsurlu olduğu gerekçesi ile davacının iş sözleşmesini haklı nedenle feshettiği kabul edilmiş ise de davalı işyerinde davacının çalışabileceği uygun ortam bulunup bulunmadığı bakımından araştırma yapılmamıştır.Hal böyle olunca davalı işyerinde iş sağlığı ve güvenliği uzmanı bilirkişi ile keşif yapılarak davacının raporu dikkate alınarak işyerinde çalışabileceği uygun ortam bulunup bulunmadığının tespiti gereklidir. Mahkemece eksik inceleme ile karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenle BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek olması halinde ilgiliye iadesine, 28.02.2014 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/9316, Karar No: 2014/13859, Tarih: 25.11.2014

**16. Hukuk Dairesi         2014/9316 E.  ,  2014/13859 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İMRANLI KADASTRO MAHKEMESİ

TARİHİ : 28/11/2013

NUMARASI : 2009/97-2013/31

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün Yargıtay'ca incelenmesi istenilmekle; temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı, inceleme raporu ve dosyadaki belgeler okundu, GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Kadastro sırasında Y...Köyü çalışma alanında bulunan 132 ada 1 parsel sayılı 1.240,13 metrekare yüzölçümündeki taşınmaz kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği nedeniyle ölü olduğu tutanağın beyanlar hanesinde gösterilmek suretiyle S... Ö.. adına tespit edilmiştir. Davacı D.. Ö.., çekişmeli taşınmazın muris S.. Ö..den intikal ettiğini öne sürerek S..Ö.. mirasçıları adına tapuya tescili istemiyle dava açmıştır. Yargılama sırasında G.. Ö.. ve arkadaşları ise çekişmeli taşınmazın müşterek muris S.. Ö..'den intikal ettiği ettiğini öne sürerek S.. Ö.. mirasçıları adına tapuya tescili istemiyle dayanarak davaya katılmışlardır. Mahkemece yapılan yargılama sonunda davacı D.. Ö..'in davasının hukuki yarar yokluğundan reddine, müdahil G.. Ö.. ve arkadaşlarının davasının kısmen kabulüne, çekişmeli 132 ada 1 parsel sayılı taşınmazın 43 payının davalı H.. A.., 43 payının davacı D.. Ö.., 43 payının davalı H.. Ö.., 30 payının müdahil C.. Ö.., 3 payının A.. Ö.., 3 payının Z.. D.., 3 payının N.. T.., 3 payının H.. Ö.., 3 payının G.. Ö.., 3 payının Y.., 3 payının S.. U.. adına tapuya tesciline karar verilmiş; hüküm, müdahil G.. Ö.. ve arkadaşları vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dosya içeriğine toplanan delillere, kararda belirtilen gerektirici nedenlere ve delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre müdahil G.. Ö.. ve arkadaşları vekilinin sair temyiz itirazları yerinde değildir. Ancak; 3402 sayılı Yasa'nın 1. maddesine göre kadastro hakimi infazı mümkün doğru sicil oluşturmak ile yükümlüdür. Mahkemece çekişmeli taşınmazın davacı, davalı ve müdahillerin payları oranında tapuya tesciline dair verilen hükümde; davacı, davalı ve müdahiller adına tescil edilecek pay miktarı ile payda toplamı birbirini tutmamaktadır. Davacı, davalı ve müdahillerin pay ve payda toplamı eşit olacak şekilde adlarına tescile karar verilen pay miktarları hüküm yerinde açıkça belirtilerek infazı mümkün doğru sicil oluşturacak nitelikte hüküm kurulması gerekirken, yazılı şekilde infazda tereddüt yaratır şekilde karar verilmesi isabetsiz olup, müdahil G.. Ö.. ve arkadaşları vekilinin temyiz itirazları açıklanan nedenlerle yerinde görüldüğünden kabulü ile hükmün BOZULMASINA, peşin yatırılan temyiz karar harcının talep halinde temyiz edenlere iadesine, 25.11.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/1835, Karar No: 2021/1238, Tarih: 14.10.2021

**Hukuk Genel Kurulu         2017/1835 E.  ,  2021/1238 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

1. Taraflar arasındaki “tespit” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen davanın usulden reddine ilişkin karar, davacı vekilinin temyizi üzerine Yargıtay 4. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin ... plakalı aracı Ankara 48. Noterliği’nin 15.05.1998 tarihli ve 08070 yevmiye numaralı satış sözleşmesine istinaden dava dışı Ali Kansız'dan satın alıp kendi adına tescil yaptırdığını, aracın kimliği belirsiz kişilerce çalındığı ve sahte nüfus cüzdanı ile satıldığı iddiasıyla davalı tarafından Gaziantep Cumhuriyet Başsavcılığına müracaatta bulunulduğunu, aracın önce Savcılık tarafından müvekkiline yediemin olarak verildiğini, daha sonra ise zapt edilerek Ankara Emniyet Müdürlüğü’nün otoparkında muhafaza altına alındığını, ayrıca Gaziantep 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde araç sahibinin tespitine yönelik dava açıldığını, dava sonuçlanıncaya kadar araç üzerine ihtiyati tedbir konularak aracın tedbir isteyene teslimine ilişkin karar verildiğini ve dava konusu aracın icra kanalıyla davalı vekiline teslim edildiğini ileri sürerek araç mülkiyetinin müvekkiline ait olduğunun tespiti ile aracın müvekkiline teslimine, Mahkeme aksi kanaatte ise aracın davalıya ait olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

5. Davalı vekili; davacı tarafından sunulan delilleri kabul ettiklerini, müvekkilinin imzasının sahte olarak kullanıldığını, bu durumun Ankara 48. Noterliğindeki evraktan anlaşılabileceğini, davacı tarafın beyan etmiş olduğu şekilde aracın mülkiyetinin davalı adına tespit ve tescil edilmesi gerektiğini belirterek takdiri mahkemeye bıraktıklarını beyan etmiştir.

Mahkeme Kararı:

Davalı Cevabı:

5. Davalı vekili; davacı tarafından sunulan delilleri kabul ettiklerini, müvekkilinin imzasının sahte olarak kullanıldığını, bu durumun Ankara 48. Noterliğindeki evraktan anlaşılabileceğini, davacı tarafın beyan etmiş olduğu şekilde aracın mülkiyetinin davalı adına tespit ve tescil edilmesi gerektiğini belirterek takdiri mahkemeye bıraktıklarını beyan etmiştir.

Mahkeme Kararı:

6. Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesinin 07.05.2015 tarihli ve 2014/303 E., 2015/249 K. sayılı kararı ile; davanın araç mülkiyetinin tespit ve teslimine ilişkin olduğu, Gaziantep 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1999/537 D. İş sayılı kararına istinaden araç üzerine ihtiyati tedbir konulduğu, dosya içerisinde yer alan Emniyet Genel Müdürlüğü'nün 27.05.2013 tarihli yazısına göre tedbir kararının araç trafik kaydına uygulandığı ve bu kaydın hâlen mevcut olduğu, trafik sicilinde davacı adına kayıtlı olan aracın davacıya ait olmadığına ilişkin herhangi bir çekişmenin bulunmadığı, araç üzerindeki tedbirin kalkmasına binaen mülkiyet konusunda herhangi bir ihtilafın kalmayacağı, öte yandan ihtiyati tedbir kararı infaz edilip uygulanmış ise de süresi içinde esas hakkında dava açılmadığından ihtiyati tedbir kararının verildiği tarihte yürürlükte bulunan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu (HUMK) 109. maddesi uyarınca kendiliğinden ortadan kalktığı, ancak bunun için Mahkemeden yazı alınıp trafik kayıtlarındaki şerhin sildirilmesi gerektiğinden davacının tespit davasını açmakta hukukî yararı bulunmadığı gerekçesiyle davanın usulden reddine karar vermiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

7. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

8. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin, 05.10.2015 tarihli ve 2015/9272 E., 2015/10771 K. sayılı kararı ile;

“...Dosya kapsamından ve Ankara 26. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 31.10.2006 tarih ve 2005/1615 E., 2006/815 K. sayılı ilamından davaya konu aracın sahte vekaletname ile satılmak suretiyle davacı adına tescil edildiğinin ve araç fiilen gerçek malik davalı ... Biğiş elinde bulunmasına rağmen vergi vs. giderlerinin davacı tarafından ödendiğinin anlaşılmasına göre davacının böyle bir dava açmakta hukuki yararı vardır. Davanın bu yönden reddi doğru değildir. Şu durumda, işin esası incelenerek dosya kapsamına ve taleplere göre bir hüküm kurulması gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:

9. Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesinin 05.04.2016 tarihli ve 2016/4 E., 2016/147 K. sayılı kararı ile; önceki gerekçe tekrar edilerek direnme kararı vermiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

10. Direnme kararı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

Direnme Kararı:

9. Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesinin 05.04.2016 tarihli ve 2016/4 E., 2016/147 K. sayılı kararı ile; önceki gerekçe tekrar edilerek direnme kararı vermiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

10. Direnme kararı süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

11. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; 06 MEB 26 plakalı aracın mülkiyetinin tespiti ve teslimine ilişkin eldeki davanın açılmasında davacının hukukî yararının bulunup bulunmadığı, buradan varılacak sonuca göre işin esasının incelenmesinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

12. Uyuşmazlığın çözümü açısından öncelikle konuyla ilgili kavram ve yasal düzenlemelerin irdelenmesinde yarar vardır.

13. Tespit davası, hukukî ilişkide bir kaygı, güvensizlik ve endişe olan hâllerde başvurulabilecek bir araçtır. Bu dava ile hukukî ilişki hakkındaki kuşku ve tereddütler giderilebilir. Tespit davaları hakların istikrarını temin etmekle toplumsal bir yarar sağlar. Bu davanın amacı hukukî belirsizliği gidermek, yani hukukî ilişkilerin taraflar açısından belirli hâle getirmekten (hukukî belirliliği sağlamaktan) ve bu yolla hukukî barışı sağlamaktan ibarettir (Kuru, Baki/Budak, Ali Cem: Tespit Davaları, 2. Baskı, 2010, s. 68, 69).

14. Tespit davası, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 106. maddesinde;

“(1) Tespit davası yoluyla, mahkemeden, bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahte olup olmadığının belirlenmesi talep edilir.

(2) Tespit davası açanın, kanunlarda belirtilen istisnai durumlar dışında, bu davayı açmakta hukuken korunmaya değer güncel bir yararı bulunmalıdır.

(3) Maddi vakıalar, tek başlarına tespit davasının konusunu oluşturamaz”

Şeklinde düzenlenmiştir.

15. Bu hükümden hareketle; mahkeme tarafından tespit davasının esasına girilerek davacının talebi hakkında bir hüküm verilebilmesi için usul hukukundaki genel dava şartlarına ek olarak, dava konusunun bir hakka veya hukukî ilişkiye yönelik olması ve davacının tespit davası açmakta hukukî yararının bulunması gerekmektedir.

16. Belirtmek gerekir ki, her türlü hukukî ilişki ve hakkın varlığı yahut yokluğu, tespit davasına konu edilebilir. Buna karşılık, bir hukukî ilişki niteliğinde olmayıp maddi vakıadan ibaret olan ilişkilerin tespiti için açılan tespit davası dinlenmez. Yine, somut bir olaya ilişkin olmayan soyut hukukî sorunların da tespit davasına konu edilmesi mümkün değildir (Kuru/Budak, s. 81).

17. Tespit davasının ikinci özel şartı ise, davacının hukukî ilişkinin hemen tespitinde hukukî yararın bulunması gerekliliğidir.

17. Tespit davasının ikinci özel şartı ise, davacının hukukî ilişkinin hemen tespitinde hukukî yararın bulunması gerekliliğidir.

18. Medeni usul hukukunda hukukî yarar, mahkemede bir davanın açılabilmesi için, davacının bu davayı açmakta ve mahkemeden hukuksal korunma istemekte bir çıkarının bulunması gerektiğine ilişkin ilke anlamına gelir. Davacının davayı açtığı tarih itibariyle dava açmakta hukuk kuralları tarafından haklı bulunan (korunan) bir yararı olmalı, hakkını elde edebilmesi için mahkeme kararına ihtiyacı bulunmalıdır.

19. Hukukî yarar dava şartlarından olup, davacının dava açmakta hukuken korunmaya değer bir yararının bulunması gerekir. Bu şart, dava konusuna ilişkin genel dava şartlarından biri olup, davanın esası hakkında inceleme yapılabilmesi ve esas hakkında hüküm verilebilmesi için varlığı gerekli olduğundan, olumlu dava şartları arasında sayılmaktadır. Bu nedenle menfaate, davanın dinlenebilmesi (mesmu olması, kabule şayan olması) şartı da denilmektedir (Hanağası, Emel: Davada Menfaat, Ankara 2009, s.19-21).

20. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “Dava şartları” başlıklı 114. maddesinin gerekçesinde de "...Maddenin birinci fıkrasının (h) bendinde ise davacının dava açmakta hukukî yararının bulunmasının bir dava şartı olduğu hususu açıkça vurgulanmıştır. Burada sözü edilen hukukî yarardan maksat, davacının sübjektif hakkına hukukî korunma sağlanması hususunda mahkemeye başvurmasında hâli hazırda hukuken korunmaya değer bir yararının bulunmasıdır. Bir başka ifadeyle, davacı hakkına kavuşmak için, hâli hazırda mahkeme kararına muhtaç bir konumda değilse onun hukukî yararının bulunduğundan söz etmek mümkün değildir..." şeklinde açıklamalara yer verilmiştir.

21. Bir davada, hukukî yarar (menfaat) ilkesinin dava şartı olarak gözetilmesinin, yargılamanın amacına ve usul ekonomisi ilkesine uygun olacağı her türlü duraksamadan uzaktır.

22. Bu ilkeden hareketle bir davada hukukî menfaatin bulunup bulunmadığı mahkemece, tarafların dava dosyasına sunduğu deliller, olay veya olgular çerçevesinde yargılamanın her aşamasında ve kendiliğinden gözetilmelidir. Böylelikle kişilerin haksız davalar açmak suretiyle dava hakkını kötüye kullanmasına karşı bir güvence de sağlanmış olmaktadır (Pekcanıtez, Hakan: Medeni Usul Hukuku, C.II, 15. Baskı, İstanbul 2017, s. 946-949).

23. Tespit davası bakımından hukukî yararın bulunup bulunmadığı değerlendirilirken üç şartın birlikte gerçekleşmesi aranmaktadır. Bu şartlar şunlardır;

a) Davacının bir hakkı veya hukukî durumu, güncel (hâlihazır) bir tehlike ile tehdit edilmiş olmalıdır. Söz konusu tehdidin genellikle davalıya ait beyanların yahut davranışların sonucu olduğu kabul edilmektedir. Aynı zamanda, davacıya yönelen tehdidin barındırdığı tehlike güncel bir nitelik taşımalıdır.