muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2015/17469, Karar No: 2016/1852, Tarih: 03.02.2016

**18. Ceza Dairesi         2015/17469 E.  ,  2016/1852 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Sulh Ceza Mahkemesi

SUÇLAR : Tehdit, hakaret

HÜKÜM : Mahkumiyet

KARAR

Yerel Mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle, başvurunun süresi ve kararın niteliği ile suç tarihine göre dosya görüşüldü:

Temyiz isteğinin reddi nedenleri bulunmadığından işin esasına geçildi.

Vicdani kanının oluştuğu duruşma sürecini yansıtan tutanaklar belgeler ve gerekçe içeriğine göre yapılan incelemede başkaca nedenler yerinde görülmemiştir.

Ancak;

1-Tanık ...'ın aşamalardaki ifadelerinde, olay günü avukatı olan katılanın, sanığın kendisine verdiği evrağın bir kısım yerlerini çizerek imzalamasını söylemesi üzerine, sanığın ilk olarak katılana“o p.ge söyle bende ne parası kalmış” şeklinde sözler söylediği, sonrasında katılanın sanık ile telefonda konuşmak istediği ve sanığın “o lafı bana mı dedin” diyen katılana “sen avukatmısın, avukatım diye geçiniyorsun, anasını avradını sinkaf ettiğim şeklinde sözler söylediğini belirterek katılanın beyanlarını doğrulaması, tanıklar Mustafa Gür, Sadık Beyazkaya ve ...'in ise sanığın katılana hakaret ve tehdit etmediği yönünde anlatımlarda bulunmaları karşısında, tanık anlatımları arasındaki çelişkilerin giderilmesi, giderilemediği taktirde yöntemince irdelenip, hangi anlatıma hangi nedenle üstünlük tanındığı açıklanıp, sonucuna göre sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerektiği gözetilmeden, eksik inceleme ve yetersiz gerekçeyle yazılı şekilde hüküm kurulması,

2- Kabule göre; Kısa süreli hapis cezası ertelenen sanık hakkında, TCK'nın 53/4. maddesi uyarınca aynı maddenin birinci fıkrasındaki hak yoksunluklarına karar verilemeyeceğinin gözetilmemesi,

Kanuna aykırı ve sanık ... vekilinin temyiz nedenleri ile tebliğnamedeki düşünce yerinde görüldüğünden HÜKÜMLERİN BOZULMASINA, yargılamanın bozma öncesi aşamadan başlayarak sürdürülüp sonuçlandırılmak üzere dosyanın esas/hüküm mahkemesine gönderilmesine, 03/02/2016 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/18548, Karar No: 2014/9845, Tarih: 22.04.2014

**12. Ceza Dairesi         2013/18548 E.  ,  2014/9845 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Sulh Ceza Mahkemesi

Suç : Taksirle yaralama

Hüküm : TCK'nın 89/1-2-b-e, 62, 53/6. maddeleri gereğince mahkumiyet

Taksirle yaralama suçundan sanığın mahkumiyetine ilişkin hüküm, sanık müdafii tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Sanık, belediye otobüsü şoförünün gündüz, mağduru durakta yolcu olarak alıp, mağdur ön kapı önünde araçta iken duraktan hareket edip 50 metre ilerlemesine rağmen ön kapıyı kapatmaması sonucu mağdurun açık olan ön kapıdan dengesini kaybedip, zemine düşüp ağır şekilde yaralanması şeklinde gerçekleşen olayda; Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 06.10.2009 gün ve 9/189-220 sayılı kararında da belirtildiği üzere; aracın kapısı açık olarak gidilmesinin yaralanma ve ölümlere yol açabileceğinin sanık tarafından da öngörülmesi gereken bir husus olduğu, buna rağmen hatalı yöntemle ilgili geçmiş deneyimlerinin şanslı sonuçlanması gibi nedenlerle sanığın bu riski göze aldığı anlaşıldığından sanığın neticeyi öngördüğü ama istemediğinin, bu nedenle de olayda bilinçli taksirin unsurlarının bulunduğunun gözetilmemesi aleyhe temyiz olmadığından bozma nedeni yapılmamış; sanığın daha önce taksirle öldürme suçundan hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen hükümlülüğü bulunduğundan tebliğnamedeki görüşe iştirak edilmemiştir.

Yapılan yargılamaya, toplanıp karar yerinde gösterilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonuçlarına uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre, sanık müdafinin ertelemeye ilişkin temyiz itirazlarının reddiyle, hükmün isteme aykırı olarak ONANMASINA, 22.04.2014 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.

Karşı Oy :

Sanığın eylemini bilinçli taksir olarak kabul edip eleştiren sayın çoğunluğun görüşüne katılmıyorum.

Sanık mağduru duraktan henüz almış, çok fazla gitmemiş, bileti olmadığı için içeridende bulamadığında inebileceği düşüncesi ile kapıyıda kapatmamış, ani sert kalkış yapmamış, ani fren yapmamış, 10 km hızda olup hızlı bile sayılamayacak bir hızda hareket halinde iken hiç bir yere tutunmayan mağdur açık kapıdan düşmüş olup, bu da olsa olsa sanığın kusurlu hareketini ağırlaştırabilecek bir durumdur ki asli kusurlu kabul edilmiştir.

Sanığın bilinçli taksirle hareket ettiğini söylemek mümkün değildir. Uzun süre açık gitmiş olsa ki gitmesi mümkün değil olay tarihi nisan olup kapıyı açık bırakacak bir hava durumuda söz konusu değildir.

Çoğunluğun kararda bahsettiği gibi kendisinin veya başkalarının geçmiş deneyimlerin şanslı sonuçlanması demek suretiyle sanığın riski göze aldığı anlaşıldığı yönündeki kabule sanığın sürekli veya çokca kapı açık gittiğinin kabul etmesi oluşa ve dosyaya uygun değildir. Daha önceleri de kapıyı açık bırakmak suretiyle gittiğini sayın çoğunluk nasıl tespit etmiştir.

Çoğunluğun kararda bahsettiği gibi kendisinin veya başkalarının geçmiş deneyimlerin şanslı sonuçlanması demek suretiyle sanığın riski göze aldığı anlaşıldığı yönündeki kabule sanığın sürekli veya çokca kapı açık gittiğinin kabul etmesi oluşa ve dosyaya uygun değildir. Daha önceleri de kapıyı açık bırakmak suretiyle gittiğini sayın çoğunluk nasıl tespit etmiştir.

Kararda sözü geçen Ceza Genel Kurul kararında kamyon kasayı aşacak şekilde harfiyatla toprak yüklenmiş ve uzun bir yol kat ederek gelmiş ve (hızıda vardır) taş düşerek ölüm meydana gelmiştir, şans bu olaya hasr edilebilir, bizim olayımızda daha duraktan kalkalı 50 metre olmamış sürüş hatası da olmadan (ani sert kalkış, ani sert fren, hızlı olma gibi) açık kapıdan mağdur düşmüştür. Bu arada mağdurda hiç bir yeri tutmamaktadır.

Dolayısıyla sanığın kapı açık olarak kısa bir mesafe gitmesi kusurudur. Bu da onu asli kusurlu yapar. Yukarıda açıkladığım sebeplerden sayın çoğunluğun bilinçli taksir unsurlarının bulunduğuna ilişkin eleştiren görüşüne katılmıyorum.
Yargıtay — Esas No: 2013/5815, Karar No: 2013/7350, Tarih: 01.07.2013

**20. Hukuk Dairesi         2013/5815 E.  ,  2013/7350 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İcra Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasında görülen dava sırasında davalı vekili tarafından reddi hâkim yoluna başvurulmuştur.

Red talebini inceleyen merci tarafından verilen kararın Yargıtayca incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmiş olmakla, süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya içindeki tüm belgeler incelendi, gereği düşünüldü:

K A R A R

Taraflar arasında görülen dava sırasında davalı vekili tarafından 13/06/2012 havale tarihli dilekçe ile, "...tarafları ve netice-i talebi aynı olan tahliyesi istenen taşınmazın içindeki bazı bağımsız bölümlere ilişkin olarak devam eden 2011/785 esas sayılı davada, delilleri nazara almadan tahlileye karar vermesi karşısında taşınmazın bütününe yönelik bu dava yönünden ihsası rey niteliğinde olduğu...” gerekçesiyle reddi hâkim yoluna başvurulmuştur.

Reddedilen Hâkim Feride Aksakal (29199)'in, talebin reddinin gerektiği yönündeki görüşü üzerine dosyayı inceleyen merci tarafından, "...HMK'nun 36. maddesinde açıklanan ret nedenlerine ilişkin olarak inandırıcı delil ve emare gösterilmediği..." gerekçesiyle reddi hâkim talebinin HMK'nun 41/1-b maddesi gereğince talebin geri çevrilmesine ilişkin verilen karar davalı vekili tarafından temyiz edilmekle, Dairenin 01.10.2012 gün ve 2012/10638-11010 sayılı kararı ile "...merci tarafından H.M.K.'nun 42. maddesi gereğince işlem yapılarak talep hakkında olumlu veya olumsuz karar verilmesi gerekirken, yetkisi olmadığı halde, H.M.K.'nun 41/1-b maddesi gereğince talebin geri çevrilmesine karar verilmesinin usul ve kanuna aykırı olduğu"na değinilerek merci kararı bozulmuştur.

Merci tarafından bozma kararına uyulduktan sonra, reddi hâkim talebinin REDDİNE ilişkin verilen karar, davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Hâkimin reddi için ileri sürülen sebepler işin esası yönünden temyiz sebebi olup, H.M.K.’nun 36. maddesinde tanımı yapılan sebeplerden değildir. Açıklanan nedenlerle yerinde görülmeyen temyiz itirazlarının reddi ile hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı onama harcının temyiz edene yükletilmesine 01/07/2013 gününde oy birliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2018/62, Karar No: 2022/542, Tarih: 13.09.2022

**Ceza Genel Kurulu         2018/62 E.  ,  2022/542 K.**

**"İçtihat Metni"**

Yargıtay Dairesi : (Kapatılan)16. Ceza Dairesi

Sanık ... hakkında Cumhurbaşkanına hakaret suçundan kamu davasının yapılan yargılaması sonucunda 5271 sayılı CMK’nın 223/2-c maddesi uyarınca sanığın beraatine ilişkin ... 3. Asliye Ceza Mahkemesince verilen 01.03.2016 tarihli ve 418-126 sayılı hükmün, Cumhuriyet savcısı tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay (Kapatılan) 16. Ceza Dairesince 22.06.2017 tarih ve 4257-4742 sayı ile onanmasına karar verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise 09.11.2017 tarih ve 143777 sayı ile;

"...

...Partisi Öncü Gençlik organizesinde... ilçesi, ... ... Pastanesi önünde toplanan grup basın açıklaması yapan ...Partisi Öncü Gençlik İl Başkanı ... tarafından 'Bir Cumhurbaşkanı ülkesinin gençliği insanları tarafından hırsız, katil, diktatör olarak anılıyorsa o Cumhurbaşkanı artık Cumhurun başkanı değildir' (CD içindeki olay görüntülerinin 6 dakika 30. ... ila 6 dakika 46. saniyeleri arasında) şeklindeki sözleri ile Cumhurbaşkanının 'onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek şekilde bir fiil veya olgu isnat etmek' suretiyle ağır eleştiri ve fikir özgürlüğünün sınırlarını aştığı ve bu şekilde atılı suçu işlediği..." görüşüyle itiraz kanun yoluna başvurmuştur.

CMK'nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay (Kapatılan) 16. Ceza Dairesince 14.12.2017 tarih ve 2996-5902 sayı ile itiraz nedeni yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; sanığa atılı Cumhurbaşkanına hakaret suçunun unsurları itibarıyla oluşup oluşmadığının belirlenmesine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamından;

...Partisi Öncü Gençlik organizesinde ... ili,... ilçesi, ...-... Pastanesi önünde toplanan gruba hitaben basın açıklaması yapan ...Partisi Öncü Gençlik İl Başkanı sanık ... tarafından, “... hafızasını biraz yoklasın ... duvarlarının nasıl yıkıldığını hatırlasın Kayserinin akıbeti de aynen öyle olacaktır. ... zindanlarını onların başına yıkacağız. Bin Bin odalı saraylar da yaptırsalar, bin odadan hangisine saklanırlarsa saklansınlar enselerinden tutup atacağız. ...'ın hukuk bilmediğini biliyorduk. Artık tarih bilmediği de ayyuka çıkıyor. Ama öğrenecek gençlikte uğraşanlar hukuku keyfinin aracı haline getirenler yıkılırlar. Bunları yaşayarak öğrenecekler Erdoğan üniversitelere giremiyor sokakları halka kapatmadan halka çıkamıyor. Bir Cumhurbaşkanı ülkesinin gençliği insanları tarafından hırsız, katil, diktatör olarak anılıyorsa o Cumhurbaşkanı artık Cumhurun başkanı değildir. Buradan ... 'a sesleniyorum, ... zindanın yıkılışını hatırla” şeklinde konuşma yapıldığı,

... Bakanlığının 21.05.2015 tarihli ve 2617-33224 sayılı olurları ile sanık hakkında Cumhurbaşkanına hakaret suçundan kovuşturma izni verildiği.

Anlaşılmaktadır.

Sanık aşamalarda; ifadelerin büyük kısmının siyasi eleştiri kapsamında olduğunu, basın açıklaması yapmalarındaki amacın partilerinin ... Gençlik Kolları İl Başkanının tutuklanmasını protesto etmek amacı taşıdığını, bizzat Cumhurbaşkanına yönelttiği bir hakaretin olmadığını, sadece somut bir durum tespitinin söz konusu olduğunu, sadece ülkenin gençleri böyle diyorsa “Cumhurbaşkanı Cumhurun başı değildir” şeklinde bir ifade kullandığını, tutuklanan arkadaşlarının bu beyanlarından dolayı tutuklandığı için onun sözlerine atıf yaptığını, yoksa doğrudan hakaret kastının ve söyleminin olmadığını, suçlamayı kabul etmediğini savunmuştur.

Uyuşmazlığın esasını oluşturan kanuni düzenlemelerin açıklanması gerekmektedir.

765 sayılı mülga TCK’nın 158. maddesinde düzenlenen Cumhurbaşkanına hakaret suçunun öğeleri ile bu doğrultuda genel ve bu suç açısından özel bir hukuka uygunluk nedenini oluşturan eleştiri hakkı üzerinde durulmalıdır.

Doğal haklardan kabul edilen ifade hürriyeti; çoğulcu demokrasilerde, vazgeçilemez ve devredilemez bir niteliğe sahiptir. Öğretide değişik tanımlara rastlanmakla birlikte, genel bir kabulle ifade/düşünce hürriyeti, insanın özgürce fikirler edinebilme, edindiği fikir ve kanaatlerinden dolayı kınanmama, bunları meşru yöntemlerle dışa vurabilme imkân ve özgürlüğüdür. Demokrasinin “olmazsa olmaz şartı” olan ifade hürriyeti, birçok hak ve özgürlüğün temeli, kişisel ve toplumsal gelişmenin de kaynağıdır.

İşte bu özelliğinden dolayı ifade hürriyeti, temel hak ve hürriyetler kapsamında değerlendirilerek birçok uluslararası belgeye konu olmuş; T.C. Anayasası’nda da ayrıntılı düzenlemelere tabi tutulmuştur.

Bu bağlamda;

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 19. maddesinde;

“Herkesin görüş ve anlatım özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, karışmasız görüş edinme ve herhangi bir yoldan ve hangi ülkede olursa olsun bilgi ve düşünceleri arama, alma ve yayma özgürlüğünü içerir”,

İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'nin; 10. maddesinin 1. fıkrasında;

“Herkes görüşlerini açıklama ve anlatım özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırları söz konusu olmaksızın haber veya fikir alma ve verme özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletlerin radyo, televizyon ve sinema işletmelerini bir izin rejimine bağlı tutmalarına engel değildir”

Hükümlerine yer verilmiş;

Anayasa’nın;

25. maddesinde düşünce ve kanaat hürriyeti başlığı altında;

“Herkes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. Her ne amaçla olursa olsun kimse düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. Düşünce ve kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz”,

26. maddesinde, İHAS’nin 10. maddesinin 1. fıkrasındaki düzenlemeye benzer şekilde;

Hükümlerine yer verilmiş;

Anayasa’nın;

25. maddesinde düşünce ve kanaat hürriyeti başlığı altında;

“Herkes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. Her ne amaçla olursa olsun kimse düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. Düşünce ve kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz”,

26. maddesinde, İHAS’nin 10. maddesinin 1. fıkrasındaki düzenlemeye benzer şekilde;

“Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. Bu fıkra hükmü, radyo, televizyon, sinema veya benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine bağlanmasına engel değildir”,

Hükümleri yer almış;

Ancak, ifade hürriyetinin sonsuz ve sınırsız olmadığı, kısıtlı da olsa sınırlandırılmasının gerekeceği uluslararası ve ulusal alanda normlara konu edilmiştir.

Bu cümleden olarak uluslararası alanda;

İHAS’nin;

10. maddesinin 2. fıkrasında,

“Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler, demokratik bir toplumda, gerekli tedbirler niteliğinde olarak, ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu emniyetinin korunması, nizamın sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlâkın, başkalarının şöhret ve haklarının korunması, gizli bilgilerin açığa vurulmasının önlenmesi veya yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması için yasayla öngörülen bazı merasime, koşullara, sınırlamalara veya yaptırımlara bağlanabilir”,

17. maddesinde ise;

“Bu sözleşme hükümlerinden hiçbiri, bir devlete, topluluğa veya kişiye, Sözleşme’de tanınan hak ve özgürlüklerin yok edilmesine veya burada öngörüldüğünden daha geniş ölçüde sınırlamalara uğratılmasına yönelik bir etkinliğe girişme ya da eylemde bulunma hakkını sağlar biçimde yorumlanamaz”

Şekline düzenlemeler yapılmış,

Ulusal alanda ise Anayasa’nın;

2. maddesinde;

“Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve ... anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir”,

13. maddesinde;

“Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz”,

14. maddesinde;

“Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamaz.

Anayasa hükümlerinden hiçbiri, Devlete veya kişilere, Anayasayla tanınan temel hak ve hürriyetlerin yok edilmesini veya Anayasada belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasını amaçlayan bir faaliyette bulunmayı mümkün kılacak şekilde yorumlanamaz.

“Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve lâik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamaz.

Anayasa hükümlerinden hiçbiri, Devlete veya kişilere, Anayasayla tanınan temel hak ve hürriyetlerin yok edilmesini veya Anayasada belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasını amaçlayan bir faaliyette bulunmayı mümkün kılacak şekilde yorumlanamaz.

Bu hükümlere aykırı faaliyette bulunanlar hakkında uygulanacak müeyyideler, kanunla düzenlenir”,

26. maddesinin 2 ve devamı fıkralarında ise;

“Bu hürriyetlerin kullanılması, millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması, suçların önlenmesi, suçluların cezalandırılması, Devlet sırrı olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması, başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir.

Haber ve düşünceleri yayma araçlarının kullanılmasına ilişkin düzenleyici hükümler, bunların yayımını engellememek kaydıyla, düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin sınırlanması sayılmaz.

Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir”

Hükümlerine yer verilmiştir.

Anayasa’nın 2, 13, 14 ve 26/2. maddeleri ile İHAS’nin 10/2 ve 17. maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; hürriyetlerin demokratik bir toplumda, zorunlu tedbirler niteliğinde olarak; ulusal güvenlik, toprak bütünlüğü, kamu güvenliği ve düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlâkın, başkalarının şöhret ve haklarının korunması, gizli kalması gereken haberlerin yayılmasına engel olunması veya yargı gücünün otoritesinin ve tarafsızlığının korunması için kanunla öngörülen bazı biçim koşullarına, sınırlama ve yaptırımlara tabi tutulacağı anlaşılmaktadır. Nitekim, ifade özgürlüğünün sınırlandırılmasına ilişkin düzenlemelerin dar yorumlanması gerektiği, sınırlandırma için önemli bir toplumsal ihtiyaç veya zorunluluğun bulunması, bu sınırlandırmanın meşru bir amacı gerçekleştirmek için yapılması, sınırlandırmada aşırıya gidilmemesi ve her halükârda gelişimi zedelemeyecek ölçüde yapılması görüşü genel bir kabul görmüştür.

Sınırlama veya müdahale için yasal bir düzenleme, sınırlamanın meşru bir amacı, fıkrada sayılan sınırlama nedenlerinin bulunması, sınırlamanın meşru amaçla orantılı ve demokratik toplum bakımından “zorunlu” olması gerekmektedir.

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesine göre;

Sınırlama veya müdahale için yasal bir düzenleme, sınırlamanın meşru bir amacı, fıkrada sayılan sınırlama nedenlerinin bulunması, sınırlamanın meşru amaçla orantılı ve demokratik toplum bakımından “zorunlu” olması gerekmektedir.

İnsan Hakları Avrupa Mahkemesine göre;

“Sınırlama için belli bir sınırlama nedeninin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda demokratik bir toplum bakımından zorunluluk bulunmalıdır. Zorunluluk, ölçüsüz bir sınırlamaya olanak tanımaz. Üye devletlere sınırlamada bir takdir alanı tanınmakla birlikte, ifade özgürlüğünün önemi nedeniyle devletler üzerindeki denetim sıkı olmalı, sınırlandırma zorunluluğu inandırıcı bulunmalıdır. Dolayısıyla, sınırlamalar dar ve sınırlayıcı bir ölçüde yorumlanmalıdır. ‘Kamu düzeni’ genel hükmünde düşünülebilecek sınırlama nedenleri, genel çıkarların, yargı gücünün otorite ve yansızlığının ve başkalarının ünü ya da haklarının korunması amacıyla sınırlamaya konu olabilir.

Anılan önlemin izlenen meşru amaçla sınırlı olması şeklinde ifade edilen ölçülülük ilkesi, demokratik bir rejimin dayandığı ‘değerler’, (çoğulcu, hoşgörülü, hukuka ve bireysel özgürlüklere saygılı) öne çıkarılarak titiz ve derinleştirilmiş bir denetime tâbi tutulmalıdır” (Prof. Dr. İ.Özden Kaboğlu; İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nde İfade Özgürlüğü, sh. 111 ve 112.),

“Demokratik bir toplumun zorunlu temellerinden birini ve toplumun ilerlemesi ve bireyin özgüveni için gerekli temel şartlardan birini teşkil eden ifade hürriyeti, sadece kabul gören veya zararsız veya kayıtsızlık içeren bilgiler veya fikirler için değil aynı zamanda kırıcı, şok edici veya rahatsız edici olanlar için de geçerlidir. Bunlar demokratik bir toplumun olmazsa olmaz tölerans ve hoşgörünün gerekleridir” (Prof. Dr. D.Tezcan, Yrd. Doç. Dr. M. R. Erdem, Yrd.Doç.Dr.O.Sancaktar, Türkiyenin İnsan Hakları Sorunu, 2.Baskı, sh.462.).

Günümüz özgürlükçü demokrasilerinde, istisnaları dışında, geniş bir yelpazeyle düşünceyi açıklama hakkı korunmakta ve ifade hürriyeti kapsamında değerlendirilmek suretiyle özgürlüğün sağladığı haklardan en geniş şekilde yararlandırılmaktadır.

Ne var ki iftira, küfür, onur, şeref ve saygınlığı zedeleyici söz ve beyanlar, müstehcen içerikli söz, yazı, resim ve açıklamalar, savaş kışkırtıcılığı, hukuk düzenini cebir yoluyla değiştirmeye yönelen, nefret, ayrımcılık, düşmanlık ve şiddet yaratmaya yönelik bulunan ifadeler ise düşünce özgürlüğü bağlamında hukuki koruma görmemekte, suç sayılmak suretiyle cezai yaptırımlara bağlanmaktadır.

Bu kapsamda, Cumhurbaşkanına hakaret ve sövme fiillerini yaptırıma bağlayan 765 sayılı mülga TCK’nın 158 ve aynı eylemleri yaptırıma bağlayan 5237 sayılı TCK’nın 299. maddeleri incelendiğinde;

765 sayılı mülga TCK’nın 158. maddesinde “Reisicumhura muvacehesinde hakaret ve sövme fiillerini işleyenler... cezalandırılır.