muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2017/1124, Karar No: 2019/73, Tarih: 07.02.2019

Bu açıklamalardan sonra sanığın eyleminin suç oluşturup oluşturmadığına ve suç oluşturduğunun kabulü hâlinde eylemin hukuki niteliğinin belirlenmesine ilişkin uyuşmazlık konuları birlikte değerlendirildiğinde;

Sanığın, komşusu olan katılan ...'a ait elektrik sayacından nötr hat çekerek kendi evinde elektrik enerjisi kullandığı olayda; elektrik enerjisinden hukuken abonelik esasına göre yararlanılabilmesi, katılan ...'ın dağıtıcı konumundaki kurum ile geçerli bir abonelik sözleşmesi kurarak sayaçtan geçen elektrik enerjisinin sahibi hâline gelmesi, sanığın da sahibinin rızası olmaksızın ve kendisi tarafından tüketilen enerji miktarının belirlenmesini önleyecek şekilde elektrik enerjisi tüketmesi şeklindeki eyleminin TCK'nın 163. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen karşılıksız yararlanma suçunu oluşturduğu; 6352 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonucunda ekonomik bir değer taşıyan her türlü enerjinin taşınır mal sayılacağına ve elektrik enerjisinin de hırsızlık suçuna konu olabileceğine ilişkin TCK'nın 141. maddesinin ikinci fıkrası ile aynı Kanun'un 142. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin yürürlükten kaldırılması ve bu bağlamda abonelik esasına göre yararlanılabilen elektrik enerjisinin taşınır mal sayılmaması nedeniyle eylemin hırsızlık suçu kapsamında değerlendirilemeyeceği kabul edilmelidir.

Bu itibarla, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının değişik gerekçe ile kabulüne, eylemin hukuki ihtilaf oluşturduğu gerekçesine dayanan Özel Daire bozma kararının kaldırılmasına, sanığın karşılıksız yararlanma suçundan cezalandırılmasına ilişkin yerel mahkeme hükmünün denetlenmesi amacıyla dosyanın Özel Daireye gönderilmesine karar verilmelidir.

Sanığın eyleminin suç oluşturup oluşturmadığına ilişkin uyuşmazlık konusunda çoğunluk görüşüne katılmayan bir Ceza Genel Kurulu Üyesi; "6352 sayılı Kanun ile 5237 sayılı TCK'nın 141. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan 'Ekonomik bir değer taşıyan her türlü enerji de taşınabilir mal sayılır.' ibaresi ile elektrik enerjisi hakkında hırsızlık suçunu düzenleyen 5237 sayılı TCK'nın 142. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin yürürlükten kaldırılması nedeniyle eylemin hırsızlık suçunu oluşturmayacağı, aynı Kanun değişikliği ile abonelik esasına göre yararlanılabilen elektrik enerjisini, suyu ve doğal gazı sahibinin rızası olmaksızın ve tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde tüketme fiillerinin karşılıksız yararlanma suçu kapsamına alındığı, bununla birlikte sanık ile katılan arasında hukuki bir ilişki doğduğu, bu nedenle sanığın eyleminin suç oluşturmadığı" düşüncesiyle,

Sanığın eyleminin hukuki niteliğinin belirlenmesine ilişkin uyuşmazlık konusunda çoğunluk görüşüne katılmayan üç Ceza Genel Kurulu Üyesi ise; "6352 sayılı Kanun ile 5237 sayılı TCK'nın 141. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan 'Ekonomik bir değer taşıyan her türlü enerji de taşınabilir mal sayılır.' ibaresi yürürlükten kaldırılmış ise de taşınmaz mülkiyetinin kapsamına girmeyen doğal güç niteliğindeki enerjinin Türk Medeni Kanunu'nun 762. maddesine göre taşınır mal mülkiyetinin konusu olabileceğini, bu kapsamda sanığın dağıtıcı konumundaki kurum ile geçerli bir abonelik sözleşmesi kurarak enerjinin sahibi hâline gelen katılan ...'a ait elektrik sayacından nötr hat çekmek suretiyle rıza olmaksızın yarar sağlaması şeklindeki eyleminin hırsızlık suçunu oluşturduğu" görüşüyle,

Karşı oy kullanmışlardır.

SONUÇ:

Açıklanan nedenlerle;

1- Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının değişik gerekçe ile KABULÜNE,

2- Yargıtay 17. Ceza Dairesinin 06.07.2017 tarihli ve 20511-9095 sayılı bozma kararının KALDIRILMASINA,

3- Dosyanın, uygulamanın denetlenmesi amacıyla Yargıtay 17. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİ EDİLMESİNE, 07.02.2019 tarihinde yapılan müzakerede her iki uyuşmazlık yönünden oy çokluğuyla karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2023/1923, Karar No: 2023/5622, Tarih: 04.07.2023

**11. Ceza Dairesi         2023/1923 E.  ,  2023/5622 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ağır Ceza Mahkemesi

SAYISI : 2020/335 E. 2021/38 K.

Sanık hakkında kurulan hükümlerin; karar tarihi itibarıyla 6723 sayılı Kanun’un 33 üncü maddesiyle değişik 5320 sayılı Kanun’un 8 inci maddesi gereği yürürlükte bulunan 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun (1412 sayılı Kanun) 305 inci maddesi gereği temyiz edilebilir oldukları, karar tarihinde yürürlükte bulunan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (5271 sayılı Kanun) 260 ıncı maddesinin birinci fıkrası gereği temyiz edenin hükümleri temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, 1412 sayılı Kanun’un 310 uncu maddesi gereği temyiz isteğinin süresinde olduğu, aynı Kanun’un 317 nci maddesi gereği temyiz isteğinin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı yapılan ön inceleme neticesinde tespit edilmekle, gereği düşünüldü:

I. HUKUKÎ SÜREÇ

1. Bursa 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 16.06.2010 tarihli ve 2009/391 Esas, 2010/185 Karar sayılı kararı ile sanık hakkında; resmi belgede sahtecilik ve nitelikli dolandırıcılık suçlarından 5271 sayılı Kanun'un 223 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi uyarınca beraat kararları verilmiştir.

2. Bursa 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 16.06.2010 tarihli ve 2009/391 Esas, 2010/185 Karar sayılı kararının katılan vekili tarafından temyizi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 15. Ceza Dairesinin 22.04.2014 tarihli ve 2012/22451 Esas, 2014/7884 Karar sayılı kararı ile

" Sanık ...'in, katılandan geri aldığı ve borçlusu olduğu çekin arkasında bulunan katılan cirosunun iptal edilmediğini gördüğü halde keşide tarihini değiştirerek aralarında hiçbir alışveriş bulunmayan sanık ... Kürşad Yel'e ciro etmeden verip tedavüle koyduklarının anlaşılması karşısında müsnet suçlardan mahkumiyeti yerine beraatine karar verilmesinin bozmayı gerektirdiği.." belirtilerek hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

3. Bozma üzerine Bursa 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 07.06.2016 tarihli ve 2014/282 Esas, 2016/240 Karar sayılı kararı ile sanık hakkında resmi belgede sahtecilik suçundan, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (5237 sayılı Kanun) 204 üncü maddesinin birinci fıkrası ve 62 nci maddeleri ile 5271 sayılı Kanun'un 231 inci maddesi uyarınca 1 yıl 8 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, nitelikli dolandırıcılık suçundan, 5237 sayılı Kanun’un 158 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi, 168 inci maddesi ve 62 nci maddeleri ile 5271 sayılı Kanun'un 231 inci maddesi uyarınca 10 ay ve 3540,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, karar verilmiş ve karar 09.09.2016 tarihinde kesinleşmiştir.

4. Sanığın, Bursa 5. Asliye Ceza Mahkemesinin 2020/832 Esas, 2020/849 Karar sayılı kararı ile denetim süresi içerisinde 19.02.2020 tarihinde işlediği, ruhsatsız ateşli silahlarla mermileri satın alma veya taşıma veya bulundurma suçundan mahkûmiyetine karar verilmiş ve bu kararın 17.07.2020 tarihinde kesinleşmesi üzerine işbu dosyaya ihbarda bulunulmuştur.

5. Bursa 5. Ağır Ceza Mahkemesinin, 20.01.2021 tarihli ve 2020/335 Esas, 2021/38 Karar sayılı kararı ile sanık hakkında verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına dair kararın aynen açıklanarak, sanık hakkında:

a. Resmi belgede sahtecilik suçundan, 5237 sayılı Kanun'un 204 üncü maddesinin birinci fıkrası, 62 ve 53 üncü maddeleri uyarınca 1 yıl 8 ay hapis cezasına mahkûmiyet ve hak yoksunluklarına,

b.Nitelikli dolandırıcılık suçundan, 5237 sayılı Kanun’un 158 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi, 168 inci maddesi , 62 nci ve 53 üncü maddeleri uyarınca 10 ay ve 3.540,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve hak yoksunluklarına

karar verilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Sanık müdafii tarafından sanığın suç işleme kastıyla hareket etmediği bu nedenle sanık hakkında beraat hükümleri verilmesi gerekirken mahkumiyetine karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğu belirtilerek hükümler temyiz edilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

1. Sanığın ticari alışverişi nedeniyle Türkiye Garanti Bankası Ankara Caddesi Şubesi'ne ait 15.1.2008 keşide tarihli, 6.400 TL bedelli çeki katılana ciro ederek verdiği, bir süre sonra çeki süresinde ödeyemeceğini belirterek, karşılıksız işlemi yapılmaması için katılandan çeki geri vermesini istediği, katılanın da teklifi kabul ederek takasa verdiği çeki bankadan geri aldıktan sonra çekin arkasında bulunan ciroyu iptal etmeden sanığa verdiği, sanığın katılana ileri tarihli başka bir çek vererek aralarındaki borcu yeniden yapılandırdığı, sanığın katılandan geri aldığı çekin 15.01.2008 olan keşide tarihini 15.07.2008 olarak değiştirip, paraf attıktan sonra elden temyiz dışı sanık ...'ya verdiği, sanık ...'nın da çeki ciro etmeden muhasebecisi olan temyiz dışı sanık Hasan'a verdiği, temyiz dışı sanık Hasan'ın yanında çalışan elemanı tanık Ömer'e çeki tahsil etmesi için ciro ettiği, çekin bankaya ibrazında karşılıksız işlemi yapılmasının ardından temyiz dışı sanık Hasan'ın Bursa 8. İcra Müdürlüğünün 2008/9226 Esas sayılı dosyası ile katılan ve sanık ... aleyhine icra takibi yaptığı iddiasıyla sanık hakkında resmi belgede sahtecilik ve nitelikli dolandırıcılık suçlarından kamu davası açılmıştır.

2. Dosyadaki bilirkişi raporuna göre; çekte keşide tarihi üzerinde yapılan tahrifat işleminin mevcut durumu itibariyle iğfal kabiliyetini haiz bulunduğu tespit edilmiştir.

3. Sanık suç işleme kastıyla hareket etmediğini belirtmiş ve temyiz dışı sanık ...'ya hatır çeki olarak çeki verdiğini belirtmiştir.

2. Dosyadaki bilirkişi raporuna göre; çekte keşide tarihi üzerinde yapılan tahrifat işleminin mevcut durumu itibariyle iğfal kabiliyetini haiz bulunduğu tespit edilmiştir.

3. Sanık suç işleme kastıyla hareket etmediğini belirtmiş ve temyiz dışı sanık ...'ya hatır çeki olarak çeki verdiğini belirtmiştir.

4. Mahkemece yapılan yargılama ile sanığın üzerine atılı nitelikli dolandırıcılık ve resmi belgede sahtecilik suçlarını işlediği gerekçesiyle mahkumiyet hükümleri kurulmuştur.

IV. GEREKÇE

1. Dairemizce de benimsenen, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 23.01.2018 tarihli ve 2017/463 Esas, 2018/20 Karar sayılı ile 23.01.2018 tarihli ve 2015/962 Esas, 2018/16 Karar sayılı ilamlarında da belirtildiği üzere; hükmolunan adli para cezasının ödenmemesi halinde uygulanacak olan 5275 sayılı Kanun’un 106 ıncı maddesinin üçüncü fıkrasında, 28.06.2014 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 6545 sayılı Kanun'un 81 inci maddesiyle yapılan değişikliğin infaz aşamasında gözetilmesi mümkün görülmüştür.

2. Sanık savunması, katılan beyanı, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde sanık müdafiinin temyiz sebepleri yerinde olmadığından mahkeme hükümlerinde hukuka aykırılık görülmemiştir.

3. Yargılama sürecindeki işlemlerin usûl ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, eylemin sanık tarafından gerçekleştirildiğinin saptandığı, vicdanî kanının dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı, eyleme uyan suçların vasfı ile yaptırımların doğru biçimde belirlendiği anlaşıldığından, sanık müdafiinin yerinde görülmeyen diğer temyiz sebepleri reddedilmiştir.

V. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle Bursa 5. Ağır Ceza Mahkemesinin, 20.01.2021 tarihli ve 2020/335 Esas, 2021/38 Karar sayılı kararında sanık müdafii tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve dikkate alınan sair hususlar yönünden herhangi bir hukuka aykırılık görülmediğinden sanık müdafiinin temyiz sebeplerinin reddiyle hükümlerin, Tebliğname’ye uygun olarak, oy birliğiyle ONANMASINA,

Dava dosyasının, Mahkemesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

04.07.2023 tarihinde karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/13102, Karar No: 2014/7618, Tarih: 12.05.2014

**4. Hukuk Dairesi         2013/13102 E.  ,  2014/7618 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Çarşamba 2. Asliye Hukuk Mahkemesi

TARİHİ : 15/03/2013

NUMARASI : 2012/434-2013/77

Davacı B.. S.. vekili Avukat B.. G..A.. tarafından, davalı H.. S.. aleyhine 03/07/2012 gününde verilen dilekçe ile manevi tazminat istenmesi üzerine mahkemece yapılan yargılama sonunda; davanın kısmen kabulüne dair verilen 15/03/2013 günlü kararın Yargıtay’ca incelenmesi davalı vekili tarafından süresi içinde istenilmekle temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor ile dosya içerisindeki kağıtlar incelenerek gereği görüşüldü.

1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere, özellikle delillerin değerlendirilmesinde bir isabetsizlik görülmemesine göre aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları reddedilmelidir.

2- Diğer temyiz itirazlarının incelenmesinde;

Dava, hakaret eylemine dayalı manevi tazminat istemine ilişkindir. Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş; hüküm, davalı tarafından temyiz edilmiştir.

Davacı, davalının görevi nedeniyle kendisine sinkaflı sözlerle hakaret etmek suretiyle kişilik haklarına saldırıda bulunduğunu belirterek, davalıdan manevi tazminat isteminde bulunmuştur.

Davalı, tanımadığı davacıya hakaret etmediğini, Salıpazarı Sulh Ceza Mahkemesindeki sorgusu sırasında aralarında anlaşmazlık bulunan dava dışı Adem Aktürk'ün lafa karışıp, davacıya karşı sinkaflı sözler söylemesi hususunda kendisini kışkırttığını ve baskı altına aldığını, açıklanan nedenlerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı hakkında davacıya yönelik kamu görevlisine hakaret eylemi nedeniyle Çarşamba 2. Sulh Ceza Mahkemesi'nde 2012/1204 Esas sayılı dosyası üzerinden yapılan yargılama sonunda davalının 7.080 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildiği, karara yönelik itirazın reddedilmesi üzerine kararın kesinleştiği anlaşılmıştır.

Davalı hakkında davacıya yönelik kamu görevlisine hakaret eylemi nedeniyle Çarşamba 2. Sulh Ceza Mahkemesi'nde 2012/1204 Esas sayılı dosyası üzerinden yapılan yargılama sonunda davalının 7.080 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildiği, karara yönelik itirazın reddedilmesi üzerine kararın kesinleştiği anlaşılmıştır.

Kişilik hakları hukuka aykırı olarak saldırıya uğrayan kimse manevi tazminat ödetilmesini isteyebilir. Yargıç, manevi tazminatın tutarını belirlerken, saldırı oluşturan eylem ve olayın özelliği yanında tarafların kusur oranını, sıfatını, işgal ettikleri makamı ve diğer sosyal ve ekonomik durumlarını da dikkate almalıdır. Tutarın belirlenmesinde her olaya göre değişebilecek özel durum ve koşulların bulunacağı da gözetilerek takdir hakkını etkileyecek nedenleri karar yerinde nesnel (objektif) olarak göstermelidir. Çünkü yasanın takdir hakkı verdiği durumlarda yargıcın, hukuk ve adalete uygun (hak ve nasfetle) karar vereceği Medeni Yasa'nın 4. maddesinde belirtilmiştir. Takdir edilecek bu para, zarara uğrayanda manevi huzuru doğurmayı gerçekleştirecek tazminata benzer bir işlevi (fonksiyonu) olan özgün bir nitelik taşır. Bir ceza olmadığı gibi malvarlığı hukukuna ilişkin bir zararın karşılanmasını da amaç edinmemiştir. O halde bu tazminatın sınırı onun amacına göre belirlenmelidir. Takdir edilecek tutar, var olan durumda elde edilmek istenilen doyum (tatmin) duygusunun etkisine ulaşmak için gerekli olan kadar olmalıdır.

Davaya konu olayda; olay tarihi, olayın gelişimi ve yukarıdaki ilkeler gözetildiğinde, davacı yararına hükmedilen manevi tazminat miktarı fazladır. Daha alt düzeyde manevi tazminata hükmedilmek üzere kararın bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın, yukarıda (2) sayılı bentte gösterilen nedenlerle BOZULMASINA, diğer temyiz itirazlarının (1) sayılı bentte açıklanan nedenlerle reddine ve peşin alınan harcın istek halinde geri verilmesine 12/05/2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/15487, Karar No: 2013/15057, Tarih: 05.11.2013

**(Kapatılan)17. Hukuk Dairesi         2013/15487 E.  ,  2013/15057 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

Taraflar arasındaki tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda; kararda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine dair verilen hükmün süresi içinde davacılar vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği düşünüldü:

-K A R A R-

Davacılar vekili başvuru dilekçesinde, davacıların desteğinin davalıya zorunlu mali sorumluluk poliçesi ile sigortalı aracın sürücüsü olarak aracı sevki sırasında meydana gelen trafik kazasında vefat ettiğini belirterek, fazlaya dair haklarını saklı tutarak 40.100,00.-TL destek tazminatının temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile tahsilini talep etmiştir.

Davalı vekili, davalıya sigortalı araç sürücüsünün kusuruyla meydana gelen kaza sonucu davacıların tazminat talep etme haklarının bulunmadığını davanın reddini savunmuştur.

Sigorta Tahkim Komisyonunca, iddia, savunma, toplanan kanıtlara göre davacıların desteğinin kazada tam kusurlu olduğu BK.44/1KTK 86. maddesi gereğince tazminattan sürücünün kusuru oranında indirim yapılabileceği, sürücünün tam kusurlu olması nedeniyle davacıların tazminat talep edemeyeceği gerekçesi ile talebin reddine karar verilmiş hüküm davacılar vekili tarafından temyiz edilmiş, mahkemece HMK.439/1. maddesine göre hakem kararlarına karşı itiraz yolunun açık olup temyiz yoluna başvurulamayacağı gerekçesi ile temyiz talebinin reddine karar verilmiş ek karar davacılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

1-Sigortacılık kanunu 30. maddesinin "... hakemin verdiği kırkbin Türk Lirasına kadar olan kararlar her iki taraf için kesindir. Kırkbin Türk Lirasının üzerindeki kararlar için temyize gidilebilir. Ancak, tahkim süresinin sona ermesinden sonra karar verilmiş olması, talep edilmemiş

bir şey hakkında karar verilmiş olması, hakemlerin yetkileri dahilinde olmayan konularda karar vermesi ve hakemlerin, tarafların iddiaları hakkında karar vermemesi durumlarında her hâlükarda temyiz yolu açıktır"hükmü gereğince temyiz isteminin yasal koşulları taşıdığı anlaşılmakla mahkemece verilen 30.4.2013 tarihli davacıların temyiz isteminin reddine ilişkin kararının kaldırılarak davanın esası ile ilgili temyiz itirazlarının incelenmesine geçildi.

2-Dava, destekten yoksun kalma tazminatı istemine ilişkindir.

2-Dava, destekten yoksun kalma tazminatı istemine ilişkindir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 91/1.maddesinde, “işletenlerin, bu kanunun 85/1 maddesine göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur”, aynı yasanın 85/1 maddesinde, “bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yararlanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, araç işletenin bu zarardan sorumlu olacağı”, aynı yasanın 85/son maddesinde ise, “ işleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.” hükümlerine yer verilmiş, Karayolları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının A-1.maddesinde de, “sigortacı bu poliçede tanımlanan motorlu aracın işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebebiyet vermesinden dolayı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’na göre işletene düşen hukuki sorumluluğu, zorunlu sigorta limitlerine kadar temin eder” şeklinde ifade edilmiştir.

Yukarda açıklanan madde hükümlerinden,Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası; motorlu bir aracın karayolunda işletilmesi sırasında, bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına neden olması halinde, o aracı işletenin zarara uğrayan 3. kişilere karşı olan sorumluluğunu belli limitler dahilinde karşılamayı amaçlayan ve yasaca yapılması zorunlu kılınan bir zarar sigortası türü olduğu anlaşılmaktadır.

Motorlu araçların işletilme tehlikesine karşı, zarar gören üçüncü şahısları, korumak amacıyla getirilmiş olan bu düzenleme ile öngörülen sorumluluğunun bir kusur sorumluluğu olmayıp, sebep sorumluluğu olduğu; böylece araç işletenin sorumluluğunun sebep sorumluluğunun ikinci türü olan tehlike sorumluluğuna ilişkin bulunduğu, öğretide ve yargısal içtihatlarla kabul edilmektedir (Fikret Eren, Borçlar Hukuku, 9. Bası, s. 631 vd.; ... Kılıçoğlu, Borçlar Hukuku, Genişletilmiş 10. Baskı, s. 264 vd).

2918 sayılı Kanunun 86. maddesinde ise, bu Kanunun 85.maddesinde düzenlenen sorumluluktan kurtulma ve sorumluluğu azaltma koşullarına yer verilmiştir.

Bu düzenlemelere göre, araç işleteni veya araç işleteninin bağlı bulunduğu teşebbüs sahibi, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın kazanın bir mücbir sebepten veya zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulabilecek; sorumluluktan kurtulamayan işleten veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibi ise kazanın oluşunda zarar görenin kusurunun bulunduğunu ispat ederse, hakim, durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebilecektir.

Burada kanun koyucu zarar görenin kusuru nispetinde indirim yapılabileceğini öngörmüş ve indirimi zorunlu tutmayarak hakimin taktirine bırakmıştır. Uygulama ve öğretide de (S. Ünan, “Ergün A. Çetingil ve Rayegan Kender’e 50. Birlikte Çalışma Yılı Armağanı 2007”, s. 1180) bu husus kabul edilmektedir.

Kanun koyucu, açıklanan düzenlemeler yanında 2918 sayılı KTK’nun 91. maddesiyle de; işletenin Aynı Kanunun 85. maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası (Karayolları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası) yaptırma zorunluluğunu getirmiştir.

Hemen belirtmelidir ki, işletenin sorumluluğu hukuki nitelikçe tehlike sorumluluğuna ilişkin bulunmakla, işletenin hukuki sorumluluğunu üstlenen zorunlu sigortacının 91.maddede düzenlenen sorumluluğu da bu kapsamda değerlendirilmelidir.

Öyle ise, hem işleten hem de sigortacının sorumluluğu, hukuki niteliği itibariyle tehlike sorumluluğuna ilişkin bulunduğundan, uyuşmazlığın bu çerçevede ele alınıp, çözümlenmesi gerekmektedir.

Karayolları Trafik Kanununda zorunlu trafik sigortasına ilişkin olarak, sorumluluğun kapsamı yanında, bu kapsam dışında kalan haller de açıkça düzenlenmiştir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Dışında Kalan Hususlar” başlıklı 92. maddesinde:

“Aşağıdaki hususlar, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadırlar.

a) İşletenin; bu Kanun uyarınca eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere karşı yöneltebileceği talepler,

b) İşletenin; eşinin, usul ve füruunun, kendisine evlat edinme ilişkisi ile bağlı olanların ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar nedeniyle ileri sürebilecekleri talepler,

c) İşletenin; bu Kanun uyarınca sorumlu tutulmadığı şeye gelen zararlara ilişkin talepler,

d) Bu Kanunun 105 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre zorunlu mali sorumluluk sigortasının teminatı altında yapılacak motorlu araç yarışlarındaki veya yarış denemelerindeki kazalardan doğan talepler,

e) Motorlu araçta taşınan eşyanın uğrayacağı zararlar,

f) Manevi tazminata ilişkin talepler.”

hükmü ile, zorunlu trafik sigortacısının hangi zararlardan sorumlu olmadığı düzenleme altına alınmış; burada örnekseme yoluna gidilmeyip; tek tek ve tahdidi olarak sorumlu olunmayan haller sıralanmıştır.

Bu noktada üzerinde durulması gereken hususlardan birisi, 2918 sayılı KTK’nun 92/b maddesinde yer alan “İşletenin; eşinin, usul ve füruunun, kendisine evlat edinme ilişkisi ile bağlı olanların ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar nedeniyle ileri sürebilecekleri taleplerin zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışında olduğuna” ilişkin hükümdür.

Bu hükümle kanun koyucu; tehlike sorumlusu zorunlu mali sorumluluk sigortacısının sorumluluğu kapsamından sadece, tehlike sorumlusu olan işletenin eşinin, usul ve füruunun, kendisine evlat edinme ilişkisi ile bağlı olanların ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararları çıkarmıştır.