muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2019/612, Karar No: 2022/341, Tarih: 11.05.2022

Kişinin eyleminin, bir suça katılma aşamasına ulaşıp ulaşmadığı, ulaşmış ise suça katılma düzeyinin belirlenmesi için, eylemin bir aşamasındaki durumun değil, eylemin yapılması için verilen kararın, bu kararın icra ediliş biçiminin, olay öncesi, sırası ve sonraki davranışların da dikkate alınıp, tüm delillerin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Zira müşterek faillikte aranan en önemli unsurlardan birisi, kişinin suçun işlenişi sırasında fiil üzerinde ortak hâkimiyetinin bulunmasıdır.

Müşterek faillik, suçun birden fazla suç ortağı tarafından "birlikte suç işleme kararına bağlı olarak" ve "fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurulmak suretiyle" müştereken gerçekleştirilmesidir. Müşterek faillikte, birlikte suç işleme kararının yanı sıra fiil üzerinde ortak hâkimiyet kurulduğu için, her bir suç ortağı "fail" statüsündedir. Müşterek faillerin hareketleri bir bütün olarak adeta tek kişinin fiili gibi değerlendirilir (Hamide Zafer, Ceza Hukuku Genel Hükümler, Beta Yayınları, Kasım 2013, .... 440). Bu nedenle müşterek faillerin her biri kanunda o suç için öngörülmüş temel ceza ile cezalandırılmalı, ancak bu ifadeden müşterek faillerin mutlaka aynı miktarda ceza ile cezalandırılmalarının zorunlu olduğu şeklinde bir sonuç da çıkarılmamalıdır. Kusurun ağırlığı, amaç ve saik gibi faile göre farklılık gösteren kriterlere dayanılarak her bir fail yönünden temel cezanın farklı şekilde belirlenmesi mümkün ise de, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı gibi her fail için geçerli ortak kriterlere dayanılarak temel cezanın farklı şekilde belirlenmesinin eşitlik ilkesine aykırı olacağı ve ayrıca çelişkiye neden olacağı açıktır.

Bu açıklamalar ışığında uyuşmazlık konusu değerlendirildiğinde;

Mağdure... ile hakkındaki soruşturma ve yargılama ayrı yürütülen inceleme dışı sanık ...’in suç tarihinden önce yaklaşık 5 yıldır devam eden bir duygusal arkadaşlıklarının bulunduğu, olay günü sabah saatlerinde... ile buluşan ...’in...’ün çantasında üzerinde bir telefon numarası ile "Aşkım" ibaresi yazılı kağıt parçası bulduğu, Nurgül’den ayrıldıktan sonra bu telefon numarasının kime ait olduğunu öğrenmek maksadıyla söz konusu numaraya kendini... olarak tanıtarak buluşmak istediğini belirten mesajlar gönderdiği, telefon numarasını kullanan katılan mağdur ...’ın da... ile buluşacağı düşüncesiyle yanında sınıf arkadaşı olan diğer mağdur ... da olduğu hâlde parka gittiği, parkta... ile ...’ı gören ...’in, yanlarına yaklaşarak ...’ın kim olduğunu sorduğu, ...’ın kendini tanıtması üzerine ...’in bu defa...’le aralarındaki ilişkiyi sorguladığı, gerek ... gerek...’un ... ile... arasında yanlış anlaşılmaya neden olabilecek bir ilişkinin bulunmadığını, yalnızca sınıf arkadaşı olduklarını anlatmalarına rağmen bu beyanlara itibar etmeyen ...’in yüzleştirme yapmak maksadıyla...’ü telefonla arayarak bulundukları parka davet ettiği, kısa bir süre sonra parka gelen...’ün de ... ile yalnızca sınıf arkadaşı olduklarını bildirdiği, o esnada ...’in hakkındaki soruşturma ve yargılama ayrı yürütülen inceleme dışı sanık...i telefonla arayarak babasının arabasının...te olduğunu öğrendikten sonra...i de parka çağırdığı, ...’in de suça sürüklenen çocuk ... ile birlikte parka gittiği, burada ..., ... ve...’ın önce ...’ı rızasına aykırı olarak kollarından tutmak ve kafasına bastırmak suretiyle aracın arka koltuğuna bindirdikleri, devamında ...’in olay yerinden ayrılmasını söylediği...’un, araca yaklaşarak plakayı almak istediği sırada ...’in...’un kolundan tutarak araca binmesini söylediği, Yusuf’un binmek istemediğini, daha önce gidebileceğini söylediğini hatırlatması üzerine ...’in "Yok. Sen de geleceksin." diyerek...’u zorla aracın arka koltuğuna bindirdiği, sonrasında da... ile ...’in arka koltuğa oturdukları, ...’in aracı kullandığı, Furkan’ın ise onun yanındaki ön koltuğa oturduğu, Sugözü olarak bilinen mevkiye geldiklerinde aracı hiçkimsenin olmadığı boş bir arazide durdurdukları, araçtan inen ...’in "Gel bakalım." diyerek kolundan tuttuğu ...’ı aracın dışına çıkardığı, araçtan biraz uzaklaştırdıktan sonra orada tekme ve yumruklarla vurmak, kafa atmak suretiyle ...’ın basit tıbbi müdahale ile giderilebilir nitelikte yaralanmasına neden olduğu, akabinde aracın içinde bulunan...’un yanına giden ...’in "Ne bakıyorsun?" diyerek...’un yüzüne bir ... attığı, "Defolun gidin." biçimindeki sözler üzerine ... ile...’un koşarak olay yerinden uzaklaştıkları, yol üzerinde bir kamyonu durdurarak bu kamyona bindikleri ve bu şekilde şehir merkezine döndükleri, Nurgül’ün ise ..., ... ve...’la beraber araca tekrar bindiği ve parkın yakınında araçtan inerek evine döndüğü, yaşadıklarını ailesiyle paylaşan ..

...’un yanına giden ...’in "Ne bakıyorsun?" diyerek...’un yüzüne bir ... attığı, "Defolun gidin." biçimindeki sözler üzerine ... ile...’un koşarak olay yerinden uzaklaştıkları, yol üzerinde bir kamyonu durdurarak bu kamyona bindikleri ve bu şekilde şehir merkezine döndükleri, Nurgül’ün ise ..., ... ve...’la beraber araca tekrar bindiği ve parkın yakınında araçtan inerek evine döndüğü, yaşadıklarını ailesiyle paylaşan ...’ın babasıyla birlikte adli makamlara müracaat etmesi üzerine intikalin gerçekleştiği anlaşılan dosyada;

Mağdure...’ün Kollukta alınan beyanında böyle bir olayın yaşanmadığını, kendisinin de herhangi bir şekilde karışmadığını anlatmasına rağmen Mahkemede; Kollukta ifadesinin alınması sırasında yanında bulunan babasından korkarak o şekilde ifade verdiğini, esasen hakkındaki soruşturma ve yargılama ayrı yürütülen inceleme dışı sanık ...’in olay günü kendisini katılan mağdur ... ile yüzleştirmek istediğini, bu sebeple parka gittiğinde ...’in yanında ... ile diğer mağdur ...’un olduğunu ve hep beraber bankta oturduklarını gördüğünü, ...’la aralarında bir gönül ilişkisi olmadığını ...’e söylediğini, devamında araçla hakkındaki soruşturma ve yargılama ayrı yürütülen inceleme dışı diğer sanık...ile suça sürüklenen çocuk ...’ın geldiklerini, ...’in arabaya binmelerini söylemesi üzerine araca bindiklerini, o esnada herhangi bir çekiştirme ya da zorlama yaşanmadığını, araca binmesi konusunda tehdit de edilmediğini, gittikleri yerde araçtan inen ... ile ... arasında bir kavga başladığını, daha sonra araca dönen ...’in...’a da araçtan inmesini söylediğini, ...ile ...’ın olay yerinden ayrıldıklarını, ..., ... ve...’ın kendisini de olay yerine geldikleri araçla parkın önüne bıraktıklarını, olay sırasında kendi rızasıyla araca bindiğini beyan etmesi, 22.01.2013 tarihinde ... Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından... hakkında düzenlenen raporda darp ve cebir izine rastlanmadığının bildirilmesi, suça sürüklenen çocuğun da savunmasında...’ü araca zorla bindirmediklerini, olaydan sonra da evinin yakınına araçla getirdiklerini belirterek suçlamayı kabul etmemesi, Nurgül’ün, ...’in tehditleri neticesinde korkarak araca binmek zorunda kaldığına dair ... ile...’un soyut iddiaları dışında bir delil bulunmaması bir bütün olarak değerlendirildiğinde; suça sürüklenen çocuk ...'ın inceleme dışı sanıklar ... ve ...'le beraber mağdure...’e yönelik eylemlerini, onun rızasına aykırı olarak gerçekleştirdiği hususunun şüphede kalması ve bu şüphenin suça sürüklenen çocuk lehine değerlendirilmesi zorunluluğu nedeniyle suça sürüklenen çocuğun mağdure...’e yönelik kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun yasal unsurları itibarıyla oluşmadığına karar verilmelidir.

Bu itibarla, suça sürüklenen çocuk hakkında mağdure ...’e yönelik kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun unsurları itibarıyla oluşup oluşmadığına ilişkin uyuşmazlık konusu bakımından haklı nedene dayanan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazının kabulüne karar verilmelidir.

Ulaşılan bu sonuç karşısında, suça sürüklenen çocuk hakkında mağdure ...’e yönelik kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda TCK’nın 110. maddesinin uygulanma koşullarının bulunup bulunmadığına dair uyuşmazlık konusu değerlendirilmemiştir.

2-Suça sürüklenen çocuk hakkında mağdurlar ... ile ...’a yönelik kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçları bakımından zincirleme suç hükümlerinin uygulanma koşullarının bulunup bulunmadığı;

Ulaşılan bu sonuç karşısında, suça sürüklenen çocuk hakkında mağdure ...’e yönelik kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda TCK’nın 110. maddesinin uygulanma koşullarının bulunup bulunmadığına dair uyuşmazlık konusu değerlendirilmemiştir.

2-Suça sürüklenen çocuk hakkında mağdurlar ... ile ...’a yönelik kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçları bakımından zincirleme suç hükümlerinin uygulanma koşullarının bulunup bulunmadığı;

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’na hâkim olan ilke gerçek içtima olduğundan, bunun sonucu olarak, "Kaç fiil varsa o kadar suç, kaç suç varsa o kadar ceza" söz konusu olacaktır. Nitekim bu husus ... Komisyonu raporunda da "Ceza hukukunun temel kurallarından birisi, 'Kaç fiil varsa o kadar suç, kaç suç varsa o kadar ceza vardır.' şeklinde ifade edilmektedir. Bunun istisnaları, suçların içtimaı bölümünde belirlenmiştir. Bu istisnalar dışında, işlenen her bir suçla ilgili olarak ayrı ayrı cezaya hükmedilecektir. Böylece verilen her bir ceza, bağımsızlığını koruyacaktır." şeklinde ifade edilmiştir. Bu kuralın istisnalarına ise TCK’nın "Suçların içtimaı" bölümünde, 42 (bileşik suç), 43 (zincirleme suç) ve 44 (fikri içtima) maddelerinde yer verilmiştir.

TCK'nın 43. maddesinin ilk fıkrasında; "Bir suç işleme kararının icrası kapsamında, değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi durumunda, bir cezaya hükmedilir. Ancak bu ceza, dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. Bir suçun temel şekli ile daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli şekilleri, aynı suç sayılır. Mağduru belli bir kişi olmayan suçlarda da bu fıkra hükmü uygulanır." biçiminde zincirleme suç düzenlemesine yer verilmiş, ikinci fıkrasında; "Aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi durumunda da, birinci fıkra hükmü uygulanır." denilmek suretiyle aynı neviden fikri içtima kurumu hüküm altına alınmış, üçüncü fıkrasında ise; "Kasten öldürme, kasten yaralama, işkence, ... ve yağma suçlarında bu madde hükümleri uygulanmaz." düzenlemesi ile zincirleme suç ve aynı neviden fikri içtima hükümlerinin uygulanamayacağı suçlar belirtilmiştir.

TCK'nın 43/1. maddesi uyarınca zincirleme suç hükümlerinin uygulanabilmesi için;

a- Aynı suçun değişik zamanlarda birden fazla işlenmesi,

b- İşlenen suçların mağdurlarının aynı kişi olması,

c- Bu suçların aynı suç işleme kararı altında işlenmesi gerekmektedir.

TCK’nın 43/1. maddesinde bulunan, "değişik zamanlarda" ifadesi nedeniyle zincirleme suç hükümlerinin uygulanabilmesi için, suçların mutlaka değişik zamanlarda işlenmesi gereklidir ki, bunun sonucu olarak, aynı mağdura, aynı zamanda, aynı suçun birden fazla işlenmesi durumunda tek suçun oluşacağı kabul edilmiştir. Bu hâlde zincirleme suç hükümleri uygulanarak artırım yapılamayacak, ancak bu husus TCK’nın 61. maddesi uyarınca temel cezanın belirlenmesinde göz önüne alınabilecektir.

TCK’nın 43/1. maddesinde bulunan, "değişik zamanlarda" ifadesi nedeniyle zincirleme suç hükümlerinin uygulanabilmesi için, suçların mutlaka değişik zamanlarda işlenmesi gereklidir ki, bunun sonucu olarak, aynı mağdura, aynı zamanda, aynı suçun birden fazla işlenmesi durumunda tek suçun oluşacağı kabul edilmiştir. Bu hâlde zincirleme suç hükümleri uygulanarak artırım yapılamayacak, ancak bu husus TCK’nın 61. maddesi uyarınca temel cezanın belirlenmesinde göz önüne alınabilecektir.

Burada "aynı zaman" ve "değişik zaman" kavramları üzerinde durulmalıdır. Kanunda bu konuda bir açıklık bulunmadığından ve önceden kesin belirlemelerin yapılması mümkün olmadığından, bu husus her somut olayın ve suçun özellikleri göz önüne alınarak değerlendirilmeli ve eylemlerin "değişik zamanlarda" işlenip işlenmediği tespit edilmelidir. Bu bağlamda "aynı zamanda" kavramı dar yorumlanmayarak, çok kısa zaman aralıkları aynı zaman dilimi olarak kabul edilmelidir. Nitekim, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 08.06.2010 tarihli ve 98-143 sayılı kararı başta olmak üzere birçok kararında da bu hususlar vurgulanmıştır.

TCK'nın 43/1. maddesinin açıklığı karşısında öğretide de zincirleme suç hükümlerinin uygulanabilmesi için suçların farklı zamanlarda işlenmesi gerektiği konusunda görüş birliği bulunmaktadır.

Öte yandan, Kanunumuz zaman konusunda olduğu gibi, suçların işlendikleri yer bakımından da bir sınır koymamıştır. Ancak, suçların aynı yerde işlenmeleri, suç işleme kararındaki birliğin bir işareti olarak kabul edilebilir.

Aynı suç işleme kararının varlığının olaysal olarak suçun işlenmesindeki özellikler, suçun işleniş biçimi, fiillerin işlendikleri yer ve işlenme zamanı, fiiller arasında geçen süre, mağdurların farklı olup olmadıkları, ihlâl edilen değer ve yarar ile korunan değer ve yarar, olayların oluşum ve gelişimi ile tüm özellikleri değerlendirilerek belirlenmesi gerekmektedir.

TCK'nın 43/1. maddesi düzenlemesinden anlaşılacağı üzere zincirleme suç hükümlerinin uygulandığı hâllerde aslında işlenmiş birden fazla suç olmasına karşın fail bu suçların her birinden ayrı ayrı cezalandırılmamakta, buna karşın bir suçtan verilen ceza belirli bir miktarda artırılmaktadır.

Zincirleme suça ilişkin bu genel açıklamalardan sonra, öğretide aynı neviden fikri içtima olarak tanımlanan TCK'nın 43. maddesinin ikinci fıkrasının da değerlendirilmesi gerekmektedir. Anılan düzenleme; "Aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi durumunda da birinci fıkra hükmü uygulanır." hükmünü içermekte olup, zincirleme suçtan farklı bir müessese olan ve aynı neviden fikri içtima olarak kabul edilen bu durumda, fiil, yani hareket tektir ve bu fiille aynı suç birden fazla kişiye karşı işlenmektedir. Burada, hareket tek olduğu için, fail hakkında bir cezaya hükmolunacağı, ancak bu cezanın Kanun’un 43/1. maddesine göre artırılacağı öngörülmüştür.

Ancak burada kastedilen, fiil ya da hareketin doğal anlamda değil hukuki anlamda tekliğidir. Ceza Genel Kurulunun birçok kararında vurgulandığı üzere, bir fiilin hukuki anlamda tekliği ile doğal anlamda tekliği kavramlarının aynı olmadığı göz ardı edilmemelidir. Doğal anlamda gerçekleştirilen her bedensel eylem ayrı bir hareketi oluşturmakta ise de hukuki manada hareketin tek olması ile ifade edilmek istenen husus, doğal anlamda birden fazla hareket bulunsa dahi, bu hareketlerin, hukuki nedenlerden dolayı değerlendirmede birlik oluşturması suretiyle tek hareket olarak kabulüdür. Bir kısım suçların işlenmesi sırasında doğal olarak birden fazla hareket yapılmakta ise de ortaya konulan bu davranışlar, suçun kanuni tanımında yer alan hukuki anlamdaki tek bir fiili oluşturmaktadır (Mahmut Koca-İlhan Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 9. Baskı, Seçkin Yayınevi, ..., 2016, .... 492.). Örneğin; failin mağduru birden fazla yumruk ve tekme vurmak suretiyle yaralaması, yalan tanıklık yapan failin birden fazla beyanda bulunması, kasten öldürme fiilinin her biri tek başına öldürücü nitelikte beş bıçak darbesi ile işlenmesi vb. gibi.

TCK’da bazı suçlarda özel olarak aynı neviden fikri içtima hükmüne de yer verilmiştir. Örneğin; belirsiz sayıda kişilerin sağlığını bozmak amacıyla ve bu amacı gerçekleştirmeye elverişli olacak surette, radyasyona tabi tutulması hâlinde, radyasyon yayma suçunun temel şekline nazaran daha ağır ceza öngörülmüştür (TCK’nın 172/2. maddesi). Bu suçlar için özel bir aynı neviden fikri içtima kuralı öngörülmüş olduğundan, ayrıca TCK’nın 43/2. maddesi uyarınca cezanın arttırılması yoluna gidilmeyecektir.

Aynı neviden fikri içtimadan söz edilebilmesi için;

1- Fiilin hukuki anlamda tek olması,

2- Birden fazla suçun işlenmiş olması,

3- İşlenen birden fazla suçun "aynı suç" olması,

4- Bu suçların mağdurlarının farklı olması gerekmektedir.

Bu dört şart birlikte gerçekleştiğinde, faile tek ceza verilecek, ancak bu ceza artırılacaktır. Örneğin; bir sözle birden çok kişiye karşı cinsel tacizde bulunulması, bir mektupla birden çok kişiye hakaret edilmesi, bir odada bulunan çok sayıda kişinin üzerine kapının kilitlenmesi suretiyle hürriyetlerinden yoksun kılınmaları, içerisinde beş kişiye ait cüzdanların bulunduğu çantanın çalınması hâllerinde aynı neviden fikri içtima söz konusu olup, TCK'nın 43/2. maddesi uyarınca uygulama yapılması gerekmektedir.

Bu açıklamalar ışığında uyuşmazlık konusu değerlendirildiğinde;

Birinci uyuşmazlık konusunda ayrıntılarıyla belirtildiği şekilde gerçekleşen olayda;

Bu açıklamalar ışığında uyuşmazlık konusu değerlendirildiğinde;

Birinci uyuşmazlık konusunda ayrıntılarıyla belirtildiği şekilde gerçekleşen olayda;

Aynı neviden fikri içtima olarak kabul edilen TCK'nın 43. maddesinin ikinci fıkrasının uygulanabilmesi için fiilin hukuki anlamda tek olması ve bu fiille aynı suçun birden fazla kişiye karşı işlenmesi gerektiği, inceleme dışı sanıklar ... ve...ile suça sürüklenen çocuk ...’ın fikir ve irade birliği içerisinde hareket ederek önce katılan mağdur ...’ı kollarından tutmak ve kafasına bastırmak suretiyle araca bindirerek hürriyetini cebren kısıtlamaları, devamında önce olay yerinden uzaklaşmasını söyledikleri mağdur ...’u, aracın yanına yaklaşarak plakayı almak istediği esnada bu defa zor kullanmak suretiyle araca bindirmeleri, inceleme dışı sanık...in yönetiminde olan, suça sürüklenen çocuk ...’ın da bulunduğu araçla Sugözü olarak bilinen mevkiye geldiklerinde inceleme dışı sanık ...’in "Gel bakalım." diyerek kolundan tutup aracın dışına çıkardığı katılan mağdur ...’ı araçtan biraz uzaklaştırdıktan sonra tekme ve yumruklarla vurmak, kafa atmak suretiyle basit tıbbi müdahale ile giderilebilir nitelikte yaralaması, akabinde aracın içinde bulunan mağdur ...’un yanına gelip "Ne bakıyorsun?" diyerek...’un yüzüne bir ... atması hususları bir bütün olarak değerlendirildiğinde suça sürüklenen çocuğun inceleme dışı sanıklar...ve ...'le birlikte, hürriyetleri cebir kullanılmak suretiyle kısıtlanan iki ayrı mağduru ayrı ayrı tutarak araca bindirme, olay yerinde darbetme şeklindeki fiillerinin doğal anlamda tek olmadığı gibi hukuki anlamda da tek olmaması, bu bağlamda suça sürüklenen çocuğun eyleminin TCK’nın 43. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen "Bir suç işleme kararının icrası kapsamında, değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla kez işlenmesi..." veya aynı Kanun’un aynı maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen "Aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fille işlenmesi..." kapsamına girmemesi nedenleriyle suça sürüklenen çocuk hakkında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu açısından zincirleme suç hükümlerinin uygulanamayacağı kabul edilmelidir.

Bu itibarla, suça sürüklenen çocuk hakkında mağdurlar ... ile ...’a yönelik kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçları bakımından zincirleme suç hükümlerinin uygulanma koşullarının bulunup bulunmadığına ilişkin uyuşmazlık konusu bakımından haklı nedene dayanmayan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazının reddine karar verilmelidir.

3- Suça sürüklenen çocuk hakkında katılan mağdur ...'ya yönelik kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda TCK'nın 110. maddesinde düzenlenen etkin pişmanlık hükmünün uygulanma koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği;

Öğreti ve uygulamada; "Bir suçun işlenmesinden sonra failin, herhangi bir dış etken bulunmaksızın kendi hür iradesiyle, meydana gelen neticeyi ortadan kaldırmaya yönelik davranışlarına etkin pişmanlık" denilmektedir.

3- Suça sürüklenen çocuk hakkında katılan mağdur ...'ya yönelik kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda TCK'nın 110. maddesinde düzenlenen etkin pişmanlık hükmünün uygulanma koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği;

Öğreti ve uygulamada; "Bir suçun işlenmesinden sonra failin, herhangi bir dış etken bulunmaksızın kendi hür iradesiyle, meydana gelen neticeyi ortadan kaldırmaya yönelik davranışlarına etkin pişmanlık" denilmektedir.

Türk Ceza Kanunu'nun kabul ettiği suç teorisi uyarınca, suçun kanuni tanımında yer alan unsurların gerçekleşmesiyle, ortaya cezalandırmayı gerektirir bir haksızlık çıkmakta ve kusurluluğu kaldıran bir sebebin bulunmaması halinde, fail hakkında bir ceza ya da güvenlik tedbirine hükmolunmaktadır. Fakat bazı hâllerde kanun koyucu, failin cezalandırılması için başka birtakım unsurların da bulunması veyahut bulunmamasını aramıştır. İşte haksızlık ve kusur isnadı dışında kalan bu gibi hususlar "suçun unsurları dışında kalan hâller" başlığı altında ele alınmaktadır. Bunlardan failin cezalandırılması için gerekli olanlara "objektif cezalandırılabilme şartları" bulunmaması gerekenlere ise "şahsi cezasızlık sebepleri" ya da "cezayı kaldıran veya azaltan şahsi sebepler" denilmektedir (Mahmut Koca-İlhan Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin Yayınevi, ... 2015, 8. Baskı, .... 351.). Bu yönüyle etkin pişmanlık, cezayı kaldıran veya cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebepler arasında yer almaktadır.

İşledikleri suç nedeniyle şahısların cezalandırılması kural olmakla birlikte, bir kısım şartların gerçekleşmesi durumunda kişi hakkında ceza davasının açılmasından, açılmış olan davanın devamından ve sonuçta ceza verilmesinden veya mahkûm olunan cezanın infazından vazgeçilmesi izlenen suç politikasının bir gereğidir. Bilindiği üzere suç, bir süreç içerisinde işlenmekte olup, buna suç yolu ya da "iter criminis" denilmektedir. Bu süreçte fail, önce belli bir suçu işlemek hususunda karar vermekte, daha sonra bunun icrasına yönelik hazırlıkları yapmakta, son olarak icra hareketlerini gerçekleştirmektedir. Çoğu suç, fiilin icra edilmesiyle tamamlanırken, kanuni tarifte ayrıca bir unsur olarak neticeye yer verilen suçlarda, suçun tamamlanması için fiilin icra edilmesinden başka ayrıca söz konusu neticenin gerçekleşmesi de aranmaktadır. Türk Ceza Kanunu'nun 36. maddesindeki "gönüllü vazgeçme" düzenlemesi ile failin suç yolundan dönerek, suçun tamamlanmasını veyahut da neticenin gerçekleşmesini önlemesi; etkin pişmanlığa ilişkin düzenlemeler ile de, suç tamamlandıktan sonra hatasının farkına vararak nedamet duyup neden olduğu haksızlığın neticelerini gidermesi için teşvikte bulunulması amaçlanmıştır.