muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2016/2009, Karar No: 2017/8457, Tarih: 20.12.2017

**4. Hukuk Dairesi         2016/2009 E.  ,  2017/8457 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Davacı ... vekili Avukat ... tarafından, davalı Özel ... Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Hizmetleri Turizm İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. aleyhine 17/09/2013 gününde verilen dilekçe ile kurum zararı nedeni ile alacak istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın reddine dair verilen 19/11/2014 günlü kararın Yargıtay’ca incelenmesi davacı vekili tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü.

Dava, davacı ... tarafından davalı özel eğitim kurumuna yapılan ödemelerin iadesi istemine ilişkindir. Mahkemece, davanın reddine karar verilmiş; karar, davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı idare, davalı özel eğitim merkezinde yapılan inceleme ve denetimler sonucunda kurumdan eğitim alan bazı öğrencilere verilen seansların "Mebbis-Özürlü Modülüne işlenen eğitim bilgilerinin" öğrencinin seans almadığı farklı gün ve saatlerde seans verildiği şeklinde gösterildiği, Mebbis özürlü modülünün çıktısı alınarak aylık bireyselleştirilmiş eğitim çalışma ve rehabilitasyon planı imzalamak suretiyle işlerlik kazandırıldığı, davalı merkeze gitmediği halde girişinin yapılarak seans verildi olarak gösterildiği, özürlülerin zorunlu eğitime devam ettiklerine dair belge alması gerekirken almadığı belirtilerek, davalı özel eğitim kurumuna yapılan ödemelerin iadesi isteminde bulunmuştur.

Davalı, davacının iddialarının gerçeğe aykırı olduğunu, destek eğitimi karşılığı yapılan ödemelerin hukuka uygun olduğu belirterek davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

Mahkemece, engelli öğrencinin okula fiilen devam edip etmediklerinin denetlenmesi hususunda davalı kuruma herhangi bir görev verilmediği, engelli öğrenciler ..., ... ve ...'nın zorunlu eğitim kurumuna kayıtlı oldukları, kayıtlı oldukları dönem içinde örgün eğitime devam etmedikleri yönünde dosyada delil bulunmadığı, engelli öğrenciler için idarece ödenen eğitim tutarının mevzuata uygun olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Dosyadaki bilgi ve belgelerden; yargılama safahatında iki ayrı bilirkişi raporu alındığı, mahkemenin 23/05/2014 tarihli rapora itibar ederek hükme esas aldığı anlaşılmaktadır. Hükme esas alınan 23/05/2014 tarihli bilirkişi raporunun incelenmesinde, dosyanın esasına dair teknik bir inceleme yapılmak yerine, tarafların iddia ve savunmaları özetlenerek ilgili mevzuat maddeleri de eklendikten sonra, öğrenciler ..., ... ve ...'nın raporlarından bahsederek, özel eğitim amaçlı değerlendirilmesinin uygun olduğu

belirtilerek, karşılıklarının ödenmesinde bir aykırılık olmadığı kanaatini bildirilmiş ise de; dosya arasında mevcut teftiş raporunda özürlü öğrencilere ait raporlar ile öğrenci bazında bireysel olarak dava konusu alacağa esas verilere ilişkin değerlendirmeler mevcut iken, raporda bu hususların irdelenmediği görülmüştür. Bilirkişi raporu bu hali ile denetime açık ve anlaşılır, uyuşmazlığı çözecek nitelikte değildir. Davaya konu olay nedeniyle davacı idare müfettişlerince yapılan denetimler sonucu hazırlanan 31/05/2013 tarihli soruşturma raporu dosyada mevcuttur. Özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin alacağı destek eğitiminin türü ve süresi konusunda RAM raporunun belirleyici olduğu da gözetilerek, her bir öğrenciye ait RAM raporları da dosyaya kazandırıldıktan sonra, dosyanın konusunda uzman bilirkişi heyetine tevdii ile talebe konu ödemelerin yapıldığı öğrencilerin her biri için gün ve saat karşılaştırması da yapılarak, ayrıntılı, açık, tarafların, mahkemenin ve Yargıtay’ın denetimine elverişli rapor alınıp dosyadaki tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken sonuç bölümleri itibariyle farklı olan her iki bilirkişi raporu arasındaki çelişki de giderilmeden eksik inceleme ile davanın reddine karar verilmesi doğru olmamış, bu durum kararın bozulmasını gerektirmiştir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, bozma nedenine göre davacının diğer temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına 20/12/2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/487, Karar No: 2020/353, Tarih: 09.07.2020

**Ceza Genel Kurulu         2016/487 E.  ,  2020/353 K.**

**"İçtihat Metni"**

Kararı Veren

Yargıtay Dairesi : 1. Ceza Dairesi

Mahkemesi : İSTANBUL (Kapatılan, CMK'nın mülga 250. maddesi ile görevli)

10. Ağır Ceza

Sayısı : 114-105

Sanıklar ... ve ...’nin suç işlemek amacıyla kurulmuş örgüte üye olma suçundan TCK’nın 220/2-3, 62, 53, 63 ve 58/9. maddeleri uyarınca 3 yıl 4 ay hapis; sanık ...’nin ayrıca teşebbüs aşamasında kalmış nitelikli yağma suçundan TCK’nın 149/1-a-c-d-f-g, 35, 62, 53, 63 ve 58/9. maddeleri uyarınca 6 yıl 3 ay hapis cezası ile cezalandırılmalarına, hak yoksunluklarına, cezalarının mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine ve mahsuba ilişkin İstanbul (Kapatılan, CMK'nın mülga 250. maddesi ile görevli) 10. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 08.06.2012 tarihli ve 114-105 sayılı hükümlerin, sanıklar müdafileri tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 1. Ceza Dairesince 02.06.2014 tarih ve 1772-3309 sayı ile onanmasına karar verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ise 12.12.2015 tarih ve 375739 sayı ile;

"...Sanık ...'nin ...'ı tanıdığı ve onunla ticari ilişkisi olduğu, araba satışı nedeniyle alacağını almak için ...'ın iş yerine gittiği, ... tarafından da sanık ile ticari ilişkilerinin ve alacağının olduğunun kabul edildiği, ...'in 'Parayı 15-20 gün sonra vereyim, ... ile ortak olacağım, sıkışığım.' demesi üzerine ... hakkında önceden duydukları nedeniyle 'Bu işe girme, bulaşma dostum.' dediği, sanığın suç örgütü tarafından gönderildiği veya örgüt adına hareket ettiğine dair bir söylem ve imasının bulunmadığı, diğer sanıkların işlediği yağmaya teşebbüs suçuna katıldığına, yardımda bulunduğuna ilişkin mağdur beyanları, tanık anlatımları, telefon dinleme kayıtları bulunmadığı, suç örgütü üyesi olduğuna ilişkin delil bulunmadığı hâlde yetersiz gerekçe ile mahkûmiyet kararı verildiği,

Sanık ... hakkında suç örgütünün işlediği suçlara katıldığına ilişkin delil bulunmadığı, ancak dinlenen telefon kayıtlarında suç örgütü üyeleri ..., ..., ... ile konuştuğu, ... ile konuşmalarında adliyedeki işlemlerin akim kalması için faaliyette bulunduğu belirtilerek mahkûmiyet kararı verilmiş ise de suç örgütü üyelerinin mahkûm olduğu suçlarda bir katkısı belirlenemediği, daha önceden tanıdığı sanıklarla telefondaki konuşmalarının örgütün faaliyetleri ile ilgili olmadığı, günlük konuşmada birbirini tanıyan kişiler arasında konuşulan konular olduğu, suç örgütü üyesi olduğuna dair kesin, yeterli, somut delil gösterilmeden varsayım ve soyut delillerle mahkûmiyet kararı verilmiştir.

Sanık ... hakkında ...'ya karşı yağmaya teşebbüs, suç örgütü üyesi olma, sanık ... hakkında suç örgütü üyesi olma suçlarından kurulan hükümde Yerel Mahkeme tarafından yeterli, kesin, somut deliller gösterilmeden yetersiz gerekçe ile mahkûmiyet kararı verildiği" görüşüyle itiraz yoluna başvurmuştur.

Sanık ... hakkında ...'ya karşı yağmaya teşebbüs, suç örgütü üyesi olma, sanık ... hakkında suç örgütü üyesi olma suçlarından kurulan hükümde Yerel Mahkeme tarafından yeterli, kesin, somut deliller gösterilmeden yetersiz gerekçe ile mahkûmiyet kararı verildiği" görüşüyle itiraz yoluna başvurmuştur.

CMK'nın 308. maddesi uyarınca inceleme yapan Yargıtay 1. Ceza Dairesince 07.03.2016 tarih ve 6230-1009 sayı ile itiraz nedenlerinin yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

İtirazın kapsamına göre inceleme, sanık ... hakkında suç işlemek amacıyla kurulmuş örgüte üye olma suçundan; sanık ... hakkında ise suç işlemek amacıyla kurulmuş örgüte üye olma ve teşebbüs aşamasında kalmış nitelikli yağma suçlarından kurulan mahkûmiyet hükümleri ile sınırlı olarak yapılmıştır.

Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlıklar;

Sanık ...’e atılı suç işlemek amacıyla kurulmuş örgüte üye olma suçu ile sanık ...’ye atılı suç işlemek amacıyla kurulmuş örgüte üye olma ve nitelikli yağma suçlarının sabit olup olmadığının belirlenmesine ilişkin ise de Yargıtay İç Yönetmeliği'nin 27. maddesi uyarınca öncelikle;

1- Sanık ... ...’in Kürtçe yaptığı konuşmalara ilişkin iletişimin tespiti tutanaklarının emniyet personelince Türkçe’ye çevrilmiş olması karşısında bu hususta eksik araştırmaya dayalı hüküm kurulup kurulmadığının,

2- Sanık ... hakkındaki, tesadüfi delil niteliğinde olup suç tarihi itibarıyla katalog suçlardan olmayan ve başka suçtan da dönüşmeyen nitelikli yağma suçuna ilişkin iletişimin tespiti tutanaklarının delil olarak kullanılıp kullanılamayacağının,

Değerlendirilmesi gerekmektedir.

Uyuşmazlık konularının ayrı ayrı değerlendirmesinde yarar bulunmaktadır.

1-Sanık ...’in Kürtçe yaptığı konuşmalara ilişkin iletişimin tespiti tutanaklarının emniyet personelince Türkçe’ye çevrilmiş olması karşısında bu hususta eksik araştırmaya dayalı hüküm kurulup kurulmadığı;

İncelenen dosya kapsamından;

Yerel Mahkemece sanık ... hakkında suç işlemek amacıyla kurulmuş örgüte üye olma suçundan yapılan yargılama sonucunda iletişimin tespiti kararları ile elde edilen ve konuşma dilinin Kürtçe olduğu belirtilen 32, 871, 1016 ve 1021 numaralı iletişimin tespiti tutanaklarına da dayanılmak suretiyle aynı suçtan mahkûmiyet hükmü kurulduğu,

16-T-00002, 16-T-00016, 16-T-00020, 16-T-00022 kod numaralı emniyet personelince düzenlenen;

a- İnceleme dışı sanık ... kullanımındaki 05.. 570 .. 40 numaralı telefon ile sanık ...’in kullandığı 05.. 200 .. 77 numaralı telefon arasında 26.10.2005 tarihinde saat 16.25’te gerçekleştirilen ve konuşma dilinin Kürtçe olduğu belirtilen 32 numaralı,

16-T-00002, 16-T-00016, 16-T-00020, 16-T-00022 kod numaralı emniyet personelince düzenlenen;

a- İnceleme dışı sanık ... kullanımındaki 05.. 570 .. 40 numaralı telefon ile sanık ...’in kullandığı 05.. 200 .. 77 numaralı telefon arasında 26.10.2005 tarihinde saat 16.25’te gerçekleştirilen ve konuşma dilinin Kürtçe olduğu belirtilen 32 numaralı,

b- İnceleme dışı sanık ...’un kullanımındaki 05.. 744 .. 46 numaralı telefon ile sanık ...’in kullandığı 05.. 200 .. 77 numaralı telefon arasında 16.02.2006 tarihinde saat 20.22’de gerçekleştirilen ve konuşma dilinin Kürtçe olduğu belirtilen 1016 numaralı,

c- İnceleme dışı sanık ...’in kullanımındaki 05.. 442 .. 21 numaralı telefon ile sanık ...’in kullandığı 05.. 868 .. 05 numaralı telefon arasında 28.02.2006 tarihinde saat 13.43’te gerçekleştirilen ve konuşma dilinin Kürtçe olduğu belirtilen 1021 numaralı,

d- İnceleme dışı sanık ...’in kullanımındaki 05.. 864 .. 68 numaralı telefon ile sanık ...’in kullandığı 05.. 868 .. 05 numaralı telefon arasında 28.02.2006 tarihinde saat 13.43’te gerçekleştirilen ve konuşma dilinin Kürtçe olduğu belirtilen 871 numaralı,

İletişimin tespiti tutanaklarının 16-T-00016 aidiyet numaralı emniyet personelince Türkçe’ye çevrildikten sonra Bursa Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildiği,

Bursa Emniyet Müdürlüğünce Bursa Cumhuriyet Başsavcılığına hitaben düzenlenen 06.03.2006 tarihli yazı ile; konuşma dili Kürtçe olarak belirtilen konuşmaların 16-T-00016 aidiyet numaralı personel tarafından çözümlenerek iletişimin tespiti tutanaklarının düzenlendiğinin belirtildiği,

Bursa 1. Sulh Ceza Mahkemesinin 13.10.2005 tarihli ve 2005/934 değişik iş sayılı kararı ile; suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçundan inceleme dışı sanık ... kullanımındaki 05.. 570 .. 40 numaralı telefonun 3 ay süre ile iletişiminin dinlenmesine, tespitine ve kayda alınmasına karar verildiği,

Bursa 3. Sulh Ceza Mahkemesinin 13.02.2006 tarihli ve 2006/202 değişik iş sayılı kararı ile; suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçundan sanık ... kullanımındaki 05.. 200 .. 77 numaralı telefonun 3 ay süre ile iletişiminin dinlenmesine, tespitine ve kayda alınmasına karar verildiği,

Bursa 1. Sulh Ceza Mahkemesinin 27.02.2006 tarihli ve 2006/236 değişik iş sayılı kararı ile; suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçundan sanık ... kullanımındaki 05.. 868 .. 05 numaralı telefonun 3 ay süre ile iletişiminin dinlenmesine, tespitine ve kayda alınmasına karar verildiği,

Sanık ...’in müdafisi olan Av. ...’ın Yerel Mahkemece yapılan duruşmalar sırasında telefon görüşmelerinin Kürtçe yapıldığının ve bu görüşmelerin yeminli tercüman marifetiyle tercümesinin gerektiğinin talep edilmesine rağmen Yerel Mahkemece bu taleplerin dosya kapsamı itibarıyla reddine karar verildiği,

Anlaşılmaktadır.

Sanık ...’in müdafisi olan Av. ...’ın Yerel Mahkemece yapılan duruşmalar sırasında telefon görüşmelerinin Kürtçe yapıldığının ve bu görüşmelerin yeminli tercüman marifetiyle tercümesinin gerektiğinin talep edilmesine rağmen Yerel Mahkemece bu taleplerin dosya kapsamı itibarıyla reddine karar verildiği,

Anlaşılmaktadır.

Sanık ... ... Kollukta; inceleme dışı sanık ... ile yaklaşık 6 ay kadar önce ortak tanıdıkları olan bir arkadaşlarını barıştırmak üzere bir araya geldikleri sırada tanıştıklarını, kendisiyle birkaç kez eğlenmeye gittiklerini, ailece görüşmediklerini, ticari ilişkilerinin bulunmadığını, hemşehri olmalarından dolayı dostluklarının olduğunu, inceleme dışı sanık ...’i hemşehrisi olması nedeniyle tanıdığını, bu kişiye birkaç kez borç para verdiğini, suç örgütüne üye olduğuna yönelik suçlamaları kabul etmediğini, böyle bir örgütün varlığından dahi haberinin olmadığını, saldırıya maruz kalanları ve bu saldırı sonucunda ölenleri tanımadığını, bu olayı yerel gazetelerden öğrendiğini, atılı suçlamaları kabul etmediğini, 22 yıldır Bursa’da yaşadığını ve ticari kariyerinin olduğunu, tekstil piyasasında adının bilindiğini, bu tür insanlarla işinin olmayacağını,

Savcılıkta; inceleme dışı sanık ... ile hemşehrisi olması nedeniyle iki veya üç defa görüştüklerini, herhangi bir iş sebebiyle müracaat ederek yardım istemediğini, telefon görüşmelerinin olduğunu ancak bu görüşmelerde suç unsuru olacak bir husus konuşulmadığını, sadece Çiçek soyadlı hemşehrileriyle Soydaş olarak Bursa’ya göçmen gelen kişiler arasındaki ihtilafı çözecek bir ortamda ... ile birlikte bulunduklarını, bu esnada isimlerini hatırlamadığı 3-4 kişinin daha olduğunu, Santral Garaj mevkisinde bulunan adını hatırlamadığı bir yerde toplandıklarını, tarafları barıştırdıktan sonra kendisinin ayrıldığını, esnaf ve kişi olarak sevilen ve sözü geçen birisi olduğu için bu ortama katıldığını, ... Otomotiv'de meydana gelen olayla ilgili suçlamaları kabul etmediğini, bu şahısların inceleme dışı sanıklar ile ilişkilerini bilmediğini ve bu kişileri tanımadığını, telefon görüşmelerini kabul ettiğini, ... Otomotiv olayından sonra hatırladığı kadarıyla inceleme dışı sanık ...’ın kendisini aradığını ancak olaya karışanlardan bahsetmediğini, ...’ın olaydaki konumunu da bilmediğini, yapılanma içerisinde yer almadığını,

Mahkemede; 30 yaşına kadar Diyarbakır’da ikamet ettiğini, hiçbir örgüte üye olmadığını, 22 yıldır da Bursa’da ikamet ettiğini, bu süre zarfında herhangi bir kişi ile itilafının olmadığını, esnaf olduğunu ve sabah işe gidip akşam evine geldiğini, herhangi bir suç örgütüne üyeliğinin bulunmadığını, suçsuz olduğunu, önceki beyanlarının doğru olduğunu, oğlunun üzerine kayıtlı olan 05..200..77 numaralı hattı kullandığını, klasör 2-3-4-5'teki iletişim tespit tutanakları okunup sorulduğunda; inceleme dışı sanık ... ile telefon görüşmelerinin olduğunu, inceleme dışı sanık ...’i tanıdığını, onunla da telefon görüşmesinin olabileceğini, ... Otomotiv'in taranması olayı ile ilgisinin bulunmadığını,

Savunmuştur.

Ceza muhakemesinin amacı, her somut olayda kanuna ve usulüne uygun olarak toplanan delillerle maddi gerçeğe ulaşıp adaleti sağlamak, suç işlediği sabit olan faili cezalandırmak, kamu düzeninin bozulmasının önüne geçebilmek ve bozulan kamu düzenini yeniden tesis etmektir. Gerek 1412 sayılı CMUK, gerekse 5271 sayılı CMK adil, etkin ve hukuka uygun bir yargılama yapılması suretiyle maddi gerçeğe ulaşmayı amaç edinmiştir. Bu nedenle ulaşılma imkânı bulunan bütün delillerin ele alınıp değerlendirilmesi gerekmektedir. Diğer bir deyişle, adaletin tam olarak gerçekleşebilmesi için maddi gerçeğe ulaşma amacına hizmet edebilecek tüm kanuni delillerin toplanması ve tartışılması zorunludur.

Ceza muhakemesinde bir hususun hangi delille ispat olunacağı konusunda sınırlama bulunmayıp yargılamayı yapan hâkim, hukuka uygun şekilde elde edilen delilleri kullanmak suretiyle, sanığın aleyhine olduğu kadar lehine delilleri de araştırıp değerlendirerek, her türlü şüpheden arınmış bir neticeye ulaşmalıdır. Dolayısıyla yargılamaya konu olayın açıklığa kavuşturulması ve maddi gerçeğin bulunabilmesi için ispat amacıyla kullanılan her araç delil olarak kabul edilmiştir. Ancak maddi gerçek, her ne pahasına olursa olsun değil, hukuk kuralları içerisinde, şüpheli ve sanığın hakları korunarak araştırılmalıdır. CMK'nın 230. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, hükmün gerekçesinde delillerin tartışılması ve değerlendirilmesi, hükme esas alınan veya reddedilen delillerin belirtilmesi, bu kapsamda dosya içerisinde bulunan ve hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillerin ayrıca ve açıkça gösterilmesi zorunludur.

Ön sorun bağlamında ceza muhakemesinde bilirkişilik kurumu üzerinde de durulmalıdır.

CMK’nın "Bilirkişinin Atanması" başlıklı 63. maddesinin birinci fıkrası;

Ön sorun bağlamında ceza muhakemesinde bilirkişilik kurumu üzerinde de durulmalıdır.

CMK’nın "Bilirkişinin Atanması" başlıklı 63. maddesinin birinci fıkrası;

"Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına re'sen, Cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilinin, şüphelinin veya sanığın, müdafiinin veya kanunî temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir. Ancak hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukukî bilgi ile çözülmesi olanaklı konularda bilirkişi dinlenemez." şeklindeyken, suç ve hüküm tarihinden sonra 24.11.2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu'nun 42. maddesi ile anılan fıkra;

"Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına re'sen, Cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilinin, şüphelinin veya sanığın, müdafiinin veya kanunî temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir. Ancak, genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe, bilirkişi olarak görevlendirilemez." biçiminde değiştirilmiştir.

Ceza Muhakemesi Kanununa Göre İl Adlî Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik'in 3. maddesi ile sonradan 03.08.2017 tarihli ve 30143 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve anılan Yönetmelik'i yürürlükten kaldıran Bilirkişilik Yönetmeliği'nin 4. maddesinin (c) bendinde bilirkişi; "Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde oy ve görüşünü sözlü ya da yazılı olarak vermesi için başvurulan gerçek veya tüzel kişi" şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanımdan da hareketle, sahip bulunduğu uzmanlık bilgisiyle mahkemeye bir ispat sorununda yardımcı olup, raporu delil değil, delil değerlendirmesi aracı olan bilirkişiye başvurmanın amacı; "Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde görüş alınmasıdır."

Ceza muhakemesinde bir sorunun çözümünün uzmanlığı ya da özel veya teknik bir bilgiyi gerektirip gerektirmediğine, bilirkişi görevlendirmekle yetkili olan Cumhuriyet savcısı veya hâkim karar verecek, bilirkişi kendiliğinden bir rol üstlenemeyecektir. Esasen incelenen davanın bilirkişisi, hâkim veya Cumhuriyet savcısının kendisi olup kural olarak bilgisi, kültürü ve müktesebatı ile önüne gelen bir konuyu çözmek yeteneğine sahiptir. İhtisasla ilgisi bulunmayan hâllerde bilirkişinin mütalaasına başvurulmasında kanuni bir zorunluluk bulunmamaktadır. CMK'nın 63. maddesinde de bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına "Karar verilebileceği" belirtilmek suretiyle bilirkişiye başvurma zorunlu kılınmamıştır.

Bununla birlikte maddi gerçeğe ulaşmayı amaç edinen ceza muhakemesinde bazı durumlarda işin niteliği gereği bilirkişiye başvurulması zorunluluk gösterebilmektedir. Kanun koyucunun uzmanlığa, özel veya teknik bir bilgiye ihtiyaç bulunduğunu baştan kabul ettiği, örneğin; CMK'nın 73. maddesi uyarınca sahte para ve değerler üzerinde inceleme yapılması, 74. maddesi uyarınca şüpheli veya sanığın akıl sağlığının incelenmesi, 75 ve 76. maddeleri uyarınca beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması, 78. maddesi uyarınca moleküler ve genetik incelemeler yapılması, 86 ve 87. maddeler uyarınca ölünün adli muayenesi ve otopsi, 89. maddesi uyarınca zehirlenme şüphesi üzerine yapılacak işlemlerde bilirkişi incelemesi yapılması zorunludur. Kanun koyucu bu durumlarda bilirkişi incelemesi yaptırılması zorunluluğunu kendisi belirlemiş ve böylece bilirkişi incelemesi yaptırmaya yetkili olan mercinin, sorunun çözümünün özel ve teknik bilgiyi gerektirip gerektirmediği konusundaki takdir yetkisini ortadan kaldırmıştır.

Öte yandan, CMK'nın 63. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde bilirkişiye başvurmanın yasak olduğu hâl, hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgi ile çözülmesi mümkün konular olarak belirtilmiş olup hukuki sorunun çözümüne ilişkin konularda bilirkişiye başvurulamayacaktır.

Görüldüğü üzere, hukuki sorunun çözümüne yönelik konularda bilirkişiye başvurulmayacak, buna karşın CMK'nın yukarıda örneklerine yer verilen delillerin değerlendirilmesine ilişkin olarak bilirkişi incelemesi yaptırılması zorunlu olacak, mahkemelerce genel kültür bilgisi ya da hukuki bilgi ile çözülemeyecek diğer konularda ise somut olayın özelliği ve delil durumuna göre gerektiğinde bilirkişiye başvurulabilecektir.

Ceza Genel Kurulunun 27.04.2010 tarihli ve 174–92 sayılı kararında; çözümü ancak uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren konularda bilirkişiye başvurulması gerektiği, hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgi ile çözümlenmesi gereken konularda, bilirkişiye başvurulmasına gerek olmadığı, 25.03.2014 tarihli ve 9-138, 13.05.2014 tarihli ve 1-256 ile 09.10.2007 tarihli ve 139-202 sayılı kararlarında da; 1412 sayılı CMUK’nın 66 ve benzer düzenlemeyi içeren 5271 sayılı CMK’nın 63. maddeleri uyarınca, hâkimin genel ve hukuki bilgisiyle çözemeyeceği, çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişi görüşüne başvurulmasının zorunlu olduğu vurgulanmıştır.