muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2008/21960, Karar No: 2010/6823, Tarih: 15.03.2010

**9. Hukuk Dairesi         2008/21960 E.  ,  2010/6823 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

DAVA :Davacı, kıdem tazminatı, fazla çalışma, ikramiye, prim , ücret

alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı vekili, davacının davalı işyerinde 01.07.1998 tarihinde çalışmaya başladığını, 20.05.2005 tarihinde askerlik nedeniyle iş sözleşmesini feshettiğini, son ücretinin aylık net 540,00 YTL olduğunu, davalıya gönderilen ihtarname ile işçilik alacaklarını talep etmesine karşın, bu alacakların ödenmediğini belirterek, kıdem tazminatı, fazla çalışma ücreti, prim, ikramiye ve ücret alacaklarına hükmedilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili, davacının ücretinin 351 TL olduğunu, davacının kendi isteği ile kıdem tazminatını almadığını, işyerinde prim ve ikramiye uygulamasının bulunmadığını, davacının fazla çalışma yapmadığını beyanla davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, “Davacı, 27.05.2005 tarihinde askere sevkedilmiş ve 25.05.2005 tarihli ihtarname ile iş akdini feshettiğini, kıdem tazminatının ödenmesi gerektiğini bildirmiştir. Davacı vekili davacının net 540,00 YTL ücret aldığını ileri sürmekte, davalı net 351,00 YTL ücret aldığını savunmaktadır. Emsal ücret araştırmasında, davacı niteliklerinde birinin asgari ücretin iki katı ücret alabileceği bildirilmiştir. Bu nedenle taleple, bağlı kalınarak 540,00 YTL net ücret alacağı kabul edilmiştir.

Davacı askerlik nedeniyle ayrıldığından kıdem tazminatına hak kazanmıştır.

Tanıklar işyerinde prim uygulaması olduğunu beyan etmişlerdir.

Davacı 18.09.2002-31.08.2004 tarihleri arasında Beykent üniversitesi Meslek Yüksek Okulunda Otomotiv Bölümünde ikinci eğitim öğrencisi (akşam öğrencisi) olarak öğrenim görmüştür. Tanıklar davacının okula mesaiden sonra geç gittiğini, öğretmenlerin çalışma nedeniyle gecikmeye göz yumduklarını beyan etmişlerdir.

İşe devam ve nöbet çizelgelerinden davacının Cumartesi günleri de işe devam ettiği, anlaşıldığından ve bu belgelerle tanık beyanları örtüştüğünden davacının işyerinde fazla çalışma yaptığı sonucuna ulaşılmış olup, davalı bu çalışmanın karşılığının ödendiğini kanıtlayamamıştır.

Davacı 20.05.2005 tarihli ihtarnamesi ile, 27.05.2005 tarihinde askere sevk edildiğini belirterek iş akdini feshettiğini bildirmiş, kıdem tazminatının ödenmesini istemiştir. Diğer işçilik alacaklarının ödetilmesini ihtarname ile istemediğinden kıdem tazminatı dışındaki alacaklar yönünden davalı, dava ve ıslah ile temerrüde düşürüldüğünden bu tarihler faiz başlangıcına esas alınmıştır.

Davacı 20.05.2005 tarihli ihtarnamesi ile, 27.05.2005 tarihinde askere sevk edildiğini belirterek iş akdini feshettiğini bildirmiş, kıdem tazminatının ödenmesini istemiştir. Diğer işçilik alacaklarının ödetilmesini ihtarname ile istemediğinden kıdem tazminatı dışındaki alacaklar yönünden davalı, dava ve ıslah ile temerrüde düşürüldüğünden bu tarihler faiz başlangıcına esas alınmıştır.

Davacının işçilik alacaklarının tespiti için bilirkişi incelemesi yaptırılmış, davacı vekili bilirkişi raporu doğrultusunda talebini ıslah etmiştir. Islah dilekçesi davalı vekiline tebliğ edilmiştir. Mahkemece fazla mesai alacağından takdiri indirim yapılmıştır.” gerekçesiyle, davanın kısmen kabulüne karar verilerek, davacı lehine, kıdem tazminatı, fazla çalışma ücreti, ücret ve prim alacağına hükmedilmiştir.

Hüküm, davalı vekilince temyiz edilmiştir.

1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir

2- Fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir (İş K. m.41/2). İşçiye fazla çalışma yaptığı saatler için normal çalışma ücreti ödenmişse, bu halde sadece kalan yüzde elli zamlı kısmı ödenir.

Kanunda öngörülen yüzde elli fazlasıyla ödeme kuralı, nispi emredici bir nitelik taşır. Tarafların bunun altında bir oran belirlemeleri mümkün değilse de, sözleşmelerle daha yüksek bir oran tespiti olanaklıdır.

Fazla çalışma ücreti ait olduğu dönem ücretiyle hesaplanır. Son ücrete göre hesaplama yapılması doğru olmaz. Yargıtay kararları da bu yöndedir (Yargıtay 9.HD. 16.2.2006 gün 2006/ 20318 E, 2006/3820 K.). Bu durumda fazla çalışma ücretlerinin hesabı için işçinin son ücretinin bilinmesi yeterli olmaz. İstek konusu dönem içinde işçi ücretlerinin miktarı da belirlenmelidir. İşçinin geçmiş dönemlere ait ücretinin belirlenememesi halinde bilinen ücretin asgari ücrete oranı yapılarak bilinmeyen ücretin buna göre tespiti de Dairemiz tarafından kabul görmektedir. Ancak işçinin işyerinde çalıştığı süre içinde terfi ederek çeşitli unvanlar alması veya son dönemlerde toplu iş sözleşmesinden yararlanması gibi durumlarda, bilinen son ücretin asgari ücrete oranının geçmiş dönemler yönünden dikkate alınmasının doğru olması doğru olmaz. Bu gibi hallerde ilgili meslek kuruluşundan bilinmeyen dönemler ücretleri sorulmalı ve dosyadaki diğer deliller bir değerlendirmeye tabi tutularak bir karar verilmelidir.

İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık 45 saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak 45 saate kadar olan çalışmaları, fazla sürelerle çalışma olarak adlandırılır (İş K. 41/3.). Bu şekilde fazla saatlerde çalışma halinde normal çalışma saat ücreti yüzde yirmibeş yükseltilerek ödenir.

İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık 45 saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak 45 saate kadar olan çalışmaları, fazla sürelerle çalışma olarak adlandırılır (İş K. 41/3.). Bu şekilde fazla saatlerde çalışma halinde normal çalışma saat ücreti yüzde yirmibeş yükseltilerek ödenir.

4857 sayılı İş Kanunu işçiye isterse ücreti yerine serbest zaman kullanma hakkı tanımıştır. Bu süre, fazla çalışma için her saat karşılığı 1 saat 30 dakika, fazla süreli çalışmada ise 1 saat 15 dakika olarak belirlenmiştir. Bu sürelerin de sözleşmelerle attırılması mümkündür.

Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde, fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde, her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti hesaplanır. Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen hallerde, parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana

getirilen parça veya iş tutarları, o dönem içinde çalışılmış olan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu şekilde bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek bir saatlik normal ücretin yüzde elli fazlası fazla çalışma ücreti, yüzde yirmibeş fazlası ise fazla sürelerle çalışma ücretidir. İşçinin parça başı ücreti içinde zamsız kısmı ödenmiş olmakla, fazla çalışma ücreti sadece yüzde elli zam miktarına göre belirlenmelidir.

Otel, lokanta, eğlence yerleri gibi işyerlerinde müşterilerin hesap pusulalarında belirli bir yüzde olarak eklenen paraların işverence toplanarak işçilerin katkılarına göre belli bir oranda dağıtımı şeklinde uygulanan ücret sistemine “yüzde usulü ücret” denilmektedir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde fazla çalışma ücreti, 4857 sayılı İş Kanununun 51 inci maddesinde öngörülen yönetmelik hükümlerine göre ödenir. İşveren, yüzde usulü toplanan paraları işyerinde çalışan işçiler arasında, Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre eksiksiz olarak dağıtmak zorundadır. Fazla çalışma yapan işçilerin fazla çalışma saatlerine ait puanları normal çalışma puanlarına eklenir (Yönetmelik m. 4/1.). Yüzdelerden ödenen fazla saatlerde çalışmanın zamsız karşılığı ile zamlı olarak ödenmesi gereken ücret arasındaki fark işverence ödenir. Zira yüzde usulü ödenen ücret içinde fazla çalışmaların zamsız tutarı ödenmiş olmaktadır.

Yapılan bu açıklamalara göre yüzde usulü ya da parça başı ücret ödemesinin öngörüldüğü çalışma biçiminde fazla çalışmalar, saat ücretinin % 150 zamlı miktarına göre değil, sadece % 50 zam nispetine göre hesaplanmalıdır.

Yapılan bu açıklamalara göre yüzde usulü ya da parça başı ücret ödemesinin öngörüldüğü çalışma biçiminde fazla çalışmalar, saat ücretinin % 150 zamlı miktarına göre değil, sadece % 50 zam nispetine göre hesaplanmalıdır.

Fazla çalışmaların uzun bir süre için hesaplanması ve miktarın yüksek çıkması halinde Yargıtay’ca son yıllarda hakkaniyet indirimi yapılması gerektiği istikrarlı uygulama halini almıştır (Yargıtay, 9.HD. 18.7.2008 gün 2007/ 25857 E, 2008/ 20636 K., Yargıtay 9.HD. 28.4.2005 gün 2004/ 24398 E, 2005/ 14779 K. ve Yargıtay 9.HD. 9.12.2004 gün 2004/ 11620 E, 2004/ 27020 K.). Fazla çalışma ücretinden indirimi öngören bir yasal düzenleme olmasa da, bir işçinin günlük normal çalışma süresinin üzerine sürekli olarak fazla çalışma yapması hayatın olağan akışına aykırıdır. Hastalık, mazeret, izin gibi nedenlerle belirtilen şekilde çalışılamayan günlerin olması kaçınılmazdır. Böyle olunca fazla çalışma ücretinden bir indirim yapılması gerçek duruma uygun düşer. Ancak, fazla çalışmanın taktiri delil niteliğindeki tanık anlatımları yerine, yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanması durumunda böyle bir indirime gidilmemektedir.

Fazla çalışmaların uzun bir süre için hesaplanması ve miktarın yüksek çıkması halinde Yargıtay’ca son yıllarda hakkaniyet indirimi yapılması gerektiği istikrarlı uygulama halini almıştır(Yargıtay, 9.HD. 18.7.2008 gün 2007/ 25857 E, 2008/ 20636 K., Yargıtay 9.HD. 28.4.2005 gün 2004/ 24398 E, 2005/ 14779 K. ve Yargıtay 9.HD. 9.12.2004 gün 2004/ 11620 E, 2004/ 27020 K.). Gerçekten bir işçinin uzun süre ve her gün aynı şekilde günlük çalışma süresinin üzerinde fazla çalışma yapması hayatın olağan akışına uygun düşmez. Fazla çalışma ücretinden indirimi öngören bir yasal düzenleme olmasa da, Yargıtay’ın yapılmasını öngördüğü indirimi çalışma süresinden indirim olarak algılamak gerekir. Fazla çalışma ücretinden indirim; takdiri indirim yerine kabul edilen fazla çalışma süresinden indirim olmakla, davacı tarafın kendisini avukat ile temsil ettirmesi durumunda reddedilen kısım için davalı yararına avukatlık ücretine hükmedilmesi gerekir. Ancak, fazla çalışmanın taktiri delil niteliğindeki tanık anlatımları yerine, yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanması durumunda böyle bir indirime gidilmemektedir.

Somut olayda, mahkemece, davacı lehine fazla çalışma ücretine hükmedilmişse de, bilirkişi tarafından yapılan hesaplamada, davacının haftada 9 saat fazla çalışma yaptığının kabul edildiği anlaşılmaktadır. Dosya içeriğindeki tanık beyanları incelendiğinde, davacının haftada 6 saatlik fazla çalışma yaptığı yönünde anlatımda bulundukları görülmektedir. Her ne kadar bilirkişi tarafından yapılan hesaplamada, dosyadaki puantaj kayıtlarına da atıf yapılmışsa da, bu kayıtların, fazla çalışma hesabında dışlanan dönemler olan 01.07.2002 ile

01.07.2004 arasına ilişkin oldukları açıktır. Bu durumda, fazla çalışma olgusu tanık beyanları ile değerlendirildiğinden, değinilen beyanlar gereğince hesaplama yapılıp sonuca gidilmesi gerekirken hatalı bilirkişi raporuna dayalı olarak hüküm kurulması bozmayı gerektirmiştir. Öte yandan hesaplama tamamen tanık beyanlarına dayanmış olmakla fazla çalışma ücretinden indirime gidilmesi gerekirken sadece 63 TL lık hakkaniyet indirimine gidilmesi hatalı olup, bir başka bozma nedenidir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,15.03.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/13706, Karar No: 2012/2267, Tarih: 20.02.2012

**20. Hukuk Dairesi         2011/13706 E.  ,  2012/2267 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki tescil davasının yapılan duruşması sonunda kurulan hükmün Yargıtayca incelenmesi davacı ... vekili tarafından istenilmekle, süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya incelendi, gereği düşünüldü:

K A R A R

Davacı gerçek kişi vekili, Limonlu kasabası'nda sınırlarını dava dilekçesine ekli krokide tapuda kayıtlı olmayan davaya konu yaklaşık 6400 m2 taşınmazın, kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği yoluyla edinme koşullarının müvekkili yararına oluştuğunu iddia ederek Medeni Yasanın 713. maddesi hükmüne göre müvekkili adına tescilini istemiştir. Mahkemece, taşınmazın 6831 sayılı Yasanın 2/B maddesi gereğince Hazine adına orman sınırları dışına çıkarılan yerlerden olması nedeniyle zilyetlik ile kazanılamayacağı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş hüküm davacı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.Dava dilekçesindeki açıklamaya göre dava, Medeni Yasanın 713. maddesi hükmü uyarınca tapusuz olan taşınmazın tesciline ilişkindir.

Çekişmeli taşınmazın bulunduğu yerde 1744 sayılı Yasaya göre 1981 yılında yapılıp kesinleşen orman kadastrosu ve 2. madde uygulaması, daha sonra orman komisyonu tarafından 1987 yılında yapılıp 1988 yılında kesinleşen orman kadastro ve 2/B madde uygulaması tamamlama çalışmaları vardır.Taşınmazın bulunduğu yerde genel arazi kadastrosu işlemi 1962 yılında yapılıp sonuçları ilan edilerek kesinleşmiş ve dava konusu edilen taşınmaz, arazi kadastrosunda “saylık-kayalık” olarak tespit dışı (kadastro harici) bırakılmıştır.İncelenen dosya kapsamına, kararın dayandığı gerekçeye göre, yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddi ile usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı onama harcının temyiz edene yükletilmesine 20.02.2012 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/1760, Karar No: 2015/1054, Tarih: 18.03.2015

**Hukuk Genel Kurulu         2013/1760 E.  ,  2015/1054 K.**

* KİŞİLİK HAKLARINA SALDIRI NEDENİ İLE MANEVİ TAZMİNAT İSTEMİ

* HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU(MÜLGA) (1086) Madde 440

* HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU(MÜLGA) (1086) Madde 441

* HUKUK USULÜ MUHAKEMELERİ KANUNU(MÜLGA) (1086) Madde 442

* TÜRK MEDENİ KANUNU (TMK) (4721) Madde 24

* TÜRK MEDENİ KANUNU (TMK) (4721) Madde 25

* TÜRK MEDENİ KANUNU (TMK) (4721) Madde 26

* TÜRK MEDENİ KANUNU (TMK) (4721) Madde 121

* TÜRK MEDENİ KANUNU (TMK) (4721) Madde 158

* TÜRK MEDENİ KANUNU (TMK) (4721) Madde 174

* BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 47

* BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 49

* BASIN KANUNU (MÜLGA) (5680) Madde 1

* 1982 ANAYASASI (2709) Madde 25

* 1982 ANAYASASI (2709) Madde 26

* TÜRK TİCARET KANUNU (6102) Madde 58

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasındaki “tazminat” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesince davanın reddine dair verilen 14.04.2009 gün ve 2008/106 E., 2009/148 K. sayılı kararın incelenmesi davacı vekilince istenilmesi üzerine, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 07.06.2012 gün ve 2011/8046 E., 2012/10055 K. sayılı ilamı ile önce onanmış, davacı vekilinin karar düzeltme istemi üzerine 4. Hukuk Dairesinin 17.12.2012 gün ve 2012/15524 E., 2012/19415 K sayılı ilamı ile.;

(...Dava, basın yoluyla kişilik haklarına saldırı nedeniyle uğranılan manevi zararın ödetilmesi istemine ilişkindir. Mahkemece istemin reddine karar verilmiş, davacı vekilinin temyizi üzerine karar Dairemizce onanmış, davacı İ.. G..'in vekilinin karar düzeltme istemi üzerine dosya yeniden ele alınıp incelenmiştir.

Davacı,davalı C.. G..nin 18.02.2008 günlü nüshasında, diğer davalı İ.. Y..'ın "CUMHURİYETTEN OKURLARA" başlıklı köşesinde "Medyada Yeni Durum" alt başlığı ile kaleme aldığı yazısında, Ulusal yayın yapan medya sahipleri incelenirken T..Grubunu, "Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı M..G..'in kurduğu şirket Kanal ...'nın yayıncısı" olarak bahsedildiğini, T..Gurubunu kurmadığı gibi, sahibi ya da ortağı olmadığını, ayrıca Kanal ..ile de hiçbir ilişkisi bulunmadığını beyanla uğradığı manevi zararın giderilmesi isteminde bulunmuştur.

Davalılar ise yazıda davacının T..Gurubun kurucusu olduğunun ifade edilmediğini, Kanal.. adlı Televizyon Kanalının kurulmasında, yayın çizgisinde ve programlarında davacı yanın etkin bir rolü olduğu yönünde kamuoyunda yaygın kanaat ve söylenti bulunduğunu savunmuştur.

Yerel mahkeme, dava konusu haberde toplumsal ilgi bulunduğu, haber değeri taşıdığı, davalı dışındaki diğer basın yayın şirketlerince de haber konusu edildiği, davalının yapmış olduğu haber tümü ile doğru olmasa da gazetecinin maddi gerçeği ortaya çıkarma ve araştırma yükümlülüğünün bulunmadığını belirterek anılan gerekçelerle davanın reddine karar vermiştir.

Yerel mahkeme, dava konusu haberde toplumsal ilgi bulunduğu, haber değeri taşıdığı, davalı dışındaki diğer basın yayın şirketlerince de haber konusu edildiği, davalının yapmış olduğu haber tümü ile doğru olmasa da gazetecinin maddi gerçeği ortaya çıkarma ve araştırma yükümlülüğünün bulunmadığını belirterek anılan gerekçelerle davanın reddine karar vermiştir.

Dava dosyası kapsamında bulunan Ticaret Sicil Memurluğu ile Radyo Televizyon Üst Kurulu yazılarından T..l Dayanıklı Tüketim Malları Tic. AŞ. ve Kanal .. Televizyonu ortakları (pay sahipleri) arasında davacının yer almadığı anlaşılmıştır.

Hal böyle olunca, yazının gerçeği yansıtmadığı gibi, haberin Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı olan davacının siyasi hayatına olumsuz etki edeceği, kamuoyunun ve seçmenin kuşkuyla yaklaşmasına, farklı algılamasına yol açacağı kuşkusuzdur. Mahkemenin görünür gerçeklik ve yazarın gerçeği ortaya çıkarma vazifesi olmadığı gerekçeleri ise hadisenin niteliğine ve gelişimine göre dayanaksızdır. Şu durumda yazı gerçeğe ve hukuka aykırıdır. Bu nedenlerle yerel mahkemece davanın tümden reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir. Kararın bu nedenle bozulması gerekirken onandığı anlaşıldığından, davacı İ.. G.. vekilinin karar düzeltme istemi HUMK’nun 440-442. maddeleri uyarınca kabul edilmeli ve Dairemizin onama kararı kaldırılmalıdır...)

gerekçesiyle oyçokluğuyla bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

TEMYİZ EDEN : Davacı vekili.

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, kişilik haklarına saldırı nedenine dayalı manevi tazminat istemine ilişkindir.

Yerel Mahkemece, davanın reddine dair verilen hüküm, Özel Dairece önce onanmış, davacı vekilinin karar düzeltme istemi üzerine yukarıda başlık bölümünde yer alan gerekçe ile bozulmuştur.

Direnme kararı, davacı vekilince temyiz edilmiştir.

Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık: C.. G..’nin 18.02.2008 tarihli nüshasında “Medyada Yeni Durum” başlığı altında yayımlanan haberin davacının kişilik haklarına saldırı oluşturup oluşturmadığı noktasındadır.

Uyuşmazlığın çözümü açısından, öncelikle, konuyla ilgili yasal düzenlemelerin irdelenmesinde yarar vardır.

Manevi zarar, kişilik değerlerinde oluşan objektif eksilmedir. Duyulan acı, çekilen ızdırap manevi zarar değil, onun görüntüsü olarak ortaya çıkabilir. Acı ve elemin manevi zarar olarak nitelendirilmesi sonucu, tüzel kişileri ve bilinçsizleri; öte yandan, acılarını içlerinde gizleyenleri tazminat isteme haklarından yoksun bırakmamak için yasalar, manevi tazminat verilebilecek bazı olguları özel olarak düzenlemiştir.

Manevi zarar, kişilik değerlerinde oluşan objektif eksilmedir. Duyulan acı, çekilen ızdırap manevi zarar değil, onun görüntüsü olarak ortaya çıkabilir. Acı ve elemin manevi zarar olarak nitelendirilmesi sonucu, tüzel kişileri ve bilinçsizleri; öte yandan, acılarını içlerinde gizleyenleri tazminat isteme haklarından yoksun bırakmamak için yasalar, manevi tazminat verilebilecek bazı olguları özel olarak düzenlemiştir.

Bunlar, kişilik değerlerinin zedelenmesi (TMK m.24), isme saldırı (TMK m.26), nişan bozulması (TMK m.121), evlenmenin butlanı (TMK m.158/2), boşanma (TMK m.174/2) bedensel zarar ve ölüme neden olma (Mülga 818 sayılı BK m.47) durumlarından biri ile kişilik haklarının zedelenmesi (BK m.49) olarak sıralanabilir.

TMK’nun 24. maddesi ile mülga 818 sayılı BK’nun 49. maddesi diğer yasal düzenlemelere nazaran daha kapsamlıdır.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK)'nun 24. maddesinde;

“Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hakimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir.

Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar yada kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır.”

Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu (BK)'nun 49. maddesinde de;

“Şahsiyet hakkı hukuka aykırı bir şekilde tecavüze uğrayan kişi, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat namıyla bir miktar para ödenmesini dava edebilir.

Hakim, manevi tazminatın miktarını tayin ederken, tarafların sıfatını, işgal ettikleri makamı ve diğer sosyal ve ekonomik durumlarını da dikkate alır.

Hakim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir tazmin sureti ikame veya ilave edebileceği gibi tecavüzü kınayan bir karar vermekle yetinebilir ve bu kararın basın yolu ile ilanına da hükmedebilir.”

hükümleri yer almaktadır.

TMK’nun 24. ve BK’nun 49. maddesinde belirlenen kişisel çıkarlar, kişilik haklarıdır. Kişilik hakları ise, kişisel varlıkların korunmasıyla ilgilidir. Kişisel varlıklar, bedensel ve ruhsal tamlık ve yaşam ile nesep gibi insanın, insan olmasından güç alan varlıklar ya da kişinin adı, onuru ve sır alanı gibi dolaylı varlıklar olarak iki kesimlidir.

Görüldüğü üzere, BK'nun 49. maddesi gereğince kişisel hakları zarara uğrayanların manevi tazminat isteme hakları vardır.

Bu genel açıklamalardan sonra uluslararası metinlerde ifade özgürlüğünün nasıl yer aldığının incelenmesinde yarar bulunmaktadır.

Hemen belirtmek gerekir ki, 1982 Anayasası’nın 90. maddesinin son fıkrası; “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.” hükmünü içermektedir.