muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2022/797, Karar No: 2023/1491, Tarih: 25.04.2023

**6. Hukuk Dairesi         2022/797 E.  ,  2023/1491 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2018/2088 E., 2021/2067 K.

İFLAS İDARE MEMURU : ...

DAVA TARİHİ : 05.12.2016

HÜKÜM : Esastan Red

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi

SAYISI : 2016/927 E., 2018/263 K.

Taraflar arasındaki kooperatife üye olmadığının tespiti ve genel kurulların yoklukla malul olduğuna ilişkin tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davacı üye olduğu müflis kooperatiften istifa etmesi nedeni ile bunun tespitini ve genel kurulda alınan kararların 04.09.2010 tarihli genel kurul kararının mutlak butlanla batıl olduğunun tespitine, 06.07.2011 tarihli genel kurulunda alınan kararlara ilişkin taleplerin reddine karar verilmiştir.

Kararın asıl davada taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı müflis kooperatifin Cebeci Pazaryerinde 2. el telefon, aksesuar ve bir kısım tuhafiye ve hırdavat malzemeleri satılan bir kooperatif olduğunu, belediye ile yapılan anlaşma ile pazaryeri tezgahının bölünüp faaliyete geçildiğini, tezgah açanların da bu vesileyle kooperatif üyesi yapıldığını, kooperatifin sadece üyelerine tezgah yeri tahsis ettiğini, diğer tüm ihtiyaçları üyelerin kendi imkanları ile karşılandığını, müvekkilinin de tezgah kiraladığını ancak davalı kooperatifin yönetiminde usulsüzlükler ve yolsuzluklar başladığını, yöneticilerin Ağır Ceza Mahkemesinde yargılandığını, daha sonra 2008-2009 yılında davalının pazaryerinden tahliye edilip, kooperatifin faaliyetinin sona erdiğini ve müvekkilinin 15.02.2010 tarihli noter ihtarı ile üyelikten istifa ettiğini, davalı kooperatifin 04.09.2010 ve 06.07.2011 tarihli genel kurul toplantıları yapıldığını ancak bu toplantıların yok hükmünde olduğunu, zira üye sayısı 143 olmasına rağmen 04.09.2010 tarihli genel kurula 8 üyenin katıldığını ve bakanlık temsilcisinin toplantıda bulunmadığını, 06.07.2011 tarihli toplantıya ise 6 kişinin katıldığını, her iki toplantının çağrı kuralına uyulmadan yapıldığını ileri sürerek, dosyanın Ankara 13. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2015/1100 E. sayılı dosyası ile birleştirilmesine, müvekkilinin üye olmadığının tespiti ile genel kurul kararlarının yok hükmünde mutlak butlanla batıl olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

II. CEVAP

Davalı şirket iflas idaresi vekili, davanın HMK'nın 114/1-h maddesi uyarınca hukuki yarar yokluğu nedeni ile reddi gerektiğini ayrıca davanın zaman aşımı süresi sonunda açıldığını, davacının iddialarının somut dayanağı olmadığını, istifa ihtarının müvekkiline tebliğ edilmediğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı üye olduğu müflis kooperatiften istifa etmesi nedeni ile bunun tespitini ve genel kurulda alınan kararların mutlak butlan ile batıl olduğunu ve iptalini talep etmiş ise de davacının istifaya ilişkin herhangi bir belge sunmaması nedeni ile araştırma yapılmadığı, kaldı ki geçerli bir istifa olsa dahi kooperatife bildirim tarihi göz önünde bulundurularak kooperatife ait borç bu tarihe göre belirleneceğinden bu şekilde talepte bulunmakta davacının herhangi bir hukuki menfaati olmadığı 2009 yılının işlem ve hesaplarının görüşülmesi planlanan 04.09.2010 tarihli genel kurulda hükümet komiserinin olmaması nedeni ile alınan kararlar mutlak butlan ile batıl olup, geçersiz olduğu, 2009 yılının işlem ve hesaplarının da görüşüldüğü 06.07.2011 tarihinde yapılan genel kurul ise usul ve yasaya uygun olarak yapılmakla mutlak butlan ile batıl olmayıp iptal talebi de süresinde olmadığından bu genel kurul kararı ile ilgili davacı talebi yerinde olmadığı gerekçesiyle davalı kooperatifin 04.09.2010 tarihli genel kurul kararının mutlak butlanla batıl olduğunun tespitine, 06.07.2011 tarihli genel kurulunda alınan kararlara ilişkin taleplerin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı vekili, aleyhlerine Ankara 13. Asliye Ticaret Mahkemesinde dava açıldığını, bu davada tüm itirazlarını sunduklarını, bu dosyanın incelenmesi gerektiğini, bu dosyada hatalı rapor verildiğini ve halen derdest olduğunu, birleştirilmesi gerektiğini, mahkeme kararının eksik inceleme sonucu verildiğini, Yargıtay kararlarına aykırı olduğunu, müvekkilinin davalı kooperatifin üyesi olmadığını, 04.09.2010 tarihli genel kurul kararı için gerekçe yönünden istinaf ettiklerini, bu genel kurulun mutlak butlanla batıl olduğunu, 06.07.2011 tarihli genel kurul kararına yönelik red kararının hatalı olduğunu, genel kurul çağrısının müvekkiline tebliğ edilmediğini belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması ve davanın kabulüne karar verilmesi istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.

2.Davalı şirket iflas idaresi vekili, davanın HMK'nın 114/1-h maddesi uyarınca hukuki yarar yokluğu nedeni ile reddi gerektiğini ayrıca davanın zaman aşımı süresi sonunda açıldığını, davacının iddialarının somut dayanağı olmadığını, istifa ihtarının müvekkiline tebliğ edilmediğini belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılması ve davanın reddine karar verilmesi istemi ile istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile kararın usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğunun anlaşılmasına ve özellikle davacının davalı kooperatif üyeliğinden istifasına ilişkin noter ihtarının davalıya tebliğ edilmediğinin anlaşıldığı gerekçesiyle taraf vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; istinaf dilekçesinde ileri sürülen gerekçeler ve re'sen dikkate alınacak nedenlerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozularak ortadan kaldırılması ve davanın kabulüne karar verilmesi istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacının, müflis davalı kooperatifin üyesi olup olmadığı ve davalı kooperatifin 04.09.2010 ve 06.07.2011 tarihli genel kurul toplantılarının usul ve yasaya uygun olarak yapılıp yapılmadığı hususlarındadır.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 369 ncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 nci maddeleri

3. Değerlendirme

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanunun 371 nci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanunun 370 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

25.04.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2017/3047, Karar No: 2021/1759, Tarih: 23.12.2021

**Hukuk Genel Kurulu         2017/3047 E.  ,  2021/1759 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

1. Taraflar arasındaki “manevi tazminat” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesince verilen davanın kısmen kabulüne ilişkin karar davalılar vekilinin temyizi üzerine Yargıtay 4. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı davalılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Davacı İstemi:

4. Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin Türk Silahlı Kuvvetleri Genel Kurmay Karargâhında Kurmay Albay rütbesiyle görev yaptığını, Star Gazetesinin 06.07.2009 tarihli nüshasının birinci sayfasında müvekkilinin adının ve fotoğrafının yer aldığı "Albayın Cunta Bağlantıları" başlıklı bir haber yayınlandığını, müvekkili hakkında yapılan hazırlık soruşturması tutanakları ile e-posta yoluyla gönderilen bir ihbar mektubunun habere konu edildiğini, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 2009/1390 sayılı soruşturma evrakı üzerinden müvekkilinin savunmasının alınıp soruşturmanın gizliliği gerekçe gösterilerek evrakın müvekkiline verilmediğini, buna rağmen soruşturma evrakı ile ihbar mektubunun davalılarca haber yapıldığını, davalıların soruşturmanın gizliliğini ihlâl suçunu işlediklerini, ayrıca müvekkilini peşinen suçlu ilan ettiklerini, manşetten verilen haber suçlayıcı, kışkırtıcı ve gerçek dışı ifadeler içerdiğinden müvekkilinin kişilik haklarının saldırıya uğradığını ileri sürerek 10.000TL manevi tazminatın yayın tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabı:

5. Davalılar vekili cevap dilekçesinde; davacının talebinin haksız ve hukukî dayanaktan yoksun bulunduğunu, manevi tazminat isteme şartlarının oluşmadığını, dava konusu edilen haberin görünür gerçeğe uygun olduğunu ve basının habercilik ilkelerine aykırılık teşkil etmediğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkeme Kararı:

6. Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesinin 02.10.2014 tarihli ve 2009/249 E., 2014/518 K. sayılı kararı ile; dava konusu haberin ihbar mektubuna dayanmasından dolayı görünür gerçekliğe uygun sayılabileceği, ancak dava konusu haberin alt başlıklarında ihbar mektubundaki iddiaların sanki gerçekmiş izlenimi uyandırarak haber yapıldığı, bu durumun konu ile ifade arasındaki düşünsel bağlılık kuralını ihlal ettiği, içerikte kullanılan başlıkların birbiri ile örtüşmediği, gizlilik kararı olan bir soruşturma dosyasına gönderilen ihbar mektubunun dava konusu yayındaki gibi ele alınıp haber yapılmasının basının habercilik ilkeleriyle bağdaşmadığı, hukuka aykırılık unsurunun gerçekleştiği ve davacının kişilik haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle 3.000TL manevi tazminatın yayın tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalılardan tahsiline karar verilmiştir.

Özel Daire Bozma Kararı:

7. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

8. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 09.03.2016 tarihli ve 2015/4223 E., 2016/3066 K. sayılı kararı ile;

‘‘…Dava dosyasının incelenmesinde; davacının İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 2009/1390 esas sayılı soruşturma dosyasında 30.06.2009 tarihinde ifadesinin alınmasından önce hakkında 29.06.2009 tarihli ihbar mektubunun ilgili birimlere gönderildiği, bir şekilde ele geçirilen ihbar mektubunun davalılar tarafından haber yapıldığı ve dava konusu haberde ihbar mektubunda yer alan iddiaların haberleştirildiği anlaşılmaktadır.

Şu durumda, dava konusu haberin güncel ve görünür gerçekliğe uygun olduğu, toplumun bilgi edinme, basının haber verme hakkı kapsamında kaldığı, habere yönelik toplumsal ilginin bulunduğu, özle biçim arasındaki dengenin bozulmadığı, davaya konu olayın özelliği de nazara alındığında, haber başlığının toplumun ilgisini çekmek için çarpıcı nitelikte verilebileceği, demokratik toplum tarafından meşru sayılabilecek nitelikte, basın özgürlüğüne getirilmesi gereken bir sınırlamanın gerekli olmadığı ve davacının kişilik haklarına bir saldırı bulunmadığının kabulü ile istemin tümden reddine karar verilmesi gerekirken, kısmen kabulü yerinde olmamış, bu nedenle kararın bozulması gerekmiştir’’ gerekçesi ile karar oy çokluğu ile bozulmuştur.

Direnme Kararı:

9. Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesinin 29.11.2016 tarihli ve 2016/290 E., 2016/481 K. sayılı kararı ile; önceki gerekçe tekrar edilmek suretiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

10. Direnme kararı süresi içinde davalılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

11. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; Star Gazetesinin 06.07.2009 tarihli nüshasının birinci sayfasında "Albayın Cunta Bağlantıları'' başlığıyla yayınlanan haber ile on beşinci sayfasında ''E-postada tüyler ürperten iddialar... Cuntadaki kod adı XX... Tüm proje politikalar ...'in elinden geçiyor... Dostlar için çürük raporu aldı......, cuntanın projelerini hazırlıyor'' ara başlıkları ile verilen haberlerin davacının kişilik haklarına saldırı oluşturup oluşturmadığı, buradan varılacak sonuca göre davalıların manevi tazminatla sorumlu tutulup tutulamayacağı noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

12. Uyuşmazlığın çözümü açısından öncelikle konuyla ilgili kavram ve yasal düzenlemelerin irdelenmesinde yarar vardır.

13. Manevi zarar, kişilik değerlerinde oluşan objektif eksilmedir. Duyulan acı, çekilen ızdırap manevi zarar değil, onun görüntüsü olarak ortaya çıkabilir. Acı ve elemin manevi zarar olarak nitelendirilmesi sonucu, tüzel kişileri ve bilinçsizleri; öte yandan, acılarını içlerinde gizleyenleri tazminat isteme haklarından yoksun bırakmamak için yasalar manevi tazminat verilebilecek bazı olguları özel olarak düzenlemiştir.

13. Manevi zarar, kişilik değerlerinde oluşan objektif eksilmedir. Duyulan acı, çekilen ızdırap manevi zarar değil, onun görüntüsü olarak ortaya çıkabilir. Acı ve elemin manevi zarar olarak nitelendirilmesi sonucu, tüzel kişileri ve bilinçsizleri; öte yandan, acılarını içlerinde gizleyenleri tazminat isteme haklarından yoksun bırakmamak için yasalar manevi tazminat verilebilecek bazı olguları özel olarak düzenlemiştir.

14. Bunlar kişilik değerlerinin zedelenmesi [Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 24], isme saldırı (TMK m. 26), nişan bozulması (TMK m. 121), evlenmenin butlanı (TMK m. 158/2), boşanma (TMK m. 174/2) bedensel zarar ve ölüme neden olma [818 sayılı Borçlar Kanunu (BK) m. 47, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 56] durumlarından biri ile kişilik haklarının zedelenmesi (818 sayılı BK m. 49, 6098 sayılı TBK m. 58) olarak sıralanabilir.

15. Türk Medeni Kanunu’nun 24. maddesi ile Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi diğer yasal düzenlemelere nazaran daha kapsamlıdır.

16. Türk Medeni Kanunu’nun 24. maddesinde;

“Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hakimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir.

Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır.” düzenlemesi mevcuttur.

17. Dava konusu haberin yayınlandığı tarihte yürürlükte bulunan 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 49. maddesinde ise;

“Şahsiyet hakkı hukuka aykırı bir şekilde tecavüze uğrayan kişi, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat namıyla bir miktar para ödenmesini dava edebilir.

Hakim, manevi tazminatın miktarını tayin ederken, tarafların sıfatını, işgal ettikleri makamı ve diğer sosyal ve ekonomik durumlarını da dikkate alır.

Hakim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir tazmin sureti ikame veya ilave edebileceği gibi tecavüzü kınayan bir karar vermekle yetinebilir ve bu kararın basın yolu ile ilanına da hükmedebilir.” hükümleri yer almaktadır.

18. Türk Medeni Kanunu’nun 24 ve Borçlar Kanunu’nun 49. maddelerinde belirlenen kişisel haklar, bedensel ve ruhsal tamlık ve yaşam ile nesep gibi insanın, insan olmasından güç alan varlıklar ya da kişinin adı, onuru ve sır alanı gibi dolaylı varlıklar olarak iki kesimlidir.

19. Görüldüğü üzere BK'nın 49. maddesi gereğince kişilik hakları zarara uğrayanların manevi tazminat isteme hakları vardır.

20. Bu genel açıklamalardan sonra uluslararası metinlerde ifade özgürlüğünün nasıl yer aldığının da incelenmesinde yarar bulunmaktadır.

19. Görüldüğü üzere BK'nın 49. maddesi gereğince kişilik hakları zarara uğrayanların manevi tazminat isteme hakları vardır.

20. Bu genel açıklamalardan sonra uluslararası metinlerde ifade özgürlüğünün nasıl yer aldığının da incelenmesinde yarar bulunmaktadır.

21. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın (Anayasa) 90. maddesinin son fıkrası; “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.” hükmünü içermektedir. Bu durumda, mahkemelerce önlerine gelen uyuşmazlıklarda usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar ile iç hukukun birlikte yorumlanması ve uygulanması gerekmektedir.

22. Hâl böyle olunca, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde (AİHS/Sözleşme) konunun nasıl düzenlendiğinin ve Sözleşme'nin uygulanmasını sağlayan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM/Mahkeme) kararlarının incelenmesi yerinde olacaktır.

23. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin “İfade özgürlüğü” başlıklı 10. maddesinin 1. fıkrası; “Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, kanaat özgürlüğünü ve haber ve görüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsar. Bu madde, devletlerin radyo, televizyon ve sinema işletmelerini bir izin rejimine tabi tutmalarına engel değildir.” hükmünü içermekte olup hangi hâllerde ifade özgürlüğünün sınırlandırılabileceği de aynı maddenin 2. fıkrasında düzenlenmiştir.

24. İfade özgürlüğü demokratik bir toplumun en önemli temellerinden birisi olup, toplumsal ilerlemenin ve her bireyin gelişiminin başlıca koşullarından birini teşkil etmektedir. AİHS'nin 10. maddesinin ikinci fıkrası saklı kalmak koşuluyla, ifade özgürlüğü yalnızca iyi karşılanan ya da zararsız veya önemsiz olduğu düşünülen değil, aynı zamanda kırıcı, hoş karşılanmayan ya da kaygı uyandıran “bilgiler” ya da “düşünceler” için de geçerlidir. Bunlar, çoğulculuğun, hoşgörünün ve açık fikirliliğin gerekleri olup, bunlar olmaksızın "demokratik toplum" olmaz (Handyside/Birleşik Krallık, Başvuru No: 5493/72, 07.12.1976, parag. 49).

25. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 10. maddesinde benimsenen ifade özgürlüğü bu şekilde olmakla birlikte, yine de dar bir yorum gerektiren istisnalar içermektedir ve bu hakkı kısıtlama ihtiyacının ikna edici bir biçimde ortaya konması gerekmektedir (Pakdemirli/Türkiye kararı, Başvuru No: 35839/97, 22.02.2005).

25. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 10. maddesinde benimsenen ifade özgürlüğü bu şekilde olmakla birlikte, yine de dar bir yorum gerektiren istisnalar içermektedir ve bu hakkı kısıtlama ihtiyacının ikna edici bir biçimde ortaya konması gerekmektedir (Pakdemirli/Türkiye kararı, Başvuru No: 35839/97, 22.02.2005).

26. İfade özgürlüğü geniş bir şekilde yorumlanmakta ise de, sınırsız olmadığı da Sözleşme’nin 10. maddesinin 2. fıkrasında belirtilmiştir. Burada çözülmesi gereken temel sorun ifade özgürlüğü ile kişilik haklarına yönelik saldırı arasındaki sınırın hangi ölçütlere göre saptanacağıdır.

27. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önüne gelen uyuşmazlıklarda yapılan müdahalenin ifade özgürlüğünü ihlal edip etmediğini aşağıdaki kriterleri uygulayarak tespit etmektedir:

i. Müdahalelerin yasayla öngörülmesi:

AİHM Sözleşme’nin 10. maddesinin 2. fıkrasında yer alan “yasayla öngörülme” ifadesinin, ilk olarak, itiraz konusunun iç hukukta bir dayanağı olması gerektiğini hatırlatır. Ancak söz konusu ifade hukukî normların ilgili kişinin erişiminde olmasını, sonuçlarının öngörülebilmesini ve hukukun üstünlüğü ilkesine uygun olmasını gerektiren kanun niteliğine de atıfta bulunmaktadır (Association Ekin/Fransa, Başvuru No: 39288/98; Ürper ve diğerleri/Türkiye kararı, Başvuru No: 14526/07, 14747/07, 15022/07, 15737/07, 36137/07, 47245/07, 50371/07, 50372/07 ve 54637/07, 20.10.2009).

ii. Müdahalelerin meşru bir amaç izleyip izlemediği:

Sözleşme’nin 10/2. maddesine göre, “… bu özgürlüklerin kullanılması, yasayla öngörülen ve demokratik bir toplumda ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu güvenliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlâkın, başkalarının şöhret ve haklarının korunması, gizli bilgilerin yayılmasının önlenmesi veya yargı erkinin yetki ve tarafsızlığının güvence altına alınması için gerekli olan bazı formaliteler, koşullar, sınırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir.”

Görüldüğü üzere yasayla düzenlemek şartıyla ve “başkalarının şöhret ve haklarının korunması” amacıyla ifade özgürlüğünün sınırlandırılabileceği kabul edilmekte olup sınırlama haklı olsa bile, bu kez sınırlamanın orantılılığı gündeme gelecektir (bkz. sınırlamanın orantısızlığı konusunda Pakdemirli/Türkiye kararı). Kişilik hakkının korunması ile ifade özgürlüğü arasındaki dengeyi iyi sağlamak gerekmektedir. Özellikle siyasetçilerin ve devlet görevlilerinin kişilik hakları ve şöhretleri söz konusu olduğunda bu dengede ifade özgürlüğünün ağır bastığı konusunda kuşku bulunmamaktadır. Diğer bir deyişle, terazide bir yanda siyasetçilerin ve devlet görevlilerinin kişilik hakları, diğer yanda ifade özgürlüğü bulunduğu durumlarda, tercihin daha çok ifade özgürlüğünden yana kullanıldığı söylenebilir (Doğru, Osman/ Nalbant, A.: İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi Açıklama ve Önemli Kararlar, C. 2, Ankara 2013, s. 232).

iii. Müdahalelerin demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığı: