muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/6169, Karar No: 2016/9627, Tarih: 21.06.2016

**3. Hukuk Dairesi         2016/6169 E.  ,  2016/9627 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

DAVALILAR : 1-..., 2-...

Taraflar arasındaki yardım nafakası davasının mahkemece yapılan yargılaması sonucunda, davanın kısmen kabulüne yönelik olarak verilen hükmün, süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı vekili dilekçesinde, davalıların müvekkili olan davacının oğulları olduklarını, davacının geçim sıkıntısı çektiğini beyan ederek davalı ...'dan 600 TL yardım nafakası tahsiline karar verilmesini, davalı ... hakkında hükmolunan 75 TL yardım nafakasının ise, aylık 600 TL'ye çıkartılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalılar ayrı ayrı cevap dilekçelerinde, aldıkları aylıkların kendi geçimlerini ancak sağladığını beyan ederek davanın reddine karar verilmesini dilemişlerdir.

Davalı ..., duruşmadaki beyanında, halen davacı babasına aylık 75 TL nafaka ödediğini, en fazla ödeyebileceği miktarın 100 TL olduğunu ifade etmiştir.

Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile, dava tarihinden itibaren geçerli olmak üzere aylık 50 TL yardım nafakasının davalı ...'dan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine, dava tarihinden itibaren geçerli olmak üzere davalı ...'ın ödediği aylık 75 TL yardım nafakasının 25 TL arttırılarak aylık 100 TL'ye çıkartılmasına, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiş, verilen bu hüküm süresi içinde davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava konusu uyuşmazlık, yardım nafakası talebinden ibarettir.

TMK.'nın 364/1.maddesinde de; "Herkes yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve alt soyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür",

TMK.'nın 365/2 maddesinde ise; "Dava, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın mali gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir" düzenlemeleri yer almaktadır.

Hukuk Genel Kurulunun, 07.06.1998 tarih, ....sayılı ilamında da; "...yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, kültür (eğitim) gibi bireyin maddi varlığını geliştirmek için zorunlu ve gerekli görülen harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmayanların yoksul kabul edilmesi gerektiği..." vurgulanmıştır.

./..

-2-

Yardım nafakası, aile bireylerini yoksulluk ve düşkünlükten kurtarmaya ilişkin bir nevi sosyal yardımlaşma olup, ahlak kuralları ile geleneklerin zorunlu kıldığı bir ödevdir. Yardım nafakası isteyenin kusuru ile yardıma muhtaç duruma düşmüş olması, yükümlüyü borcundan kurtarmamaktadır. Aile bağlarının herhangi bir nedenle zayıflamış olması da yükümlülüğü ortadan kaldıran bir neden olarak düzenlenmemiştir. Bu nedenlerle, kanun koyucu, yardım nafakasını kişinin ve toplumun vicdanına bırakmamış, kanuni bir ödev olarak düzenlemiştir.

Dosyanın incelenmesinden, davalı ...'ın bir kamu kurumunda memur olduğu, aylık 2.580 TL gelirinin bulunduğu, kredi ödemesinin olduğu, diğer davalının ise bir okulda hizmetli olarak çalıştığı, aylık 1.817 TL maaşının bulunduğu, davacı babanın ise aylık 300 TL gelirinin olduğu, aylık 150 TL kira ödediği anlaşılmıştır.

Tarafların ekonomik sosyal durumları ve davacının ihtiyaçları değerlendirildiğinde; davacı yararına takdir edilen yardım nafakası miktarı az olup, hakkaniyete uygun bulunmamıştır.

O halde, mahkemece yapılacak iş; tarafların ekonomik sosyal durumları, nafakanın niteliği, davalıların gelir durumu, davacının giderleri, değerlendirilerek ve hakkaniyet ilkesi (TMK 4. Maddesi) de gözetilerek; daha uygun bir yardım nafakası takdir etmekten ibarettir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK.nun 428.maddesi gereğince BOZULMASINA ve peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 21.06.2016 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

...
Yargıtay — Esas No: 2023/319, Karar No: 2023/1662, Tarih: 30.05.2023

**3. Hukuk Dairesi         2023/319 E.  ,  2023/1662 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2020/871 E., 2022/1629 K.

DAVA TARİHİ : 12.04.2016

KARAR : Davanın kısmen kabulüne

İLK DERECE MAHKEMESİ : Bursa 3. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2016/211 E., 2019/414 K.

Taraflar arasındaki kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, davalı vekilinin gerekli şartları taşıdığından temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacıya ait hastaneden Kuruma fatura edilen P601620 Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kodlu septoplasti ameliyatlarının epikrizleri üzerinde Kurumca yapılan incelemeler sırasında hastalardan alınan yazılı beyanlara göre fatura edilen işlemin her ne kadar P601620 SUT kodlu septoplasti işlemi olarak gösterilse de asıl yapılan işlemin P601290 SUT kodlu açık rinoplasti ile total septal sekonstrüksiyon işlemi olduğu ve estetik amaçlı yapılan bu işlemler nedeniyle hastalardan ücret alınmasına rağmen işlemin bir parçası olan septoplasti işleminin SUT' un 2.2 nci maddesine aykırı olarak davalı Kuruma fatura edildiği gerekçesiyle 2016 yılı Sosyal Güvenlik Kurumu özel sağlık hizmeti sunucularından sağlık hizmeti satın alım sözleşmesinin 12.19 ile 14.14 maddelerine göre 15 hasta ile ilgili olarak davacıdan 144.000 TL ceza koşulunun ve 178.166,11 TL yersiz ödemenin tahsil edilmesine karar verilmesinin usul ve taraflar arasında imzalanan sözleşmeye aykırı olduğu için iptaline, borçlu olmadıklarının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; uygulanan Kurum işleminin yerinde olduğunu savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; uygulanan Kurum işleminin yerinde olduğunu savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bilirkişi raporuna göre Davalı Kurum tarafından Sağlık Uygulama Tebliği ve Özel Sağlık Hizmeti Sunucularından Sağlık Hizmeti Satın Alım Sözleşmesi uyarınca davacı şirkete 50.000 TL cezai şart uygulanabileceği, örnekleme yöntemi ile yapılan incelemede yapılması gereken kesinti tutarının da Kurum tarafından yayımlanan 2011/62 sayılı Genelge uyarınca hesaplanmasına göre 13.945,87 TL olabileceği anlaşıldığından, davacının davasının kısmen kabulüne; davalı tarafından davacı hakkında 06.04.2016 tarih ve 237281881-02/1030104-16-12165034/2038919 sayılı işlem ile uygulanan 144.000 TL şartın 94.000 TL’lik kısmının iptaline, 178.166,11 TL tutarındaki kesinti işleminin 164.220,24 TL'lik kısmının iptaline, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinafa Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekillerince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

B. İstinaf Nedenleri

IV. İSTİNAF

A. İstinafa Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekillerince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

B. İstinaf Nedenleri

1. Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; bilirkişinin kök ve ek raporuna itirazlarının değerlendirilmediğini, hasta Derya Yürt’ün ifadesinde estetik kelimesini kullanmış olsa bile hasta tarafından nefes alamadığı, burnunda kemik olduğu, operasyon sırasında burnunda yandan açma yaparak rahat nefes alması sağlandığının net bir şekilde vurgulandığını, ameliyatın sadece estetik nedenle yapılmadığını, bu itirazlarının mahkemece değerlendirilmediğini, hasta Emine Boru’nun epikrizine bakıldığında; burun tıkanıklığı, horlama ve nefes almada zorluk yaşadığının belli olduğunu, temel amacın hastalık olup estetiğin esas amaç olmadığını, bu konudaki itirazlarının da değerlendirilmeyip eksik inceleme yapıldığını, hasta Reyhan Zengin için kış aylarında burnunun üşümesi şikayetiyle başvurduğu, burun kıkırdağında problem olduğunun anlaşıldığını, yapılan işlemle burun içindeki kıkırdakların alınıp eksik yerlerin doldurularak hastanın tedavi edildiğini, amacın hastayı tedavi etmek olup estetik olmadığını, hasta Nuray Devrim’in nefes almada zorlandığı şikayetiyle başvurduğunu, nefes almakta zorlanmasının sebebinin burnundaki ... olduğunu, bu kemerin törpülendiğini, amacın estetik değil nefes almada zorlanma şikayetini ortadan kaldırmak için tedavi etmek olduğunu, operasyonun hastalığa bağlı yapıldığını, estetik olduğu gerekçesiyle yapılan kesintinin haksız ve yersiz bulunduğunu, hasta Zeynep Aktaş’ın müvekkil şirkete şekil bozukluğuna dayalı rahatsızlıkları nedeniyle başvurduğunu, ameliyatın gerçekleşmesinden sonra sağlığına kavuştuğunu, kesintinin haksız olduğunu, bu hastalar nedeniyle kesinti işlemlerinin de yersiz olduğunu, bu husustaki itirazlarının değerlendirilmediğini, davalı kurumca yersiz ödeme yapılmadığından buna bağlı olarak avans faizi hesaplamasının haksız olduğunu belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını, davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde, davacı tarafından Kuruma faturalandırılan 15 operasyonun estetik amaçlı yapıldığını, cevap dilekçesindeki beyanlarının tekrarı ile kararın kaldırılarak davanın tümden reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacı vekilinin ilk rapora itiraz dilekçesinde eksik belgelerin temininden sonra düzenlenecek rapora detaylı beyanda bulunulacağı beyan edilip, ek rapordan sonra verdiği dilekçede de aleyhe kısımları kabul etmediğini, işlemlerin usul ve yasaya uygun olduğunu beyan ederek somut bir itirazda bulunmamış olması, istinaf konusu yapılan nedenler ve kamu düzeni ile sınırlı olarak yapılan inceleme sonucunda ilk derece mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olması nedeniyle taraf vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuran

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü itirazlarını yinelemek suretiyle verilen kararın usul ve kanuna aykırı olduğunu ileri sürerek, bölge adliye mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü itirazlarını yinelemek suretiyle verilen kararın usul ve kanuna aykırı olduğunu ileri sürerek, bölge adliye mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacının tedavi hizmetlerini Kuruma faturalandırdığı 15 hastaya estetik amaçlı ameliyat yaptığı gerekçesiyle Kurumca davacıdan cezai şart ve tedavi hizmeti bedellerinin tahsiline karar verilmesi işleminin yerinde olup olmadığına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1. 2016 yılı Sosyal Güvenlik Kurumu özel sağlık hizmeti sunucularından sağlık hizmeti satın alım sözleşmesinin 12.19 uncu maddesi şu şekildedir;

“Kurumca finansmanı karşılanmayan sağlık hizmetlerini Kurumca finansmanı karşılanan sağlık hizmetleri gibi göstererek Kuruma fatura ettiğinin tespit edilmesi halinde, sözleşmenin (14.14) numaralı maddesine göre hesaplanacak aylık ortalama tutarı;

•100.000 TL (dahil) ye kadar olan sağlık hizmeti sunucuları için 2.000 TL,

•100.001 TL - 500.000 TL (dahil) arası olan sağlık hizmeti sunucuları için 4.000 TL,

•500.001 TL - 1.000.000 TL (dahil) arası olan sağlık hizmeti sunucuları için 6.000 TL,

•1.000.001 TL - 2.000.000 TL (dahil) arası olan sağlık hizmeti sunucuları için 8.000 TL,

•2.000.001 TL ve üzeri olan sağlık hizmeti sunucuları için 10.000 TL,

tutarından az olmamak üzere, her bir takip için hizmet bedelinin 5 (beş) katı tutarında ceza koşulu uygulanır ve tespit edilen fiiller açıkça belirtilmek suretiyle SHS’ye tebliğ edilir.”

2. Sağlık Uygulama Tebliği’nin finansmanı sağlanan sağlık hizmetlerinin sağlanma yöntemleri ve ödeme kuralları başlıklı 2.2 nci maddesi şu şekildedir;

“(1) Kurumca finansmanı sağlanan sağlık hizmetlerinin teşhis ve tedavi yöntemleri SUT ve eki listelerde belirtilmiştir. SUT ve eki listelerde yer almayan teşhis ve tedavi yöntemlerinin bedellerinin Kurumca karşılanabilmesi için Kurum tarafından uygun olduğunun kabul edilmesi ve Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu tarafından Kurumca ödenecek bedellerinin belirlenmesi gerekmektedir...”

3.Değerlendirme

1.Davacının temyiz itirazlarının incelenmesinde;

Miktar veya değeri kesinlik sınırını geçmeyen davalara ilişkin nihai kararlar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 362 nci maddesi uyarınca temyiz edilemez. Temyize konu edilen miktarın kesinlik sınırının altında kalması hâlinde anılan Kanun’un 366 ncı maddesi atfıyla aynı Kanun’un 352 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekir.

3.Değerlendirme

1.Davacının temyiz itirazlarının incelenmesinde;

Miktar veya değeri kesinlik sınırını geçmeyen davalara ilişkin nihai kararlar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 362 nci maddesi uyarınca temyiz edilemez. Temyize konu edilen miktarın kesinlik sınırının altında kalması hâlinde anılan Kanun’un 366 ncı maddesi atfıyla aynı Kanun’un 352 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca temyiz dilekçesinin reddine karar vermek gerekir.

Dosya içeriğine göre reddedilen ve temyize konu edilen toplam miktar 63.945,87 TL olup Bölge Adliye Mahkemesinin karar tarihi itibari ile kesinlik sınırı olan 107.090 TL’nin altında kalmaktadır.

2.Davalının temyiz itirazlarının incelenmesinde;

Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre mahkemece alınan bilirkişi raporunda her hastanın tek tek değerlendirilerek kesintilerin neden yerinde olup olmadığının gerekçeleriyle belirtildiği ve davalı tarafın rapora itiraz dilekçesinde hasta bazında bir itiraz sebebi ileri sürmediği dikkate alındığında bilirkişi heyetinden alınan asıl ve ek raporun hüküm kurmaya yeterli olduğu anlaşılmış, usul ve yasaya uygun olan Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı davacının temyiz isteminin reddi ile söz konusu kararın onanması gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

1-Davacı vekilinin temyiz dilekçesinin miktardan REDDİNE,

2.Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde davacıya iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine

gönderilmesine,

30.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/3563, Karar No: 2012/3615, Tarih: 14.02.2012

**9. Hukuk Dairesi         2012/3563 E.  ,  2012/3615 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

DAVA :Davacı, fazla çalışma ücreti alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkeme, isteği hüküm altına almıştır.

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı işçi, davalı işverene bağlı olarak görev yaptığını, sendikalı olup işyerinde toplu iş sözleşmelerinin uygulandığını, fazla çalışma ücretinin ödenmediğini iddia ederek fazla mesai ücreti alacağının tahsilini talep etmiş, ıslah ile bu talebini arttırmıştır.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı işveren, davacının fazla çalışma yaptığı süreler için işyerinde toplu iş sözleşmesinin 18. maddesi uyarınca izin kullandırıldığını, toplu iş sözleşmesinde fazla çalışmanın nakden ödenmesine ilişkin bir zorunluluk bulunmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.

C) İlk Derece Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, işyerinde uygulanan toplu iş sözleşmelerine göre 01.04.2003-01.04.2009 döneminde uygulanan sözleşmelerde haftalık çalışma süresinin 40 saat olarak belirlendiği, fazla çalışma ücretinin %100 zamlı ödeneceğinin düzenlendiği, 01.04.2009 tarihinden sonra ise haftalık çalışma süresinin 40 saat olarak belirlendiği, 45 saate kadar olan çalışmaların fazla süreli çalışma olarak tanımlanıp ücretin %50 zamlı ödeneceği 45 saatin üstünde olan çalışmalarının ücretinin ise %100 zamlı ödeneceğinin belirlendiği, fazla çalışmanın dosya içeriğine göre kanıtlandığı gerekçesiyle davacı lehine fazla mesai ücretine hükmedilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı yasal süresi içinde davalı vekili temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

Fazla çalışma ücretlerinin hesabı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır.

4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli fazlasıdır. İşçiye fazla çalışma yaptığı saatler için normal çalışma ücreti ödenmişse, sadece kalan yüzde elli kısmı ödenir.

Kanunda öngörülen yüzde elli fazlasıyla ödeme kuralı nispi emredici niteliktedir. Tarafların sözleşmeyle bunun altında bir oran belirlemeleri mümkün değilse de, daha yüksek bir oran tespiti olanaklıdır.

4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli fazlasıdır. İşçiye fazla çalışma yaptığı saatler için normal çalışma ücreti ödenmişse, sadece kalan yüzde elli kısmı ödenir.

Kanunda öngörülen yüzde elli fazlasıyla ödeme kuralı nispi emredici niteliktedir. Tarafların sözleşmeyle bunun altında bir oran belirlemeleri mümkün değilse de, daha yüksek bir oran tespiti olanaklıdır.

Fazla çalışma ücretinin son ücrete göre hesaplanması doğru olmayıp, ait olduğu dönem ücretiyle hesaplanması gerekir. Yargıtay kararları da bu yöndedir (Yargıtay 9.HD. 16.2.2006 gün 2006/20318 E, 2006/3820 K.). Bu durumda fazla çalışma ücretlerinin hesabı için işçinin son ücretinin bilinmesi yeterli olmaz. İstek konusu dönemler açısından da ücret miktarlarının tespit edilmesi gerekir. İşçinin geçmiş dönemlere ait ücretinin belirlenememesi halinde, bilinen ücretin asgari ücrete oranı yapılarak buna göre tespiti gerekir. Ancak işçinin işyerinde çalıştığı süre içinde terfi ederek çeşitli unvanlar alması veya son dönemlerde toplu iş sözleşmesinden yararlanılması gibi durumlarda, meslek kuruluşundan bilinmeyen dönemler için ücret araştırması yapılmalı ve dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirmeye tabi tutularak bir karar verilmelidir.

İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık kırbeş saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak kırkbeş saate kadar olan çalışmaları “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır (İş Kanunu, Md. 41/3). Bu şekilde fazla saatlerde çalışma halinde ücret, normal çalışma saat ücretinin yüzde yirmibeş fazlasıdır.

4857 sayılı Yasanın 41 inci maddesinin dördüncü fıkrası, işçiye isterse ücreti yerine serbest zaman kullanma hakkı tanımıştır. Bu süre, fazla çalışma için her saat karşılığı bir saat otuz dakika, fazla süreli çalışmada ise bir saat onbeş dakika olarak belirlenmiştir. Bu sürelerin de sözleşmelerle attırılması mümkündür.

Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde, fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde, her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti hesaplanır. Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen durumlarda, parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları, o dönem içinde çalışılmış olan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu şekilde bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek bir saatlik normal ücretin yüzde elli fazlası fazla çalışma ücreti, yüzde yirmibeş fazlası ise fazla sürelerle çalışma ücretidir. İşçinin parça başı ücreti içinde zamsız kısmı ödenmiş olmakla, fazla çalışma ücreti sadece yüzde elli zam miktarına göre belirlenmelidir.

Otel, lokanta, eğlence yerleri gibi işyerlerinde müşterilerin hesap pusulalarına belirli bir yüzde olarak eklenen paraların, işverence toplanarak işçilerin katkılarına göre belli bir oranda dağıtımı şeklinde uygulanan ücret sistemine “yüzde usulü ücret” denilmektedir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde fazla çalışma ücreti, 4857 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde öngörülen yönetmelik hükümlerine göre ödenir. İşveren, yüzde usulü toplanan paraları işyerinde çalışan işçiler arasında, Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre eksiksiz olarak dağıtmak zorundadır. Fazla çalışma yapan işçilerin fazla çalışma saatlerine ait puanları normal çalışma puanlarına eklenir (Yönetmelik Md. 4/1.). Yüzdelerden ödenen fazla saatlerde, çalışmanın zamsız karşılığı ile zamlı olarak ödenmesi gereken ücret arasındaki fark ödenir. Zira yüzde usulü ödenen ücret içinde fazla çalışmaların zamsız tutarı ödenmiş olmaktadır. Yapılan bu açıklamalara göre; yüzde usulü ya da parça başı ücret ödemesinin öngörüldüğü çalışma biçiminde fazla çalışmalar, saat ücretinin % 150 zamlı miktarına göre değil, sadece % 50 zam nispetine göre hesaplanmalıdır.

Fazla çalışmaların uzun bir süre için hesaplanması ve miktarın yüksek çıkması halinde Yargıtay’ca son yıllarda hakkaniyet indirimi yapılması gerektiği istikrarlı uygulama halini almıştır (Yargıtay 9.HD. 11.2.2010 gün 2008/17722 E, 2010/3192 K; Yargıtay, 9.HD. 18.7.2008 gün 2007/25857 E, 2008/20636 K.). Ancak fazla çalışmanın tanık anlatımları yerine yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanması durumunda böyle bir indirime gidilmemektedir.