muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2008/16898, Karar No: 2010/2863, Tarih: 08.02.2010

İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık 45 saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak 45 saate kadar olan çalışmaları, fazla sürelerle çalışma olarak adlandırılır (İş K. 41/3.). Bu şekilde fazla saatlerde çalışma halinde normal çalışma saat ücreti yüzde yirmibeş yükseltilerek ödenir.

4857 sayılı İş Kanunu işçiye isterse ücreti yerine serbest zaman kullanma hakkı tanımıştır. Bu süre, fazla çalışma için her saat karşılığı 1 saat 30 dakika, fazla süreli çalışmada ise 1 saat 15 dakika olarak belirlenmiştir. Bu sürelerin de sözleşmelerle attırılması mümkündür.

Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde, fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde, her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti hesaplanır. Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen hallerde, parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları, o dönem içinde çalışılmış olan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu şekilde bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek bir saatlik normal ücretin yüzde elli fazlası fazla çalışma ücreti, yüzde yirmibeş fazlası ise fazla sürelerle çalışma ücretidir. İşçinin parça başı ücreti içinde zamsız kısmı ödenmiş olmakla, fazla çalışma ücreti sadece yüzde elli zam miktarına göre belirlenmelidir.

Otel, lokanta, eğlence yerleri gibi işyerlerinde müşterilerin hesap pusulalarında belirli bir yüzde olarak eklenen paraların işverence toplanarak işçilerin katkılarına göre belli bir oranda dağıtımı şeklinde uygulanan ücret sistemine “yüzde usulü ücret” denilmektedir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde fazla çalışma ücreti, 4857 sayılı İş Kanununun 51 inci maddesinde öngörülen yönetmelik hükümlerine göre ödenir. İşveren, yüzde usulü toplanan paraları işyerinde çalışan işçiler arasında, Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre eksiksiz olarak dağıtmak zorundadır. Fazla çalışma yapan işçilerin fazla çalışma saatlerine ait puanları normal çalışma puanlarına eklenir (Yönetmelik m. 4/1.). Yüzdelerden ödenen fazla saatlerde çalışmanın zamsız karşılığı ile zamlı olarak ödenmesi gereken ücret arasındaki fark işverence ödenir. Zira yüzde usulü ödenen ücret içinde fazla çalışmaların zamsız tutarı ödenmiş olmaktadır.

Yapılan bu açıklamalara göre yüzde usulü ya da parça başı ücret ödemesinin öngörüldüğü çalışma biçiminde fazla çalışmalar, saat ücretinin % 150 zamlı miktarına göre değil, sadece % 50 zam nispetine göre hesaplanmalıdır.

Yapılan bu açıklamalara göre yüzde usulü ya da parça başı ücret ödemesinin öngörüldüğü çalışma biçiminde fazla çalışmalar, saat ücretinin % 150 zamlı miktarına göre değil, sadece % 50 zam nispetine göre hesaplanmalıdır.

Fazla çalışmaların uzun bir süre için hesaplanması ve miktarın yüksek çıkması halinde Yargıtay’ca son yıllarda hakkaniyet indirimi yapılması gerektiği istikrarlı uygulama halini almıştır (Yargıtay, 9.HD. 18.7.2008 gün 2007/ 25857 E, 2008/ 20636 K., Yargıtay 9.HD. 28.4.2005 gün 2004/ 24398 E, 2005/ 14779 K. ve Yargıtay 9.HD. 9.12.2004 gün 2004/ 11620 E, 2004/ 27020 K.). Fazla çalışma ücretinden indirimi öngören bir yasal düzenleme olmasa da, bir işçinin günlük normal çalışma süresinin üzerine sürekli olarak fazla çalışma yapması hayatın olağan akışına aykırıdır. Hastalık, mazeret, izin gibi nedenlerle belirtilen şekilde çalışılamayan günlerin olması kaçınılmazdır. Böyle olunca fazla çalışma ücretinden bir indirim yapılması gerçek duruma uygun düşer. Ancak, fazla çalışmanın taktiri delil niteliğindeki tanık anlatımları yerine, yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanması durumunda böyle bir indirime gidilmemektedir.

Fazla çalışma ücretinden indirim, taktiri indirim yerine, kabul edilen fazla çalışma süresinden indirim olmakla, davacı tarafın kendisini avukat ile temsil ettirmesi durumunda reddedilen kısım için davalı yararına avukatlık ücretine hükmedilmesi gerekir.

Mahkemece, davacı lehine fazla çalışma ücretine hükmedilmişse de, davacının fazla çalışma ücretinin belirlenmesinde, bilirkişinin, iş sözleşmesinin feshi sonrası dönemi de kapsayacak şekilde, 31.12.2004 tarihine kadar hesaplama yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu hususta bilirkişiden ek rapor alınarak hesaplamanın usulüne uygun şekilde yapılarak sonuca gidilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine, 8.2.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2011/9421, Karar No: 2011/13213, Tarih: 19.09.2011

**3. Hukuk Dairesi         2011/9421 E.  ,  2011/13213 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :SULH HUKUK MAHKEMESİ

Dava dilekçesinde 6019 TL için icra takibine vaki itirazın iptali ile icra inkar tazminatının faiz ve masraflarla birlikte davalı taraftan tahsili istenilmiştir. Mahkemece davanın reddi cihetine gidilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Y A R G I T A Y K A R A R I

Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü.

Davacı vekili dilekçesinde; davalının davacı müvekkilinden fatura karşılığı 180 kg ayçiçek tohumu satın aldığını, ancak bedelini ödemediğini, bu nedenle davalı hakkında 5.400 TL asıl alacak ve fer'ileriyle birlikte 6.019,14 TL üzerinden icra takibi yapıldığını davalının haksız itirazı üzerine takibin durduğu ileri sürülerek itirazın iptali ile %40 icra inkar tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmesi talep ve dava edilmiştir.

Davalı vekili cevabında; alacağın zamanaşımına uğradığını ve davacıdan faturada belirtilen ayçiçeği tohumu satın almadığını ileri sürerek davanın reddini dilemiştir.

Mahkemece; davalı hakkında 02.04.2008 ve 05.05.2008 tarihli faturalara istinaden 02.10.2009 tarihinde icra takibi yapıldığını, icra takip tarihi itibariyle bir yıllık zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle davanın zamanaşımı nedeniyle reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Takip talebine itiraz edilen ve itirazın kaldırılması için mercie müracaat etmek istemeyen alacaklı itirazın tebliği tarihinden itibaren 1 sene içinde mahkemeye başvurarak umumi hükümler dairesinde alacağın varlığını ispat suretiyle İİK'nun 67/1.maddesi gereği itirazın iptalini dava edebilir.

İcra takip dosyasında davalı borçlunun itiraz dilekçesi davacı alacaklıya tebliğ edilmediğine göre davanın süresinde açıldığının kabulü gerekir. Tebligat yapılmadıkça icra dosyasındaki işlemle itirazdan haberdar olduğundan bahisle alacaklı hakkında İİK'nun 67/1.madde de yazılı sürenin başladığından sözedilemez.

Kaldı ki; taraflar arasındaki dava, satım akdinden kaynaklanmakta olup BK 125.maddesine göre satım aktinde zamanaşımı süresi 10 yıl olup, takip süresi içerisinde yapılmıştır.

Mahkemece davanın esasına ilişkin deliller toplanıp sonucuna göre karar verilmelidir. Yazıl şekilde hüküm tesisi doğru görülmemiştir.

Bu itibarla yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK.nun 428. maddesi gereğince BOZULMASINA ve peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 19.09.2011 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/37179, Karar No: 2015/11437, Tarih: 31.03.2015

**3. Ceza Dairesi         2014/37179 E.  ,  2015/11437 K.**

**"İçtihat Metni"**

Tebliğname No : 3 - 2013/134887

MAHKEMESİ : Çubuk Asliye Ceza Mahkemesi

TARİHİ : 07/03/2013

NUMARASI : 2008/539 (E) ve 2013/123 (K)

Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle evrak okunarak;

Gereği görüşülüp düşünüldü:

1) Mağdur İbrahim'in olayın hemen sonrasında alınan ifadesinde '' Sokak üzerinde karşılaştığım şu an ismini veremeyeceğim birkaç kişi ile tartıştık daha sonra olay yerine sanıklar geldi, onlarla tartışma çıktı birbirimiz darp ettik'' şeklindeki beyanına karşın yargılama sırasında alınan ifadesinde ''sanık Fatih burnuma bıçakla vurdu diğerleri tekme tokat vurdular'' şeklindeki beyanı arasında çelişki giderilmeden sanıklar hakkında yazılı şekilde hüküm tesisi,

2) Soruşturma aşamasında ifadesi alınan tanıklar Emrah ve Haydar'ın olaya ilişkin beyanları alınmadan eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi,

Bozmayı gerektirmiş, sanık İsmail müdafii ile o yer Cumhuriyet savcısının temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebeplerden dolayı 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi ile yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK’un 321. maddesi uyarınca isteme uygun BOZULMASINA, 31.03.2015 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/8212, Karar No: 2015/7507, Tarih: 22.06.2015

**14. Ceza Dairesi         2013/8212 E.  ,  2015/7507 K.**

**"İçtihat Metni"**

Tebliğname No : 14 - 2012/130585

MAHKEMESİ : Kapatılan Bafra 1. Sulh Ceza Mahkemesi(Bafra 3. Asliye Ceza Mahkemesi)

TARİHİ : 22.03.2012

NUMARASI : 2012/45 Esas, 2012/531 Karar

SUÇ : Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması

İlk derece mahkemesince verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Müşteki Mustafa'nın 13.03.2012 tarihli celsede temyize gelmeyen diğer sanık Yeliz hakkındaki şikâyetinden vazgeçtiğini beyan etmesi ve TCK'nın 73/5. maddesinde de iştirak halinde suç işleyen sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçmenin diğerlerini de kapsayacağının belirtilmesi karşısında, anılan madde uyarınca sanık Nihat hakkındaki kamu davasının da düşmesine karar verilmesi gerektiği gözetilmeden yazılı şekilde mahkûmiyet hükmü kurulması,

Kanuna aykırı, sanık ve O Yer Cumhuriyet Savcısının temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, hükmün 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi gözetilerek 1412 sayılı CMUK'nın 321. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 22.06.2015 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2013/415, Karar No: 2013/6796, Tarih: 04.04.2013

**(Kapatılan)21. Hukuk Dairesi         2013/415 E.  ,  2013/6796 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

K A R A R

Kurumun 14/12/2012 tarihli yazısından, 04/05/2012 tarihli Başkanlık Makam Onayına istinaden davacının aylıklarının yeniden hesaplanıp,bu şekilde hesaplanacak aylık tutarları ile daha önce davacıya talep tarihi itibariyle bağlanmış olan aylıklar arasındaki fark tutarlarının yeniden hesaplanan aylıkları ile birlikte defaten ödeneceği,bu nedenle davacı hakkında da yukarıda belirtilen hususlar doğrultusunda Ağustos 2012 döneminde ödenecek şekilde yeniden aylık hesaplamalarının yapıldığı ve talep tarihinden itibaren oluşan fark tutarların ödenmesi için ilgili banka şubesine gönderildiği bildirildiğinden, Kurumca sigortalının tahsis talep tarihi itibariyle yeniden hesaplanan aylığının ve 03/12/2008 dava tarihi itibariyle hesaplanan fark tutarın miktarı ile hesaplanan bu fark tutarların davacıya ödenip ödenmediğinin, ödenmiş ise hangi tarihler arasındaki dönem için ne kadar fark tutar ödendiğinin sorularak buna ilişkin dekontun ilgili Kurumdan getirtilip eklendikten sonra gönderilmek üzere dosyanın mahalline GERİ ÇEVRİLMESİNE, 04/04/2013 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2012/10971, Karar No: 2012/11838, Tarih: 21.11.2012

**5. Ceza Dairesi         2012/10971 E.  ,  2012/11838 K.**

**"İçtihat Metni"**

Dolandırıcılık suçundan sanık ... ve suç ortaklarının yapılan yargılanmaları sırasında; Pendik 4. Asliye Ceza Mahkemesiyle Bartın Asliye Ceza Mahkemesi arasında oluşan olumsuz yetki uyuşmazlığının giderilmesi ve yargı yerinin belirlenmesi istemiyle gönderilen dosya Yargıtay C.Başsavcılığından tebliğname ile daireye verilmekle incelenerek gereği düşünüldü:

İncelenen dosya içeriğine, sanıkların üzerine atılan suçun niteliğine, iddianamede olayın anlatılış biçimine ve Bartın Asliye Ceza Mahkemesi kararındaki gerekçeye göre, yerinde görülmeyen Pendik 4. Asliye Ceza Mahkemesinin 20/10/2011 gün ve 2011/674 E. 2011/107 K. sayılı YETKİSİZLİK kararının KALDIRILMASINA, dosyanın mahalline gönderilmesi için Yargıtay C.Başsavcılığına TEVDİİNE, 21/11/2012 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2022/13381, Karar No: 2025/6097, Tarih: 07.04.2025

**4. Ceza Dairesi         2022/13381 E.  ,  2025/6097 K.**

**"İçtihat Metni"**

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ :Ceza Dairesi

SAYISI : 2020/422 E., 2021/790 K.

SUÇ : Cumhurbaşkanına hakaret

HÜKÜM : İstinaf başvurusunun esastan reddi

TEBLİĞNAME GÖRÜŞÜ : Onama

Yapılan ön inceleme neticesinde; sanık hakkında verilen hükmün temyiz edilebilir olduğu, temyiz edenin hükmü temyize hak ve yetkisinin bulunduğu, temyiz isteminin süresinde sunulduğu ve temyiz dilekçesinde temyiz sebebine yer verildiği, temyiz isteminin reddini gerektirir bir durumun bulunmadığı tespit edilmekle, gereği düşünüldü:

I. HUKUKÎ SÜREÇ

Sanık hakkında Cumhurbaşkanına hakaret suçundan İlk Derece Mahkemesince verilen mahkûmiyet hükmüne yönelik Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

II. TEMYİZ SEBEPLERİ

Sanık müdafiinin temyiz istemi; kararın gerekçesiz olduğuna, davaya konu karikatürlerin sanatsal üretim, düşünce ve ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine, karikatürlerin katılanın başbakan olduğu dönemde çizildiğine, karikatürlerin içeriği ve katılanın Cumhurbaşkanı olarak tasvir edilmediği göz önüne alındığında eylemin Cumhurbaşkanına hakaret suçunu oluşturmayacağına, sanığın amacının karikatürleri arşiv amaçlı vasisine göndermek olup dış dünyada sonuç doğuran bir beyana dönüşmediğinden beraat kararı verilmesi gerektiğine, hükmün verildiği duruşmada mazeret dilekçesi hukuka aykırı şekilde reddedilerek savunma haklarının kısıtlandığına, tekerrür hükümlerinin uygulanmaması gerektiğine, erteleme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması müesseselerinin uygulanmamasına dair gerekçe bulunmadığına, usulüne uygun katılma talebi ve vekaletname bulunmadığından katılan lehine vekalet ücretine hükmedilmesinin mülkiyet hakkını ihlal ettiğine yöneliktir.

III. GEREKÇE

Eleştiri boyutunu aşan ve katılanın onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek nitelikte bulunan davaya konu karikatürlerin, katılanın Cumhurbaşkanı olduğu tarihte sanık tarafından mektup yoluyla cezaevi dışına gönderilmek istendiği ve bu mektubun mektup okuma komisyonu tarafından inceleneceğinin sanık tarafından bilindiği anlaşılmakla; sanığın atılı suçu işlediğine yönelik Mahkemenin takdir ve gerekçesinde hukuka aykırılık görülmemiştir.

Delillerin tartışıldığı ve sanığın sorgusunun yapıldığı oturumda hazır bulunan sanık müdafiine esas hakkında savunmasını yapmak üzere süre verildiği ancak belirlenen tarihte yapılan oturuma katılamayacağını bildiren sanık müdafiinin mazeretini delillendirmediği anlaşılmakla mazeret talebinin reddine dair ara kararda Anayasa ve uluslararası sözleşmelerde güvence altına alınan savunma hakkının kısıtlanması sonucuna neden olacak koşulların gerçekleşmediği anlaşılmıştır.

Sanığın adli sicil kaydında görülen ilamın tekerrüre esas olduğu ve bu ilamın erteleme ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması müesseselerinin uygulanmasına engel teşkil ettiği belirlenmiştir.

Sanığın adli sicil kaydında görülen ilamın tekerrüre esas olduğu ve bu ilamın erteleme ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması müesseselerinin uygulanmasına engel teşkil ettiği belirlenmiştir.

UYAP üzerinde yapılan incelemede katılan vekilinin vekaletnamesinin bulunduğu ve 16.09.2019 tarihli dilekçe ile davaya katılmayı talep ettiği, Mahkemece 03.12.2019 tarihinde bu talebin kabul edildiği anlaşılmakla katılan lehine vekalet ücretine hükmedilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

Sanığa yükletilen Cumhurbaşkanına hakaret eylemiyle ulaşılan çözümü haklı kılıcı zorunlu öğelerinin ve bu eylemin sanık tarafından işlendiğinin Kanuna uygun olarak yürütülen duruşma sonucu saptandığı, bütün kanıtlarla aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların temyiz denetimini sağlayacak biçimde ve eksiksiz sergilendiği, özleri değiştirilmeksizin tartışıldığı, vicdani kanının kesin, tutarlı ve çelişmeyen verilere dayandırıldığı,

Eylemin doğru olarak nitelendirildiği ve Kanunda öngörülen suç tipine uyduğu,

Cezanın kanuni bağlamda uygulandığı anlaşıldığından, yapılan incelemede hukuka aykırılık görülmemiştir.

IV. KARAR

Gerekçe bölümünde açıklanan nedenlerle Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesi kararında sanık müdafii tarafından öne sürülen temyiz sebepleri ve 5271 sayılı Kanun'un 289/1. maddesi ile sair nedenler yönünden yapılan temyiz incelemesi sonucunda hukuka aykırılık görülmediğinden 5271 sayılı Kanun'un 302/1. maddesi gereği, Tebliğname'ye uygun olarak, oy çokluğuyla TEMYİZ İSTEMİNİN ESASTAN REDDİ İLE HÜKMÜN ONANMASINA,

Dava dosyasının, 5271 sayılı Kanun'un 304. maddesi uyarınca Tekirdağ 2. Asliye Ceza Mahkemesine, Yargıtay ilâmının bir örneğinin ise İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE,

07.04.2025 tarihinde karar verildi.

KARŞI OY

Sayın çoğunluk ile aramızdaki uyuşmazlık, sanığın yazdığı sözlerin Cumhurbaşkanına hakaret suçunu oluşturup oluşturmadığı noktasındadır.

Barışçıl ve özgür bir toplum hedefi ancak demokratik yönetim ilkelerinin egemen kılınması ile gerçekleşebilir. Bu kapsamda toplumların gelişmesi, insanlığın ilerlemesi ancak demokratik bir toplumda olanaklıdır.

Bir toplumun demokratik olup olmadığının tespiti hiç kuşkusuz tek parametre ile ölçülemez ancak bunlardan biri var ki olmazsa olmaz ölçütü olan ifade özgürlüğüdür. İfade özgürlüğünün olmadığı bir toplum demokratik toplum değildir.

Anayasa’nın “Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” kenar başlıklı 26. maddesi

“Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. Bu fıkra hükmü, radyo, televizyon, sinema veya benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine bağlanmasına engel değildir.

Anayasa’nın “Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” kenar başlıklı 26. maddesi

“Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar. Bu fıkra hükmü, radyo, televizyon, sinema veya benzeri yollarla yapılan yayımların izin sistemine bağlanmasına engel değildir.

Bu hürriyetlerin kullanılması, millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması, suçların önlenmesi, suçluların cezalandırılması, Devlet sırrı olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması, başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir.

AİHM’nin 07/12/1976 tarih 5493/12 başvuru nolu Handyside-Birleşik Krallık kararında belirttiği artık klasikleşen bir retorik ile söylersek “İfade özgürlüğü, toplumun ilerlemesi ve her insanın gelişmesi için esaslı koşullardan biri olan demokratik toplumun ana temellerinden birini oluşturur. İfade özgürlüğü, 10. maddenin sınırları içinde, sadece lehte olduğu kabul edilen veya zararsız veya ilgilenmeye değmez görülen 'haber' ve 'düşünceler' için değil, ama ayrıca Devletin veya nüfusun bir bölümünün aleyhinde olan, onlara çarpıcı gelen, onları rahatsız eden haber ve düşünceler için de uygulanır. Bunlar, çoğulculuğun, hoşgörünün ve açık fikirliliğin gerekleridir; bunlar olmaksızın demokratik toplum olmaz. Bu demektir ki, başka şeyler bir yana, bu alanda getirilen her 'formalite', 'koşul', 'yasak' ve 'ceza', izlenen meşru amaçla orantılı olmalıdır.

AİHS 10. md ile güvence altına alınan ifade özgürlüğün sınırsız olmadığı 10/2. madde de belirlenen gerekçelerle sınırlandırılabileceği hüküm altına alınmıştır. Sözleşmede yer alan bu düzenleme AİHS içtihatları ile açıklığa kavuşturularak Avrupa kamu düzeninin yaşam ve hukuk pratiğinin vazgeçilmezi haline getirilmiştir.

AİHM’nin ifade özgürlüğüne yönelik müdahalelerde uyguladığı testi dosyamızdaki somut olaya ilişkin olması nedeniyle sadece başkalarının şöhretini ve haklarını koruma amacıyla ifade özgürlüğünün kısıtlanması ile sınırlı tutarak değerlendireceğiz.

Başkalarının şöhretini ve haklarını koruma amacıyla ifade özgürlüğünün kısıtlanması ulusal otoritelerin öteki gerekçelerden daha fazla öne sürdüğü “meşru amaç” olagelmiştir. Bundan dolayıdır ki, AİHM, bu alanda ifade özgürlüğüne tanınan yüksek korumayı kapsayan geniş çaplı bir içtihat geliştirmiştir.

Başkalarının şöhretini ve haklarını koruma amacıyla ifade özgürlüğünün kısıtlanması ulusal otoritelerin öteki gerekçelerden daha fazla öne sürdüğü “meşru amaç” olagelmiştir. Bundan dolayıdır ki, AİHM, bu alanda ifade özgürlüğüne tanınan yüksek korumayı kapsayan geniş çaplı bir içtihat geliştirmiştir.

Bu alandaki temel tartışma konusu, ifade özgürlüğünün kullanılması ile kişilik haklarına yönelik saldırı arasındaki sınırın nasıl ve hangi ölçütlere göre saptanacağı ile ilgilidir. Kişilik hakkının korunma gerekçesiyle ifade özgürlüğü kullanılamaz bir hale getirilmemelidir. Kişilik Haklarının Korunması Sözleşme’nin 8. maddesi tarafından güvence altına alınan bir haktır. AİHM’in Sözleşme’nin 8. ile 10. maddeleri arasında bir çatışma olduğunda, başka bir anlatımla terazide bir yanda “kişilik hakları”, diğer yanda “ifade özgürlüğü” bulunduğu durumlarda, tercihini daha çok ifade özgürlüğünden yana kullandığı söylenebilir. Bu nedenle kişilik hakkının korunması ile ifade özgürlüğü arasındaki dengeyi iyi sağlamak gerekmektedir. Özellikle siyasetçilerin ve devlet görevlilerinin kişilik hakları ve şöhretleri söz konusu olduğunda bu dengede ifade özgürlüğünün ağır bastığına kuşku yoktur.

Ancak müstehcen, saldırgan, aşağılayıcı, onur kırıcı, şiddeti teşvik eden veya nefret içeren söz ve yazı ile hakaret, sövme, kötüleme, iftira, sırf ar ve hayâ duygularını incitmeyi amaçlayan düşünce açıklamaları hukukun koruma alanı dışında kalırlar.

AİHM’nin içtihatlarında kabul edilebilir eleştirinin sınırı bakımından bir hiyerarşi oluşturduğu söylenebilir. Buna göre kabul edilebilir eleştirinin sınırı en geniş anlamda bir siyasal organ söz konusu olduğunda geçerli olmakta, bunu sırası ile politikacılar, kamu görevlileri ve sıradan vatandaşlar takip etmektedir.

Dabrowski/Polonya davasında, bir gazeteci yerel bir siyasetçi ile ilgili devam etmekte olan ceza yargılamasına dair yazdığı yazıların gazetede yayınlanmasının ardından hakaret suçundan mahkûm olmuştur. Başvuran, hakaret ettiği iddia edilen belediye başkanının, hırsızlık suçundan ceza almasının ardından 'soyguncu belediye başkanı' olarak tanımlamıştır. AİHM, bu başvuruda, 10 uncu maddenin ihlal edildiğine karar verirken, gazetecinin bir dereceye kadar abartma hakkına sahip olmasına ve belediye başkanının kamuya mal olmuş bir kişi olarak, bazıları olgusal temelden yoksun olmayan değer yargısı olarak değerlendirilebilecek eleştirilere karşı, daha fazla hoşgörü göstermek zorunda olmasına özel bir ağırlık vermiştir. (Dabrowski /Polonya, 18235/02, 19/12/2006)