muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2014/4290, Karar No: 2014/5973, Tarih: 13.05.2014

**16. Hukuk Dairesi         2014/4290 E.  ,  2014/5973 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : MİLAS 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

TARİHİ : 16/07/2013

NUMARASI : 2010/553-2013/723

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün Yargıtay'ca incelenmesi istenilmekle; temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı, inceleme raporu ve dosyadaki belgeler okundu, GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Davacı K.. Ç.., D. Köyü çalışma alanında bulunan ve 1965 yılında yapılan kadastro sırasında tespit harici bırakılan taşınmaz bölümü hakkında imar-ihya, hibe ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliğine dayanarak adına tescil istemiyle dava açmıştır. Mahkemece yapılan yargılama sonunda davanın kabulüne, hükme esas alınan fen bilirkişi rapor ve krokisinde (A) harfiyle gösterilen 440,64 metrekare yüzölçümündeki bölümün davacı adına tapuya tesciline karar verilmiş; hüküm, davalı Hazine vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, TMK'nın 713/1, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 14 ve 17. maddelerine dayalı tescil isteğine ilişkindir. Dava konusu taşınmaz bölümü, 1965 yılında yapılan kadastro çalışmaları sırasında taşlık arazi olması nedeniyle tapulama harici bırakılan yerlerdendir. Davacı taraf, imar-ihya ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetlik hukuki nedenlerine dayanarak tescil isteğinde bulunmuştur. Böyle bir taşınmazın iktisap edilebilmesi için; 3402 sayılı Yasa'nın 14 ve 17. maddeleri uyarınca; emek ve masraf sarfı suretiyle imar-ihya işlemlerinin tamamlanarak tarıma elverişli hale getirilmesi ve bu işlemlerin tamamlanmasından sonra kazanmayı sağlayacak zilyetlik süresinin geçmesi zorunludur. Bir arazinin kullanım süresi ile niteliğini ve üzerindeki imar-ihya işlemlerinin tamamlandığı tarihi en iyi belirleme yöntemi hava fotoğraflarıdır. Mahkemece; hava fotoğrafları üzerinde inceleme yapılmadan karar verilmiş olup, yapılan uygulama ve araştırma hükme yeterli bulunmamaktadır. Öte yandan tek kişiden ibaret olan ziraatçı bilirkişi raporunda, taşınmazın zemininin “kayalık olduğu”, üzerinde 30-40 yaşlarında zeytin ağaçları bulunduğu belirtildiği, ekli fotoğraflardan ise taşınmazın sınırlarının gösterilmediği ve taşınmazın taşlı bir görünüme sahip olduğu belirtmiştir. Çekişmeli taşınmazın ziraatçı bilirkişi tarafından ifade edilen niteliğine göre imar-ihyasının tamamlanıp tamamlanmadığı ve tarımsal faaliyetin ne şekilde sürdürüldüğü de kesin olarak belirlenmeden hüküm kurulmuştur. Eksik inceleme ile karar verilemez. Hal böyle olunca, sağlıklı bir yargıya ulaşmak için dava tarihinden geriye doğru 15-20-25 yıl öncesine ait (1985, 1990 ve 1995 yılları) dava konusu taşınmazın bulunduğu yere ilişkin stereoskopik hava fotoğrafları Harita Genel Komutanlığından tarihleri açıkça yazılmak suretiyle istenilerek dosya arasına konulmalıdır

. Eksik inceleme ile karar verilemez. Hal böyle olunca, sağlıklı bir yargıya ulaşmak için dava tarihinden geriye doğru 15-20-25 yıl öncesine ait (1985, 1990 ve 1995 yılları) dava konusu taşınmazın bulunduğu yere ilişkin stereoskopik hava fotoğrafları Harita Genel Komutanlığından tarihleri açıkça yazılmak suretiyle istenilerek dosya arasına konulmalıdır. Bundan sonra, 3 kişilik ziraat mühendisleri kurulu ile jeodezi veya fotogrametri uzmanı harita mühendisinden oluşacak bilirkişi heyetleri aracılığıyla yapılacak keşifte, belirtilen tarihlerde çekilmiş stereoskopik hava fotoğraflarının temin edilebilen en eski tarihli uydu fotoğrafları ile birlikte taşınmazın niteliği değerlendirilmeli, çekişmeli taşınmazın önceki ve şimdiki niteliğinin, imar-ihyaya en erken ne zaman başlanıldığının ve tamamlandığının, arazinin ekonomik amacına uygun olarak tarım arazisi niteliğiyle zilyetliğine ne zaman başlanıldığının belirlenmesine çalışılmalı, tanık ve yerel bilirkişi ifadeleri de bilimsel esaslara ve maddi bulgulara dayanılarak hazırlanan söz konusu bilirkişi raporlarıyla denetlenmeli, taşınmazın kadastro paftasındaki konumu bilgisayar programı aracılığıyla uydu ve hava fotoğraflarına aktarılmalı, 3 kişilik ziraatçı bilirkişi kurulu vasıtasıyla taşınmazın öncesi, kayalık olup olmadığı ve zirai faaliyete konu olup olmadığı hangi tarihte imar-ihyaya başlandığı, tamamlandığı ve zilyetliğin hangi tasarruflar ile sürdürüldüğü hususları özellikle irdelenmeli, 6360 sayılı Kanun uyarınca Muğla İlinin mülki sınırları Büyükşehir Belediye sınırı olarak belirlendiği dikkate alınarak Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Milas Belediye Başkanlığı da davaya dahil edilerek husumet yaygınlaştırılmalı, bundan sonra iddia ve savunma çerçevesinde toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek karar verilmelidir. Eksik incelemeyle yazılı olduğu şekilde hüküm kurulması isabetsiz olup, temyiz itirazları açıklanan nedenlerle yerinde bulunduğundan kabulüyle hükmün BOZULMASINA, 13.05.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2020/715, Karar No: 2022/1279, Tarih: 11.10.2022

**Hukuk Genel Kurulu         2020/715 E.  ,  2022/1279 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Ticaret Mahkemesi

1. Taraflar arasında görülen asıl davada “alacak” birleşen davada “tazminat” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, ... Asliye Ticaret Mahkemesince verilen asıl davanın kısmen kabulüne, kesinleşen birleşen dava ile ilgili hüküm kurulmasına yer olmadığına ilişkin karar taraf vekillerinin temyizi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 15. Hukuk Dairesince yapılan inceleme sonunda bozulmuş, Mahkemece Özel Daire bozma kararına karşı direnilmiştir.

2. Direnme kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmiştir.

3. Hukuk Genel Kurulunca dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

I. YARGILAMA SÜRECİ

Asıl Davada Davacı İstemi:

4. Asıl davada davacı vekili; taraflar arasında 25.04.2007 tarihinde imzalanan sözleşme ile müvekkili şirketin, davalı ... ... - ... adi ortaklığı tarafından yapımı üstlenilen ... ... Havalimanı otopark inşaatı bünyesinde yaptırılması planlanan “mini kazık ankraj uygulaması”nı üstlendiğini, sözleşme gereğince davacının yapacağı iş karşılığında davalıların KDV hariç toplam 1.050.000TL ödemesi gerekirken, nakit ve çekle sadece 382.000TL ödediklerini, müvekkilinin 06.08.2007 tarihli ihtarname ile davalıları edimlerini yerine getirip ara hakedişleri ödemeleri konusunda temerrüde düşürdüğünü, bu ihtarname üzerine davalılar ile 13.08.2007 tarihinde ek protokol imzalandığını, ek protokole göre ihtarnamede belirtilen eksiklikleri yerine getirmeyi ve davacının 30.06.2007 tarihine kadar gerçekleştirdiği imalatlara ait hakedişleri ödemeyi üstlenen davalıların ek protokolün 2. maddesine uymayarak ödemeleri yapmadıkları gibi diğer edimlerini de yerine getirmediklerini, davalıların 01.09.2007 tarihli yazılı belgeyle müvekkilinin mini kazık ankrajlı duvar imalatının %70’lik kısmını tamamladığını ikrar etmesine rağmen, 19.10.2007 tarihinde gönderdiği ihtarname ile 25.04.2007 tarihli sözleşmeyi haksız olarak feshettiğini ve müvekkilinin 19.10.2007 tarihine kadarki hakedişlerini ödemediğini, oysa müvekkilinin 01.09.2007 tarihinden sonra da çalışmalara devam ederek işin toplam %76,5’luk kısmını bitirdiğini ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla yapılan işlere tekabül eden ve ödenmeyen 565.835TL’nin 06.08.2007 temerrüt tarihinden itibaren banka mevduat faizine uygulanan en yüksek reeskont faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Asıl Davada Davalı Cevabı:

Asıl Davada Davalı Cevabı:

5. Asıl davada davalı vekili cevap dilekçesinde; davalı ... ortaklığın tüzel kişiliği bulunmadığından, taraf ehliyeti olmayan adi ortaklığa karşı açılan davanın husumet yokluğundan reddi gerektiğini, davacının sözleşme konusu işe göre yeterli teknik işçi ve ekipman bulundurmadığını, yapılan işte eksik, kusur ve ayıplar olduğunu, devamlı iş programının gerisinde kalarak işi süresinde bitirmediğini, davacıya toplam 582.048,94TL ödendiğini, bu ödemelerin 382.845,09TL’sinin çek ve banka havalesiyle bakiye kısmın ise davacı adına alınan malzeme, akaryakıt, çimento, beton alımı ve davacı tarafından yapılan duvarın yıkılması nedeniyle yapılan harcamalar vb. şeklinde gerçekleştirildiğini, müvekkilinin işin %70’lik kısmının davacı tarafından yapıldığına dair herhangi bir kabul veya ikrarının söz konusu olmadığını, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin 2007/32 D. iş sayılı dosyasında yaptırılan tespit sonucu bilirkişinin 30.10.2007 tarihi itibariyle işin seviyesini %52 olarak belirlediğini, müvekkilinin sözleşme ile yüklendiği edimlerini ve ödemeleri süresinde yerine getirip davacıya hiçbir borcu bulunmadığı hâlde davacının sözleşmeye aykırı davrandığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

Birleşen Davada Davacı İstemi:

6. Birleşen davada davacılar vekili; davalının 25.04.2007 tarihli sözleşme ile üstlendiği işi süresinde bitirmediği gibi yapılan imalatların da eksik ve ayıplı olduğunu, müvekkillerinin sözleşmeyi haklı şekilde feshederek işin tamamlanması için üçüncü bir firmayla anlaşmak zorunda kaldıklarını ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla gecikmeden kaynaklanan cezai şart için 56.000TL, işin yeniden başka bir şirkete yaptırılmasından doğan zarara karşılık 1.000TL, ayıplı imalat nedeniyle uğranılan zararlara karşılık 1.000TL, davalının sebebiyet verdiği prestij kaybı ve manevî zarar nedeniyle 10.000TL olmak üzere şimdilik toplam 68.000TL’nin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Birleşen Davada Davalı Cevabı:

7. Birleşen davada davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin sözleşme konusu tüm yükümlülüklerini yerine getirmesine rağmen, davacıların haksız olarak sözleşmeyi feshettiklerini, gerçekleştirilen imalatların bedellerinin hâlen ödenmediğini, davadaki taleplerin haksız olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesinin Birinci Kararı:

Birleşen Davada Davalı Cevabı:

7. Birleşen davada davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin sözleşme konusu tüm yükümlülüklerini yerine getirmesine rağmen, davacıların haksız olarak sözleşmeyi feshettiklerini, gerçekleştirilen imalatların bedellerinin hâlen ödenmediğini, davadaki taleplerin haksız olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesinin Birinci Kararı:

8. ... Asliye Ticaret Mahkemesinin 06.04.2011 tarihli ve 2007/622 E., 2011/174 K. sayılı kararı ile; asıl davada, davalı adî ortaklığın tüzel kişiliğinin ve taraf sıfatının bulunmadığı, birleşen davada ise sözleşme konusu işte meydana gelen gecikmenin davalı-birleşen davanın davacısı iş ortaklığını oluşturan yüklenici şirketlerden kaynaklandığı, şirketlerin edimlerini ifa etmedikleri gibi sözleşmeyi fesihte de tam kusurlu ve haksız olduklarından olumlu veya olumsuz zararlarının tazminini isteyemeyecekleri gerekçesiyle asıl davanın pasif husumet yokluğundan, birleşen davanın da sübut bulmadığından reddine karar verilmiştir.

Özel Dairenin Birinci Bozma Kararı:

9. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

10. Yargıtay (Kapatılan) 15. Hukuk Dairesinin 02.07.2012 tarihli ve 2011/5259 E., 2012/4981 K. sayılı kararı ile;

“…1-Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre asıl davada davalı- birleşen davada davacı şirketlerin tüm temyiz itirazları yerinde görülmemiş, reddi gerekmiştir.

2- Asıl davada davacı- birleşen davada davalı şirketin temyiz itirazlarına gelince;

Uyuşmazlığın kaynaklandığı 25.04.2007 tarihli sözleşme, işveren sıfatıyla ... Müh. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. ve ... İnş. San. ve Tic. AŞ. tarafından, yüklenici sıfatıyla da ... İnş. Maden Taah. Nakl. Medikal San. ve Tic. Ltd. Şti tarafından imzalanmıştır. Dava dilekçesinde davalı olarak “... – ... Adî Ortaklığı” gösterilmiş ise de mahkemece adî şirket sözleşmesi noterlikten celbedilerek dava dilekçesi her iki şirketi temsil ve ilzama yetkili kişilere gönderilmek suretiyle ayrı ayrı tebliğ edilmiş, tebliğ üzerine davalı ortak girişimi oluşturan şirketlerden ... İnş. San. ve Tic. AŞ. ... Noterliği'nin 27.02.2008 tarih 09165 sayılı vekâletnamesiyle, ... Müh. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. 'de aynı noterliğin 12.05.2008 tarih 19671 sayılı vekâletnamesiyle Av. ...'ı vekil tayin etmişler, bu vekaletnameler uyarınca dava her iki şirket adına vekilleri Av. ... tarafından takip edilmiş, ayrıca aynı vekil tarafından ortak girişimi oluşturan şirketler adına asıl davanın davacısı hakkında ... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2008/526 E. sayılı dosyası ile karşı dava açılmış ve eldeki davayla birleştirilmiştir.

Ortak girişim, iki veya daha fazla gerçek veya tüzel kişinin belli bir amaca ulaşmak için katkılarını birleştirdikleri bir ortaklık türü olup tüzel kişilikleri olmadığından taraf ehliyeti yoksa da, somut olayda olduğu gibi ortak girişimin ortakları dava dilekçesinin tebliği üzerine aynı avukata ayrı ayrı vekaletname vermişler, vekil aracılığıyla cevap verip davayı takip etmişler, ayrıca karşı dava da açmışlarsa husumeti kabul ettikleri varsayılmalıdır. Diğer bir anlatımla davanın ortak girişimi meydana getiren şirketlere karşı açıldığı ve taraf teşkilinin tamamlandığı kabul edilerek işin esası incelenmelidir. Mahkemece değinilen hususlar gözardı edilerek asıl davanın husumetten reddi doğru olmamış, kararın asıl dava yönünden bozulması gerekmiştir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

İlk Derece Mahkemesinin İkinci Kararı:

11. ... Asliye Ticaret Mahkemesinin 01.02.2017 tarihli ve 2012/514 E., 2017/83 K. sayılı kararı ile; Özel Daire bozma kararına uyularak yapılan yargılama sonucu, birleşen ... Asliye Ticaret Mahkemesinin 2008/526 E. sayılı dava dosyasında verilen ret kararının Yargıtay denetiminden geçerek asıl davada davalı-birleşen davada davacıların tüm temyiz itirazlarının reddedilmesiyle kesinleştiği gerekçesiyle birleşen dava ile ilgili hüküm kurulmasına yer olmadığına, asıl davada ise üçüncü bilirkişi heyetinden alınan son ek rapora göre davacı alacağının 197.150,34TL olduğu, dosyada bulunan farklı bilirkişi raporlarında davacının alacağının bulunduğunun tespit edildiği, ancak alacak miktarı yönünden farklılıklar olduğu, tarafların beyan ve itirazları dikkate alınarak son bilirkişi heyetinin düzenlediği üçüncü ek raporda davacı alacağının net olarak belirlendiği gerekçesiyle asıl davanın kısmen kabulüne, 197.150,34TL’nin 29.10.2007 temerrüt tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

Özel Dairenin İkinci Bozma Kararı:

12. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

13. Yargıtay (Kapatılan) 15. Hukuk Dairesinin 17.09.2018 tarihli ve 2017/2637 E., 2018/3215 K. sayılı kararı ile;

“…1-Dosyadaki yazılara ve mahkemece uyulan bozma kararı gereğince inceleme yapılarak hüküm verilmiş olmasına, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına ve bozmanın şümulü dışında kalarak kesinleşen cihetlere ait temyiz itirazlarının incelenmesi artık mümkün olmamasına göre taraf vekillerinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.

13. Yargıtay (Kapatılan) 15. Hukuk Dairesinin 17.09.2018 tarihli ve 2017/2637 E., 2018/3215 K. sayılı kararı ile;

“…1-Dosyadaki yazılara ve mahkemece uyulan bozma kararı gereğince inceleme yapılarak hüküm verilmiş olmasına, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına ve bozmanın şümulü dışında kalarak kesinleşen cihetlere ait temyiz itirazlarının incelenmesi artık mümkün olmamasına göre taraf vekillerinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddi gerekmiştir.

2-Taraflar arasında 25.04.2007 tarihinde düzenlenen sözleşme uyarınca eser sözleşmesi ilişkisi kurulduğu uyuşmazlık konusu değildir. Taraflar arasındaki uyuşmazlık iş bedeli konusundadır. Uyuşmazlık konusu sözleşmede iş bedeli 1.239.000,00 TL olarak belirlenmiş olup,bu haliyle sözleşmenin mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 365. maddesi hükmünce götürü bedelli olduğu açıktır. Davada iş bedeli talep edildiğine göre yüklenicinin yaptığı imalât miktarının sözleşme hükümlerince hesaplanması gerekir. Götürü bedelli sözleşmelerde yüklenici alacağı, götürü bedelle, sözleşme gereğince yapılması gereken imalâta göre gerçekleşen imalâtın fizikî oranının uygulanması suretiyle bulunmalıdır. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda fiziki oran % 80.26 olarak belirlenmiş ve buna göre hesaplama yapılmış ise de, davacı taraf dava dilekçesinde açıkça işin % 76.5 7inin tamamlandığı ileri sürdüğüne göre bu oranın üstünde bir oranın hüküm altına alınması 6100 sayılı HMK'nın 26. maddesinde düzenlenen taleple bağlılık ilkesi gereğince mümkün değildir. Taleple bağlılık ilkesine uygun olarak % 76.5 oranı üzerinden hesaplama yapılması gerekir. Bu orana göre hesaplama yapıldığında iş bedeli, (1.239.000,00 TL x %76.5 = 847.830 TL) olmaktadır. Bu miktara bilirkişi raporu ile belirlenen 12.055,00 TL ilave iş bedeli eklendiğinde toplam iş bedeli (947.830 + 12.055 = 959.885,00 TL) olmaktadır. Bu iş bedelinden 382.845,00 TL nakit ödenen miktar düşüldüğünde; (959.000,00 – 382.845,00 = 577.040,00 TL) ve 87.441,00 TL ayni ödeme düşüldüğünde ise (577.040,00 – 87.441,00 = 489.599,00 TL) hükmedilecek miktar olarak bulunmalıdır. Asıl davada bu miktar üzerinden davanın kısmen kabulü gerekir iken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmamış, kararın bu nedenlerle taraflar yararına bozulması gerekmiştir…” gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Direnme Kararı:

Direnme Kararı:

14. ... Asliye Ticaret Mahkemesinin 11.03.2020 tarihli ve 2019/688 E., 2020/188 K. sayılı kararı ile; taraflar arasında imzalanan 25.04.2007 tarihli KDV dahil 1.239.000TL götürü bedelli sözleşme konusu işte hükme esas alınan bilirkişi heyetinin raporuna göre davacı alt yüklenici tarafından -30 cm fore kazık imalatı işinin %69,12; -20 mt her türlü çapta ve açıda üçlü ankraj imalatı işinin %52,773; -20 mt her türlü çapta ön germeli kalıcı ankraj yapılması işinin %52,773 oranında tamamlandığı, ayrıca 12.055,50TL tutarında sözleşme dışı iş yapıldığı, davacının KDV dahil hakediş alacağından, 382.845TL nakit ödeme ve 87.441TL aynî ödeme ile 42.754,30TL’lik KDV tutarının düşülmesiyle bakiye alacak miktarının 197.150,34TL olduğu, bu alacaktan sözleşme gereğince adi ortaklığı oluşturan davalı şirketlerin müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu, kabul edilen iş miktarının dava dilekçesinde belirtilen %76,5 oranını aşmadığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme Kararının Temyizi:

15. Direnme kararı süresi içinde taraf vekilleri tarafından temyiz edilmiştir.

II. UYUŞMAZLIK

16. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; davacı taşeronun, davalı yüklenici şirketler ile imzaladığı 25.04.2007 tarihli sözleşme uyarınca ... Havalimanı otopark inşaatı bünyesindeki mini kazık ankraj uygulaması işini KDV hariç 1.050.000TL (KDV dâhil 1.239.000TL) götürü bedelle yapmayı üstlendiği ve dava dilekçesinde işin %76,5’luk kısmını bitirdiğini ileri sürerek ödenmeyen hakediş bedellerinin tahsilini talep ettiği somut olayda, mahkemece hükme esas alınan bilirkişi heyetinin düzenlediği raporda yapılan hesaplamada kabul edilen imalat seviyesinin davacının dava dilekçesinde belirttiği %76,5 orana yönelik talebini aşıp aşmadığı, mahkemece bilirkişi heyetinin hazırladığı asıl ve ek rapora göre karar verilmesi hâlinde taleple bağlılık ilkesine aykırılıktan söz edilip edilmeyeceği noktasında toplanmaktadır.

III. GEREKÇE

17. Bilindiği üzere özel hukuk, taraflara kendi hakları üzerinde tasarruf yetkisi ve imkânı vermiştir. Özel hukuktan kaynaklanan tasarruf yetkisi, uyuşmazlıktan önce başlayıp uyuşmazlığın yargı organına intikal ettiği ve onun önünde görüldüğü anda da devam eder. Hak sahibi, uyuşmazlık konusu hakkını dava edip etmemekte, dava ettikten sonra davalı ile yargılama içinde ya da dışında uzlaşmakta, arabulucuya gitmekte, sulh olmakta veya açtığı davadan feragat etmekte serbesttir. Taraflar uyuşmazlığı başlatmak, uyuşmazlık konusunu belirlemek, uyuşmazlığı sürdürmek veya sona erdirmek hakkına sahiptirler. Tasarruf ilkesi, genel anlamda tarafların yargılamanın başlangıcını, konusunu ve sona ermesini belirleyebilmeleri, dava konusu üzerinde serbestçe tasarruf edebilmeleri anlamına gelir. Bir diğer deyimle tasarruf ilkesi davanın taraflarına dava konusuna ve yargılamanın seyrine etki etme imkânı sağlamaktadır (Pekcanıtez H./ Özekes M./ Akkan M./Korkmaz Taş H.: Medenî Usûl Hukuku, İstanbul, Mart 2017, C. I, s. 783 ve 784).

18. 01.10.2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) “Yargılamaya Hâkim Olan İlkeler” başlıklı Birinci Kısım İkinci Bölümünde “Tasarruf ilkesi” başlığı altındaki 24. maddesinde;

“(1)Hâkim, iki taraftan birinin talebi olmaksızın, kendiliğinden bir davayı inceleyemez ve karara bağlayamaz.

(2) Kanunda açıkça belirtilmedikçe, hiç kimse kendi lehine olan davayı açmaya veya hakkını talep etmeye zorlanamaz.

(3)Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri dava konusu hakkında, dava açıldıktan sonra da tasarruf yetkisi devam eder” şeklinde düzenlenen tasarruf ilkesi nedeniyle hiç kimse, kanunda açıkça belirtilmedikçe, kendi lehine olan bir davayı açmaya veya hakkını talep etmeye zorlanamaz. Tasarruf ilkesi gereğince davacının, davasını açarken talep ettiği hukukî korumanın ne olduğunu açıkça ifade etmesi gerekmektedir (Hukuk Genel Kurulunun 29.04.2021 tarihli ve 2017/15-3098 E., 2021/546 K. sayılı kararı).

19. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 24. maddesinde düzenlenen tasarruf ilkesinin bir görünümü olan “taleple bağlılık ilkesi,” hâkimin, tarafların talep sonuçlarıyla bağlı olduğu, ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremeyeceği anlamına gelmektedir. Bu ilke HMK'nın 26. maddesinde;

“(1) Hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez. Duruma göre, talep sonucundan daha azına karar verebilir.

(2) Hâkimin, tarafların talebiyle bağlı olmadığına ilişkin kanun hükümleri saklıdır” biçiminde düzenlenmiştir.

20. Bu hüküm gereğince hâkim tarafların talepleri ile bağlıdır. Kanunlarda gösterilen sınırlı sayıdaki istisnalar bir kenara bırakılacak olursa talepten fazlasına veya talepten başka bir şeye karar veremez. Fakat hâkimin duruma göre talep sonucundan daha azına karar vermesinin önünde engel yoktur.

21. Taleple bağlılık ilkesi özü itibariyle hâkimin, tarafların talebiyle bağlı olduğunu ifade eder. İlkenin taşıdığı ilk anlam; tarafın talep etmediği husus hakkında mahkemenin karar veremeyeceğidir. Buna göre tarafın neyi talep edip etmediği ve hâkimin ne hakkında karar verip veremeyeceği dava dilekçesine bakılarak tespit edilir. Bu tespitin konusunu, istenilen hukukî sonuç oluşturur. Bu itibarla hâkimin karar verme sınırı dava dilekçesi ile belirlenmiş olur. Taleple bağlılık ilkesinin taşıdığı ikinci anlam ise tarafın talebinden fazlasına mahkemece karar verilememesidir. Taleple bağlı olma, yargılama sonucunda davacının talep ettiği haktan daha azına sahip olduğunun belirlenmesi durumunda uygulanmaz. Talepten azına karar verme “çoğun içinde az da vardır” esasına dayanmaktadır. Bu kural ise davacının talep sonucu ile aynı nitelikte olan daha azına karar vermeyi ifade etmektedir.

22. Nitekim aynı ilkeler Hukuk Genel Kurulunun 08.04.2021 tarihli ve 2017/(23)15-1612 E., 2021/441 K.; 24.11.2020 tarihli ve 2018/17-172 E., 2020/934 K. sayılı kararlarında da benimsenmiştir.