muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2013/8601, Karar No: 2014/4877, Tarih: 06.03.2014

konusu otoklav Tokat’ta olduğundan incelenme imkanı olmadığı anlaşımıştır ancak işyerindeki otoklav kullanım yönergelerinde davalının da imzası bulunmaktadır, ayrıca davalı sektörde tecrübeli bir işçidir. 08.12.2009 tarihli üretim uygunsuzluğu tutanağında, cihazdan alınan çıktılar da eklidir, bu çıktılarda cihazın ulaştığı basınç ve sıcaklık dereceleri yer almaktadır. İstenilen sterilizasyon için hangi basınç ve sıcaklık derecelerine ulaşılması gerektiği de davalı tarafından prosedür gereği bilinmektedir. Yargılama sırasında alınan bilirkişi raporları bilimsel değerlendirme içermemektedir. Bu raporların hiçbirinde uygunsuzluk tutanağında yer alan basınç ve sıcaklık tespitleri ile olması gereken dereceler karşılaştırılmamıştır. Sözkonusu veriler konusunda uzman başka bilirkişiler tarafından incelenmeli, sterilizasyon için gerekli sıcaklık ve basınç oluşmadan işlemin başlatılıp başlatılmadığı araştırılmalı, varsa davalının kusur oranı ve zarar miktarı belirlenmelidir. Mevcut bilirkişi raporlarında bu verilerin hiçbiri mevcut olmadığından hüküm vermeye elverişli değildir. Yazılı şekilde eksik inceleme ile hatalı bilirkişi raporlarına dayanılarak karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

Sonuç:

Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı sebepten dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 06.03.2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/15852, Karar No: 2012/19501, Tarih: 20.09.2012

**(Kapatılan)13. Ceza Dairesi         2011/15852 E.  ,  2012/19501 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Hırsızlığa teşebbüs

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:

Sanığın, önceden kasıtlı suçtan hükümlülüğü bulunması nedeniyle 08.02.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5728 sayılı Yasanın 562. maddesi ile değişik 5271 sayılı CMK’nın 231. maddesindeki hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümlerinin uygulanma olanağının bulunmadığı anlaşılmakla yapılan incelemede;

Dosya ve duruşma tutanakları içeriğine, toplanıp karar yerinde incelenerek tartışılan hukuken geçerli ve elverişli kanıtlara, gerekçeye ve Hakimin takdirine göre; suçun sanık tarafından işlendiğini kabulde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığından, diğer temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

Ancak;

1-Sanığın müştekinin şadırvana astığı ceketinin cebini karıştırdığı sırada müşteki ve oğlu tanık tarafından görüldüğü ve akabinde yakalandığının anlaşılması karşısında, eylemi 5237 sayılı TCK'nın 141/1 ve 35. maddelerindeki suçu oluşturduğu halde aynı Yasanın 142/2-b ve 35.maddeleri ile uygulama yapılması,

2-Kasten işlemiş olduğu suçtan, hapis cezasıyla mahkumiyetin yasal sonucu olarak sanığın 5237 sayılı TCK’nın 53/1. maddesinin “c” bendinde yazılı haklardan aynı maddenin 2. fıkrası uyarınca cezanın infazı tamamlanıncaya kadar, yalnızca kendi alt soyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri açısından ise anılan maddenin 3. fıkrası uyarınca mahkum olduğu hapis cezasından koşullu salıverilinceye kadar yoksun bırakılmasına karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,

Bozmayı gerektirmiş, sanık ... müdafiinin temyiz itirazı bu bakımdan yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan nedenlerle tebliğnameye aykırı olarak BOZULMASINA, 20.09.2012 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/32895, Karar No: 2016/4683, Tarih: 11.05.2016

**15. Ceza Dairesi         2013/32895 E.  ,  2016/4683 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : ... Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : Dolandırıcılık

Dolandırıcılık suçundan sanığın mahkumiyetine ilişkin hüküm sanık tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Sanığın, katılana ait iş yerine giderek krem aldığı ve 1 TL uzatarak “az önce verdiğim 50 TL'yi hep bozma, küsuratı 1 TL'den al” dediği, iş yeri kamerasının incelenmesiyle sanığın 50 TL vermediğinin anlaşıldığı ve emniyet ekibine haber verilmesi üzerine sanığın yakalandığı, bu suretle sanığın dolandırıcılığa teşebbüs suçunu işlediğinin iddia edildiği olayda; dosya kapsamına göre, sanığın mahkumiyetine yönelik kabulde isabetsizlik görülmemiştir.

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre; sanığın suçsuz olduğuna ilişkin temyiz itirazlarının reddiyle, hükmün ONANMASINA, 11/05/2016 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/7031, Karar No: 2022/15720, Tarih: 28.09.2022

**2. Ceza Dairesi         2022/7031 E.  ,  2022/15720 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Ceza Mahkemesi

SUÇ : İş yeri dokunulmazlığının ihlali

HÜKÜM : Beraat

Dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Sanık hakkında hırsızlık suçundan açılan davanın Ankara Batı 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 2014/258 E. sayılı dosyası ile yapılan yargılaması sırasında 02/09/2014 tarihli duruşmada dinlenen tanık ...’in “Devriye görevi ifa ederken Endüstri Meslek Lisesinin yanından geçerken sanığın 4 tekerlekli el arabasıyla okulun bahçe duvarına yaklaştıklarını, yanlarındaki arabayı yol üzerine bırakıp bahçe duvarından okul bahçesinin içerisine atladıklarını gördüklerini” işbu davanın yapılan yargılaması sırasında 24/12/2015 tarihli duruşmasında dinlenen ve olay tarihinde okul müdür muavini olan müşteki ...'nın "Olay tarihinde okulun etrafı ve atölye binasının etrafının açık olduğunu, ancak şu anda kapatıldığını, okulun girişinde kapının olduğunu ancak diğer duvarların metro güzergahının yapımı nedeniyle yıkıldığını, ancak şu anda kapatıldığını, yani olay tarihinde hurda malzemelerin açıkta durduğunu", sanığın 31/03/2016 tarihli savunmasında "Okulun bahçe duvarlarının büyük bir kısmının yıkıldığını, metro inşaatının olduğunu, duvarları yıktıklarını, halen de duvar olmadığını, tel çekili halde olduğunu", tutanak mümzii tanık ...'ın ise "Olayın üzerinden uzun süre geçtiği için okul bahçesinin etrafında atölye binasının etrafında bahçe duvarı olduğunu hatırladığını, ancak bu binaların dört tarafının tamamen çevrili olup olmadığını şu an hatırlayamadığını" söylediğinin anlaşılması karşısında, evrak suretleri dosya içerisine alınmış bulunan Ankara Batı 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 2014/258 E. sayılı dosyası içerisinde bulunduğu anlaşılan olay yerine ait görüntüleri içeren CD getirilip incelenmeden ve metro inşaatının ne zaman başladığı, okul duvarlarının metro inşaatı nedeniyle yıkılıp yıkılmadığı, yıkılmış ise hangi tarihte yıkıldığına ilişkin hususlar okul müdürlüğü ve ilgili milli eğitim müdürlüğünden sorularak sonucuna göre sanığın hukuki durumunun değerlendirilmesi gerektiği gözetilmeden, eksik kovuşturma ile beraat kararı verilmesi,

Bozmayı gerektirmiş, katılan ... vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan, hükmün açıklanan sebeplerden dolayı istem gibi BOZULMASINA, 28/09/2022 gününde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/10646, Karar No: 2014/16929, Tarih: 05.11.2014

**11. Hukuk Dairesi         2014/10646 E.  ,  2014/16929 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :TİCARET MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen davada.... Asliye Ticaret Mahkemesi’nce verilen 20/03/2014 tarih ve 2013/424-2014/141 sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi davalı Tasfiye Halinde...Mimarlık Tic. Ltd. Şti. Tasfiye Memuru vekili tarafından istenmiş ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, müvekkilinin davalılardan...Mimarlık Tic. Ltd. Şti'den olan alacağını tahsil için açtığı davanın devamı sırasında davalı şirketin ticaret sicilinden terkin edildiğini öğrendiklerini ileri sürerek, Tasfiye Halinde...Mimarlık Tic. Ltd. Şti'nin ihyasına sicilden terkin işleminin iptali ile yeniden sicile kaydına, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin de Tasfiye Halinde...Mimarlık Ltd. Tic. Şti. üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalılardan ... vekili davanın reddini savunmuştur.

Davalılardan Tasfiye Halinde...Mimarlık Tic. Ltd. Şti. vekili, ortaklar kurulu kararı ile şirketin tasfiyesine karar verildiğini, tasfiye işlemleri süresince gerekli davet ve ilanların usulüne uygun olarak yapıldığını ileri sürerek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece, Tasfiye Halinde...Mimarlık Tic. Ltd. Şti'ye karşı açılmış bulunan alacak davasının devamı ve bu doğrultuda davacının davalı şirketten alacağının olup olmadığının tespiti ve yargılamanın devamı için davalı şirketin ihyasına ve işlemlerin tasfiye memuru Sıdıka Işıl Atasoy tarafından yürütülmesine karar verilmiştir.

Kararı Tasfiye Halinde...Mimarlık Tic. Ltd. Şti. Tasfiye Memuru vekili temyiz etmiştir.

Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davalı Tasfiye Halinde...Mimarlık Tic. Ltd. Şti. Tasfiye Memuru vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, davalı Tasfiye Halinde...Mimarlık Tic. Ltd. Şti. Tasfiye Memuru vekilinin bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, temyiz harcı peşin alındığından başkaca harç alınmasına mahal olmadığına, 05/11/2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/1373, Karar No: 2015/787, Tarih: 28.01.2015

**Hukuk Genel Kurulu         2013/1373 E.  ,  2015/787 K.**

* MADDİ TAZMİNAT DAVASI

* EV BAŞKANININ SORUMLULUĞU

* YASAL GÖZETİM VE ÖZEN ÖDEVİ

* KURTULUŞ KANITI

* TÜRK MEDENİ KANUNU (TMK) (4721) Madde 369

* TÜRK MEDENİ KANUNU (TMK) (4721) Madde 320

* BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 55

* BORÇLAR KANUNU(MÜLGA) (818) Madde 56

**"İçtihat Metni"**

Taraflar arasındaki “tazminat” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Kırkağaç Asliye Hukuk Mahkemesince (Aile Mahkemesi Sıfatıyla) davanın reddine dair verilen 08.03.2012 gün ve 2009/169 E.-2012/51 K. sayılı kararın incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 3.Hukuk Dairesinin 19.11.2012 gün ve 2012/19624 E.-2012/23775 K. sayılı ilamı ile;

(...Davacı vekili dava dilekçesinde; davalıların çocuğu tarafından çıkarılan yangın nedeniyle kurumlarının zarara uğradığını belirterek; yangın söndürme gideri nedeniyle idarenin uğradığı 32.676,14 TL zararın davalılardan tazminine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı E.. K..; orman yangınına zihinsel engelli oğlunun sebebiyet verdiğini, yangının çıkışında kendisinin ve eşinin kusurunun bulunmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece; davalıların üzerlerine düşen dikkat ve özeni gösterseler dahi zararın meydana gelmesini engelleyemeyecekleri gerekçesi ile davanın reddi cihetine gidilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, TMK'nın 369.maddesinde düzenlenmiş olan aile başkanının yasal gözetim ve özen ödevinin yerine getirilmemesine dayanan tazminat istemine ilişkindir.

Medeni Kanun'un 369/1.maddesine göre ev başkanı ev halkından olan küçüğün, kısıtlının, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı bulunan kişinin verdiği zarardan, alışılmış şekilde durum ve koşulların gerektirdiği dikkatle onu gözetim altında bulundurduğunu veya bu dikkat ve özeni gösterseydi dahi zararın meydana gelmesini engelleyemeyeceğini ispat etmedikçe sorumludur.

Ev başkanının sorumluluğu kusura dayanmayan, yasal gözetim ve özen ödevinin yerine getirilmemesinden kaynaklanan bir sebep sorumluluğudur. TMK'nın 369.maddesinde ev başkanının objektif özen ödevini yerine getirmediği bir karine olarak kabul edilmiştir. Buna göre aile başkanının sorumlu tutulabilmesi için, özen ve gözetime muhtaç aile üyelerinden birinin hukuka aykırı bir davranışla üçüncü kişilere zarar vermiş olması yeterlidir. Ancak aile reisi bu karineyi çürütmek imkanına sahiptir.

Bir olayda aile başkanının özen ödevini yapıp yapmadığını tespit görevi hakime aittir. Hakim, takdir hakkını kullanırken, özen ve gözetime tabi tutulması gerekenin yaşını, karakterini, olgunluk derecesini, tehlikenin varlığını ve çeşitlerini idrak edebilme ve bunları önleyebilme yeteneğini, sosyal çevreyi ve şartları ayrıca gözonünde bulundurmalıdır.

Bir olayda aile başkanının özen ödevini yapıp yapmadığını tespit görevi hakime aittir. Hakim, takdir hakkını kullanırken, özen ve gözetime tabi tutulması gerekenin yaşını, karakterini, olgunluk derecesini, tehlikenin varlığını ve çeşitlerini idrak edebilme ve bunları önleyebilme yeteneğini, sosyal çevreyi ve şartları ayrıca gözonünde bulundurmalıdır.

Aile başkanı çocuğuna iyi terbiye verdiğini ispat ederek sorumluluktan kurtulamaz. Çünkü terbiyeden ve terbiyenin sonuçlarından değil, kendisine düşen özen ve gözetim ödevinin gerekli kıldığı tedbirleri alıp almamakla sorumludur. Soyut nasihat ve talimat verme, özen ve gözetim ödevinin yerine getirildiğinin kanıtı olamaz.

Somut olayda, küçüğün oynadığı çakmakla tarlalarındaki otları yakmak suretiyle gerçekleştirdiği eylem, küçüğün davalı anne babası tarafından yangına sebebiyet verilebileceği, zarara yolaçabileceği konusunda eğitilmemiş olduğunu gösterir. Kaldı ki; ormanın yanında tarlası bulunan davalıların 9 yaşında ve %70 zihinsel özürlü bulunan çocuğu ormana bitişik tarlada elinde oynadığı çakmakla yalnız bırakmaları gerekli dikkat ve özeni göstermediklerinin bir kanıtıdır.

Mahkemenin MK'nın 369.maddesinin yorumunda ve delillerin değerlendirilmesinde hataya düşerek davayı reddetmesi usul ve yasaya aykırı olup, bu husus bozmayı gerektirmiştir.

O halde mahkemece yapılacak iş; öncelikle zarar kapsamını belirleyip; varsa indirim nedenlerini de tartışarak hasıl olacak sonuca göre tazminata hükmetmek olmalıdır.

Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir...)

gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

TEMYİZ EDEN:  Davacı vekili

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kâğıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu(TMK)'nun 369. maddesi uyarınca aile başkanının yasal gözetim ve özen ödevinin yerine getirilmemesi nedenine dayanan tazminat istemine ilişkindir.

Yerel mahkemece, davanın reddine dair verilen hüküm, Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde yer alan gerekçe ile bozulmuştur.

Yerel Mahkemece, davalıların küçüğe çakmakla oynaması halinde yangın çıkarabileceği konusunda gerekli eğitimi verdikleri kabul edilse bile kendi tarlalarından çıkan yangının devlet ormanına sıçraması sonucu oluştuğu dikkate alındığında davalıların üzerlerine düşen dikkat ve özeni gösterseler dahi zararın meydana gelmesini engelleyemeyecekleri gerekçesiyle ilk hükümde direnilmesine karar verilmiştir.

Direnme hükmünü, davacı vekili temyiz etmiştir.

Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulunun önüne gelen uyuşmazlık; ev başkanı durumundaki davalıların, %70 zihinsel özürlü bulunan küçüğün vermiş olduğu zarardan TMK’nun 369.maddesi çerçevesinde sorumlu tutulmasının mümkün olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Direnme hükmünü, davacı vekili temyiz etmiştir.

Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulunun önüne gelen uyuşmazlık; ev başkanı durumundaki davalıların, %70 zihinsel özürlü bulunan küçüğün vermiş olduğu zarardan TMK’nun 369.maddesi çerçevesinde sorumlu tutulmasının mümkün olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Uyuşmazlığın çözümü için “ev başkanının sorumluluğu” üzerinde durulması gerekmektedir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK.) 369.maddesi “Ev başkanı, ev halkından olan küçüğün, kısıtlının, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı bulunan kişinin verdiği zarardan, alışılmış şekilde durum ve koşulların gerektirdiği dikkatle onu gözetim altında bulundurduğunu veya bu dikkat ve özeni gösterseydi dahi zararın meydana gelmesini engelleyemeyeceğini ispat etmedikçe sorumludur.

Ev başkanı, ev halkından akıl hastalığı veya akıl zayıflığı bulunanların kendilerini ya da başkalarını tehlikeye veya zarara düşürmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

Zorunluluk hâlinde gerekli önlemlerin alınmasını yetkili makamdan ister.”

Hükmünü içermektedir.

Maddenin gerekçesinde ise;

“Yürürlükteki Kanunun 320'nci maddesini karşılayan ve İsviçre Medenî Kanununun 333'üncü maddesiyle onu örnek alan 1984 tarihli Öntasarının 301'inci maddesinden kısmen değiştirilmek suretiyle alınan bu maddede, ev başkanın ev halkından olan küçük, kısıtlı, akıl hastası ya da akıl zayıfı olan kişilerin başkalarına verdikleri zararlardan dolayı sorumluluğu düzenlenmektedir. Madde, ev başkanın sorumluluktan kurtulması için ona “durum ve koşulların gerektirdiği dikkatle gözetim altına bulundurduğunu veya bu dikkat ve özeni gösterseydi dahi zararın meydana gelmesini engelleyemeyeceğini” kanıtlama olanağını da tanımaktadır. Böylece, ev başkanın sorumluluğu ile Borçlar Kanunu 55 ve 56'ncı maddelerinde düzenlenen sorumluluklar arasında da bir uyum sağlanmış olmaktadır.”

Denilmektedir.

Görüldüğü üzere, ev başkanı ev halkından olan küçüğün, kısıtlının, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı bulunan kişinin verdiği zarardan, alışılmış şekilde durum ve koşulların gerektirdiği dikkatle onu gözetim altında bulundurduğunu veya bu dikkat ve özeni gösterseydi dahi zararın meydana gelmesini engelleyemeyeceğini ispat etmedikçe sorumludur.

Maddenin açık ifadesinden de anlaşıldığı gibi, üçüncü kişilere verdikleri zararla ev başkanını sorumluluk altına sokanlar; küçük, kısıtlı ve akıl hastalığı veya akıl zayıflığı olan kimselerdir. Eş söyleyişle, ev başkanının TMK.369/1'den doğan bu sorumluluğu, her şeyden önce şahıs itibariyle sınırlı olup, sadece küçük ve kısıtlıların haksız davranışları ile başkalarına verdikleri zararlardan sorumludur.

Nitekim Yargıty Hukuk Genel Kurulunun 20.02.2008 gün ve 2008/4-153 E.-2008/139 K. sayılı ilamında da aynı ilke benimsenmiştir.

Hemen belirtmelidir ki, bu düzenleme hukuk sistemimiz içinde başkasının eyleminden sorumluluğu düzenleyen ayrık hükümlerden birisidir.

Nitekim Yargıty Hukuk Genel Kurulunun 20.02.2008 gün ve 2008/4-153 E.-2008/139 K. sayılı ilamında da aynı ilke benimsenmiştir.

Hemen belirtmelidir ki, bu düzenleme hukuk sistemimiz içinde başkasının eyleminden sorumluluğu düzenleyen ayrık hükümlerden birisidir.

Hukuk düzeni, ev başkanını koruyucu ve güvenilir kişi; küçükleri, kısıtlıları, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı bulunanları da korunmaya ve gözetime muhtaç kimseler olarak kabul etmiş, söz konusu istisnai düzenlemeye de aile hukukuna ilişkin hükümler arasında özel olarak yer vermiştir. Zira, ev başkanlığı, aile halinde birlikte yaşayanların idare edilmesine, öncelikle aile üyeleri arasında bir düzenin kurulmasına, bunların yararına olarak birliğin korunmasına, hizmet eder. Bununla beraber ev başkanlığı kurumuyla güdülen asıl amaç, gözetime muhtaç aile üyelerine karşı zarara uğramış olan üçüncü kişileri de korumaktır. Yani ev başkanlığı yalnız yetkiler veren bir kurum olmayıp, aynı zamanda görev ve sorumluluklar da yükleyen bir kurumdur.

TMK. 369.maddesine göre, ev başkanı kendisine tabi gözetime muhtaç kişiye “alışılmış şekilde durum ve koşulların gerektirdiği dikkatle onu gözetim altında bulundurduğunu” isbat ederek sorumluluktan kurtulabilir; böylece, onun sorumlu olması için bu kurtuluş kanıtını yerine getirememesi şarttır. Mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (BK) 55. ve 56.maddeleri ile paralel olarak, TMK. 369.maddede de ev başkanının objektif özen ödevini yerine getirmediği bir karine olarak kabul edilmiş olup, ev başkanı kurtuluş kanıtını getirmekle bu karineyi çürütebilir.

Ev başkanının gerekli özeni gösterip göstermediği hususunu tesbit ederken bazı hususlar gözönünde tutulmalıdır. Her şeyden önce olayın somut koşulları hesaba katılmalıdır. “koşulların gerektirdiği dikkatle” ibaresi, hakimin, bu somut koşullara göre takdir hakkını kullanması gerektiğini göstermektedir.

Böylece, ev başkanının alması gerekli önlemlerin neler olduğu tayin edilirken, gözetime muhtaç şahsın yaşı, karakteri, olgunluk derecesi, özellikle tehlikelerin varlığını ve çeşitlerini algılayabilme ve bunları önleyebilme yeteneği, karşı konulması lazım gelen tehlikeli alışkanlık ve eğilimleri, hastalıklı durumu, özellikle akıl hastalığı veya akıl zayıflığı olup olmadığı gözönüne alınmalıdır. Toplumsal çevre ve koşullar da gerekli özenin gösterilip gösterilmediğinin saptanmasında rol oynar. Ev halkının kullandığı ve zarara sebebiyet verebilecek maddelerin, özellikle silahların mevcudiyeti özel önlemlerin alınmasını zorunlu kılar; bundan başka, çocukların oyun biçimlerine göre de alınacak önlemler çeşitli olur; hatta çocukların oynamak için bir arada toplanmaları bile bunlara özel bir dikkati gerektirebilir. Gözetime muhtaç şahıs yaşça ne kadar küçük, terbiyesi ne kadar az, karakteri ne kadar zayıf, kendisi ne kadar yaramaz ve eline geçen veya geçebilecek şeyler veya oynadığı oyunlar ne kadar tehlikeli ise gösterilecek özen de o derece çok olmalıdır.

Ev başkanının göstermesi gerekli özenin kıstası objektiftir; olayın somut koşullarının gözönüne alınması bu objektifliği ortadan kaldırmaz; söz konusu koşullar altında makul ve ortalama bir ev başkanının ne gibi önlemler alması gerektiği saptanmalıdır.

Gözetime muhtaç şahısların zarar vermemesi için ev başkanının özen göstermesi gereken hususların başında gözetim ödevinin yerine getirilmesi gelir. Normal olarak, çocuklar üzerinde sürekli bir gözetim söz konusu olamaz; buna karşılık beden veya düşünce yapısı normal olmayan, çabuk hiddete kapılan, belli bir aracı kullanmakta göze çarpacak derecede beceriksiz olan, tehlikeli alışkanlıkları, örneğin bisikletle çok hızlı gitmek alışkanlığı bulunan çocuklara, akıl hastalarına ve akıl zayıflığı ile malul olanlara gözetimde özel bir özen gösterilmelidir. Çocuğun yaşı büyüdükçe ona gözetim güçleşir.

Ev başkanı sadece gözetimle yetinmemeli, bir takım olumlu önlemler de almalıdır; örneğin çocuğu eğitmeli ve gerekiyorsa cezalandırmalı, onun tehlikelere ve bunları önleyici yollara dikkatini çekmeli, gerekli talimat ve öğütleri vermeli, bazı hususları ona yasaklamalı, tehlikeli şeyleri onun eline geçirebileceği yerlerden kaldırmalı veya ona bıraktığı tehlikeli bir aracı başkasını tehlikeye koymadan nasıl kullanacağı hususunda gerekli uyarılarda bulunmalıdır.

Bu açıklamalar ışığında, somut olaya bakıldığında; 18.07.2008 tarihinde anne ile oğlunun hayvan otlatmak ve çalışmak üzere gittikleri tarlada küçüğün otları çakmakla tutuşturması sonucu otların yanarak ateşin rüzgarla ormana ilerlediği ve meydana gelen orman yangınında 1000 m2 lik sahanın yandığı anlaşılmaktadır. Küçüğün 9 yaşında ve % 70 zihinsel özürlü bulunması davalıların küçüğe karşı daha özel bir özen göstermelerini gerektirmektedir. Buna rağmen küçüğün ormana yakın tarlada çakmakla başbaşa bırakılması davalıların gerekli dikkat ve özeni göstermediklerinin bir kanıtı olup meydana gelen zarardan sorumlu bulunmaktadırlar.

Her ne kadar Mahkemece ailenin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik şartlar, davalıların eğitim düzeylerinin düşük olması, yaşam koşullarının vasat olması, davalıların köy yerinde çiftçilikle uğraşan bir aile olması ve küçüğün orta düzeyde zihinsel engelli olması ve davalıların küçüğe verecekleri eğitimin kendi eğitim ve sosyal şartlarıyla orantılı olabileceği gerekçesiyle davalıların zarardan sorumlu olmayacağı gerekçesi ile dava reddedilmişse de bu hususlar MK 369/1. maddede belirtilen kurtuluş kanıtı olmayıp ancak BK 41 vd maddelerinde düzenlenmiş bulunan tazminattan indirim sebebi olabilir ve Mahkemece bu hususların tazminatın hesabı sırasında dikkate alınması gerekmektedir.