muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/3066, Karar No: 2023/2360, Tarih: 11.05.2023

Mahkeme kararı davalı kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikler yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; anne ve babasının ayrılmasından sonra bakım ve gözetime muhtaç hale gelen davacının Şarköy Sulh Hukuk Mahkemesi’nin 05.08.1988 tarih, 1988/70 Esas, 59 Karar sayılı kararı ile 11 yaşındayken ağabeyi ile devletin bakım ve koruması altına alınarak Tekirdağ Yetiştirme Yurduna yerleştirildiklerini, korunma kararının alındığı 05.08.1988 tarihten kararın kaldırıldığı 15.02.1995 tarihine kadar geçen 7 yıllık süre zarfında ... bakım ve koruması altında kaldığı, korunma kararının Şarköy Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 15.02.1995 tarih ve 1995/70 Esas, 1995/59 Karar sayılı kararı ile ergin olmasına 6 ... kala korunmakta olduğu yetiştirme yurdundan izinsiz olarak ayrıldığı ve yapılan çağrılara rağmen geri dönmediği gerekçesiyle kaldırıldığını, oysa ki 1994 yılı Eylül ayında davalı kurum ile Turizm Bakanlığı arasıda imzalanan protokol uyarınca Turizm Eğitim Merkezine kaydının yaptırıldığını, İstanbul Flora Sahil Yolu Kum ... Turizm Eğitim Merkezi Servis bölümünde yatılı eğitim almaya başlayan davacı, bakılıp korunduğu yetiştirme yurdunun bilgisi ve izni dahilinde TUREM'de eğitimine başladığını, davalı kurum tarafından program çerçevesinde okula yatılı yerleştirildiğini, yerinin ve yaşam koşullarının bilindiği, davacı ile irtibata geçme olanağına sahip olunduğu ancak sorumlu kişiler tarafından davacı ile ilgilenilmediği, okul ihtiyaçlarının gönderilmediği, İstanbul'a gönderilip ilgilenilmediği, yurda ve gönderildiği eğitime devam etmiş olmasına karşı uyumsuzluk gösterdiği, izinsiz olarak okulu terk ettiği gerekçesiyle aleyhine düzenlenen sosyal inceleme raporu ile ergin olmasına 6 ... kala sorumluluktan kurtulmak ve yasanın davacıya sağladığı imkanlardan yararlanmasını engellemek amacıyla kötü niyetle koruma ve bakım görevini yerine getirmediği gibi, Turizm Eğitim Merkezi'nin masraflarını da karşılamayarak davacının buradan ayrılmak zorunda bırakıldığı, Tekirdağ'da balıkçılık yapmaya başlayan davacı teknelerde kalarak ... yaşta hayatını kazanmak için yaşam mücadelesi verdiğini, korunma kararının kaldırılması şartlarının oluşmadığını iddia ederek davasının kabulüne Şarköy Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 1995/21 Esas,18 Karar sayılı kararının hukuka aykırılığının tespitine, ...'nun ergin olduğu tarih olan 30.08.1995 tarihine kadar devletin koruması altında olduğunun tespitine, ... memuru olabilme hakkını kullanabilmesi için gerekli belgeyi alma hakkının olduğunun tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

II. CEVAP

Davalı kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; iddiaların asılsız olduğunu, korunma kararının mahkeme kararı ile kaldırıldığını, bir mahkeme kararının hukuka aykırı olduğunun tespitine yönelik başka bir dava yoluyla talep edilebilmesinin hukuken mümkün olmadığını, davacının kurumdan izinsiz ayrıldığını ve çağrılara rağmen dönmediğini ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARI

Tekirdağ 1. Aile Mahkemesinin 02.06.2015 tarih ve 2014/733 Esas, 2015/374 Karar sayılı kararı ile davacı ...'ın ... koruması altındayken Şarköy Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 15.12.1995 tarih ve 1995/21 Esas, 18 Karar sayılı kararı ile verilen koruma kararının kaldırılmasına karar verildiği, kararın davacıya ya da yakınlarına tebliğ edilmediği, davacının eğitiminin devamı niteliğinde olan ve kurum tarafından eğitime gönderildiği, davacının 18 yaşını doldurana kadar kurum korumasında kaldığı tanık anlatımları ile de sabit olduğu gerekçesi ile davacı ...'nun 18 yaşını doldurana kadar Devletin koruması altında olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Mahkeme kararına karşı süresi içinde davalı kurum vekili tarafından hükmün tümü yönünden temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 03.02.2016 tarih, 2015/26399 Esas, 2016/1725 Karar sayılı kararı ile 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’nun (2828 sayılı Kanun) 22 nci maddesi gereğince korumaya muhtaç çocukların ergin oluncaya kadar bu Kanun hükümlerine göre kurumca kurulan sosyal hizmetler kuruluşlarında bakılıp yetiştirilmeleri ve bir meslek sahibi edilmeleri hususundaki gerekli tedbir kararının yetkili ve görevli mahkemece alınacağı, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun (5395 sayılı Kanun) 26 ncı maddesinin 3 üncü fıkrası gereğince mahkemeler ve çocuk hakiminin bu kanun ve diğer kanunlarda yer alan tedbir kararlarını almakla görevli olduğu düzenlendiği, 2828 sayılı Kanun'un 22 nci maddesinde düzenlenen tedbir kararlarında da çocuk mahkemeleri görevli bulunduğu, Tekirdağ'da çocuk mahkemesi bulunduğu, bu durumda tespit kararının çocuk mahkemesinde verilmesi gerektiği gerekçesi ile kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Tekirdağ 1. Aile Mahkemesi’nin 24.05.2016 tarih ve 2016/236 Esas, 2016/354 Karar sayılı kararı ile bozmaya uyularak yapılan yargılama ve toplanan deliller, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen bozma ilamı, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 16.01.2013 tarih ve 2012/2 - 563 Esas, 2013/69 Karar sayılı kararı dikkate alınarak 2828 sayılı Kanun’un 22 nci maddesi gereğince görevsizlik kararı verilmesi gerektiği gerekçesi ile mahkemenin görevsizliğine, kararın kesinleşmesi ile birlikte talep halinde dosyanın iki hafta içinde görevli ve yetkili Çocuk Mahkemesi'ne gönderilmesine karar verilmiştir.

C. Tekirdağ Çocuk Mahkemesi Kararı

C. Tekirdağ Çocuk Mahkemesi Kararı

...’nin yukarıda başlıkta tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Tekirdağ 1. Aile Mahkemesi’nin 24.05.2016 tarih ve 2016/236 Esas, 2016/354 Karar sayılı kararı ile görevsizlik kararı verildiği, mahkemenin belirtilen esasına kaydının yapıldğı, toplanan deliller, nüfus kayıt tablosu, dinlenen tanıklar ve tüm dosya kapsamına göre davacının Şarköy Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 05.08./1988 tarih ce 1988/70 Esas, 59 Karar sayılı kararı ile 11 yaşındayken ... koruması altına alındığı ve bu karar ile birlikte Tekirdağ Yetiştirme yurduna yerleştirildiği, ortaokulu bitirmesine müteakip kurum tarafından eğitiminin devamı amacıyla İstanbul Florya Truzim Eğitim Merkezine kaydının yapıldığı, çocuğun (davacının ) burada yatılı olarak eğitimine devam ettiği, eğitiminin devamı sırasında kurumun talebi üzerine Şarköy Asliye Hukuk Mahkemesi' nin 1995/21 Esas -1995/18 sayılı kararı ile çocuk (davacı) hakkındaki koruma kararının kaldırılmasına karar verildiği, kararın davacıya ya da yakınlarına tebliğ edilmediği, usulüne uygun olarak kesinleştirilmediği, dosya kapsamı ve tanık beyanları ile de davacının 18 yaşını doldurana kadar yurt korumasında kaldığı ve 2828 sayılı Kanun uyarınca çıkarılan Korunmaya Muhtaç Çocukların İşe Yerleştirilmesine İlişkin Tüzüğün 7 ... maddesi uyarınca da davacının bu davayı açmakta hukuki yararı bulunduğu gerekçesi ile davanın kabulüne, davacının yurda yerleştirildiği tarihten ergin olduğu tarihe kadar fiilen devletin koruması altında olduğunun tespitine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı kurum vekili temyiz başvuru dilekçesinde özetle; davacının izinsiz kurumdan ayrıldığı ve bir daha gelmediğini, alınan sosyal inceleme raporu ile de bu durumun tespit edildiği, buna bağlı olarak Asliye Hukuk Mahkemesince korunma kararının kaldırıldığını ileri sürerek Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacı tarafından açılan ergin olduğu tarihe kadar devletin koruma ve bakımında kaldığının tespiti davasında davacının ergin olduğu tarihe kadar kurumla ilişkisinin devam edip etmediği, ... koruması altında olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk

1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 428 ... maddesi ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası. 2828 sayılı Kanun’un 22 nci maddesi. 5395 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinin 6 ncı fıkrası. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 16.01.2013 tarih ve 2012/2 - 563 Esas 2013/69 Karar sayılı kararı.

3. Değerlendirme

2. İlgili Hukuk

1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 428 ... maddesi ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası. 2828 sayılı Kanun’un 22 nci maddesi. 5395 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinin 6 ncı fıkrası. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 16.01.2013 tarih ve 2012/2 - 563 Esas 2013/69 Karar sayılı kararı.

3. Değerlendirme

1.Davacı dava dilekçesinde, Şarköy Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 15.02.1995 tarih ve 1995/70 Esas, 1995/59 Karar sayılı kararı ile ergin olmasına 6 ... kala korunmakta olduğu yetiştirme yurdundan izinsiz olarak ayrıldığı ve yapılan çağrılara rağmen geri dönmediği gerekçesiyle haksız olarak kaldırıldığını belirtmekle birlikte aynı zamanda Tekirdağ'da balıkçılık yapmaya başlayan davacı teknelerde kalarak ... yaşta hayatını kazanmak için yaşam mücadelesi verdiğini, korunma kararının kaldırılması şartlarının oluşmadığını ileri sürmüştür.

2.Yapılan yargılama toplanan deliller, davanın kabulüne elverişli olmayan, sebep ve saiki açıklanmayan, soyut nitelikteki ve inandırıcı olmaktan uzak, zamanı da belirsiz tanık beyanlarına göre, davacının ergin olduğu tarihe kadar düzenli ve sürekli olarak kurumda kaldığı anlaşılamadığı gibi davacının korunma kararının kaldırıldığı, davacının dilekçesinde de belirtildiği üzere ağabeyi ile balıkçı teknelerinde kaldığı, kurumla ilişiğinin devam etmediğinin kabulü gerekir. Hal böyle olunca, Mahkemece davanın ispat edilemediğinden reddine karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile davanın kabulüne karar verilmesi ... olmayıp bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

... kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren mahkemesine gönderilmesine,

Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,

11.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/5304, Karar No: 2013/11326, Tarih: 08.04.2013

**9. Hukuk Dairesi         2011/5304 E.  ,  2013/11326 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ

DAVA :Davacı, fazla çalışma ücreti alacağının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.

Hüküm süresi içinde taraflar avukatlarınca temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı, davalıya ait iş yerinde yönetmen olarak çalışmakta iken fazla çalışma yapıp ücretinin ödenmediğini ileri sürerek fazla çalışma ücreti alacağını istemiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı, zamanaşımı itrazını ileri sürerek ...A.Ş. nin BDDK nın kararı ile TMSF ye devredildiğini, kendilerinin de 2001 yılında yükümlülüklerden ari olarak devir ve satın aldıklarını bu döneme ilişkin taleplerden TMSF nin sorumlu olduğunu, davacının fazla çalışma alacağı olmadığını, bodroların imzalı olup, kendi isteği ile fazla çalışma yapmış olabileceğini ayrıca iş sözleşmesinin 9. maddesine göre fazla çalışmanın yapılabileceğini ve ücrete dahil olduğunu, savunurak davanın reddini istemiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak, davacının 2003-2006 yılları arası dönem için kullandığı bilgisayardan alınan mail çıktılarına göre çalışmanın genel olarak 20 ye kadar devam ettiği, bu dönemde çalışma süresinin 54 saat olduğu, dosyaya göre iş yerinde 22/09/2003 tarihine kadar haftalık çalışma saati 40, bundan sonra da 42,5 saat olarak dünenlenmiş olup 40-45 saat arasındaki hesaplamada saat ücretinin %25, 45 i aşanlarda ise %50 artıdırımla hesap yapılması gerektiği, zamanaşımı def'inin dikkate alındığı, bordrolarda tahakkuk olan ayların dışlandığı belirtilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı taraflar temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1- Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davacının tüm, davalıların aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2- Fazla çalışma ücretlerinin hesabı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır.

4857 sayılı İş Kanununun 63 üncü maddesinde çalışma süresi haftada en çok 45 saat olarak belirtilmiştir. Ancak tarafların anlaşması ile bu normal çalışma süresinin, haftanın çalışılan günlerine günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabileceği ilkesi benimsenmiştir. Yasanın 41 inci maddesine göre fazla çalışma, kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmalar olup, 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile bazı haftalarda toplam 45 saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Dairemizin yerleşik uygulamasına göre, bir işçinin günde en fazla fiilen 14 saat çalışabileceğinin kabulü gerekir. Bu durumda 24 saat çalışıp 24 saat dinlenme usulüyle yapılan çalışmalarda bir hafta 3 gün diğer hafta ise 4 gün çalışma yapılacağından, yukarıda bahsedilen 63 üncü madde hükmü gereğince, haftalık normal çalışma süresi dolmamış olsa dahi günlük 11 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılması nedeniyle, bu çalışma sisteminde işçi ilk bir hafta (3x3=) 9 saat takip eden hafta ise (4x3=) 12 saat fazla çalışma yapmış sayılmalıdır.

Çalışma şeklinin 24 saat mesai 48 saat dinlenme şeklinde olduğu durumlarda ise, işçi birinci hafta 3 gün ikinci ve üçüncü haftalar 2 gün dördüncü hafta yine 3 gün çalışacağından, ilk hafta (3x3=) 9 saat, ikinci ve üçüncü haftalarda (2x3=) 6 saat, dördüncü hafta ise yine (3x3=) 9 saat fazla çalışmış sayılacaktır.

1475 sayılı önceki İş Yasasında günlük 11 saati aşan çalışmaların fazla çalışma sayılacağına ilişkin bir hüküm bulunmadığından, söz konusu Yasanın yürürlükte olduğu dönemde gerçekleşen, 24 saat çalışıp 48 saat dinlenme usulüyle yapılan çalışmalarda, haftalık 45 saatlik normal çalışma süresinden fazla çalışma yapılması mümkün olmadığından, işçinin fazla çalışma yaptığının kabulü mümkün değildir. Ancak değinilen Yasa döneminde gerçekleşen 24 saat mesai 24 saat dinlenme usulüyle yapılan çalışmalarda, 4 gün çalışılan haftalarda (4x14=) 56 saat çalışma yapılacağından, sadece bu haftalarda işçinin haftalık (56‑45=) 11 saat fazla çalışma yaptığının kabulü gerekir.

Sağlık Bakanlığı nezdinde Türkiye'deki hastanelerde statü hukuku dışında hemşire, ebe, doktor, eczacı, anestezi uzmanı vs. olarak çalışanlar, haftalık normal mesailerinde fazla çalışma yapmadıklarından, sadece tuttukları nöbetlerle sınırlı olarak fazla çalışma yapmış olmaktadırlar. Nöbet çizelgeleri ile belirlenen bu tür çalışmalar hafta içi ve hafta sonu olarak gerçekleşmektedir. Hafta içi nöbetler 17:00-08:00 saatleri arasında 15 saat olarak yapılmaktadır. İşçinin yaptığı işin niteliğine göre zorunlu ihtiyaçlar nedeniyle 3 saat ara dinlenmesi indirilerek hafta içi nöbette 12 saat fazla çalışma yaptığı kabul edilmektedir. Hafta sonu nöbetler 24 saat sürmekte, işin niteliğine göre zorunlu ihtiyaçlar nedeniyle 4 saat ara dinlenme indirildiğinde 20 saat fazla çalışma yapılmış olmaktadır. Ancak, bu durumlarda fazla çalışmalar, tutulan hafta içi ve sonu nöbet sayısına göre denetlemeye elverişli bilirkişi raporu ile belirlenmelidir. Nöbet tutan çalışanın çoğunlukla ertesi gün nöbet izni kullanarak çalışma yapmaması nedeniyle, normal mesai devam çizelgeleri de mutlaka getirtilmelidir. İşçi, nöbetin ertesi günü nöbet izni kullandığında, ertesi gün (8 saat normal mesai süresi kadar) çalışmadığından hafta içi nöbette (12-8=) 4 saat fazla çalışma yapmış sayılmalıdır. Hafta sonu nöbette ise, Cumartesi ve Pazar günü normal tatil olduğundan Cuma ve Cumartesi gecesi tutulan nöbetlerden, ertesi gün çalışılmadığı gerekçesi ile indirim yapılma olanağı yoktur. Öte yandan genel tatile denk gelen nöbet günlerinde de ayrıca genel tatil ücreti verildiğinden yukarıda anlatılan şekilde indirim yapılmalıdır. Dairemizin kökleşmiş uygulaması da bu doğrultudadır (Yargıtay 9. H.D. 2007/40834 E, 2009/7566 K sayılı ilamı).

4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli fazlasıdır. İşçiye fazla çalışma yaptığı saatler için normal çalışma ücreti ödenmişse, sadece kalan yüzde elli kısmı ödenir.

Kanunda öngörülen yüzde elli fazlasıyla ödeme kuralı nispi emredici niteliktedir. Tarafların sözleşmeyle bunun altında bir oran belirlemeleri mümkün değilse de, daha yüksek bir oran tespiti olanaklıdır.

4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli fazlasıdır. İşçiye fazla çalışma yaptığı saatler için normal çalışma ücreti ödenmişse, sadece kalan yüzde elli kısmı ödenir.

Kanunda öngörülen yüzde elli fazlasıyla ödeme kuralı nispi emredici niteliktedir. Tarafların sözleşmeyle bunun altında bir oran belirlemeleri mümkün değilse de, daha yüksek bir oran tespiti olanaklıdır.

Fazla çalışma ücretinin son ücrete göre hesaplanması doğru olmayıp, ait olduğu dönem ücretiyle hesaplanması gerekir. Yargıtay kararları da bu yöndedir (Yargıtay 9.HD. 16.02.2006 gün 2006/20318 E, 2006/3820 K.). Bu durumda fazla çalışma ücretlerinin hesabı için işçinin son ücretinin bilinmesi yeterli olmaz. İstek konusu dönemler açısından da ücret miktarlarının tespit edilmesi gerekir. İşçinin geçmiş dönemlere ait ücretinin belirlenememesi halinde, bilinen ücretin asgari ücrete oranı yapılarak buna göre tespiti gerekir. Ancak işçinin işyerinde çalıştığı süre içinde terfi ederek çeşitli unvanlar alması veya son dönemlerde toplu iş sözleşmesinden yararlanılması gibi durumlarda, meslek kuruluşundan bilinmeyen dönemler için ücret araştırması yapılmalı ve dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirmeye tabi tutularak bir karar verilmelidir.

İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık kırbeş saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak kırkbeş saate kadar olan çalışmaları “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır (İş Kanunu, Md. 41/3). Bu şekilde fazla saatlerde çalışma halinde ücret, normal çalışma saat ücretinin yüzde yirmibeş fazlasıdır.

4857 sayılı Yasanın 41 inci maddesinin dördüncü fıkrası, işçiye isterse ücreti yerine serbest zaman kullanma hakkı tanımıştır. Bu süre, fazla çalışma için her saat karşılığı bir saat otuz dakika, fazla süreli çalışmada ise bir saat onbeş dakika olarak belirlenmiştir. Bu sürelerin de sözleşmelerle attırılması mümkündür.

Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde, fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde, her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti hesaplanır. Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen durumlarda, parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları, o dönem içinde çalışılmış olan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu şekilde bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek bir saatlik normal ücretin yüzde elli fazlası fazla çalışma ücreti, yüzde yirmibeş fazlası ise fazla sürelerle çalışma ücretidir. İşçinin parça başı ücreti içinde zamsız kısmı ödenmiş olmakla, fazla çalışma ücreti sadece yüzde elli zam miktarına göre belirlenmelidir.

Otel, lokanta, eğlence yerleri gibi işyerlerinde müşterilerin hesap pusulalarına belirli bir yüzde olarak eklenen paraların, işverence toplanarak işçilerin katkılarına göre belli bir oranda dağıtımı şeklinde uygulanan ücret sistemine “yüzde usulü ücret” denilmektedir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde fazla çalışma ücreti, 4857 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde öngörülen yönetmelik hükümlerine göre ödenir. İşveren, yüzde usulü toplanan paraları işyerinde çalışan işçiler arasında, Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre eksiksiz olarak dağıtmak zorundadır. Fazla çalışma yapan işçilerin fazla çalışma saatlerine ait puanları normal çalışma puanlarına eklenir (Yönetmelik Md. 4/1.). Yüzdelerden ödenen fazla saatlerde, çalışmanın zamsız karşılığı ile zamlı olarak ödenmesi gereken ücret arasındaki fark ödenir. Zira yüzde usulü ödenen ücret içinde fazla çalışmaların zamsız tutarı ödenmiş olmaktadır. Yapılan bu açıklamalara göre; yüzde usulü ya da parça başı ücret ödemesinin öngörüldüğü çalışma biçiminde fazla çalışmalar, saat ücretinin % 150 zamlı miktarına göre değil, sadece % 50 zam nispetine göre hesaplanmalıdır.

Fazla çalışmaların aylık ücret içinde ödendiğinin öngörülmesi ve buna uygun ödeme yapılması halinde, yıllık 270 saatlik fazla çalışma süresinin ispatlanan fazla çalışmalardan indirilmesi gerekir.

Fazla çalışmaların uzun bir süre için hesaplanması ve miktarın yüksek çıkması halinde Yargıtay’ca son yıllarda hakkaniyet indirimi yapılması gerektiği istikrarlı uygulama halini almıştır (Yargıtay 9.HD. 11.02.2010 gün 2008/17722 E, 2010/3192 K; Yargıtay, 9.HD. 18.07.2008 gün 2007/25857 E, 2008/20636 K.). Ancak fazla çalışmanın tanık anlatımları yerine yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanması durumunda böyle bir indirime gidilmemektedir. Yapılacak indirim, işçinin çalışma şekline ve işin düzenlenmesine ve hesaplanan fazla çalışma miktarına göre takdir edilmelidir. Hakkın özünü ortadan kaldıracak oranda bir indirime gidilmemelidir(Yargıtay 9.HD. 21.03.2012 gün, 2009/48913 E, 2012/9400 K).