muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2015/1100, Karar No: 2018/1185, Tarih: 13.06.2018

Mücbir sebep ile beklenmeyen hâl arasında öğretide yapılan diğer bir ayrım ise kaçınılmazlık üzerinedir. Gerçekten de mücbir sebep ve beklenmeyen hâl tanımlarından da anlaşılacağı üzere kaçınılmazlık her iki kavramın da birer unsuru olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak öğretide mücbir sebep için aranan kaçınılmazlığın mutlak olduğu beklenmeyen hâl için aranan kaçınılmazlığın ise nispi olduğu genel görüştür.

Kaçınılmazlığın genel bir tanımı yapılacak olursa denilebilir ki kaçınılmazlık, önüne geçmenin imkânsız olduğu veya hangi önlem alınırsa alınsın, hangi boyutta dikkat edilirse edilsin oluşması engellenemeyen fiiller ve olaylardır. Genel olarak nitelendirmek gerekirse, kaçınılmazlık demek, vuku bulan olaya karşı koyulmazlık hâli ve her türlü tedbirin alınmasına rağmen gerçekleşmesi önlenemeyen ve objektif bir durumunun söz konusu olmasıdır.

Öğretide belirtilen mutlak kaçınılmazlık hiç kimsenin ne kadar özen gösterirse göstersin, hangi tedbiri alırsa alsın borcun ihlalinin önlenemeyeceği bir durumu ifade ederken, nispi kaçınılmazlık aynı şartlar altında bulunması muhtemel, normal ve makul bir şahıstan beklenebilecek özen gösterilse, alınması gereken tedbirler alınsa dahi borcun ihlalinin meydana gelmesinin önlenmeyeceği bir durumu ifade etmektedir. Umulmayan hâlde söz konusu kaçınılmazlık sadece borçlu, sorumlu kişi yönünden olup, nisbî bir nitelik taşır. Oysa, mücbir sebepteki kaçınılmazlık borçlu da dâhil herkes yönünden mutlak bir nitelik taşır (F. Eren s. 182, L. M. Kurt s. 197).

5510 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrasının son cümlesinde ise kaçınılmazlıktan bir ilke olarak bahsedilmiştir. Buna göre işverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınacaktır. Madde metninde belirtilen kaçınılmazlık ilkesi hukuki ve teknik anlamda fennen önlenmesi mümkün olmayan, başka bir anlatımla, işverence mevzuatın öngördüğü önlemlerin alınmış olduğu koşullarda dahi önlenmesi olanaksız durum ve sonuçları ifade etmektedir.

Kaçınılmazlıktan bahsedilebilmesi için öncelikle olayın şahsın irade veya davranışından bağımsız olarak ortaya çıkması gerekmektedir. Eğer olay sorumlu kişinin iradesi ile meydana gelmiş ise bu durumda kaçınılmazlıktan değil kasıt veya kusur sorumluluğundan bahsedilebilecektir.

Yine bir olayın kaçınılmaz sayılabilmesi için yazılı veya yazılı olmayan hukuk kurallarının veya sözleşmeden kaynaklanan borca aykırı davranılmış bulunması gerekir (A. Güneren, İş Kazası ve Meslek Hastalığından Kaynaklanan Maddi ve Manevi Tazminat Davaları, s. 1039). Diğer bir ifadeyle işverenin mevzuata belirtilen yükümlülüklerine aykırılık teşkil eden bir olay söz konusu olmalıdır.

Ayrıca meydana gelen olay ile borca aykırılık arasında uygun bir illiyet bağı bulunmalıdır. Örneğin meydana gelen olay işverenin özen yükümlülüğünün uygun sebebini oluşturuyorsa bu durumda olay ile sözleşmeye aykırılık arasında uygun illiyet bağının varlığından bahsedilebilecektir.

Ayrıca meydana gelen olay ile borca aykırılık arasında uygun bir illiyet bağı bulunmalıdır. Örneğin meydana gelen olay işverenin özen yükümlülüğünün uygun sebebini oluşturuyorsa bu durumda olay ile sözleşmeye aykırılık arasında uygun illiyet bağının varlığından bahsedilebilecektir.

Nihayet kaçınılmazlığın varlığı için meydana gelen olayın önlenemez olması gerekmektedir. İşverence mevzuatın öngördüğü önlemlerin alınmış olduğu koşullarda dahi önlenmesi olanaksız bir durumun ortaya çıkması gerekir. Gerçekten de olay önlenemez olmasına karşın, bir davranış kuralına veya sözleşmeden doğan borca aykırılık önlenebiliyorsa kaçınılmazlıktan söz edilemeyeceği kuşkusuzdur (A. Güneren, s. 1039).

Önemle belirtilmelidir ki iş kazalarında işverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlığın etkisinin bulunup bulunmadığını irdelemek daha belirgin iken meslek hastalığı için durum daha farklıdır. Çünkü meslek hastalığı iş kazasında olduğu gibi aniden veya çok kısa bir zaman içerisinde ortaya çıkmamakta, işin niteliğinden dolayı sürekli tekrarlanan bir sebeple veya yürütüm şartları yüzünden yavaş yavaş meydana gelmektedir. Sigortalı uzun süre aynı işi yapmakta, aynı şekilde çalışmakta, işin yürütümü ve niteliği nedeniyle belirli bir zaman sonra yaptığı işten etkilenmekte ve meslek hastalığına tutulmaktadır. Bazen aynı işyerinde çalışan ve aynı işi yapan sigortalıların birinde veya bir kısmında meslek hastalığı görülürken diğer kısmında hastalık belirtileri ortaya çıkmamakta işin niteliği ve yürütümü herkesi farklı etkilemektedir. Bu nedenle meslek hastalığının meydana gelmesinde tüm kusurun işverene ait olduğunu kabul etmek çoğu zaman hakkaniyete uygun düşmeyecek bir kısım etkenin kaçınılmazlık sonucu meydana geldiğinin kabulü gerekecektir. Sonuç itibariyle sigortalıda meslek hastalığının ortaya çıkması hâlinde işverenin mevzuatta belirtilen yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğinin, gerekli özeni gösterip göstermediğinin ve kaçınılmazlığın etkisinin titizlikle araştırılarak ortaya konulması gerekmektedir.

Yukarıda verilen bilgiler ışığında somut olay değerlendirildiğinde, mahkemece hükme esas alınan 18.03.2013 tarihli bilirkişi raporunda “işverenin işçinin eline, koluna ve omzuna binecek yükü azaltacak şekilde gereken düzenlemeleri yapmadığı veya yaptırmadığı, iş yükünü hafifletmediği, bu tür seri işlerde çalışan işçiler hep aynı işte çalıştıklarında hep aynı kas ve sinirin çalışıp baskı altında kalmasının rotasyon yapılarak önlenmediği, işverenin söz konusu meslek hastalığının önlenmesi için hayli geç kaldığı” belirtilerek, işverenin meslek hastalığının meydana gelmesinde %100 kusurlu olduğu kabul edilmiş ise de, alınan raporun 5510 sayılı Kanun’un 21/1’inci maddesinin son cümlesi uyarınca kaçınılmazlık ilkesi değerlendirilmeden düzenlendiği açıktır.

Hâl böyle olunca mahkemece mahallinde keşif yapılarak sigortalıda meydana gelen meslek hastalığının vuku bulduğu iş kolunda işçi sağlığı ve iş güvenliğinde uzman bilirkişilerle ortopedi alanında uzman hekim bilirkişilerden rapor aldırılarak işyeri koşulları, işin niteliği ve yürütüm şartları, sigortalının yaklaşık 1.5 yıl KBN-2 lastik makinesinde sonrasında ise KBS makinesinde gerçekleşen çalışmalarının meslek hastalığına etkisi, sigortalının ve işverenin kusuru ile kaçınılmazlık ilkesi ayrıntılı bir şekilde irdelenerek, sonucuna göre karar verilmelidir.

Hukuk Genel Kurulundaki görüşmeler esnasında bir kısım üyelerce somut olayda kaçınılmazlık olgusunun gerçekleşmediği, davalı şirketin son teknolojiden yararlanmadığı, sigortalıda bazı arazlar saptandığı hâlde gerekli rotasyonu yapmadığı, meslek hastalığından kaynaklanan arızaların işveren tarafından gerekli önlemlerin alınması hâlinde önlenebilir ve giderilebilir bulunduğu, mahkemece alınan bilirkişi raporunun dosya kapsamına uygun olduğu, bu nedenlerle direnme kararının onanması gerektiği ileri sürülmüş ise de Kurul çoğunluğu tarafından bu görüş benimsenmemiştir.

O hâlde yukarıda açıklanan bu değişik gerekçe ve nedenle direnme kararı bozulmalıdır.

S O N U Ç : Davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile direnme kararının yukarıda gösterilen değişik gerekçe ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geçici 3. maddesine göre uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 429. maddesi gereğince BOZULMASINA, istek hâlinde temyiz peşin harcının davalıya geri verilmesine, karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere 13.06.2018 gününde yapılan ikinci görüşmede oy çokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY

Davacı SGK vekili, davalı işyeri işçilerinden sigortalı ...... .......’ın meslek hastalığına yakalandığını, meslek hastalığı nedeniyle sigortalıya yapılan ödemeler neticesinde toplam 57.984,46 TL Kurum zararı meydana geldiğini, sigortalının meslek hastalığına yakalanmasında iş sağlığı ve güvenliği kurallarının öngördüğü önlemleri almayan işverenin kusurlu ve sorumlu olduğunu ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 5.798,44 TL Kurum zararının tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili, müvekkili tarafından tüm iş güvenliği ve işçi sağlığı tedbirlerinin alındığını, sigortalının, müvekkilinin işyerinde çalışmasından kaynaklanan hiçbir hastalığının bulunmadığını, Yüksek Sağlık Kurulunun kararı ile de sigortalıda mevcut hastalık ve arızaların maluliyeti gerektirmediğine karar verildiğini, kaldı ki sigortalının diğer hastalıklarına ilişkin ödemelerin de müvekkilinden istenildiğini belirterek davanın reddinin gerektiğini savunmuştur.

Mahkemece, bilirkişi raporu uyarınca meslek hastalığının meydana gelmesinde davalı işverenin %100 oranında kusurlu olduğunun tespit edildiği, işverenin kurum zararlarının tamamından sorumlu olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün davalı vekilince temyizi üzerine;

Mahkemece, bilirkişi raporu uyarınca meslek hastalığının meydana gelmesinde davalı işverenin %100 oranında kusurlu olduğunun tespit edildiği, işverenin kurum zararlarının tamamından sorumlu olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Hükmün davalı vekilince temyizi üzerine;

Özel Dairece, “4.4.2005 ile 17.8.2009 tarihleri arasında lastik üretimi yapılan davalıya ait işyerinde lastik imal operatörü olarak çalışan sigortalının, çalıştığı süre zarfında üç kez ameliyat olduğu ve çeşitli defalar istirahat raporu aldığı ve ilk kez 2.4.2008 tarihinde epikondilit teşhisi konulduğu, sigortalının işyerinde fiilen çalıştığı süre ve yaptığı iş ile işyeri koşulları da gözetilerek hastalığının mesleki nitelikte olup olmadığı hususunda ve işçi sağlığı ve iş güvenliği ile ilgili kazanın vuku bulduğu iş kolunda uzman ve ortopedi alanında uzman hekim bilirkişilerden işyeri koşulları ile hastalık arasında illiyet bağı olup olmadığı hususunda ve işveren ve sigortalının kusur oranı ve aidiyeti konusunda rapor alınıp irdelenerek, sonucuna göre karar verilmelidir” gerekçesiyle bozma kararı verilmiştir.

Yerel Mahkemece, Kurum sigortalısı hakkında İstanbul Meslek Hastalıkları Hastanesi tarafından meslek hastası olduğuna dair heyet raporu düzenlendiği, Kurum müfettişi tarafından düzenlenen raporda sigortalının meslek hastası olduğunun tespit edildiği, sigorta müfettişi tarafından düzenlenen raporun aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğu, kaldı ki işveren tarafından sigortalının meslek hastası olmadığına dair ve Kurum tarafından yapılan tespite ilişkin herhangi bir dava açılmadığı, dolayısıyla Kurum sigortalısının meslek hastası olduğu konusunda dosyada bir itilaf bulunmadığı gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir.

Uyuşmazlık; somut olayda sigortalının hastalığının mesleki nitelikte olup olmadığı hususunda mahkemece yeterli araştırmanın yapılıp yapılmadığı noktasında toplanmaktadır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ‘’somut olayda mesleki hastalığın kabul edilmesi gerektiğini, ayrıca yapılan işle meslek hastalığından kaynaklanan zarar arasında illiyet bağının da bulunduğunu, ancak yerel mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesinde, bilirkişilerin % 100 işvereni kusurlu bulan raporunun isabetli olmadığını, kaçınılmazlık olgusunun tartışılmadığını, meslek hastalığından meydana gelen zararın bir kısmının kaçınılmazlıktan oluşabilceğini, bilirkişilerce bu durumun değerlendirilmediğini’’ belirterek, mahkeme kararının değişik gerekçeyle bozulmasına oyçokluğuyla karar vermiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu sayın çoğunluğunun bozma doğrultusundaki görüşüne aşağıdaki nedenlerle katılmıyoruz.

Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı ya da yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir nedenle veya işin yürütüm koşulları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük durumudur (5510 sayılı Kanun m. 14/1, ÇGMKGKOTİY m. 4/i, 2008/108 sayılı genelge m. B - 1, Kısa vadeli sigorta kolları uygulama tebliği m. 8).

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu sayın çoğunluğunun bozma doğrultusundaki görüşüne aşağıdaki nedenlerle katılmıyoruz.

Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı ya da yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir nedenle veya işin yürütüm koşulları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük durumudur (5510 sayılı Kanun m. 14/1, ÇGMKGKOTİY m. 4/i, 2008/108 sayılı genelge m. B - 1, Kısa vadeli sigorta kolları uygulama tebliği m. 8).

5510 sayılı Kanunun 14. maddesine göre; ‘’Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleridir.

Sigortalının çalıştığı işten dolayı meslek hastalığına tutulduğunun;

a) Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucuları tarafından usûlüne uygun olarak düzenlenen sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi,

b) Kurumca gerekli görüldüğü hallerde, işyerindeki çalışma şartlarını ve buna bağlı tıbbî sonuçlarını ortaya koyan denetim raporları ve gerekli diğer belgelerin incelenmesi,

sonucu Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi zorunludur.

Meslek hastalığı, işten ayrıldıktan sonra meydana çıkmış ve sigortalı olarak çalıştığı işten kaynaklanmış ise, sigortalının bu Kanunla sağlanan haklardan yararlanabilmesi için, eski işinden fiilen ayrılmasıyla hastalığın meydana çıkması arasında bu hastalık için Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikte belirtilen süreden daha uzun bir zamanın geçmemiş olması şarttır. Bu durumdaki kişiler, gerekli belgelerle Kuruma müracaat edebilirler. Herhangi bir meslek hastalığının klinik ve laboratuvar bulgularıyla belirlendiği ve meslek hastalığına yol açan etkenin işyerindeki inceleme sonunda tespit edildiği hallerde, meslek hastalıkları listesindeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile, söz konusu hastalık Kurumun veya ilgilinin başvurusu üzerine Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayı ile meslek hastalığı sayılabilir.

Meslek hastalığının 4 üncü maddenin birinci fıkrasının;

a) (a) bendi ile 5 inci madde kapsamında bulunan sigortalılar bakımından, sigortalının meslek hastalığına tutulduğunu öğrenen veya bu durum kendisine bildirilen işveren tarafından,

b) (b) bendi kapsamındaki sigortalı bakımından ise kendisi tarafından,

bu durumun öğrenildiği günden başlayarak üç işgünü içinde, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile Kuruma bildirilmesi zorunludur. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen veya yazılı olarak bildirilen hususları kasten eksik ya da yanlış bildiren işverene veya 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalıya, Kurumca bu durum için yapılmış bulunan masraflar ile ödenmişse geçici iş göremezlik ödenekleri rücû edilir.

Meslek hastalığı ile ilgili bildirimler üzerine gerekli soruşturmalar, Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık iş müfettişleri vasıtasıyla yaptırılabilir.

Meslek hastalığı ile ilgili bildirimler üzerine gerekli soruşturmalar, Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık iş müfettişleri vasıtasıyla yaptırılabilir.

Hangi hallerin meslek hastalığı sayılacağı, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesinin şekli ve içeriği, verilme usûlü ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikte düzenlenir. Yönetmelikte belirlenmiş hastalıklar dışında herhangi bir hastalığın meslek hastalığı sayılıp sayılmaması hususunda çıkabilecek uyuşmazlıklar, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır’’.

Meslek hastalığı sigortasından (5510 sayılı Kanun m. 14) yararlanılabilmesi için aranan koşullar şunlardır:

1 - Öncelikle ilk koşul, meslek hastalığına tutulduğu ileri sürülen kişi sigortalı olmalıdır (5510 sayılı Kanun m. 14, 2008/108 sayılı genelge m. I – B - 1).

2 - Meslek hastalığına tutulan işçi bedensel veya ruhsal özürlü bir duruma düşmeli ya da ölmelidir.

3 - Meslek hastalığı ile sigortalının gördüğü iş veya iş yeri koşulları arasında uygun bir illiyet bağı bulunmalıdır.

4 - Hastalığın, çalışma gücü ve meslekte kazanma gücü kaybı oranı tespit işlemleri yönetmeliğinde yer alması ve belirtilen sürede çıkması veya hastalığın mesleki olduğu konusunda Yüksek Sağlık Kurulu kararının bulunması gerekir.

Bir hastalığın mesleki sayılabilmesi için, hastalığın çalışma gücü ve meslekte kazanma gücü kaybı oranı tespit işlemleri yönetmeliğine ekli meslek hastalıkları listesinde yer alması veya listede yer almamasına karşın mesleki olmasına ilişkin Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kararının bulunmasıdır.

Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı ve bu hastalıkların işten fiilen ayrıldıktan en geç ne kadar zaman sonra meydana çıkması halinde sigortalının mesleğinden ileri geldiğinin kabul edileceği, meslek hastalıkları listesine göre tespit ve tayin edilir (Yönetmelik m. 17/1). Yönetmelikte meslek hastalığının sigortalının çalışmaya başladıktan sonra hangi süre içinde ortaya çıkacağı belirlenmiştir (Yönetmelik m. 20).

Sigortalıda oluşan hastalık, meslek hastalıkları listesinde yazılı olmasa bile, bu hastalığın meslek hastalığı olduğu Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca kabul edilebilir (5510 sayılı Kanun 14/son). Bu durumda, sigortalının bu meslek hastalığı sigorta kolundan yararlanması mümkün olabilir (Yönetmelik m. 19/2).

5 - Meslek hastalığının Kurum Sağlık Kurulu raporu ile saptanması gerekir (5510 sayılı Kanun m. 14/2).

6 - 5510 sayılı Yasanın 4/1 - b kapsamında bulunan bağımsız çalışan sigortalılar yönünden prim ve prime ilişkin tüm borçların ödenmiş olması gerekir. Bu koşulun hizmet sözleşmesiyle çalışan sigortalılarla ilgisi yoktur (5510 sayılı Kanun m. 4/1 - b, 18, 19, 20).

5 - Meslek hastalığının Kurum Sağlık Kurulu raporu ile saptanması gerekir (5510 sayılı Kanun m. 14/2).

6 - 5510 sayılı Yasanın 4/1 - b kapsamında bulunan bağımsız çalışan sigortalılar yönünden prim ve prime ilişkin tüm borçların ödenmiş olması gerekir. Bu koşulun hizmet sözleşmesiyle çalışan sigortalılarla ilgisi yoktur (5510 sayılı Kanun m. 4/1 - b, 18, 19, 20).

Meslek hastalığı, sigortalı işten ayrıldıktan sonra ortaya çıkmış ve sigortalı olarak çalıştığı işten kaynaklanmış ise, sigortalının 5510 sayılı Yasa ile sağlanan haklardan yararlanabilmesi için eski işinden fiilen ayrılmasıyla hastalığın ortaya çıkması arasında bu hastalık için Kurum tarafından çıkarılan Çalışma Gücü Ve Meslekte Kazanma Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliğinde belirtilen süreden daha uzun bir zamanın geçmemiş olması gerekir (5510 sayılı Kanun m. 14/1).

Yönetmeliğe göre, meslek hastalığına sebep olan işten ayrılanılan tarih ile meslek hastalığının meydana çıktığı tarih arasında geçen en uzun süreye yükümlülük süresi denir (Yönetmelik m. 4/n). Yükümlülük süresi her meslek hastalığına göre değişmektedir. Gerçekten yönetmeliğe ekli meslek hastalıkları listesine göre, yükümlülük süreleri iki gün ile on yıl arasında değişmektedir. Ancak, her hangi bir meslek hastalığının klinik ve laboratuar bulgularıyla belirlendiği ve meslek hastalığına yol açan etkenin iş yerindeki inceleme sonunda tespit edildiği hallerde, meslek hastalıkları listesindeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile, söz konusu hastalık Kurumun veya ilgilinin başvurusu üzerine Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayı ile meslek hastalığı sayılabilir (5510 sayılı Kanun m. 14/3, yönetmelik m. 17/2).

Sigortalının meslek hastalığı sigorta kolundan yararlanabilmesi için, çalıştığı işten dolayı meslek hastalığına tutulduğunun ilgili sağlık hizmeti sunucuları (Yönetmelik m. 5) tarafından yöntemine uygun şekilde düzenlenen sağlık kurulu raporu ve ekli belgelerin incelenmesi sonucu Kurum Sağlık Kurulu tarafından saptanır. Bunun gibi, sigortalı meslek hastalığı sebebiyle ölmüşse, aynı yönteme göre ölümün meslek hastalığından kaynaklandığı konusunda Kurum Sağlık Kurulunca karar verilir. Kurulun bu kararı kesin değildir. Kurul sigortalıdaki hastalığın mesleki olmadığına karar vermişse, sigortalı itirazen Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna başvurabileceği gibi, yetkili İş Mahkemesinde Kurum ve işveren aleyhine dava açarak, tutulduğu hastalığın yönetmeliğe ekli mesleki hastalıklar listesinde bulunan mesleki bir hastalık olduğunu ispat edebilir.

Meslek hastalıkları listesinde yer almayan bir hastalığın meslek hastalığı olduğunu iddia eden sigortalı veya hak sahiplerinin istemleri Kurumca reddedilmiş ise, bu konudaki uyuşmazlık Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır (5510 sayılı Kanun m. 14/son). Kurulun bu kararları Kurumu bağlayıcı ise de, ilgilileri bağlayıcı değildir. Bu nedenle YİBBGK' nun 28.06.1976 gün ve 6/4 sayılı kararı meslek hastalıklarında da göz önünde tutularak, Kurulun bu kararlarına karşı, sigortalı veya hak sahipleri tarafından İş Mahkemesinde dava açılabilir. Bunun gibi, meslek hastalıkları listesinde yer almayan hastalığın, meslek hastalığı olduğuna ilişkin Yüksek Sağlık Kurulu kararına karşı ilgili işverende yargı yoluna başvurarak sigortalıdaki hastalığın meslek hastalığı olmadığını ileri sürebilir.

Sigortalı veya hak sahipleri Kurum Sağlık Kurulu kararı üzerine, Yüksek Sağlık Kuruluna başvurmadan doğrudan doğruya İş Mahkemesinde meslek hastalığının tespiti davası açabilirler. Uyuşmazlığın bu şekilde mahkemeye gelmesi halinde, uyuşmazlığın daha kısa sürede ve anayasanın 14/son ve HMK' nın 30. maddelerinde açıklandığı gibi, en az giderle 5510 sayılı Yasanın 14. maddesindeki (506 sayılı Yasa m. 109) prosedür işletilerek sonuca gidilmelidir. Bu durumda, Yüksek Sağlık Kurulunun bu konudaki görüşü alınmalı, bu kurul kararına itiraz edilirse Adli Tıp Kurumu İhtisas Kurulundan rapor alınmalı, Yüksek Sağlık Kurulu ile Adli Tıp İhtisas Kurulu raporları arasında sigortalının hastalığının veya ölümünün mesleki olup olmadığı konusunda çelişki varsa Adli Tıp Üst Kurulundan görüş alınarak dava sonuçlandırılmalıdır.

İşverenin meslek hastalığından kaynaklanan tazminat sorumluluğunun koşulları; eylem, zarar, uygun illiyet, kusur ve hukuka aykırılıktır (818 sayılı BK. m. 41, 46, 96, 98, 332, 6098 sayılı TBK. m. 49, 114, 116, 417).

Buna göre;

1 - Sigortalı, 5510 sayılı Yasanın 14. maddesinin 1. fıkrasında yazılı şekilde yükümlülük süresi içinde meslek hastalığına tutulmuş olmalıdır.

2 - Sigortalı bu hastalık nedeniyle maddi bir zarara uğramalıdır. Bu zarar çoğu kez işçinin hastalık sonucu iş göremezliğe uğraması nedeniyle kazanç kaybından kaynaklanan zararıdır.

3 - Meslek hastalığı ile oluşan zarar ve ayrıca hastalık ile işçinin gördüğü iş veya iş yeri koşulları arasında uygun bir illiyet bağı bulunmalıdır. Başka bir anlatıma, meslek hastalığı, yürütülen iş veya iş yeri koşulları sonucu ortaya çıkmalı, oluşan zarar hastalığın uygun bir sonucu olmalıdır. Uygun illiyet bağı bulunmadıkça, işverenin sorumluluğu söz konusu olamaz. Bu nedenle, sorumluluk için illiyet bağı bulunmalı, bu bağ mücbir neden veya işçinin ya da üçüncü kişinin ağır kusurlarıyla kesilmemiş olmalıdır.

4 - Meslek hastalığının meydana gelmesinde işverenin kusuru bulunmalıdır.