muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/7634, Karar No: 2020/1648, Tarih: 10.03.2020

**23. Hukuk Dairesi         2016/7634 E.  ,  2020/1648 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

Taraflar arasındaki sıra cetveline itiraz davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik verilen hükmün süresi içinde davacılar vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- K A R A R -

Davacılar vekili, dava dışı kooperatif hakkında iflas kararı verildiğini ve sıra cetveli düzenlendiğini, kendi alacaklarına sıra cetvelinde yer verilmeyerek ek sıra cetveline dahil edildiklerini sıra cetvelinde yer alan davalı alacaklılarının alacaklarının muvazaalı ve gerçek dışı olduklarından bahisle davalıların iflas sıra cetvelinde gözüken alacaklarının tamamının sıra cetvelinden terkin edilmelerine terkin edilen alacakların müvekkillerine ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalılar vekilleri, ayrı ayrı davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre; ek sıra cetvelinde ismi olan alacaklıların kendi alacaklarının olduğu ek sıra cetvelinden önce düzenlenmiş önceki sıra cetvellerine karşı sıra cetveline itiraz davası açamayacağı bunun yanı sıra hak düşürücü sürenin de dolmuş olduğu gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.

Kararı davacılar vekili temyiz etmiştir.

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre davacılar vekilinin temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle davacılar vekilinin tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, fazla yatırılan harcın istek halinde iadesine, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere 10.03.2020 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2007/8055, Karar No: 2008/11184, Tarih: 20.10.2008

**9. Ceza Dairesi         2007/8055 E.  ,  2008/11184 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Ceza

Karar Tarihi

Dosya incelenerek gereği düşünüldü.

Mahkeme kararlarının Yargıtay denetimine olanak verecek şekilde açık

olması ve Yargıtay'ın bu işlevini yerine getirmesi için kararın dayandığı tüm

kanıtların, bu kanıtlara göre mahkemenin ulaştığı sonuçların iddia, savunma ve

dosyadaki diğer belgelere ilişkin değerlendirmelerin, açık olarak gerekçeye

yansıtılması gerektiği gözetilmeden Yargıtay C.Başsavcılığı iadesinden önceki

karara atıfta bulunularak, yasal gerekçeden yoksun hüküm kurulmak suretiyle

Anayasanın 141, 5271 sayılı CMK.nun 34, 230. maddelerine muhelefet edilmesi,

Kanuna aykırı, sanık müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş

olduğundan sair yönleri incelenmeksizin hükmün öncelikle bu sebepten dolayı

BOZULMASINA, 20.10.2008 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/19567, Karar No: 2012/12782, Tarih: 22.05.2012

**12. Ceza Dairesi         2011/19567 E.  ,  2012/12782 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Ceza Mahkemesi

Suç : Taksirle öldürme

Hüküm : TCK’nın 85/1, 62, 50/1-a-4, 52/2-4, 53/6. maddeleri gereğince mahkumiyet,

Taksirle öldürme suçundan, sanığın mahkumiyetine ilişkin hüküm, sanık müdafii tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulunun 27.04.2007 tarihli “sanık doktorun ikinci ameliyat ve sonrası yapılan takipleri esnasında yeterli özen ve dikkati göstermediği, yoğun tıbbi tedavi yapılmasına rağmen, peritonite kaynak teşkil eden duedonumdaki kaçağı göz ardı etmesi sebebiyle eylemin tıp kurallarına uygun olmadığına”, Yüksek Sağlık Şurasının 16-17.04.2009 tarihinde yapılan toplantı sonrasında “doğru endikasyonla yapılan laparoskopik kolesistekomi ameliyatı sonrası bazı komplikasyonların geliştiğini, duodenum 2. kıtasında gelişen perforasyon onarılmakla birlikte bu yaralanmanın açık hale dönüşebileceğini araştırmaya yönelik olarak bir pasaj grafisi, kontrastlı BT grafisinin dahi çekilmemiş olduğunu ve bu dönemin cerrahi açıdan iyi takip edilmediğini, bu nedenle de sanığın kusurlu olduğunu” belirten bilirkişi heyeti raporları doğrultusunda mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre sanık müdafinin eksik inceleme yapıldığına, sanığın kusurunun olmadığına, raporlar arasındaki çelişkilerin giderilmediğine ilişkin temyiz itirazlarının reddiyle hükmün istem gibi ONANMASINA, 22.05.2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2024/1766, Karar No: 2025/555, Tarih: 06.02.2025

**7. Hukuk Dairesi         2024/1766 E.  ,  2025/555 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2023/319 E., 2024/225 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Bursa 7. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2016/114 E., 2021/118 K.

2797 sayılı Yargıtay Kanunu’nun (2797 sayılı Kanun) 40 ıncı ve Yargıtay İç Yönetmeliği’nin 18 inci maddeleri uyarınca yapılan ön incelemede;

Davacı, davalıyla kardeş olduklarını, tarafların babası olan muris ...'nın 1993'te öldüğünü, murise ait kooperatif üyeliğinin davalıya devrine ilişkin 15.02.1983 tarihli belgenin altındaki imzanın, murise ait imza taklit edilmek suretiyle davalı tarafından atıldığını, dolayısıyla kooperatif üyeliğinin devrine ilişkin belgenin sahte olduğunu, altındaki imzanın mirasbırakan ...'ya ait olmadığını ve murisin iradesini temsil etmediğini ayrıca üyelik devrinin Kooperatifler Kanunu'nda öngörülen şekle aykırı olduğunu, bu nedenlerle 15.02.1983 tarihinde mirasbırakan tarafından davalıya yapılan üyelik devir işleminin geçersiz olduğunu ve geçersiz devir esas alınarak davalı adına yapılan taşınmaz tescilinin de yolsuz tescil olduğunu, dolayısıyla Kooperatif üyeliğinin ve taşınmazın gerçek sahibinin mirasbırakan ... olduğunu ileri sürerek Kooperatif üyeliğinin devrine ilişkin işlemin iptali ile taşınmazın miras payı oranında adına tescilini istemiştir.

Davalı ise, imzanın sahte olmadığını, kooperatif hisse devrinin geçerli olduğunu, kooperatif üyeliğinin ve dolayısıyla taşınmazın gerçek hak sahibinin kendisi olduğunu savunmuştur.

Dava, mirasbırakanına tebaan mirasçısı tarafından diğer mirasçıya karşı açılan kooperatif hisse devir işleminin sahtelik, şekle aykırılık ve irade sakatlığı nedenleriyle geçersizliği iddiasına dayanmakta olup, taraflar arasında miras hukukundan kaynaklanan herhangi bir uyuşmazlık bulunmamaktadır. Geçersizlik nedeni olarak öne sürülen nedenler, miras hukuku çerçevesinde değil; kooperatifler hukuku çerçevesinde çözümlenmelidir. Ayrıca dava konusu edilen mirasbırakana ait işlem de, miras hukukuna ilişkin bir işlem olmayıp, kooperatifler hukuku çerçevesinde değerlendirilmesi gereken kooperatif üyeliğinin devri işlemidir. Nitekim, 15.02.1983 tarihli belgedeki imzanın mirasbırakana ait olmadığının bilirkişi raporları ile tespit edilmiş olmasına karşın, Bölge Adliye Mahkemesince Kooperatifler Kanunu'nda üyelik devrine ilişkin herhangi bir şekil şartı olmadığı gerekçe gösterilerek üyelik devri geçerli kabul edilmiştir. O halde, uyuşmazlığın çözümü için, Kooperatifler Kanunu'ndaki kooperatif üyeliğinin devrine ilişkin öngörülen yasal koşulların irdelenmesi gerekmektedir.

Yargıtay Büyük Genel Kurulunun dairelerin iş bölümüne ilişkin 18.01.2024 tarihli ve 2024/1 sayılı kararı uyarınca dosyayı inceleme görevi Yargıtay (6). Hukuk Dairesine ait olduğundan, 2797 sayılı Kanun’un 60 ıncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca gerekli inceleme yapılmak üzere dosyanın ilgili daireye gönderilmesine karar vermek gerekir.

KARAR

Açıklanan sebeple;

Yargıtay Büyük Genel Kurulunun dairelerin iş bölümüne ilişkin 18.01.2024 tarihli ve 2024/1 sayılı kararı uyarınca dosyayı inceleme görevi Yargıtay (6). Hukuk Dairesine ait olduğundan, 2797 sayılı Kanun’un 60 ıncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca gerekli inceleme yapılmak üzere dosyanın ilgili daireye gönderilmesine karar vermek gerekir.

KARAR

Açıklanan sebeple;

Dosyanın YARGITAY (6). HUKUK DAİRESİNE GÖNDERİLMESİNE,

06.02.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/4422, Karar No: 2012/10930, Tarih: 26.06.2012

**11. Hukuk Dairesi         2012/4422 E.  ,  2012/10930 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasında görülen davada Trabzon 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nce verilen 02/11/2010 tarih ve 2008/180-2010/278 sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, Trabzon Devlet Tiyatrosu tarafından düzenlenen etkinlik nedeniyle 2006 tarihinde yayınlanan dergide müvekkiline ait “Doğuyla batının birleştiği yer” başlıklı yazının yayınlandığını, aynı idarenin 2008 yılında yayınlanan dergisinde, diğer davalı ... tarafından yazıldığı belirtilen yazıda müvekkiline ait eserin birebir aynısının aktarıldığını, ancak derginin hiçbir yerinde müvekkilinden alıntı yapıldığının açıklanmadığını ileri sürerek, tecavüzün refine, 100 TL maddi, 1.000 TL manevi tazminatın davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... vekili, dava konusu yazının Devlet Tiyatrosu Genel Müdürlüğü tarafından türlü etkinlikler sebebiyle çıkarılan bir kitapta yer aldığını, bu kitabın halka satılmadığını ve dağıtılmadığını, söz konusu yazının eser niteliğinde bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

Diğer davalı vekili, davaya konu yazının eser niteliğinde bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, davacıya ait olduğu ve alıntı yapıldığı iddia edilen yazının genel olarak Trabzon şehrini tanıtan ve bazı özelliklerinden bahseden ifadeler içerdiği, bu ifadelerin şehri anlatmakta herkes tarafından kullanılabilecek ifadeler olduğu, bu kapsamda sahibinin hususiyetini taşıma unsurunun eksik bulunduğu, dolayısıyla eser niteliğinde bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir.

Mahkemece, iddia, savunma ve tüm dosya kapsamına göre, davacıya ait olduğu ve alıntı yapıldığı iddia edilen yazının genel olarak Trabzon şehrini tanıtan ve bazı özelliklerinden bahseden ifadeler içerdiği, bu ifadelerin şehri anlatmakta herkes tarafından kullanılabilecek ifadeler olduğu, bu kapsamda sahibinin hususiyetini taşıma unsurunun eksik bulunduğu, dolayısıyla eser niteliğinde bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir.

Dava, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndan kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemine ilişkin olup, yukarıda yapılan özetten de anlaşılacağı üzere mahkemece alıntı yapıldığı iddia olunan yazının eser niteliğinde bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Mahkemece hükme esas alınan 04.03.2010 tarihli bilirkişi raporunda söz konusu yazının eser niteliğini taşımadığı açıklanmış ise de dava konusu olay ile ilgili olarak yapılan hazırlık soruşturması sırasında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nca alınan 01.12.2008 tarihli bilirkişi raporunda, davaya konu yazının eser niteliğinde bulunduğu ve 5846 sayılı FSEK 35. maddesinde düzenlenen iktibas serbestisine aykırılık oluşturduğu belirtilmiştir. Davacı tarafından meydana getirilen yazının eser niteliğini taşıyıp taşımadığının belirlenmesi özel ve teknik bilgiyi gerektirdiğinden ve mahkemece alınan rapor ile Cumhuriyet Savcılığına sunulan rapor arasında da çelişki bulunduğundan, mahkemece raporlar arasındaki çelişkinin giderilmesi için yeni bir bilirkişi raporu alınması ve neticesine göre karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde eksik incelemeye dayalı olarak karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün davacı yararına bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda, açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile kararın davacı yararına BOZULMASINA, ödediği temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edene iadesine, 26/06/2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2010/18998, Karar No: 2011/3636, Tarih: 03.03.2011

**5. Hukuk Dairesi         2010/18998 E.  ,  2011/3636 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Sulh Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılarak pilon dikilip enerji nakil hattı geçirilen taşınmazın, pilon yeri bedeli ile irtifak hakkı karşılığının tahsili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda: Davanın kabulüne dair verilen yukarıda gün ve sayıları yazılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi davalı idare vekili yönünden verilen dilekçe ile istenilmiş olmakla, dosyadaki belgeler okunup iş anlaşıldıktan sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

- K A R A R –

Dava, kamulaştırmasız el atılarak pilon dikilip enerji nakil hattı geçirilen taşınmazın, pilon yeri bedeli ile irtifak hakkı karşılığının tahsili istemine ilişkindir.

Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm davalı idare vekilince temyiz edilmiştir.

Davaya konu teşkil eden arazi niteliğindeki taşınmaza gelir metoduna göre; üzerinde bulunan yapılara resmi birim fiyatları esas alınıp, yıpranma payı da düşülerek değer biçilmesi yöntem olarak doğrudur. Ancak;

Yapılara dava tarihine göre değer biçildiğinden yıpranma paylarının da dava tarihindeki yaşı nazara alınarak % 40 olarak hesaplanması gerekirken enerji nakil hattının geçtiği tarihe göre % 15 kabulü ile fazlaya hükmedilmesi,

Doğru görülmemiştir.

Davalı idare vekilinin temyiz itirazları yerinde olduğundan hükmün açıklanan nedenlerle H.U.M.K.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA, peşin alınan temyize başvurma harcının Hazineye irad kaydedilmesine ve temyiz harcının istenildiğinde iadesine, 03.03.2011 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/20387, Karar No: 2014/4712, Tarih: 06.03.2014

**10. Hukuk Dairesi         2013/20387 E.  ,  2014/4712 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi : Ankara 15. İş Mahkemesi

Tarihi : 17.07.2013

No : 2009/580-2013/589

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, ilamında belirtildiği şekilde davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmün, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacı, davalıya ait ticari takside, şoför olarak 05.05.2001 – 20.06.2007 tarihleri arasındaki çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiş, mahkemece; taraflar arasındaki ilişkinin hizmet akdine dayanmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Hasılat kirası; Borçlar Kanununun 270-298 maddelerinde düzenlenmiş olup, hasılat veren bir mal veya hakkın semerelerinden yararlanılmak ve işletmek üzere bir bedel karşılığında kiralayan tarafından kiracıya devredilmesinin taahhüt edilmesidir. Bir başka ifadeyle, hasılat kirasında kiralayan hasılat getiren bir malı, ya da, hakkı, kiracının bu malın semeresinden yararlanmasını da içerecek şekilde kiralamaktadır. Hasılat kirasının konusunu, hasılat getiren bir taşınır veya taşınmaz, yahut bir ticari işletme veya hak oluşturabilir. (Doç.Dr.Hüseyin Altaş, Hasılat ve şirket kirası, Yetkin Yayınları 2009, sayfa:73) Hasılat kirasında kiracı, kiralanan şeyi işletmekle yükümlüdür.

Borçlar Kanununda, hasılat kirasının geçerliliği herhangi bir biçim koşuluna bağlanmamış, yine süresi ile ilgili bir düzenleme yer almamıştır. Ancak anılan yasanın 285.maddesine göre, süre konusunda sözleşme veya mahalli adette aksine bir hüküm belirlenmemişse iki taraftan her biri en aşağı altı aylık bir ihbar sürecine uyarak sözleşmeyi feshedebilir. Bu hükmün mefhumu muhalifinden hasılat kiralarının minimum altı aylık sürelerle yapılabileceğini söylemek yanlış olmaz. Yine Borçlar Kanununun 287. maddesinde düzenlenen zımni yenilemenin hasılat kirasında bir yıl olması nedeniyle, bu sözleşmelerin bir yıllık sürelere tabi olduğu da söylenebilir. Ancak günün sosyolojik ve teknolojik gelişimine göre daha kısa süreli hasılat kiraları da mümkün olabilecektir.

Uyuşmazlığın çözümünde, davanın yasal dayanağını oluşturan (mülga) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 maddesinin irdelenmesinde ve hukuki niteliği ile ispat koşulları üzerinde durulmasında yarar vardır.

Uyuşmazlığın çözümünde, davanın yasal dayanağını oluşturan (mülga) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 maddesinin irdelenmesinde ve hukuki niteliği ile ispat koşulları üzerinde durulmasında yarar vardır.

Anayasa’nın 12.maddesine göre; “Herkes kişiliğine bağlı, dokunulmaz devredilmez, vazgeçilmez, temel hak ve hürriyetlere sahiptir.”. Sosyal güvenlik hakkı, bireylerin geleceğe güvenle bakmalarını sağlayan bir insan hakkıdır. Aynı zamanda “sosyal güvenlik, sosyal hukuk devleti içerisinde yer alan ve bu ilkeyi oluşturan temel kavramlardan birisidir”. Bu esası göz önüne alan anayasa koyucu “Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler” başlığı altında sosyal güvenlik hakkını da düzenlemiş ve 60’ncı madde ile “Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar” hükmünü getirmiştir. Bu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde, sosyal güvenlik hakkının kişiye sıkı sıkıya bağlı dokunulmaz ve vazgeçilemez bir hak olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 6.maddesinde de, bu ilke aynen benimsenerek, çalışanların işe alınmalarıyla kendiliğinden sigortalı olduğu, bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamayacağı ve vazgeçilemeyeceği, sözleşmelere sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamayacağı belirtilmiştir. Bu haliyle sigortalı olmak, kişi bakımından sadece bir hak olmayıp aynı zamanda bir yükümlülüktür.

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 maddesinde; “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır” hükmü yer almaktadır.

(Mülga) Sosyal Sigortalar Kanunu anlamında sigortalı niteliğini kazanmanın koşulları başlıca üç başlık altında toplanmaktadır.Bunlar: a) Çalışma ilişkisinin kural olarak hizmet akdine dayanması, b) işin işverene ait yerde yapılması, c) çalışanın 506 sayılı Kanunun 3.maddesinde belirtilen istisnalardan olmaması şeklinde sıralanabilir. Sigortalı olabilmek için bu koşulların bir arada bulunması zorunludur.

İşçi ve sigortalı kavramlarının tanımında hizmet sözleşmesinden hareket edilmekteyse de yürürlükten kalkan 1475 sayılı İş Kanunu ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununda bu sözleşmenin tanımına ilişkin bir hükme yer verilmemiştir. Yürürlükteki 4857 sayılı İş Kanununun 8.maddesinde, “İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir.” tanımlaması yapılmıştır. Belirtmek gerekirse, 4857 sayılı İş Kanununda “Hizmet akdi” sözcüğü terkedilmiş, yerine “İş sözleşmesi” ifadesi kullanılmıştır.

Borçlar Kanunu’nun 313/1 maddesinde, hizmet sözleşmesi; “Hizmet akdi, bir mukaveledir ki onunla işçi, muayyen veya gayri muayyen bir zamanda hizmet görmeyi ve iş sahibi dahi ona bir ücret vermeği taahhüt eder.” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanımda sadece hizmet ve ücret unsurları belirginken, 4857 sayılı yeni İş Kanununda, daha önce Anayasa Mahkemesi ve öğretinin de kabul ettiği gibi “bağımlılık” unsuruna da yer verilmiştir.

Hizmet sözleşmesi, her şeyden önce bir iş görme edimini zorunlu kılar. Bu sözleşmeyle sigortalıya yüklenen borç, işveren yararına bir iş görmek, hizmet sunmaktır.

Ücret, BK m. 313 anlamında hizmet akdini oluşturan unsurlardandır ve bu unsurun yokluğu durumunda çalışma ya vekalet sözleşmesine, ya da, bir sözleşme ilişkisi bulunmaksızın hatır, yardım, dayanışma, arkadaşlık gibi bir nedene dayanmaktadır.

506 sayılı Kanuna göre sigortalılık niteliği için ücret zorunlu unsur değildir. Bu husus, anılan Kanunun 3-I-B, 6 ve 78/2.maddeleri hükmünde açıkça görülmektedir.

Bilindiği gibi, çalıştırılanlar, işe alınmalarıyla sigortalı olurlar (506 SK. m. 6). Maddenin “çalıştırılanlar” sözüne yer verip, aksine, hizmet akdi ile çalıştırılanlar ifadesine yer vermemesi karşısında, zaman ve bağımlılık koşulu gerçekleşmiş ise ücret koşulu gerçekleşmese de, kişi, sigortalı sayılmalıdır.

Bir diğer düzenleme olan 506 sayılı Kanunun 78/2.maddesinde günlük kazanç sınırları düzenlenirken “...ücretsiz çalışan sigortalıların günlük kazançları alt sınır üzerinden... hesaplanır.” hükmüne yer verilmiştir. Bu düzenlemenin gerekçesinde, maddenin, ücretsiz çalışanların prim kesintilerinin belirlenmesi amacıyla kaleme alınmış olduğu belirtilmektedir.

506 sayılı Kanunda hizmet akdine dayalı çalışmanın ücretsiz de olabileceğinden söz edilmesinin nedenine gelince, 506 sayılı Kanunun sistematiği dikkate alındığında, yasa koyucunun, Sosyal Sigortalar Kanunu bakımından ücreti hizmet akdinin zorunlu bir unsuru olarak öngörmediği, bu anlamda, 506 sayılı Kanunda anılan hizmet akdinin, Borçlar Kanununda tanımlanan şekliyle hizmet akdine göre özellikler gösteren bir (hizmet) sözleşme biçiminde olduğu söylenebilir.

Konu doktrinde de ele alınmış ve ücret almadan yapılan çalışmalarında sigorta kapsamına alınması gerektiği genel olarak kabul görmüştür.

Diğer unsur olan bağımlılık ve bu kapsamda ele alınması gereken zaman unsuru, hizmet akdinin ayırt edici özelliğidir.

Konu doktrinde de ele alınmış ve ücret almadan yapılan çalışmalarında sigorta kapsamına alınması gerektiği genel olarak kabul görmüştür.

Diğer unsur olan bağımlılık ve bu kapsamda ele alınması gereken zaman unsuru, hizmet akdinin ayırt edici özelliğidir.

Bağımlılık, iş ve sosyal güvenlik hukuku uygulamasında temel bir ilke olup, bu unsur, hizmetini işverenin gözetimi ve yönetimi altında yapmayı ifade eder. Ne var ki, iş hukukunun dinamik yapısı, ortaya çıkan atipik iş ilişkileri, yeni istihdam modelleri, bu unsurun ele alınmasında her somut olayın niteliğinin göz önünde bulundurulmasını zorunlu kılmaktadır. Bazı durumlarda, taraflar arasında sıkı bir bağımlılık ilişkisi bulunmasa da, işverenin iş organizasyonu içinde yer alınmaktaysa bu unsurun varlığının kabulü gerekecektir. Önemli yön, işverenin her an denetim ve buyurma yetkisini kullanabilecek olması, çalışanın, edimi ile ilgili buyruklara uyma dışında çalışma olanağı bulamayacağı nitelikte teknik ve hukuki bir bağımlılığın bulunmasıdır. Genel anlamda bağımlı çalışma, işverenin belirleyeceği yerde ve zamanda, işverence sağlanacak teknik destek ve işverenin denetim ve gözetiminde yapılan çalışmadır. İşverenin yönetim (talimat verme) hakkı karşısında işçinin talimatlara uyma (itaat) borcu yer alır. Bir işin görülmesi süreci içinde işçinin faaliyeti, çalışma şekli, yeri, zamanı ve işyerindeki davranışları düzenleyen talimatlar veren işveren onu kişisel bağımlılığı altında tutar. Bu sözleşmede varolan otorite/bağımlılık ilişkisi taraflar arasında kaçınılmaz olarak bir hukuki hiyerarşi yaratır. Bu nedenle iş akdinde bağımlılık hem işçinin kişiliğini ilgilendirmekte hem de bir hukuki bağımlılık niteliği taşımaktadır.