muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2014/815, Karar No: 2015/71, Tarih: 24.03.2015

.nin eşine hitaben; sinkaflı biçimde "niye bağırtmayacağız, memnun değilseniz gidersiniz" dediğini, önce E.'in eşine saldırdığını, daha sonra hepsinin üzerlerine geldiğini, bu sırada diğer akrabaları olan İ, H, D ve S'ın da olay yerine gelerek kavgaya karıştıklarını, kendilerini tehdit ettiklerini, kavga sırasında bıçağı kimin kullandığını görmediğini belirtmiş,Hakkındaki mahkumiyet hükmü kesinleşen inceleme dışı sanık H. K aşamalarda özetle; kardeşi M evinin camından nara atınca sanık S ve oğlunun evlerine taş atmaya başladıklarını, kendisinin de olayların büyümesini engellemek için diğer kardeşi İ'yi aradığını, İlhami'nin hanımı ve ablasıyla geldiklerini, bir süre sonra da H.. Ç..'in gelerek kendi tarafından olanları içeri aldığını, karşı tarafın ellerinde sopalar olduğunu, kendisine sopayla vurduklarını, şahısların kavgayı tamamen planlı gerçekleştirdiklerini söylemiş,Hakkındaki mahkumiyet hükmü kesinleşen inceleme dışı katılan sanık E. Ç; dışardaki gürültüyü duyup olay yerine gittiğinde S'ın elinde bıçak, S.ın elinde silah, taş, sopa gördüğünü, S'ın kendisine vurup ölümle tehdit ettiğini beyan etmiş,Hakkındaki beraat hükmü kesinleşen inceleme dışı sanık D. K; M.. K..'nin eşinin erkek kardeşi olduğunu ve alkolü fazla kaçırdığı zamanlarda kendisini kaybettiğinden ne yaptığını bilmediğini, olay günü de alkollü olup bağırırken komşuları A, S ve Sl'ın ellerinde sopalarla kapılarının önüne gelerek "susturun şu adamı" diyerek kendilerine saldırdıklarını, arbede yaşandığını, kalabalık olduğundan kimin kime vurduğunu görmediğini anlatmış,Hakkındaki mahkumiyet hükmü kesinleşen inceleme dışı sanık M. Ç.; kavgayı duyup gittiğini, karşı tarafın ellerinde sopalar olduğunu belirtmiş,

Hakkındaki mahkumiyet hükmü kesinleşen inceleme dışı sanık S. Ç; olay günü evinde iken amcası H.. Ç..'in kendisini arayarak yengesi F'nin kafasının kanadığını araba getirmesini istemesi üzerine olay yerine gittiğinde S. ve oğlu S'ın ellerinde sopalar olduğunu, kavgaya karışmadığını ifade etmiş,Hakkındaki beraat hükmü kesinleşen inceleme dışı katılan sanık F.. Ç..; abisi alkol alıp bağırınca karşı tarafın evi basmaya geldiğini, bu sırada kardeşinin telefon ederek “gelin, şu abim M. A'yi sakinleştirelim” demesi üzerine kendilerinin gittiğini, şahısların evin camına taş attıklarını, bir şey demeye kalmadan kendilerine saldırdıklarını, kardeşinin yanına giderken S'ın sert bir cisimle arkadan başına vurması üzerine bayıldığını, sonrasında ne olduğunu hatırlamadığını söylemiş,Hakkındaki beraat ve ceza verilmesine yer olmadığı hükümleri kesinleşen inceleme dışı katılan sanık S.. A..; M.. K.. küfür edip bağırınca diğerlerinin geldiğini, ellerinde sopa ve demirlerle saldırmaları üzerine kendisini korumak için çakı bıçağını cebinden çıkararak rastgele salladığını beyan etmiş, Hakkındaki beraat hükmü kesinleşen inceleme dışı katılan sanık İ.. K..; kardeşi H. K.nin evlerini arayarak evlerinin taşlandığını, kendilerini döveceklerini belirtmesi üzerine gittiğinde kardeşinin komşularıyla tartıştığını gördüğünü, bu sırada abisi ve komşularının birbirlerine girdiklerini, S'ın aniden kasığına bıçak salladığını, onları aralamaya çalışırken hiç ilgisi olmadığı halde bıçaklandığını belirtmiş, Sanık S.. A.. kollukta; M.. K..'nin evinin yanında oturduğunu, bu şahsın alkolik olduğunu, içip içip gece geç saatlerde evinin camından sokağa karşı naralar atması nedeniyle geçmiş tarihlerde kendisini karakola şikayet ettiklerini, hatta mahalleden attırmak için imza topladıklarını, bu nedenle aralarında husumet olduğunu, olay günü oğlu Serdal ile evin önünde dururken M.. K..'nin yine evinin camından sarkmış alkollü vaziyette sokağa karşı küfürler ederek bağırdığını, eşinin ve M.. K..'nin akrabaları Halil, Feride, Mustafa, Engin'in de yanlarına geldiklerini, gelen şahıslara M. A'yi göstererek "bağırtmayın şu adamı, yeter artık" dediğini, F'nin kendisine "niye bağırtmayacak mışız" diyerek hepsinin kendilerine saldırdıklarını, yine yanlarına gelen M.. K..'nin akrabaları olan ........... da kavgaya karıştığını, kavga sırasında karşı taraf çok kalabalık olduğu için kimin kime vurduğunu seçemediğini, ancak kendisinin kimseye vurmadığını, Cumhuriyet savcılığında; emniyetteki ifadesini aynen tekrar ederek, E, S ve F.nin demir inşaat çubuğuyla kendisine vurduklarını, Duruşmada ise, olay günü evlerinin önünde S ve komşuları ile oturduğunu, kavga niyetlerinin olmadığını, diğerlerinin kendilerine saldırdığını, kalabalıkta kimin kendisine vurduğunu bilmediğini, muhtemelen E ile S'ın vurduğunu, kendi elinde bir şey olmadığını, sadece kendilerini koruduklarını savunmuştur.Meşru savunma, gerek 765 sayılı Kanunun 49/2. maddesinde, gerekse 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 25

.nin demir inşaat çubuğuyla kendisine vurduklarını, Duruşmada ise, olay günü evlerinin önünde S ve komşuları ile oturduğunu, kavga niyetlerinin olmadığını, diğerlerinin kendilerine saldırdığını, kalabalıkta kimin kendisine vurduğunu bilmediğini, muhtemelen E ile S'ın vurduğunu, kendi elinde bir şey olmadığını, sadece kendilerini koruduklarını savunmuştur.Meşru savunma, gerek 765 sayılı Kanunun 49/2. maddesinde, gerekse 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 25. maddesinde bir "hukuka uygunluk nedeni" olarak düzenlenmiştir. Meşru savunmanın şartlarına ilişkin olarak 765 ve 5237 sayılı Kanunlar arasındaki en önemli fark, "meşru savunma yoluyla korunan hakkın niteliğine" ilişkindir. Bunun dışındaki şartlar açısından her iki düzenleme ile yerleşik uygulamalar arasında ciddi bir fark bulunmamaktadır.

765 sayılı TCK'nun 49/2. maddesindeki düzenleme; "Gerek kendisinin, gerek başkasının nefsine veya ırzına vuku bulan haksız bir taarruzu filhal def’i zaruretinin bâis olduğu mecburiyetle işlenilen fiillerden dolayı faile ceza verilmez" şeklinde olup, anılan düzenleme ile meşru savunmanın, kişinin kendisinin veya başkasının sadece nefsine veya ırzına yönelik saldırılarda söz konusu olabileceği hüküm altına alınmıştır. Uygulamada en geniş yorumla maddenin "diğer kişilik haklarına yönelik saldırılarda" dahi uygulanabileceği kabul edilmiş ise de, mal varlığına yönelik saldırıları önlemek maksadıyla işlenen fiiller bu kapsamda değerlendirilmemiştir.

Buna karşılık, 5237 sayılı TCK'nun 25/1. maddesinde; "Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı, o anda hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez" şeklinde daha geniş bir hükme yer verilmiştir. Anılan düzenlemeye göre, meşru müdafaanın kabulü için saldırının "korunmaya değer nitelikteki herhangi bir hakka yönelmiş olması" yeterli görülmüştür.

Gerek öğretide, gerekse yerleşmiş yargısal kararlarda vurgulandığı üzere; 765 sayılı TCK’nun 49/2 ve 5237 sayılı TCK’nun 25/1. maddelerinde düzenlenen ve hukuka uygunluk nedenlerinden birini oluşturan meşru savunma, hukuka aykırılığı ortadan kaldırmakta ve bu nedenle de eylemi suç olmaktan çıkarmaktadır. Bir olayda meşru savunmanın oluştuğunun kabul edilebilmesi için saldırıya ve savunmaya ilişkin şartların birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.

1- Saldırıya ilişkin şartlar:

a) Bir saldırı bulunmalıdır.

b) Bu saldırı haksız olmalıdır.

c) Saldırı meşru savunma ile korunabilecek bir hakka yönelik olmalıdır. Bu hakkın, kişinin kendisine veya bir başkasına ait olması arasında fark yoktur.

d) Saldırı ile savunma eşzamanlı bulunmalıdır.

2- Savunmaya ilişkin şartlar:

a) Savunma zorunlu olmalıdır. Zorunluluk ile kastedilen husus, failin kendisine veya başkasına ait bir hakkı koruyabilmesi için savunmadan başka imkanının bulunmamasıdır.

b) Savunma saldırana karşı olmalıdır.

c) Saldırı ile savunma arasında oran bulunmalıdır.

Savunmanın, meşru savunma şartlarının bulunduğu sırada başladığı, ancak orantılılık ilkesinin ihlal edilmesi nedeniyle meşru savunmanın gerçekleştiğinin kabul edilmediği durumlarda, "sınırın aşılması" söz konusu olabilmektedir.

Sınırın aşılmasını 765 sayılı TCK’na göre oldukça farklı şekilde düzenleyen 5237 sayılı TCK’nun 27. maddesinde; "(1)Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması halinde, fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa, taksirli suç için kanunda yer alan cezanın altıda birinden üçte birine kadarı indirilerek hükmolunur.

Sınırın aşılmasını 765 sayılı TCK’na göre oldukça farklı şekilde düzenleyen 5237 sayılı TCK’nun 27. maddesinde; "(1)Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması halinde, fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa, taksirli suç için kanunda yer alan cezanın altıda birinden üçte birine kadarı indirilerek hükmolunur.

(2) Meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmiş ise faile ceza verilmez" denilmektedir. Kanun maddesi ve gerekçedeki anlatımın aksine öğretide kabul edilen görüşe göre, "Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması" ibaresini "Hukuka uygunluk hallerinde sınırın aşılması" olarak anlamak gerekir. (İzzet Özgenç, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin Yayınevi, 9. Bası, Ankara, 2013, s. 413-425; Ersan Şen,Yeni TCK Yorumu, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2006, C.1, s.74-77; Mahmut Koca, Yeni TCK’nda Hukuka Uygunluk Nedenleri, Ceza Hukuku Dergisi, S.1, Ekim 2006, s.111 vd.; Sedat Bakıcı, Ceza Hukuku Genel Hükümleri, 2. Bası, s.615 vd.; Haydar Metiner-Ahsen Koç, TCK Genel Hükümleri, Ankara, 2008, C.1, s. 692 vd.) Nitekim 5271 sayılı CMK’nun hüküm çeşitlerini düzenleyen 223. maddesinin sistematiği de bu anlayışı desteklemektedir.

5237 sayılı Türk Ceza Kanununda dört hukuka uygunluk nedeni düzenlenmiş olup, bunlar; meşru savunma, hakkın kullanılması, kanunun emrini ifa ve ilgilinin rızasıdır. Hukuka uygunluk nedeninin bulunması, eylemin suç olmasını engelleyeceğinden, fail hakkında 5271 sayılı CMK’nun 223. maddesinin 2. fıkrasının (d) bendi uyarınca beraat kararı verilecektir. Buna karşın, "sınırın aşılması" bir hukuka uygunluk nedeni olmayıp, TCK’nun 27. maddenin 1. fıkrasındaki durum itibarıyla kusurluluğu azaltan, 27. maddenin 2. fıkrasındaki durum itibarıyla da kusurluluğu ortadan kaldıran nedenlerden bir tanesidir. Başka bir deyişle, hukuka uygunluk nedenlerinde sınırın kast olmaksızın aşılması halinde "beraat" kararı değil, anılan maddenin 1. fıkrasına göre indirimli ceza veya 2. fıkrasına göre CMK’nun 223. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendi gözetilerek "ceza verilmesine yer olmadığı" kararı verilecektir.

TCK’nun 27. maddesinin 1. fıkrasında, fail bir hukuka uygunluk nedeninin sınırını aşmakta ise de, bunu bilerek ve isteyerek yani kasten yapmamaktadır. Ancak, fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılabiliyorsa, fail sınırı kast olmaksızın aşmış olması dolayısıyla taksirinden sorumlu tutulmaktadır.

5237 sayılı TCK’nun 27. maddesinin 2. fıkrasında, hukuka uygunluk nedenlerinden sadece meşru savunma için sınırın aşılmasına ilişkin özel bir düzenleme öngörülmüştür. Buna göre bu hükmün uygulanabilmesi için;

1- Meşru savunma ile korunabilecek bir hakkın bulunması,

2- Saldırıya ilişkin şartların var olması,

3-Savunmaya ilişkin şartlardan "ölçülülük ya da orantılılık" şartının, savunma lehine ihlal edilmesi suretiyle sınırın aşılması,

5237 sayılı TCK’nun 27. maddesinin 2. fıkrasında, hukuka uygunluk nedenlerinden sadece meşru savunma için sınırın aşılmasına ilişkin özel bir düzenleme öngörülmüştür. Buna göre bu hükmün uygulanabilmesi için;

1- Meşru savunma ile korunabilecek bir hakkın bulunması,

2- Saldırıya ilişkin şartların var olması,

3-Savunmaya ilişkin şartlardan "ölçülülük ya da orantılılık" şartının, savunma lehine ihlal edilmesi suretiyle sınırın aşılması,

4- Sınırın aşılmasının mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmesi gerekmektedir.

Tüm bu şartların birlikte gerçekleşmesi halinde, meşru savunmada sınırı aşan faile CMK’nun 223/3-c maddesi uyarınca ceza verilmeyecektir. Bu durumda, kişinin, maruz kaldığı saldırı karşısında içine düştüğü heyecan, korku veya telaş dolayısıyla davranışlarını yönlendirme yeteneğinin ortadan kalkması söz konusu olacağından, meşru savunmada sınırın aşılmasından dolayı kusurlu sayılmayacağı kabul edilir. Dolayısıyla, belirleyici olan maruz kalınan saldırının kişiyi içine düşürdüğü psikolojik durumdur. Zira kişi sırf maruz kaldığı saldırının etkisiyle, "heyecan, korku veya telaşa" kapılarak meşru müdafaada sınırlarını aştığında bu maddeden yararlanabilecek, buna karşılık saldırının etkisinin yanında, saldırıdan kaynaklanmış olsa bile, öfke gibi nedenlerle sınır aşıldığında ise aynı korumadan faydalanılması söz konusu olmayacaktır. Başka bir deyişle, failin amacı, saldırının defedilmesinden çok, kin duygusunu tatmine yönelik ise meşru savunmada sınırın aşılması değil, ancak haksız tahrik söz konusu olabilecektir.

Nitekim Ceza Genel Kurulunun 06.05.2014 gün ve 1557-233, 05.10.2010 gün ve 175-182 ile 31.03.2009 gün ve 201-81 sayılı kararında da aynı hususlara vurgu yapılmıştır.

Bu açıklamalar ışığında uyuşmazlık konusu ele alınıp değerlendirildiğinde;

Olay günü hakkında ek kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen M.. K..'nin aldığı alkolün etkisiyle evinin camından bağırarak etrafa rahatsızlık vermesi üzerine daha önce de aynı şekilde bir çok kez taşkınlık yaptığı için kolluğa müracaatta bulunan ayrıca anılan şahsı mahalleden uzaklaştırmak için imza toplayan sanık S ile oğlu S'ın M.. K..'yi uyarmasıyla aralarında sözlü bir tartışma yaşandığını duyan sanığın eşi A.ile M.. K..'nin akrabaları olan ............... ve katılan H.. Ç..'in de olay yerine geldiği, aralarında ilk haksız hareketin kimden kaynaklandığı belli olmayacak biçimde kavga çıktığı kavga esnasında E ve S'ın sanığa; M, H ve katılanın sanığın oğlu S'a, S'ın adli emanetteki bıçakla İlhami'ye, ayrıca sert bir cisimle F'ye, sanık S'ın elindeki odun parçasını fırlatmak suretiyle katılana saldırdığı, olay neticesinde katılan ile H. K, A.. A.., S.. A.. ve sanığın basit tıbbi müdahale ile giderilebilir şekilde, F.. Ç.. ve İ.. K..'nin ise yaşamlarını tehlikeye sokan bir duruma neden olacak şekilde yaralandıkları anlaşılmaktadır.

Bu şekilde gerçekleşen olayda, sanığın hukuka uygunluk nedenlerinde sınırı aşıp aşmadığının belirlenebilmesi için öncelikle meşru savunma şartlarının oluşup oluşmadığının belirlenmesi gereklidir. İlk haksız hareketin kimden kaynaklandığı sabit olmayan kavga ortamında, katılana odun parçası fırlatarak yaralanmasına sebep olan sanığın savunmada zorunluluk bulunmadığı halde kavgaya katılmak amacıyla hareket ettiği, bu nedenle katılanın saldırısını defedecek şekilde savunma yapma mecburiyetinin bulunmadığı yani "savunmanın zorunluluğu" şartının gerçekleştiğinden bahsedilemeyeceği göz önüne alındığında meşru savunmanın şartlarının oluştuğundan söz edilemez.

"Savunmanın zorunluluğu" şartının bulunmaması nedeniyle meşru savunmanın gerçekleştiği kabul edilemeyeceğine göre; bu durumda TCK'nun 27/2. maddesinde düzenlenen sınırın aşılmasının da uygulama yeri olmadığından yerel mahkemece sanık hakkında TCK'nun 27/2. maddesi gereği ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesinde isabet bulunmamaktadır.

Bu itibarla, Özel Daire bozma kararı isabetli olup sanığın olayda meşru savunma sınırını mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaş ile aştığını kabul ederek 5237 sayılı TCK'nun 27. maddesinin 2. fıkrası uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar veren yerel mahkeme direnme hükmünün bozulmasına karar verilmelidir.

Çoğunluk görüşüne katılmayan dokuz Genel Kurul Üyesi; direnme kararının isabetli olduğu ve onanması gerektiği düşüncesiyle karşı oy kullanmışlardır.

SONUÇ:

Açıklanan nedenlerle,

1-Eskişehir 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 08.05.2013 gün ve 85-329 sayılı direnme hükmünün sanık hakkında şartları oluşmadığı halde TCK'nun 27/2. maddesi uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi isabetsizliğinden BOZULMASINA,

2-Dosyanın, mahalline gönderilmesi için Yargıtay C.Başsavcılığına TEVDİİNE, 24.03.2015 tarihinde yapılan müzakerede oyçokluğuyla karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/25133, Karar No: 2012/32651, Tarih: 02.10.2012

**9. Hukuk Dairesi         2012/25133 E.  ,  2012/32651 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ

DAVA :Davacı, fazla çalışma ücreti alacağının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı, fazla çalışma alacağının tahsilini istemiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı, davanın reddini istemiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı davalı temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1.Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Fazla çalışma ücretlerinin hesabı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır.

4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli fazlasıdır. İşçiye fazla çalışma yaptığı saatler için normal çalışma ücreti ödenmişse, sadece kalan yüzde elli kısmı ödenir.

Kanunda öngörülen yüzde elli fazlasıyla ödeme kuralı nispi emredici niteliktedir. Tarafların sözleşmeyle bunun altında bir oran belirlemeleri mümkün değilse de, daha yüksek bir oran tespiti olanaklıdır.

Fazla çalışma ücretinin son ücrete göre hesaplanması doğru olmayıp, ait olduğu dönem ücretiyle hesaplanması gerekir. Yargıtay kararları da bu yöndedir (Yargıtay 9.HD. 16.2.2006 gün 2006/20318 E, 2006/3820 K.). Bu durumda fazla çalışma ücretlerinin hesabı için işçinin son ücretinin bilinmesi yeterli olmaz. İstek konusu dönemler açısından da ücret miktarlarının tespit edilmesi gerekir. İşçinin geçmiş dönemlere ait ücretinin belirlenememesi halinde, bilinen ücretin asgari ücrete oranı yapılarak buna göre tespiti gerekir. Ancak işçinin işyerinde çalıştığı süre içinde terfi ederek çeşitli unvanlar alması veya son dönemlerde toplu iş sözleşmesinden yararlanılması gibi durumlarda, meslek kuruluşundan bilinmeyen dönemler için ücret araştırması yapılmalı ve dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirmeye tabi tutularak bir karar verilmelidir.

İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık kırbeş saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak kırkbeş saate kadar olan çalışmaları “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır (İş Kanunu, Md. 41/3). Bu şekilde fazla saatlerde çalışma halinde ücret, normal çalışma saat ücretinin yüzde yirmibeş fazlasıdır.

İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık kırbeş saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak kırkbeş saate kadar olan çalışmaları “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır (İş Kanunu, Md. 41/3). Bu şekilde fazla saatlerde çalışma halinde ücret, normal çalışma saat ücretinin yüzde yirmibeş fazlasıdır.

4857 sayılı Yasanın 41 inci maddesinin dördüncü fıkrası, işçiye isterse ücreti yerine serbest zaman kullanma hakkı tanımıştır. Bu süre, fazla çalışma için her saat karşılığı bir saat otuz dakika, fazla süreli çalışmada ise bir saat onbeş dakika olarak belirlenmiştir. Bu sürelerin de sözleşmelerle attırılması mümkündür.

Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde, fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde, her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti hesaplanır. Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen durumlarda, parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları, o dönem içinde çalışılmış olan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu şekilde bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek bir saatlik normal ücretin yüzde elli fazlası fazla çalışma ücreti, yüzde yirmibeş fazlası ise fazla sürelerle çalışma ücretidir. İşçinin parça başı ücreti içinde zamsız kısmı ödenmiş olmakla, fazla çalışma ücreti sadece yüzde elli zam miktarına göre belirlenmelidir.

Otel, lokanta, eğlence yerleri gibi işyerlerinde müşterilerin hesap pusulalarına belirli bir yüzde olarak eklenen paraların, işverence toplanarak işçilerin katkılarına göre belli bir oranda dağıtımı şeklinde uygulanan ücret sistemine “yüzde usulü ücret” denilmektedir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde fazla çalışma ücreti, 4857 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde öngörülen yönetmelik hükümlerine göre ödenir. İşveren, yüzde usulü toplanan paraları işyerinde çalışan işçiler arasında, Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre eksiksiz olarak dağıtmak zorundadır. Fazla çalışma yapan işçilerin fazla çalışma saatlerine ait puanları normal çalışma puanlarına eklenir (Yönetmelik Md. 4/1.). Yüzdelerden ödenen fazla saatlerde, çalışmanın zamsız karşılığı ile zamlı olarak ödenmesi gereken ücret arasındaki fark ödenir. Zira yüzde usulü ödenen ücret içinde fazla çalışmaların zamsız tutarı ödenmiş olmaktadır. Yapılan bu açıklamalara göre; yüzde usulü ya da parça başı ücret ödemesinin öngörüldüğü çalışma biçiminde fazla çalışmalar, saat ücretinin % 150 zamlı miktarına göre değil, sadece % 50 zam nispetine göre hesaplanmalıdır.

Fazla çalışmaların aylık ücret içinde ödendiğinin öngörülmesi ve buna uygun ödeme yapılması halinde, yıllık 270 saatlik fazla çalışma süresinin ispatlanan fazla çalışmalardan indirilmesi gerekir.