muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/7473, Karar No: 2023/3587, Tarih: 23.05.2023

V. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle Alaçam Asliye Ceza Mahkemesinin, 05.02.2016 tarihli kararına yönelik katılan Bakanlık vekilinin temyiz isteği yerinde görüldüğünden hükümlerin, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun (1412 sayılı Kanun) 321 inci maddesi gereği, Tebliğnameye uygun olarak, oy çokluğuyla BOZULMASINA,

Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 23.05.2023 tarihinde karar verildi.

(K.D.)

KARŞI OY GEREKÇESİ

Sayın çoğunluğun 5237 sayılı Türk Ceza Kanunun'nun (5237 sayılı Kanun) 109 uncu maddesinin birinci fıkrasındaki hürriyeti tahdit suçunun oluştuğuna dair görüşünü dayandırdığı gerekçe Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 01.12.2015 tarih ve 2014/14-198 Esas, 2015/428 Karar ile 17.02.2015 tarihli 2014/14-307 Esas ve 2015/8 Karar sayılı kararlarında belirtilen 15 yaşını bitirmemiş küçüklerin alıkoyma suçuna rızalarının hukuka uygunluk nedeni olarak kabul edilemeyeceğine dair kararlarıdır.

Ayrıntılı gerekçesi 8.Ceza Dairesinin 16.05.2023 tarih ve 2020/7459 Esas-2023/3312 Karar sayılı kararındaki karşı oy yazımızda belirtildiği üzere; 5237 sayılı Kanun'un 234 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen çocuğun alıkonulması suçunda, çocuğun rızasının geçersiz olduğu gerekçesi ile çocuğun rızaen alıkonulması suçunun hürriyeti tahdit suçuna dönüştürülerek bu suçtan mahkumiyet kararı verilmesinin 5237 sayılı Kanun'daki düzenlemelere yani kanuna ve hukuka aykırı olduğu düşüncesindeyiz. Şöyleki;

5237 sayılı Kanun'un 109 uncu maddesine ve 234 üncü maddesine bakıldığında, 109 uncu maddesinde düzenlenen kişi hürriyetini sınırlama suçu kişilere karşı suçlar bölümünde, çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçunun ise 5237 sayılı Kanun'un 234 üncü maddesinde belirtilen topluma karşı suçlar kısmında düzenlendiği görülmektedir

Hürriyeti tahdit suçunun kanundaki düzenleniş şekline göre bu suçun oluşabilmesi için mutlaka kişinin rızasına aykırı olarak fiziki özgürlüğünün kısıtlanması gerekmektedir. 5237 sayılı Kanun'un 109 uncu maddesinde düzenlenen hürriyeti tahdit suçunda mağdurun var olan rızasının yok sayılması sureti ile suçun oluşacağına ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu suçta hile ve aldatma olmayan durumlarda çocuk bile olsa rızası bulunan kimselere yönelik fiziki alıkoyma eylemi başka bir suç (çocuklar yönünden alıkoyma suçunu) oluştursa bile hürriyeti tahdit suçunu oluşturmayacağı kanuni düzenleme ile sabittir.

Çocuğun rızaen alıkonulması suçunun düzenlendiği 5237 sayılı Kanun'un 234 üncü maddesinde ise bu suçun mağduru anne-baba veya yetkili makamlar olduğundan, bu suçta çocuğun iradesine değil, anne-baba veya yetkili makamların iradesine üstünlük tanınmıştır. Ancak burada dikkatten kaçan husus çocuğun rızası yok sayılmayıp anne-baba veya yetkili makamların iradesinin çocuğun rızasına üstün tutulmasıdır. Yani kanunda çocuğun rızası yok ve geçersiz sayılmamıştır. Mevcut düzenlemeye göre çocuğun rızasının varlığı ile eylemin çocuğun alıkonulması suçunu oluşturduğu anlaşılmaktadır. Çocuğun rızasının varlığı burada suç vasfına ve mahiyetine doğrudan etki etmektedir. Bir diğer ifade ile çocuğun rızasının varlığı sayesinde eylem 5237 sayılı Kanun'un 234 üncü maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında kalmaktadır. Aksi takdirde suç hürriyeti tahdit suçunu oluşturacaktır.

Çocuk evi kendisi terk ettiğinden kanun koyucu tarafından, alıkoyanın (haber vermeme) eylemi aile düzenine karşı işlenmiş bir eylem olarak görüldüğü için şikayete tabi bir suç olarak düzenlenmiştir. Dolayısıyla şikayete tabi bir eylemin kanunun düzenleniş amacına ve gerekçesine aykırı bir şekilde şikayet kapsamından çıkarılarak yüklenen yükümlülükle orantısız olarak şikayete tabi olmayan ve ağır ceza içeren hürriyeti tahdit gibi ağır bir suça dönüştürülmesi maddi ceza hukukundaki aleyhe yorum yasağı kapsamında kalmaktadır.

Çünkü; Ceza Genel Kurulu kararında belirtilen 5237 sayılı Kanun'un 234 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen çocuğun alıkonulması suçunun hürriyeti tahdit suçuna dönüştürülmesi eylemi açıkça kıyas ve yorum yolu ile yapıldığından bu durum 5237 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen suçta ve cezada kanunilik ilkesine açık aykırılık oluşturmaktadır. Bilindiği üzere; 5237 sayılı Kanun'da maddi ceza içeren bölümlerde kıyas yapmak, kıyas yolu ile suç oluşturmak yasaklanmıştır.

Öte yandan, kişi özgürlüğü kişiye sıkı sıkıya bağlı mutlak bir haktır. Yukarıda belirtildiği üzere 5237 sayılı Kanun'un 109 uncu maddesinde düzenlenen hürriyeti tahdit suçunda yaş küçüklüğü rızaya engel bir durum olarak görülmemiştir. Rıza var ise bunun hile ile sağlanıp sağlanmadığı aranmıştır. Yani rızanın varlığı halinde yaşı 15'den küçüklerin alıkonulmasında da hürriyeti tahdit suçunun unsurlarının oluşmayacağı düzenleme içeriğinden anlaşılmaktadır. Kabul ve uygulamada bu yöndedir. Nitekim 5237 sayılı Kanun'un 109 uncu maddesindeki düzenlemeye göre yaşı küçük çocukların bir yere gitmeleri ya da kalmaları anne-babaları tarafından dahi zorla engellense hürriyeti tahdit suçunu oluşturacağı kabul edilmektedir. Hürriyeti tahdit suçundaki bu düzenleme, kişi özgürlüğünün yaş sınırı aranmaksızın kişiye sıkı sıkıya bağlı mutlak ve devredilemez bir hak olduğunu ortaya koymaktadır. Bu olayda da; anne-baba veya yetkili makamlar suçun mağduru olsalar da özgürlükleri kısıtlanmamaktadır. Sonuçta özgürlüğü kısıtlandığı iddia edilen kişi (suçun konusuda) olsa çocuktur. 5237 sayılı Kanun' un 234 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen alıkoyma suçunda da evi terk eden çocuğun rızası olduğu için hürriyeti tahdit suçunun unsurları oluşmayacak ancak rızaen alıkoyma suçu oluşacaktır. Aksi düşünce unsurları itibari ile oluşmayan hürriyeti tahdit suçundan ceza verilmesi gibi kanuna ve hukuka aykırı bir durum ortaya çıkarmaktadır.

Burada son olarak şunu belirtmek gerekir ki; ahlaki değerlerle hukuk kurallarını birbirine karıştırmamak gerekir. Çünkü; ahlaki değerlerle hukuk kuralları her zaman örtüşmeyebilir. Sanığın eylemlerinin ahlaki redeati (kötülüğü) kesin kurallara bağlanmış hukuk kuralları karşısında etkisini kaybeder. Hukukta suçun oluşması için suçun tipiklik unusurunun (kanunda düzenlenen unsurların) gerçekleşmesi ve kastın varlığı gerekir. Bu olayda hürriyeti tahdit suçunun tipiklik unsuru ve kastın varlığı gerçekleşmemiştir.

Çocuğun var olan rızasının yok sayılması suretiyle hürriyeti tahdit suçunun oluşacağına dair bir düzenleme ne 5237 sayılı Kanun' un 109 uncu maddesinde ne de 234 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında bulunmamaktadır. Yorum yolu ile eylem daha ağır bir suça dönüştürülemeyeceğinden 5237 sayılı Kanun'un 234 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen eylemin çocuğun rızasının geçersizliği nedeni ile hürriyeti tahdit suçuna dönüştürülmesi kanuna ve hukuka aykırıdır.

Ceza Genel Kurulunun mezkur kararında yapıldığı gibi bir kıyas yapılacak ise yaşı küçüklerde temyiz yeteneğini düzenleyen Medeni Kanunun 16 ncı maddesi, Türk Ceza Kanunun genel hükümler bölümünde düzenlenen çocukların cezalandırılması ile ilgili 31 inci maddesi ve çocukta rızanın nazara alınabileceği yaşa ilişkin bir düzenleme olan 5237 sayılı Kanun'un 234 üncü maddesinin ikinci fıkrasının birlikte değerlendirilerek bir kıyas yapılmalıdır. (Bu husus geniş gerekçeli muhalefet şerhinde açıklanmıştır.)

Açıklanan nedenlerle Medeni Kanun'daki çocuğun kendi aleyhine borçlandırıcı tasarruflara girmesini yasaklayan kısıtlamalarından ve 5237 sayılı Kanun'un özel hükümler bölümünde yer alan özel suçlara ilişkin düzenlemelerden hareketle hakimin özel hukuk alanında olduğu gibi kendisini kanun koyucunun yerine koyarak kıyas yolu ile suç oluşturması maddi ceza hukukundaki aleyhe yorum ve kıyas yasağına açık aykırılık oluşturmaktadır. Böyle bir yorumla varılacak sonuç 5237 sayılı Kanun'un 1 inci maddesindeki özgürlükleri koruma amacına, 2 nci maddesindeki suçta ve cezada kanunilik ilkesine, 3 üncü maddedeki cezada adalet ilkesine, Anayasadaki kişi özgürlüğüne, hukuki belirliliğe ve hukuk güvenliğine aykırılık oluşturacaktır. Anayasal hukuk devletinde yasama, yürütme ve özellikle yargı mercileri kanunlarla bağlıdır. Aksine hareket özgürlük-güvenlik dengesini bozmak suretiyle devletin hukuk devleti vasfına ve hukuk devletine olan güvenin zedelememesine yol açar. Bu nedenlerle 5237 sayılı Kanun'da açıkça belirtilen haller dışında rıza yaş sınırının 5237 sayılı Kanun'un 31 inci maddesindeki çocukların cezalandırılmasına ilişkin düzenlemeye paralel bir düzenleme olan ve 5237 sayılı Kanun'un 234 üncü maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen 12 yaşı bitirme olarak kabul edilmesi ve 12-15 yaş aralığında olan çocuklarda da rızaya ehil olup olmadığının araştırılması, ehil olduğunun tespiti halinde ise on iki yaşını bitirmiş evi terk eden çocuklarında kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardan olan bir yere gitme veya bir yerde kalma haklarının bulunduğunun kabul edilerek bu yaşta evi terk eden çocukların durumunun ailesine veya yetkili makamlara haber verilmemesinin ise 5237 sayılı Kanun'un 234 üncü maddesinin üçüncü fıkrasındaki düzenleme gereği bu madde de belirtilen suçu oluşturduğunun kabul edilmesi 5237 sayılı Kanun'a, Medeni Kanun'daki düzenlemelere, Anayasa'ya, hukuka ve kanun koyucunun amacına daha uygun olacaktır.

Bu açıklamalar doğrultusunda suç konusu olay değerlendirildiğinde suçun konusu olan ve Samsun Bakım ve Rehabilitasyon Merkezinde bulunan mağdur ...'in 05.10.1998 doğumlu olup suç tarihinde 14 yaşını bitirmiş olduğu, kaldığı yurttan izinsiz olarak ayrılarak sanıklarla buluştuğu Samsun ilinden ayrılarak, Alaçam ilçesinde sanıkların temin ettiği yerde 2 gün sanıklarla rızası ile kaldığı, sanıkların bu süreçte çocuğa yönelik, suç teşkil eden eylemlerinin olmadığı, 15 yaşını doldurmak üzere olan çocuğun, davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmediğine ilişkin bir iddia da bulunmadığı anlaşılmıştır. Buna göre kurumun şikayetçi olması nazara alındığında sanıkların eylemlerinin 5237 sayılı Kanun'un 234 üncü maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında çocuğun rızası ile alıkonulması suçunu oluşturduğu anlaşılmakla Daire çoğunluğunca yerel Mahkemenin hürriyeti tahdit suçundan kurduğu hükmün onanmasına ilişkin onama kararına katılmadığımı ve yetkili makamın olaydan şikayetçi olması nedeni ile sanıkların eyleminin 15 yaşını bitirmemiş çocuğu ailesine yada yetkili makamlara haber vermeksizin rızası ile alıkoyması suçunu oluşturduğu gerekçesi ile kararın bozulmasına karar verilmesi gerektiğini saygıyla arz ederim. 23.05.2023
Yargıtay — Esas No: 2018/226, Karar No: 2022/478, Tarih: 23.06.2022

**Ceza Genel Kurulu         2018/226 E.  ,  2022/478 K.**

**"İçtihat Metni"**

Yargıtay Dairesi : (Kapatılan) 14. Ceza Dairesi

Nitelikli cinsel saldırı suçundan sanık ... hakkında CMK’nın 223/3-d-son, TCK'nın 30 ve 54. maddeleri uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına ve müsadereye ilişkin ... 1. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 15.11.2012 tarihli ve 7-347 sayılı hükmün, Cumhuriyet savcısı ve mağdur vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay (Kapatılan) 14. Ceza Dairesince 22.05.2017 tarih ve 7824-2781 sayı ile; gerekçeli kararın mağdur vasisi ...’a tebliğ edilerek tebellüğ belgesi ile verildiği takdirde temyiz ve cevap dilekçelerinin eklenip hükmün temyizi hâlinde bu konuda ek tebliğname düzenlendikten sonra Daireye iade edilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdi edilmesine karar verilmiş, anılan eksikliğin giderilmesinden sonra kararın temyiz edilmemesi nedeniyle dosyayı inceleyen Yargıtay (Kapatılan) 14. Ceza Dairesince 18.12.2017 tarih ve 6392-6504 sayı ile; mağdur vekilinin temyiz isteminin reddine, Cumhuriyet savcısının temyiz istemi yönünden yapılan incelemede ise; hükmün onanmasına oy çokluğuyla karar verilmiş,

Daire Üyesi H. Arslan; “Dosya içeriğine ve oluşa uygun kabule göre sanığın olay günü mağdur ve eşini çalıştırmak için bahçesine götürdükten sonra para karşılığı cinsel ilişkiye girdiği, mağdurun olay tarihinde de musap olduğu anlaşılan akıl hastalığı nedeniyle olayın hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamadığı ve ruhsal yönden mukavemet edemediği, bu şekilde nitelikli cinsel saldırı suçunu işlediği sabittir ve olayın bu oluş şekli konusunda tartışma yoktur.

Yerel Mahkemece, özetle mağdurdaki akıl hastalığının sanık tarafından bilinemeyeceğinden bahisle TCK'nın 30. maddesine dayanılarak ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmiş, o yer Cumhuriyet savcısının temyizi üzerine Dairemizce bu hüküm onanmıştır. Dosyada yer alan kanıtlara göre sanık hakkında TCK'nın 30. maddesinin uygulanma koşullarının bulunmadığı kanaatine vardığımızdan sayın çoğunluğun onama düşüncesine iştirak edilmemiştir. Şöyle ki;

Yerel Mahkemece, özetle mağdurdaki akıl hastalığının sanık tarafından bilinemeyeceğinden bahisle TCK'nın 30. maddesine dayanılarak ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmiş, o yer Cumhuriyet savcısının temyizi üzerine Dairemizce bu hüküm onanmıştır. Dosyada yer alan kanıtlara göre sanık hakkında TCK'nın 30. maddesinin uygulanma koşullarının bulunmadığı kanaatine vardığımızdan sayın çoğunluğun onama düşüncesine iştirak edilmemiştir. Şöyle ki;

Mağdur hakkında bu ve başka olaylar nedeniyle alınan Adli Tıp Kurumu raporlarda psikiyatrik hastalığı nedeniyle beden ve ruh bakımdan kendini savunamayacağı, hastalığının hekim olmayanlarca anlaşılabileceği bildirilmiştir. Ayrıca bu raporların gerekçelerinde diğer bulgular yanında ‘duygulanımının kısıtlı olduğu, kısa cevaplar vererek konuştuğu, reaksiyon süresinin uzun, nicel yargılama ve soyutlamanın bozuk, düşünce akışının yavaşlamış olduğunun, kişilik testi uygulamasında dış dünya ile ilgilerinin sınırlı olduğu, entelektüel süreçlerde fakirlik dikkat çektiği, sosyal çevre ile ilişkilerin ve ortak düşünceye katılımın zayıf, donuk ifadesinin olduğu’ belirtilmiştir. Raporlarda gösterilen bu akıl hastalığı bulguları herkesin rahatlıkla görüp anlayabileceği tür ve boyuttadır. Kaldı ki, dosyadaki anlatımlara ve sanığın ikrarına göre sanığın mağdur ile aynı küçük çevrede yaşadıkları, uzun süredir birbirlerini tanıdıkları (ikrarına nazaran altı yıldır), mağdurun kardeşinin sanığın yanında çalıştığı, mağdur ve eşinin zaman zaman sanığın bağ ve bahçe işlerinde çalıştıkları anlaşılmaktadır. Tüm bu bilgilere ve olayın gerçekleşme biçimine nazaran sanığın mağdurda mevcut akıl hastalığını bildiği açıktır. Ayrıca aynı mağdura yönelik başka sanıklar tarafından gerçekleştirilen cinsel saldırı eylemleriyle ilgili davalarda Dairemizce sanıkların cezalandırılmaları yönünde karar verilmiştir (Dairemizin 08.04.2015 tarihli ve 2015/5455 sayılı kararı bu yöndedir.). Bu nedenle TCK'nın 102/2 ve 102/3-a maddesine göre cezalandırılması gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle mağduru uzun süredir tanıyan ve akıl hastalığını bildiği açık olan sanık hakkında TCK’nın 30. maddesinin uygulanma koşullarının bulunmadığı” düşüncesiyle karşı oy kullanmıştır.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise 25.01.2018 tarih ve 42620 sayı ile;

"...Dosya içeriğine göre, sanığın olay tarihinde bahçesine çalıştırmaya götürdüğü ve Adli Tıp Kurumu 6. İhtisas Kurulunun 30.04.2010 tarihli ve 1033 karar sayılı mütalaasına göre şizofreni hastalığına duçar olan, bu nedenle ruhsal yönden bu fiile mukavemete muktedir olmayan mağdur ... Sağtekin ile para karşılığı ilişkiye girdiği, mağdurun hastalığının hekim olmayanlarca da anlaşılabileceği sabittir. Yerel Mahkemenin oluşa ilişkin kabulü de bu yöndedir. Ancak sanığın sosyal statü ve eğitim düzeyi itibarıyla mağdurun hastalığını anlayabilecek durumda olmadığı ve bu nedenle hata kurumundan yararlandırılması gerektiği gerekçesi ile sanık hakkında yazılı şekilde hüküm kurulmuştur.

İhtilafın konusu, sanığın mağdurun duçar olduğu akıl hastalığını anlayıp anlayamayacağı, bu konuda esaslı bir hataya düşüp düşmediği yönündedir.

Uyuşmazlık konusu ile ilgili yasal düzenlemeler incelendiğinde;

TCK’nın ‘Cinsel saldırı’ başlıklı 102. maddesinde, ‘(1) Cinsel davranışlarla bir kimsenin vücut dokunulmazlığını ihlâl eden kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Fiilin vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle işlenmesi durumunda, yedi yıldan oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Bu fiilin eşe karşı işlenmesi hâlinde, soruşturma ve kovuşturmanın yapılması mağdurun şikâyetine bağlıdır.

(3) Suçun;

a) Beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,

…İşlenmesi hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilen cezalar yarı oranında artırılır…’ şeklinde düzenlemelerin yer aldığı görülmektedir.

‘Hakkın kullanılması ve ilgilinin rızası’ başlıklı 26. maddesinde de ‘(1) Hakkını kullanan kimseye ceza verilmez.

(2) Kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olmak üzere, açıkladığı rızası çerçevesinde işlenen fiilden dolayı kimseye ceza verilmez.’,

Şeklinde düzenlemeler yer almaktadır.

26. maddenin gerekçesinde ise; ‘...Maddenin ikinci fıkrasında ilgilinin rızası hukuka uygunluk nedeni düzenlenmiştir. Söz konusu hukuka uygunluk nedeninin varlığı için, rızanın kişinin üzerinde mutlak surette tasarrufta bulunabileceği bir hakka ilişkin olması gerekir. Keza, kişinin bu hakla ilgili olarak rıza açıklamaya ehil olması gerekir.

Madde metnindeki 'mağdurun rızası' ibaresi 'ilgilinin rızası' veya 'kişinin rızası' olarak değiştirilmiştir. Ceza sorumluluğunu kaldıran bir sebep olarak rıza, suçun oluşumu açısından fiilin işlenmesinden önce ve en geç işlendiği sırada açıklandığında etkili olur. Bu durumda herhangi bir mağduriyet söz konusu olmadığı için, 'mağdur' yerine 'ilgili' veya 'kişi' kelimesi tercih edilmiştir.’ açıklamalarına yer verilmiştir.

Anılan madde metni ve gerekçesine göre, ilgilinin rızası çerçevesinde işlenen eylemden dolayı kimseye ceza verilememesinin nedeni, ilgilinin rızasının işlenen fiili hukuka uygun hâle getirmesidir. Bir hukuka uygunluk nedeninin varlığı hâlinde eylem yasal tanıma uygun olmasına rağmen hukuka aykırı kabul edilemediğinden cezalandırılmayacaktır.

Gerek öğretide gerekse yerleşmiş yargısal kararlarda vurgulandığı üzere ilgilinin rızasına dayalı hukuka uygunluk nedeninin varlığı için gerekli koşullar şu şekilde sıralanabilir:

a) İlgili kişinin suç konusu üzerinde serbestçe tasarruf hakkı olmalıdır.

b) Rıza göstereceği hususlarda aydınlatılmış olmalıdır.

c) Rızayı serbest olarak özgürce açıklamalıdır.

d) Rıza baştan itibaren bulunmalı, eylemin gerçekleştirilmesinden önce veya en geç suçun işlendiği sırada açıklanmalıdır. Failin hareketini yapmasından sonra açıklanan rıza, artık rıza değil, bir icazet olacak ve eylemde hukuka uygunluk etkisi yaratmayacaktır.

a) İlgili kişinin suç konusu üzerinde serbestçe tasarruf hakkı olmalıdır.

b) Rıza göstereceği hususlarda aydınlatılmış olmalıdır.

c) Rızayı serbest olarak özgürce açıklamalıdır.

d) Rıza baştan itibaren bulunmalı, eylemin gerçekleştirilmesinden önce veya en geç suçun işlendiği sırada açıklanmalıdır. Failin hareketini yapmasından sonra açıklanan rıza, artık rıza değil, bir icazet olacak ve eylemde hukuka uygunluk etkisi yaratmayacaktır.

e) İlgili kişi rızaya ehil olmalıdır.

İlgili kişinin rızaya ehil olmasından iki şeyi anlamak gerekir. Birincisi, rızayı normun koruduğu hukuksal yararın sahibi açıklamalıdır. Suç işlenseydi kim suçun pasif süjesi olacak idiyse, o kişi rıza beyanında bulunmalıdır. İkincisi de, bu kimse rıza açıklama yeteneğine sahip olmalıdır. Bu nedenle rıza beyanında bulunan kimsenin akıl ve ruh sağlığı yerinde olmalı, onun rızayı açıklama yeteneğini kaldıran bir durum bulunmamalıdır. Küçüklerin rızalarının geçerli olup olmadığının takdir edilebilmesi için de rıza gösterdikleri konunun anlam ve sonuçlarını kavrayabilecek durumda olup olmadıklarına bakılmalıdır. Yasanın bazı durumlarda yaş sınırları gözettiği de olmuştur.

Bu koşullara göre uyuşmazlığın sağlıklı bir hukuki zemine oturtulabilmesi için, akıl ve ruh hastalıkları nedeniyle fiil ehliyeti bulunmayan 18 yaşından büyüklerin cinsel dokunulmazlıkları ile bir yerde kalma ve bir yere gitme özgürlüklerinin bulunup bulunmadığının, dolayısıyla da bu konudaki rızalarının geçerli olup olmadığının belirlenmesi zorunluluğu doğmaktadır. Bunun için de Medeni Yasa’ya başvurulması gerekmektedir.

4721 sayılı Medeni Yasa’nın 13. maddesinde, yaşının küçüklüğü yüzünden veya akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da bunlara benzer sebeplerden biriyle akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkesin ayırt etme gücüne sahip olduğu, 10. maddesinde, ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyetinin bulunduğu, 11. maddesinde, erginliğin on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlayacağı, 14. maddesinde, ayırt etme gücü bulunmayanların, küçüklerin ve kısıtlıların fiil ehliyetinin olmadığı, 15. maddesinde de kanunda gösterilen ayrık durumlar saklı kalmak üzere, ayırt etme gücü bulunmayan kimsenin fiillerinin hukukî sonuç doğurmayacağı hüküm altına alınmıştır.

Bu düzenlemelere göre, akıl ve ruh hastalıkları ile akıl zayıflığı nedenlerinden dolayı akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olan 18 yaşından büyüklerin cinsel dokunulmazlıkları ile bir yerde kalma ve bir yere gitme özgürlükleri ile ilgili açıkladıkları rızalarının geçerli olmadığı, buna bağlı olarak da rızalarının hukuka uygunluk nedeni olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

Bu düzenlemelere göre, akıl ve ruh hastalıkları ile akıl zayıflığı nedenlerinden dolayı akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olan 18 yaşından büyüklerin cinsel dokunulmazlıkları ile bir yerde kalma ve bir yere gitme özgürlükleri ile ilgili açıkladıkları rızalarının geçerli olmadığı, buna bağlı olarak da rızalarının hukuka uygunluk nedeni olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

İlgilinin rızasının hangi hâllerde hukuka uygunluk nedeni olduğu konusundaki bu açıklamalardan sonra, 5237 sayılı TCK'nın 30. maddesinde düzenlenen ‘hata’ konusuna da değinmek gerekmektedir. Anılan Yasa’nın ‘Hata’ başlıklı 30. maddesinde, ‘(1) Fiilin icrası sırasında suçun kanunî tanımındaki maddî unsurları bilmeyen bir kimse, kasten hareket etmiş olmaz. Bu hata dolayısıyla taksirli sorumluluk hâli saklıdır.

(2) Bir suçun daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli hâllerinin gerçekleştiği hususunda hataya düşen kişi, bu hatasından yararlanır.

(3) Ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlere ait koşulların gerçekleştiği hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi, bu hatasından yararlanır.

(4) İşlediği fiilin haksızlık oluşturduğu hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi, cezalandırılmaz.’ hükmü yer almaktadır.

Maddenin 3. fıkrasına göre, kusurluluğu ortadan kaldıran ya da azaltan nedenlere ait koşulların gerçekleştiği hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi bu hatasından yararlanacaktır. Burada hem hukuka uygunluk sebebinin maddi şartlarında hata hem de kusurluluğu etkileyen hata hallerinin düzenlenmiş olduğu görülmektedir.

Gelinen bu noktada uyuşmazlık konusunun çözümüne yönelik olarak hukuka uygunluk sebebinin maddi şartlarındaki hata konusu da değerlendirilmelidir.

5237 sayılı Türk Ceza Yasası'nda başlıca dört hukuka uygunluk nedeninden bahsedilmektedir. Bunlar; meşru savunma, hakkın kullanılması, kanunun emrini ifa ve ilgilinin rızasıdır. Gerçekleştirdiği eylemle ilgili olarak hukuka aykırılık vasfını ortadan kaldıran bir sebebin somut olayda var olduğunu düşünen kişi, bu hususta kaçınılmaz bir hataya düşmesi hâlinde 5237 sayılı TCK’nın 30/3. maddesi gereğince sorumlu tutulamayacaktır. Meşru savunma koşullarının bulunduğu, kanun hükmünü yerine getirdiği ya da ilgilinin hukuken korunan geçerli bir rızasının olduğu gibi konularda hataya düşülmesi durumunda yanılgının kaçınılmaz olup olmadığı değerlendirilecek ve ancak kaçınılabilir bir yanılgı olduğu sonucuna varılırsa sorumluluğu cihetine gidilecektir.