muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2023/777, Karar No: 2023/7391, Tarih: 14.12.2023

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, bono nedeniyle borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 ... maddeleri.

3. Değerlendirme

1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 ... maddesinde yer ... sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Davalılar vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edenlere yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

14.12.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/3095, Karar No: 2012/8966, Tarih: 11.10.2012

**8. Hukuk Dairesi         2012/3095 E.  ,  2012/8966 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

DAVA TÜRÜ : Tescil

... ile Hazine ve Akyamaç Köyü Tüzel Kişiliği aralarındaki tescil davasının kısmen kabulüne ve kısmen reddine dair Siirt Asliye Hukuk Mahkemesinden verilen 20.12.2011 gün ve 181/1324 sayılı hükmün Yargıtay'ca incelenmesi davalı ... vekili tarafından süresinde istenilmiş olmakla dosya incelendi gereği düşünüldü:

KARAR

Davacı vekili, imar-ihya ve kazanmayı sağlayan eklemeli zilyetlik hukuki nedenlerine dayanarak mevkii ve sınırları dava dilekçesinde gösterilen tapusuz taşınmazın vekil edeni adına tapuya tesciline karar verilmesini istemiştir.

Davalı ... vekili, davanın reddini savunmuştur. Diğer davalı ... Köyü temsilcisi, dava konusu taşınmazın davacının zilyetliğinde bulunduğunu belirterek davaya itirazının olmadığını bildirmiştir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne, 23.11.2011 tarihli krokide A harfi ile gösterilen 21442,75 m2, D harfi ile gösterilen 18340,89 m2 ve F harfi ile gösterilen 1189,93 m2 yüzölçümündeki taşınmazların davacı adına tesciline, B, C ve F (E olmalı) harfleri ile gösterilen yerlerin ise taşlık kayalık yerlerden olup ziraata elverişli olmadığından reddine karar verilmiştir.

Hükmün kabule ilişki bölümü, süresinde davalı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Uyuşmazlık konusu taşınmaz: 1983 yılında yapılan tapulama çalışmasında yürürlükte bulunan 766 sayılı Tapulama Kanunu’na göre "taşlık-kayalık" ve tarımsal amaçla kullanılan yerlerden olmadığından tespit dışı bırakılmıştır. Mahkemece, ziraat bilirkişisinin tarım arazisi olduğunu bildirdiği, orman mühendisinin orman sayılmayan alanlardan olduğunu saptadığı, yerel bilirkişi ve tanıkların davacı ve babasının eklemeli 20 yılı aşkın süreli zilyetliğini açıkladığı gerekçeleriyle yazılı şekilde karar verilmişse de; yapılan araştırma ve inceleme hüküm vermeye yeterli görülmemiştir. Şöyle ki; dosyaya getirtilip mahkeme kasasında saklanan 1984 tarihli hava fotoğrafına göre orman sayılan alanlardan olmadığı orman mühendisi tarafından bildirilmişse de çekim tarihindeki niteliği belirlenmediği gibi konusunun uzmanı olan harita mühendisine üç boyutlu uygulama yaptırılmamıştır. Diğer yandan, dava konusu yere ait olduğu bildirilen fotoğraflar mevcut ise de onaylanmamıştır.

Böyle bir yerin emek ve masraf sarfı suretiyle imar-ihya işlemlerinin tamamlanarak tarıma elverişli hale getirilmesini müteakip, kazanmayı sağlayacak zilyetlik süresinin geçmesi suretiyle 3402 sayılı Kadastro Kanununun 14 ve 17. maddeleri hükümlerine göre kazanılması mümkündür.

Böyle bir yerin emek ve masraf sarfı suretiyle imar-ihya işlemlerinin tamamlanarak tarıma elverişli hale getirilmesini müteakip, kazanmayı sağlayacak zilyetlik süresinin geçmesi suretiyle 3402 sayılı Kadastro Kanununun 14 ve 17. maddeleri hükümlerine göre kazanılması mümkündür.

Bir arazinin kullanım süresi ile niteliğinin ve üzerindeki imar-ihya işlemlerinin tamamlandığı tarihin en iyi belirlenme yöntemi hava fotoğraflarıdır. Bu konuda sağlıklı bir yargıya ulaşmak için hava fotoğrafındaki yerin duraksamaya yer vermeyecek şekilde belirlenmesi ve fotoğraf üzerine işaretletilmesi gerekir. Mahkeme kasasında muhafaza edilen 1984 yılına ait hava fotoğrafının stereoskopla incelenmesi gerekir. Stereoskopik çift hava fotoğrafı, bir stereoskop altında incelendiğinde arazinin üç boyutlu görülmesi, taşınmazın çekim tarihindeki sınırlarının ve niteliğinin belirlenebilmesi, bu yolla ekilemeyen bakir alanların net bir biçimde tespitinin yapılabilmesi mümkündür. Mahkemece, uyuşmazlığın çözüme kavuşturulabilmesi için hava fotoğrafından gereği gibi yararlanılmamıştır.

Hal böyle olunca, mahkemece yapılacak iş; yerel ve teknik fen bilirkişiler ile jeodezi veya fotogrametri uzmanı harita mühendisinden oluşacak uzman bilirkişi kurulu aracılığıyla yeniden yapılacak keşifte, stereoskopik çift hava fotoğrafının stereoskop aletiyle yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda inceleme yaptırılarak; çekişme konusu taşınmaz hava fotoğrafında gösterilmeli, bu yerin önceki ve şimdiki niteliğinin, imar-ihyaya en erken ne zaman başlanıldığının ve tamamlandığının, arazinin ekonomik amacına uygun olarak tarım arazisi niteliğiyle zilyetliğine ne zaman başlanıldığının belirlenmesine çalışılması gerekir. Tanık ve yerel bilirkişi ifadeleri de bilimsel esaslara ve maddi bulgulara dayanılarak hazırlanan söz konusu bilirkişi raporuyla denetlenmelidir. Bundan ayrı, taşınmazın şu an ki durumunun tespiti bakımından değişik açılardan fotoğrafları çektirilerek, mahkeme hakimi tarafından onaylandıktan sonra dosya kapsamına alınmalı, iddia ve savunma çerçevesinde toplanan diğer tüm deliller birlikte tartışılıp değerlendirilerek 3402 sayılı Kadastro Kanununun 14.maddesinde belirtilen miktar sınırlamaları da göz önünde bulundurularak, sonucuna göre bir karar verilmelidir. Eksik incelemeyle karar verilemez.

Her ne kadar, 23.11.2011 tarihli krokide F harfi ile gösterilen 1189,93 m2'lik bölüm hakkında hükmün birinci fıkrasında kabul, ikinci fıkrasında ise ret kararı verilmişse de; gerekçede yapılan açıklamalara göre, gerçekte reddedilen taşınmaz bölümün aynı tarihli krokide E harfi ile gösterilen 2659,26 m2 yüzölçümlü taşınmaz olduğu anlaşıldığından, maddi hata niteliğinde kabul edilen bu yanlışlığın mahallinde düzeltilmesi mümkün olduğundan ayrıca bozma nedeni yapılmamıştır.

Her ne kadar, 23.11.2011 tarihli krokide F harfi ile gösterilen 1189,93 m2'lik bölüm hakkında hükmün birinci fıkrasında kabul, ikinci fıkrasında ise ret kararı verilmişse de; gerekçede yapılan açıklamalara göre, gerçekte reddedilen taşınmaz bölümün aynı tarihli krokide E harfi ile gösterilen 2659,26 m2 yüzölçümlü taşınmaz olduğu anlaşıldığından, maddi hata niteliğinde kabul edilen bu yanlışlığın mahallinde düzeltilmesi mümkün olduğundan ayrıca bozma nedeni yapılmamıştır.

Yukarıda açıklanan gerekçeler nedeniyle davalı ... vekilinin yerinde görülen temyiz itirazlarının kabulüyle, hükmün eksik araştırma ve incelemeye dayalı kabule ilişkin bölümünün 6100 sayılı HMK’nun geçici 3.maddesi yollamasıyla uygulanacak olan 1086 sayılı HUMK’nun 428.maddesi uyarınca BOZULMASINA ve taraflarca HUMK.nun 388/4. (HMK m.297/ç) ve HUMK.nun 440/I maddeleri gereğince Yargıtay Daire ilamının tebliğinden itibaren ilama karşı 15 gün içinde karar düzeltme isteğinde bulunulabileceğine 11.10.2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi
Yargıtay — Esas No: 2015/16218, Karar No: 2016/7614, Tarih: 27.04.2016

**19. Hukuk Dairesi         2015/16218 E.  ,  2016/7614 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

Taraflar arasındaki menfi tespit davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün davalı vekilince duruşmalı, davacı vekilince duruşmasız olarak temyiz edilmesi üzerine ilgililere çağrı kağıdı gönderilmişti. Belli günde davalı vek. Av. ...gelmiş, diğer taraftan kimse gelmemiş olduğundan onun yokluğunda duruşmaya başlanarak hazır bulunan avukatın sözlü açıklamaları dinlenildikten

ve temyiz dilekçelerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

-KARAR-

Davacı vekili, müvekkilinin sahibi olduğu taşınmaz üzerinde dava dışı oğlunun davalı bankadan kullandığı kredi borcunun teminatını oluşturmak üzere 150.000,00 TL limitli ipotek tesis ettirdiğini, davalı bankaca ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla başlatılan takip sırasında taşınmazın satılarak müvekkilinin sorumluluğu sona erdiği halde rehin açığı belgesi alınarak davalı yanca müvekkili aleyhine takip başlatıldığını belirterek rehin açığı belgesi ve bu belgeye dayanılarak girişilen takip nedeniyle müvekkilinin borçlu bulunmadığının tesbitini ve % 20 oranında tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, ipotek limiti 150.000,00 TL olup ipoteğe konu taşınmazın 40.000,00 TL bedelle satılması sonucu 110.000,00 TL tutarında davacının sorumluluğu sürmekte ise de, rehin açığı belgesine dayalı olarak başlatılan icra takibinde harç yatırılmaması nedeniyle davacı borçluya ödeme emri gönderilmediğini, davacı hakkında icra işlemlerine devam edilmediğini, böylece davanın konusuz kaldığını bildirerek, reddini savunmuştur.

Mahkemece, davacı yanca davalı yararına 150.000,00 TL limitle adına kayıtlı taşınmaz üzerinde ipotek tesis olunduğu, ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla girişilen takip kapsamında taşınmazın 40.000,00 TL'ye satılması sonucu davacının sorumlu bulunduğu, 110.000,00 TL üzerinden rehin açığı belgesi düzenlenmesi gerekirken 217.034,42 TL miktarında rehin açığı belgesi düzenlenerek bu meblağ üzerinden davaya konu icra takibi yapılmasının doğru olmadığı, neticeten davacının 110.000,00 TL dışında bir sorumluluğu bulunmadığı gibi, bu meblağın üzerinde takip başlatan davalının kötüniyetli olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, davaya konu takip nedeniyle davacının davalıya 110.000,00 TL dışında ve üstünde borçlu olmadığının tesbitine, kabul edilen 107.034,42 TL'nin % 20'si oranındaki kötüniyet tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmiş, hüküm taraf vekillerince temyiz edilmiştir.

1- Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davacı vekilinin tüm, davalı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan öteki temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

1- Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davacı vekilinin tüm, davalı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan öteki temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.

2- İcra Müdürlüğünce düzenlenerek davalıya verilen rehin açığı belgesine dayanarak icra takibi başlatan davalının takibinde haksız ve kötüniyetli olduğu kanıtlanamadığı halde davalı aleyhine yazılı şekilde kötüniyet tazminatına hükmedilmesinde isabet görülmemiştir.

SONUÇ : Yukarıda (1) nolu bentte açıklanan nedenlerle davacının tüm, davalının diğer temyiz itirazlarının reddine, (2) nolu bentte açıklanan nedenlerle hükmün davalı yararına BOZULMASINA, vekili Yargıtay duruşmasında hazır bulunan davalı yararına takdir edilen 1.350,00.-TL. duruşma vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya ödenmesine, peşin harçların istek halinde iadesine, 27/04/2016 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/9193, Karar No: 2021/13021, Tarih: 11.11.2021

**5. Hukuk Dairesi         2021/9193 E.  ,  2021/13021 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Sulh Hukuk Mahkemesi

...

Kısıtlı adayı hakkında vesayet hukukuna ilişkin olarak açılan davada Burhaniye Sulh Hukuk ve Kırşehir Sulh Hukuk Mahkemelerince ayrı ayrı yetkisizlik kararı verilmesi nedeni ile dosyada son karar Bölge Adliye Mahkemelerinin faaliyete geçmesinden sonra verilmiş ise de iki farklı Bölge Adliye Mahkemesinin yargı çevresinde kalan mahkemelerce karşılıklı olarak yetkisizlik kararı verildiğinden ve 5235 sayılı Kanun'un 36/3. maddesi gereğince Bölge Adliye Mahkemeleri hukuk dairelerinin görevi yargı çevresi içerisinde bulunan adlî yargı ilk derece hukuk mahkemeleri arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarını çözmek olduğundan yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki tüm belgeler incelendi, gereği düşünüldü:

-KARAR-

Dava, 4721 sayılı TMK'nın 405. maddesi uyarınca vasi atanmasına ilişkindir.

Burhaniye Sulh Hukuk Mahkemesi'nce kısıtlı adayının 18.11.2019 tarihinden itibaren Kırşehir Engelsiz Yaşam Bakım Rehabilitasyon Aile Danışma Merkezinde kaldığı gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmiştir.

Kırşehir Sulh Hukuk Mahkemesi'nce kısıtlı adayının mernis adresinin ... olduğu gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmiştir.

Türk Medenî Kanunu'nun 411. maddesine göre, “Vesayet işlerinde yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir.” Aynı Kanun'un 19/1. maddesi uyarınca “Yerleşim yeri bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir.” Yine aynı Kanun'un 22. maddesi uyarınca "Bir öğretim kurumuna devam etmek için bir yerde bulunma ya da eğitim, sağlık, bakım veya ceza kurumuna konulma, yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmaz.”

Her ne kadar TMK’nın 22. maddesinde bakım kurumuna konulmanın yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmayacağı düzenlenmişse de; dava tarihi itibarıyla kısıtlı adayının bakım ve gözetiminin sürekli olarak bakımevinde gerçekleştirildiği ve dolayısıyla bakımevinde sürekli yerleşmek amacıyla bulunduğu anlaşıldığından uyuşmazlığın Kırşehir Sulh Hukuk Mahkemesi'nde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.

Yukarıda açıklanan nedenlerle; 6100 sayılı HMK’nın 21 ve 22. maddeleri ile 5235 sayılı Kanun'un 36/3. maddesi gereğince Kırşehir Sulh Hukuk Mahkemesi'nin YARGI YERİ OLARAK BELİRLENMESİNE, 11/11/2021 gününde oybirliğiyle karar verildi.

...
Yargıtay — Esas No: 2016/13162, Karar No: 2019/12144, Tarih: 29.05.2019

**22. Hukuk Dairesi         2016/13162 E.  ,  2019/12144 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

DAVA TÜRÜ : ALACAK

Dairemize gönderilen dava dosyası içeriğinin incelenmesinden;

UYAP sisteminde bir başka dosya içinde tarandığı görülmekle birlikte bilirkişi kök raporu aslının, (bilirkişi raporunda bahsedilen) davaya konu dönemlere ilişkin toplu iş sözleşmelerinin-vardiya nöbet çizelgelerinin-süt verme tutanakları ve çizelgelerinin dosya kapsamında mevcut olmadığı anlaşılmaktadır.

Diğer taraftan, davalı tarafça temyiz isteminde süresi içinde ıslaha karşı zamanaşımı def’ini içeren dilekçe ibraz edildiği belirtilmekte olup söz konusu dilekçeye dosya içeriğinde ve UYAP sisteminde rastlanılamamıştır.

Anılan sebeplerle;

Yukarıdaki paragraflarda açıklanan hususlara dikkat edilmek ve birleştirme veya tefrik işlemleri sebebiyle başka bir dava dosyası içeriğinde kalması hususu da göz önünde bulundurulmak suretiyle söz konusu evrakların akibetlerinin araştırılarak dosyaya eklenmelerinden sonra tekrar Dairemize gönderilmesi için dosyanın Mahkemesine GERİ ÇEVRİLMESİNE, 29.05.2019 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2008/15367, Karar No: 2010/520, Tarih: 25.01.2010

**4. Ceza Dairesi         2008/15367 E.  ,  2010/520 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Pendik Asliye 4.Ceza Mahkemesi

SUÇ(LAR) : Mühür bozma

HÜKÜM(LER) : Hükümlülük

TEBLİĞNAMEDEKİ İSTEK: Ret

Yerel Mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle, başvurunun nitelik, ceza türü, süresi ve suç tarihine göre dosya görüşüldü:

Kararda öngörülen cezanın nitelik ve niceliğine göre hükmün temyiz edilemez olduğu,

Anlaşıldığından, 5320 sayılı Yasanın 8/1 ve 1412 sayılı CYY.nın 317.maddesi uyarınca sanık ... müdafii ile Üst Cumhuriyet Savcısının tebliğnameye uygun olarak, TEMYİZ İSTEĞİNİN REDDİNE, 25.01.2010 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/36165, Karar No: 2015/15101, Tarih: 27.04.2015

**9. Hukuk Dairesi         2014/36165 E.  ,  2015/15101 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : İŞ MAHKEMESİ

DAVA : Davacı, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ile fazla mesai ücreti alacağının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Hüküm süresi içinde taraflar avukatlarınca temyiz edilmiş, davacı avukatı tarafından duruşma talep edilmiş ise de; HUMK.nun 438.maddesi gereğince duruşma isteğinin miktardan reddine ve incelemenin evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten sonra Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor sunuldu, dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili davacı işçinin iş akdinin işveren tarafından haksız ve bildirimsiz olarak feshedildiğini, fazla çalışmasına rağmen fazla çalışma ücretlerinin ödenmediğini iddia ederek kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve fazla çalışma ücret alacaklarının davalıdan tahsilini talep etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı işçinin iş akdinin feshedilmediğini, ihaleyi alan şirkette çalışmasına ara vermeden devam ettiğini, kıdem ve ihbar tazminatlarına hak kazanamayacağını, 24 saat çalışıp 72 saat dinlendiği için fazla çalışması olmadığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, davacı işçinin yeni alt işverende çalışmasına devam ettiği, iş akdinin feshedilmediği gerekçesi ile kıdem ve ihbar tazminatı istemlerinin reddine, fazla çalışma ücret isteminin kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı taraflar yasal süresi içerisinde temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1- Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre tarafların aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Fazla çalışma ücretlerinin hesabı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır.

4857 sayılı İş Kanununun 63 üncü maddesinde çalışma süresi haftada en çok 45 saat olarak belirtilmiştir. Ancak tarafların anlaşması ile bu normal çalışma süresinin, haftanın çalışılan günlerine günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabileceği ilkesi benimsenmiştir. Yasanın 41 inci maddesine göre fazla çalışma, kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmalar olup, 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile bazı haftalarda toplam 45 saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Dairemizin yerleşik uygulamasına göre, bir işçinin günde en fazla fiilen 14 saat çalışabileceğinin kabulü gerekir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen Dairemizin yerleşik uygulamasına göre, bir işçinin günde en fazla fiilen 14 saat çalışabileceğinin kabulü gerekir.

4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli fazlasıdır. İşçiye fazla çalışma yaptığı saatler için normal çalışma ücreti ödenmişse, sadece kalan yüzde elli kısmı ödenir.

Kanunda öngörülen yüzde elli fazlasıyla ödeme kuralı nispi emredici niteliktedir. Tarafların sözleşmeyle bunun altında bir oran belirlemeleri mümkün değilse de, daha yüksek bir oran tespiti olanaklıdır.

Fazla çalışma ücretinin son ücrete göre hesaplanması doğru olmayıp, ait olduğu dönem ücretiyle hesaplanması gerekir. Yargıtay kararları da bu yöndedir (Yargıtay 9.HD. 16.2.2006 gün 2006/20318 E, 2006/3820 K.). Bu durumda fazla çalışma ücretlerinin hesabı için işçinin son ücretinin bilinmesi yeterli olmaz. İstek konusu dönemler açısından da ücret miktarlarının tespit edilmesi gerekir. İşçinin geçmiş dönemlere ait ücretinin belirlenememesi halinde, bilinen ücretin asgari ücrete oranı yapılarak buna göre tespiti gerekir. Ancak işçinin işyerinde çalıştığı süre içinde terfi ederek çeşitli unvanlar alması veya son dönemlerde toplu iş sözleşmesinden yararlanılması gibi durumlarda, meslek kuruluşundan bilinmeyen dönemler için ücret araştırması yapılmalı ve dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirmeye tabi tutularak bir karar verilmelidir.

İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık kırbeş saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak kırkbeş saate kadar olan çalışmaları “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır (İş Kanunu, Md. 41/3). Bu şekilde fazla saatlerde çalışma halinde ücret, normal çalışma saat ücretinin yüzde yirmibeş fazlasıdır.

4857 sayılı Yasanın 41 inci maddesinin dördüncü fıkrası, işçiye isterse ücreti yerine serbest zaman kullanma hakkı tanımıştır. Bu süre, fazla çalışma için her saat karşılığı bir saat otuz dakika, fazla süreli çalışmada ise bir saat onbeş dakika olarak belirlenmiştir. Bu sürelerin de sözleşmelerle attırılması mümkündür.

4857 sayılı Yasanın 41 inci maddesinin dördüncü fıkrası, işçiye isterse ücreti yerine serbest zaman kullanma hakkı tanımıştır. Bu süre, fazla çalışma için her saat karşılığı bir saat otuz dakika, fazla süreli çalışmada ise bir saat onbeş dakika olarak belirlenmiştir. Bu sürelerin de sözleşmelerle attırılması mümkündür.

Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde, fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde, her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti hesaplanır. Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen durumlarda, parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları, o dönem içinde çalışılmış olan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu şekilde bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek bir saatlik normal ücretin yüzde elli fazlası fazla çalışma ücreti, yüzde yirmibeş fazlası ise fazla sürelerle çalışma ücretidir. İşçinin parça başı ücreti içinde zamsız kısmı ödenmiş olmakla, fazla çalışma ücreti sadece yüzde elli zam miktarına göre belirlenmelidir.

Otel, lokanta, eğlence yerleri gibi işyerlerinde müşterilerin hesap pusulalarına belirli bir yüzde olarak eklenen paraların, işverence toplanarak işçilerin katkılarına göre belli bir oranda dağıtımı şeklinde uygulanan ücret sistemine “yüzde usulü ücret” denilmektedir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde fazla çalışma ücreti, 4857 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde öngörülen yönetmelik hükümlerine göre ödenir. İşveren, yüzde usulü toplanan paraları işyerinde çalışan işçiler arasında, Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre eksiksiz olarak dağıtmak zorundadır. Fazla çalışma yapan işçilerin fazla çalışma saatlerine ait puanları normal çalışma puanlarına eklenir (Yönetmelik Md. 4/1.). Yüzdelerden ödenen fazla saatlerde, çalışmanın zamsız karşılığı ile zamlı olarak ödenmesi gereken ücret arasındaki fark ödenir. Zira yüzde usulü ödenen ücret içinde fazla çalışmaların zamsız tutarı ödenmiş olmaktadır. Yapılan bu açıklamalara göre; yüzde usulü ya da parça başı ücret ödemesinin öngörüldüğü çalışma biçiminde fazla çalışmalar, saat ücretinin % 150 zamlı miktarına göre değil, sadece % 50 zam nispetine göre hesaplanmalıdır.

Hasılata bağlı günlük yevmiyeli olarak çalışan işçilerin yevmiyelerinin miktarı günlük çalışma süresine bağlı olup, ne kadar çok çalışırsa yevmiye artacağından çalışılan tüm saatlerin normal ücreti yevmiye içerisinde alındığından fazla çalışma ücretinin zamsız tutarının yevmiyenin içinde ödendiği kabul edilerek fazla çalışma ücretinin sadece %50 zamlı kısmı hesaplanıp hüküm altına alınmalıdır.