muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/31044, Karar No: 2021/14368, Tarih: 16.09.2021

**2. Ceza Dairesi         2020/31044 E.  ,  2021/14368 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma

HÜKÜM : Beraat

Dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş olup, 5271 sayılı CMK'nın 260/1 maddesi uyarınca hükmü temyiz hakkı bulunan ve hakkında katılma kararı verilmeyen müşteki vekilinin hükmü temyiz ederek davaya katılma iradesini ortaya koyduğundan, aynı Kanun'un 237/2 maddesi uyarınca sanık hakkında açılan davaya katılmasına karar verilerek yapılan incelemede;

Borçlu şirkette işçi olarak çalıştığı sırada haciz işlemi yapılıp mallar kendisine teslim edildikten sonra işten ayrıldığını iddia eden ancak İcra Müdürlüğüne herhangi bir bildirimde bulunmayarak dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmak suretiyle mahcuzların kaybolmasına neden olan sanığın eyleminin TCK'nın 289/3. maddesinde tanımlanan ve yalnız adli para cezasını gerektiren suçu oluşturacağı gözetilip hakkında ön ödeme işlemi yapılarak sonucuna göre hukuki durumunun takdir ve tayini gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması,

Bozmayı gerektirmiş, katılan vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebeplerden dolayı BOZULMASINA, 16.09.2021 gününde oybirliğiyle karar verildi..
Yargıtay — Esas No: 2011/15877, Karar No: 2012/880, Tarih: 25.01.2012

**4. Hukuk Dairesi         2011/15877 E.  ,  2012/880 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Davacı ... ve diğerleri vekili Avukat ... tarafından, davalı ... Ltd. Şti. (... Gazetesi) aleyhine 25/12/2009 gününde verilen dilekçe ile tazminat istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın kısmen kabulüne dair verilen 08/04/2010 günlü kararın Yargıtay’ca incelenmesi davalı temsilcisi tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü.

Dava, basın yoluyla kişilik haklarına saldırıdan dolayı uğranılan manevi zararın tazmini talebine ilişkindir. Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verilmiş; hüküm, davalı tarafından temyiz edilmiştir.

Davacılar, davalı şirketin sahip olduğu gazetenin 26.07.2009 tarihli nüshasında “ETÖ Aşıklarına Suç Duyurusu” başlığı ile yayınlanan haberin kendilerine ağır hakaret ve saldırı niteliğinde olduğunu iddia etmiş, kişilik haklarına saldırı oluşturan yayın nedeniyle davalı şirketin manevi tazminat ile sorumlu tutulmasını istemişlerdir.

Davalı ise, davacı ... hariç diğer davalılar için matufiyet şartının oluşmadığını, davalı şirkete husumet tevcih edilemeyeceğini, haberin eleştiri sınırları içerisinde görünür gerçekliğe uygun olduğunu belirterek davanın reddedilmesi gerektiğini savunmuştur.

Somut vakıa, Adalet Platformu Başkanı Avukat ...'in, HSYK üyeleri ... ve ... ile diğer üyelerin Ergenekon soruşturmasını engellemeye çalıştıkları, askeriyeden emir-birifing-muhtıra alan savcı ve hakimlerin görev yapmasına göz yumdukları ve benzeri ithamlarla ... C.Başsavcılığı'na yaptığı suç duyurusunun, davalı şirketin sahibi olduğu gazetenin 26.07.2009 tarihli nüshasının birinci ve onuncu sayfasında "ETÖ aşıklarına suç duyurusu" başlığı altında haber olarak verilmesinden ibarettir.

Basının haber verme hakkı, gerçeklik, güncellik, kamu yararı, toplumsal ilgi, konu ile anlatım arasında düşünsel bağlılık gibi temel kurallarla sınırlıdır. Sözü geçen gerçeklik, somut gerçeklik değil, olayın haberinin verildiği andaki görünüş biçimine uygunluk olarak anlaşılması gereken gerçekliktir. Basın, maddi gerçeği araştırma ve ortaya çıkarma göreviyle sorumlu değildir. Zira ancak maddi gerçekliğin tespitinden sonra yayın yapılabileceğini kabul etmek, haber verme hakkını sınırlandırır.

Gerçeklik ilkesine nazaran dava konusu yayın görünüşteki gerçeklik olgusuna uygundur. Zira, HSYK üyesi olan davacıların kamuoyunun yakından takip ettiği "Ergenekon" ismi ile bilinen davayı etkilemek istedikleri, etkilemeye çalıştıkları iddiası yukarıda ismi geçen sivil toplum örgütü başkanı tarafından İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına ihbar edilmiş ve dava nedeni haber de bu suç duyurusuna istinaden, suç duyurusu metni esas alınmak sureti ile yapılmıştır.

Gerçeklik ilkesine nazaran dava konusu yayın görünüşteki gerçeklik olgusuna uygundur. Zira, HSYK üyesi olan davacıların kamuoyunun yakından takip ettiği "Ergenekon" ismi ile bilinen davayı etkilemek istedikleri, etkilemeye çalıştıkları iddiası yukarıda ismi geçen sivil toplum örgütü başkanı tarafından İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına ihbar edilmiş ve dava nedeni haber de bu suç duyurusuna istinaden, suç duyurusu metni esas alınmak sureti ile yapılmıştır.

Davacılar ve "Ergenekon" davası kamuoyunca bilinmekte ve yakinen takip edilmektedir. Dolayısıyla yukarıda sözü geçen suç duyurusunun haber değeri vardır. Dosya kapsamına göre haberin referans alınan suç duyurusu metnine uygun olduğu da tartışmasızdır. Şu durumda gerek yayın ve gerekse işbu yayından sonraki tarihlerde ajanslara düşen sair haberler gözetildiğinde dava konusu güncel yayının görünür gerçekliğe uygun olduğu ve davacılar hakkında yapılan suç duyurusunun paylaşılmasında kamu yararı olduğu, "ETÖ aşıklarına suç duyurusu" şeklindeki çarpıcı manşet haber başlığının yazı içeriği ile bir düşünsel irtibatı olduğu ve kelime anlamları itibariyle de davacıların kişisel haklarını ihlal edecek nitelikte olmadığı kabul edilmelidir.

Mahkemece, yukarıda açıklanan olgular gereğince, davanın tümden reddine karar verilmesi gerekirken yerinde olmayan yazılı gerekçelerle davalının manevi tazminat ile sorumlu tutulması usul ve yasaya uygun düşmemiş, kararın bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda gösterilen nedenle davalı yararına BOZULMASINA; bozma nedenine göre davalının diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına ve peşin alınan harcın istek halinde geri verilmesine 25/01/2012 gününde oyçokluğuyla karar verildi.

(M)

KARŞI OY YAZISI

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere, özellikle delillerin değerlendirilmesinde bir isabetsizlik görülmemesine göre yerinde bulunmayan temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun olan hükmün onanması görüşünde olduğumdan sayın çoğunluğun bozma kararına katılmıyorum. 25/01/2012
Yargıtay — Esas No: 2008/6657, Karar No: 2009/1372, Tarih: 11.03.2009

**(Kapatılan)15. Hukuk Dairesi         2008/6657 E.  ,  2009/1372 K.**

**"İçtihat Metni"**

Davacı-k.davalılar 1- ... 2- ... Tesisler Ltd.Şti'den oluşan konsorsiyum ile davalı-k.davacı Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğü (EÜAŞ) arasında çıkan anlaşmazlığın çözülmesi için seçilen Prof.Dr...., Prof.Dr...., Prof.Dr. ....'dan oluşan Hakem kurulu tarafından verilen 29.09.2006 tarihli kararın duruşmalı olarak temyizen tetkiki davalı vekili tarafından istenmiş ve dosya Ankara 2.Asliye Ticaret Mahkemesince 28.10.2007 tarih ve 2006/1020 D-İş. sayılı yazı ile gönderilmiş duruşma için tayin edilen günde davacı-k.davalılar vekili avukat ... ve Av.... ile davalı-k.davacı vekili ... geldiler. Temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşıldıktan ve hazır bulunan taraflar avukatları dinlendikten sonra eksiklik nedeniyle mahalline iade edilen dosya ikmal edilerek gelmiş olmakla dosyadaki kağıtlar okundu işin gereği konuşulup düşünüldü:

-KARAR-

Yanlar arasındaki uyuşmazlık Orhaneli Termik Santrali Baca Gazı Arıtma Tesisi inşasına ilişkin 22.07.1993 tarihli protokol ve 01.10.1993 tarihli sözleşmeden kaynaklanan alacakların tahsili ve teminat mektupların iadesi istemine ilişkin olup, hakem heyetince asıl ve karşı davanın kısmen kabulüne dair verilen karar davalı ve karşı davacı Elektrik Üretim A.Ş (EÜAŞ) vekilince temyiz edilmiştir.

Taraflar arasındaki 22.07.1993 tarihli protokol ve 01.10.1993 tarihli sözleşme 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 05 Temmuz 2001 gününden önce imzalanmıştır. Hakemlerce tahkikat 4686 sayılı Kanuna göre yürütülmüş ise de 03.01.2004 günlü toplantı tutanağının iş sahibi hakemi tarafından itirazî kayıtla imzalanmış olması ve iş sahibi vekili 21.01.2004 tarihli dilekçesi ile yargılama usulünün 4686 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenmesine dair alınan karardan rücu edilmesini talep ettiğinden hakem kararına karşı iptâl davası açılamayacağı ve kararın temyizen incelenmesi gerektiği oybirliği ile kabul edilmiştir.

28.01.1994 gün ve 4/1 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında “tahkim sözleşmesi veya şartında hakemlerin uyuşmazlığı maddî hukuk kurallarına göre çözümlemelerini öngördükleri takdirde hakemlerin bu kurallar çerçevesinde karar vermek zorunda oldukları, aykırı karar vermenin temyiz sebebi oluşturacağı” kabul edilmiştir. Taraflar arasındaki 01.10.1993 tarihli sözleşmenin Cilt II. Genel Şartname (İdari) 45. maddesinde hakem heyetinin kararlarını verirken öncelikle bu sözleşme hükümleri ile Türk Kanuni Mevzuatına dayanacakları hükme bağlandığından davalı ve karşı davacının hakem kararına yönelik temyiz itirazları HUMK’nın 533. maddesinde belirtilen temyiz sebeplerine bağlı kalınmadan incelenmiş ve değerlendirilmiştir.

1-Dosyadaki bilgilere toplanan delillere sözleşme ve yasa hükümlerine, hakemlerce yapılan yargılama sonucunda verilen kararda bir isabetsizlik bulunmamasına göre davalı ve karşı davacı iş sahibinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiş reddi gerekmiştir.

2-Davacı yüklenici tarafından açılan asıl davada diğer taleplerin yanı sıra yüklenicilerin süre uzatımı taleplerinin kabul edilerek tesisin süresinde bitirildiğinin tesbit edilmesi ve haksız olarak yüklenici istihkakından kesilen (3.510.323,20 DM)gecikme cezasının istirdadı talebinde bulunulmuş, hakem heyetince bu alacak kalemi ile ilgili olarak 1.717.817,74 DM’nin EURO’nın efektif olarak kullanılmaya başlandığı 01.01.2002 tarihindeki karşılığı olan 877.679,15 EURO’nun dava tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanunun 4/a maddesi hükmüne göre faizi ile birlikte davalı iş sahibinden tahsiline, fazlaya ilişkin talebin ise reddine karar verilmiştir. Taraflar arasındaki 01.10.1993 tarihli sözleşmenin II. cildinin 9/2. maddesi uyarınca yapılacak işin süresi 2 aylık deneme işletmesi hariç olmak üzere madde 3’te belirtildiği şekilde işin başlama tarihinden sonra 26 aydır. Sözleşmenin 3. maddesine göre işe başlama tarihinin sözleşmenin yürürlüğe girmesinden sonra madde 11’de belirtilen avansın ödenme tarihi olduğu ve avans ödenmesi 16.09.1994 olduğundan 26 aylık sürenin başlangıcı bu tarihtir. İşin başından itibaren ortaya çıkan ve yükleniciden kaynaklanmayan sebepler yüzünden işin süresinde tamamlanması mümkün olmamış, yüklenici tarafından sebepleri açıklanarak projenin tamamlanmasına etki eden 15 aylık ilâve süre talebine karşılık iş sahibi süresinin 10 aylık bölümünü kabul ederek bakiye beş aylık bölümünü reddetmiştir. Yüklenicinin daha sonra 17.07.1998 tarihli dilekçe ile talep ettiği 8 ay 8 günlük ilâve süre talebinin 3 ay 17 günlük kısmı kabul edilmiş, işin tamamlanmasında 4 ay 21 gün gecikme olduğu gerekçesi ile yüklenici hakedişinden toplam 3.510.323,20 Alman Markı tutarında gecikme cezası kesilmiştir. Yanlar arasındaki sözleşmenin 50. maddesi süre uzatımı ve nedenlerini düzenlemektedir. Bu madde hükümüne göre süre uzatımlarında uygulanması gereken yol Kritik Yol Metodu olup yükleniciye işe tesiri derecesinde süre uzatımı verilmesini gerektiren nedenler mücbir sebepler, iş sahibinin sebebiyet verdiği haller ve sosyal sebeplerle ortaya çıkan şartlardır. Taraflar arasında yangın sonucunda lastik kaplama ve izolasyon malzemelerinin hasarlanması nedeniyle süre uzatımı verilmesi gerektiği ve bu süre uzatımının 55 gün olması gerektiği, keza elektrik panosunun hasarlanması nedeniyle 14 gün süre uzatımı verilmesi gerektiği hususunda ihtilâf bulunmayıp ihtilâf süre uzatımının kireçtaşı depolama binası yer ve kapsam değişikliği nedeniyle verilen süre uzatımı ile çakışıp çakışmadığı yani anılan 55 günlük+14 günlük süre uzatımının kireçtaşı depolama binası yer ve kapsam değişikliği nedeniyle verilen 10 aylık süre uzatımının izdüşümünde kalıp kalmadığı hususundan kaynaklanmaktadır

. Süre uzatımı verilmesini gerektiren nedenlerin birden fazla olması halinde verilecek süre uzatımında bunların taahhüdün tamamlanmasına etkisinin nazara alınacağı ve verilecek sürenin bu nedenlerin meydana getirdiği gecikme sürelerinin izdüşümünden fazla olamayacağı, yani aynı zaman aralığında süre uzatım nedenlerinin çakışması halinde sadece en uzun süre uzatımı gerektirenin dikkate alınmasının gerektiği Dairemizin yerleşik uygulamaları ile kabul edilmiştir. İş sahibi tarafından verilen 10 aylık süre uzatımı ile işin bitim tarihi 16.09.1997 olup, yangın nedeniyle hasarın meydana geldiği 22.12.1996 ile 15.02.1997 tarihleri arasındaki 55 günlük süre ile elektrik panosunun hasarlanması nedeniyle işin yürütülmesinin 28.02.1997 ile 14.03.1997 tarihleri arasında geçen 14 gün süre ile aksaması nedeniyle 55+14 günlük süre uzatımı 16.11.1996 ile 16.09.1997 tarihleri arasında geçen 10 aylık büyük süre uzatımının izdüşümünde kaldığından davacının hakedişinden kesilen gecikme cezasının iadesi ile ilgili talebinin tümden reddi yerine yükleniciye ilâveten 55+14=69 gün süre uzatımı verilmesi gerektiği sonucuna varılarak uygulanan toplam cezaya orantı kurulmak suretiyle fazladan kesildiği kabul edilen 1.717.817,74 DM’nin temerrüt faizi ile tahsiline karar verilmesi doğru olmamış, kararın bu yönden bozulması gerekmiştir.

3-Davacı yüklenicinin asıl davadaki taleplerinden birisi de süre uzamasının neden olduğu ilâve zararlarla ilgilidir. Davacı taraf kendileri dışında gerçekleşen olaylar yüzünden sözleşmede belirlenen işin sözleşme süresinde bitirilebilmesinin mümkün olmadığını, 26 ayda bitmesi planlanan işin 44 aydan fazla sürdüğünü ileri sürerek gecikme sebebiyle uğranılan zarar karşılığı 8.213,93 DM ile 17.017.090.061 TL talep etmiş, hakem heyetince bu kalemden 710.492 DM ile 1.477,26 YTL’nin tahsiline karar verilmiştir. Yanlar arasındaki sözleşmenin süre uzatımı ve nedenlerini düzenleyen 50. maddesinde süre uzatımı hallerinin işin tamamlanma müddetine doğrudan doğruya tesir etmesi kaydıyla yalnız işin süresinin uzatılması sebepleri olarak kabul edileceği, yukarıda belirtilen (md 12. uyarınca) fiyat eskalasyonu hariç asla yükleniciye ek ödeme yapılması için sebep olmayacağı ve yüklenicinin süre uzatımı ile bağlantılı hiçbir munzam talebinin kabul edilmeyeceği hükme bağlanmıştır. Sözleşmenin bu açık hükmü karşısında davacının süre uzamasının neden olduğu ilâve zararlar ile ilgili talebinin reddi yerine davalı iş sahibinin ağır kusurlu olduğundan bahisle ve BK’nın sorumluluktan beraati sınırlandıran 99/1 maddesi hükmü gereğince sözleşmenin bu hükmünün uygulanamayacağı gerekçesi ile davacı talebi kısmen kabul edilerek 710.492 DM (363.423 EURO) ile 1.477,26 YTL’nin tahsiline karar verilmiş olması da usul ve yasaya aykırı görülmüş, hakem kararının bu yönden de bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda 1. bendde yazılı nedenlerle davalı ve karşı davacı iş sahibinin diğer temyiz itirazlarının reddine, temyiz incelemesine konu hakem kararının 2 ve 3. bentlerinde açıklanan nedenlerle davalı ve karşı davacı Elektrik Üretim A.Ş (EÜAŞ) yararına BOZULMASINA, 500,00 TL duruşma vekâlet ücretinin davacı ve karşı davalıdan alınarak Yargıtay duruşmasında vekille temsil olunan davalı ve karşı davacıya verilmesine, ödediği temyiz peşin harcının istek halinde temyiz eden davalı-k.davacıya geri verilmesine, 11.03.2009 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/2908, Karar No: 2019/192, Tarih: 21.02.2019

**Hukuk Genel Kurulu         2015/2908 E.  ,  2019/192 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Taraflar arasındaki “hizmet tespiti" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Ankara 15. İş Mahkemesince davanın reddine dair verilen 17.07.2013 tarihli ve 2009/580 E.-2013/589 K. sayılı kararın temyizen incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 06.03.2014 tarihli ve 2013/20387 E.-2014/4712 K. sayılı kararı ile;

"…Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, ilamında belirtildiği şekilde davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmün, davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi Yusuf Şahan Kırca tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

Davacı, davalıya ait ticari takside, şoför olarak 05.05.2001–20.06.2007 tarihleri arasındaki çalışmalarının tespitine karar verilmesini istemiş, mahkemece; taraflar arasındaki ilişkinin hizmet akdine dayanmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Hasılat kirası; Borçlar Kanununun 270-298 maddelerinde düzenlenmiş olup, hasılat veren bir mal veya hakkın semerelerinden yararlanılmak ve işletmek üzere bir bedel karşılığında kiralayan tarafından kiracıya devredilmesinin taahhüt edilmesidir. Bir başka ifadeyle, hasılat kirasında kiralayan hasılat getiren bir malı, ya da, hakkı, kiracının bu malın semeresinden yararlanmasını da içerecek şekilde kiralamaktadır. Hasılat kirasının konusunu, hasılat getiren bir taşınır veya taşınmaz, yahut bir ticari işletme veya hak oluşturabilir. (Doç.Dr.Hüseyin Altaş, Hasılat ve şirket kirası, Yetkin Yayınları 2009, sayfa:73) Hasılat kirasında kiracı, kiralanan şeyi işletmekle yükümlüdür.

Borçlar Kanununda, hasılat kirasının geçerliliği herhangi bir biçim koşuluna bağlanmamış, yine süresi ile ilgili bir düzenleme yer almamıştır. Ancak anılan yasanın 285.maddesine göre, süre konusunda sözleşme veya mahalli adette aksine bir hüküm belirlenmemişse iki taraftan her biri en aşağı altı aylık bir ihbar sürecine uyarak sözleşmeyi feshedebilir. Bu hükmün mefhumu muhalifinden hasılat kiralarının minimum altı aylık sürelerle yapılabileceğini söylemek yanlış olmaz. Yine Borçlar Kanununun 287. maddesinde düzenlenen zımni yenilemenin hasılat kirasında bir yıl olması nedeniyle, bu sözleşmelerin bir yıllık sürelere tabi olduğu da söylenebilir. Ancak günün sosyolojik ve teknolojik gelişimine göre daha kısa süreli hasılat kiraları da mümkün olabilecektir.

Uyuşmazlığın çözümünde, davanın yasal dayanağını oluşturan (mülga) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 maddesinin irdelenmesinde ve hukuki niteliği ile ispat koşulları üzerinde durulmasında yarar vardır.

Uyuşmazlığın çözümünde, davanın yasal dayanağını oluşturan (mülga) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 maddesinin irdelenmesinde ve hukuki niteliği ile ispat koşulları üzerinde durulmasında yarar vardır.

Anayasa’nın 12.maddesine göre; “Herkes kişiliğine bağlı, dokunulmaz devredilmez, vazgeçilmez, temel hak ve hürriyetlere sahiptir.”. Sosyal güvenlik hakkı, bireylerin geleceğe güvenle bakmalarını sağlayan bir insan hakkıdır. Aynı zamanda “sosyal güvenlik, sosyal hukuk devleti içerisinde yer alan ve bu ilkeyi oluşturan temel kavramlardan birisidir”. Bu esası göz önüne alan anayasa koyucu “Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler” başlığı altında sosyal güvenlik hakkını da düzenlemiş ve 60’ncı madde ile “Herkes sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar” hükmünü getirmiştir. Bu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde, sosyal güvenlik hakkının kişiye sıkı sıkıya bağlı dokunulmaz ve vazgeçilemez bir hak olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 6.maddesinde de, bu ilke aynen benimsenerek, çalışanların işe alınmalarıyla kendiliğinden sigortalı olduğu, bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamayacağı ve vazgeçilemeyeceği, sözleşmelere sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamayacağı belirtilmiştir. Bu haliyle sigortalı olmak, kişi bakımından sadece bir hak olmayıp aynı zamanda bir yükümlülüktür.

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 maddesinde; “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır” hükmü yer almaktadır.

(Mülga) Sosyal Sigortalar Kanunu anlamında sigortalı niteliğini kazanmanın koşulları başlıca üç başlık altında toplanmaktadır.Bunlar: a) Çalışma ilişkisinin kural olarak hizmet akdine dayanması, b) işin işverene ait yerde yapılması, c) çalışanın 506 sayılı Kanunun 3.maddesinde belirtilen istisnalardan olmaması şeklinde sıralanabilir. Sigortalı olabilmek için bu koşulların bir arada bulunması zorunludur.

İşçi ve sigortalı kavramlarının tanımında hizmet sözleşmesinden hareket edilmekteyse de yürürlükten kalkan 1475 sayılı İş Kanunu ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununda bu sözleşmenin tanımına ilişkin bir hükme yer verilmemiştir. Yürürlükteki 4857 sayılı İş Kanununun 8.maddesinde, “İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir.” tanımlaması yapılmıştır. Belirtmek gerekirse, 4857 sayılı İş Kanununda “Hizmet akdi” sözcüğü terkedilmiş, yerine “İş sözleşmesi” ifadesi kullanılmıştır.

Borçlar Kanunu’nun 313/1 maddesinde, hizmet sözleşmesi; “Hizmet akdi, bir mukaveledir ki onunla işçi, muayyen veya gayri muayyen bir zamanda hizmet görmeyi ve iş sahibi dahi ona bir ücret vermeği taahhüt eder.” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanımda sadece hizmet ve ücret unsurları belirginken, 4857 sayılı yeni İş Kanununda, daha önce Anayasa Mahkemesi ve öğretinin de kabul ettiği gibi “bağımlılık” unsuruna da yer verilmiştir.

Hizmet sözleşmesi, her şeyden önce bir iş görme edimini zorunlu kılar. Bu sözleşmeyle sigortalıya yüklenen borç, işveren yararına bir iş görmek, hizmet sunmaktır.

Ücret, BK m. 313 anlamında hizmet akdini oluşturan unsurlardandır ve bu unsurun yokluğu durumunda çalışma ya vekalet sözleşmesine, ya da, bir sözleşme ilişkisi bulunmaksızın hatır, yardım, dayanışma, arkadaşlık gibi bir nedene dayanmaktadır.

506 sayılı Kanuna göre sigortalılık niteliği için ücret zorunlu unsur değildir. Bu husus, anılan Kanunun 3-I-B, 6 ve 78/2.maddeleri hükmünde açıkça görülmektedir.

Bilindiği gibi, çalıştırılanlar, işe alınmalarıyla sigortalı olurlar (506 SK. m. 6). Maddenin “çalıştırılanlar” sözüne yer verip, aksine, hizmet akdi ile çalıştırılanlar ifadesine yer vermemesi karşısında, zaman ve bağımlılık koşulu gerçekleşmiş ise ücret koşulu gerçekleşmese de, kişi, sigortalı sayılmalıdır.

Bir diğer düzenleme olan 506 sayılı Kanunun 78/2.maddesinde günlük kazanç sınırları düzenlenirken “...ücretsiz çalışan sigortalıların günlük kazançları alt sınır üzerinden... hesaplanır.” hükmüne yer verilmiştir. Bu düzenlemenin gerekçesinde, maddenin, ücretsiz çalışanların prim kesintilerinin belirlenmesi amacıyla kaleme alınmış olduğu belirtilmektedir.

506 sayılı Kanunda hizmet akdine dayalı çalışmanın ücretsiz de olabileceğinden söz edilmesinin nedenine gelince, 506 sayılı Kanunun sistematiği dikkate alındığında, yasa koyucunun, Sosyal Sigortalar Kanunu bakımından ücreti hizmet akdinin zorunlu bir unsuru olarak öngörmediği, bu anlamda, 506 sayılı Kanunda anılan hizmet akdinin, Borçlar Kanununda tanımlanan şekliyle hizmet akdine göre özellikler gösteren bir (hizmet) sözleşme biçiminde olduğu söylenebilir.

Konu doktrinde de ele alınmış ve ücret almadan yapılan çalışmalarında sigorta kapsamına alınması gerektiği genel olarak kabul görmüştür.

Diğer unsur olan bağımlılık ve bu kapsamda ele alınması gereken zaman unsuru, hizmet akdinin ayırt edici özelliğidir.