muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2019/2782, Karar No: 2019/13882, Tarih: 23.09.2019

Yukarıda açıklanan uygulama ve öğreti dikkate alındığında, “değişik yol ve yöntemlerle karşısındakini aldatan, yanılgıya düşüren, düzen, dolap, oyun, entrika ve bunun gibi her türlü eylem” hiledir. Bu eylemler bir gösteriş biçiminde olabileceği gibi, gizli davranışlar olarak da ortaya çıkabilir. Gösterişte, fail sahip bulunmadığı imkanlara ve sıfata sahip olduğunu bildirmekte, gizli davranışta ise kendi durum veya sıfatını gizlemektedir. Ancak sadece yalan söylemek, dolandırıcılık suçunun hile unsurunun gerçekleşmesi bakımından yeterli değildir. Kanun koyucu yalanı belirli bir takım şekiller altında yapıldığı ve kamu düzenini bozacak nitelikte bulunduğu hallerde cezalandırmaktadır. Böyle olunca hukuki işlemlerde, sözleşmelerde bir kişi mücerret yalan söyleyerek diğerini aldatmış bulunuyorsa bu basit şekildeki aldatma, dolandırıcılık suçunun oluşumuna yetmeyecektir. Yapılan yalan açıklamaların dolandırıcılık suçunun hileli davranış unsurunu oluşturabilmesi için, bu açıklamaların doğruluğunu kabul ettirebilecek, böylece muhatabın inceleme eğilimini etkisiz bırakabilecek yoğunluk ve güçte olması ve gerektiğinde yalana bir takım dış hareketlerin eklenmiş bulunması gerekir.

Esasen, hangi davranışların hileli olup olmadığı ve bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiği yolunda genel bir kural koymak oldukça zor olmakla birlikte, olaysal olarak değerlendirme yapılmalı, olayın özelliği, mağdurun durumu, fiille olan ilişkisi, kullanılmışsa gizlenen veya değiştirilen belgenin nitelikleri ayrı ayrı nazara alınmak suretiyle sonuca ulaşılmalıdır. Öğreti ve uygulama da bu yöndedir.

5237 sayılı TCK'nın "Nitelikli hırsızlık" başlıklı 142. maddesinin birinci fıkrasının uyuşmazlık konusuyla ilgili hükmü, suç ve karar tarihi itibarıyla;

"(1) Hırsızlık suçunun;

b) Herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında, ...işlenmesi hâlinde, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur..." şeklinde iken, 28.06.2014 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe giren 6545 sayılı Yasa’nın 62. maddesi ile daha önce TCK’nın 142. maddenin 1. fıkrasının (b) bendinde düzenlenen bu nitelikli hırsızlık hali, aynı maddenin 2. fıkrasının (h) bendi olarak yeniden düzenlenmiş olup unsurları değiştirilmemiştir. Ancak müeyyidesi ağırlaştırılmıştır.

Suç tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan hâliyle, TCK'nın 142. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde iki farklı nitelikli hırsızlık şekli düzenlenmiştir.

Söz konusu nitelikli halin uygulanması bakımından eşyanın muhafaza altına alınması temel koşuldur. Eşyanın muhafaza altına alınması, herkesin girebileceği bir yerde bırakılan bir eşyanın kilitlenmesi suretiyle olabileceği gibi, bina veya eklentileri içinde bulunması şeklinde de olabilir.

Dolandırıcılık ve hırsızlık suçları arasındaki farklara gelince;

Söz konusu nitelikli halin uygulanması bakımından eşyanın muhafaza altına alınması temel koşuldur. Eşyanın muhafaza altına alınması, herkesin girebileceği bir yerde bırakılan bir eşyanın kilitlenmesi suretiyle olabileceği gibi, bina veya eklentileri içinde bulunması şeklinde de olabilir.

Dolandırıcılık ve hırsızlık suçları arasındaki farklara gelince;

- Dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için; failin bir kimseyi, kandırabilecek nitelikte hileli davranışlarla hataya düşürüp, onun veya başkasının zararına, kendisine veya başkasına yarar sağlaması gerekmektedir.

- Hırsızlık suçunda eşya, sahibinin (zilyedinin) rızası olmaksızın alınmasına karşın, dolandırıcılık suçunda mal, sahibinin (zilyedin) rızasıyla teslim edilmektedir. Ancak bu rıza failin hileli davranışları ile elde edilmiştir.

- Hırsızlık suçunun konusunu sadece taşınır mallar oluşturmasına karşın, dolandırıcılık suçunun konusunu taşınmaz mallar da oluşturabilir.

- Hırsızlık suçunda yarar sağlama amacıyla hareket edilmesi, başka bir anlatımla genel kastın yanında bu saikin de gerçekleşmesi gerekirken, dolandırıcılık suçunda böyle bir amaçla hareket edilmesine gerek bulunmamaktadır.

Sanığın eyleminin TCK’nın 142. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinde düzenlenen hırsızlık suçunu oluşturmadığı yönünde sayın çoğunluk ile aramızda bir uyuşmazlık bulunmamaktadır.

Zira, TCK’nın 142. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendiyle, elde veya üstte taşınan eşyanın;

a) Çekip almak suretiyle,

b) Özel beceriyle çalınması,

Nitelikli hırsızlık olarak düzenlenmiştir.

Gerek çekip almak suretiyle gerek özel beceriyle işlenen hırsızlık suçunun konusu, elde veya üstte taşınan eşyadır. Bu nedenle mahkemenin sanığın eylemininin TCK’nın 142. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendine uyduğu şeklindeki kabulü yerinde değildir.

Eylem “tırnakçılık” olarak tabir edilen hırsızlık suçunu da oluşturmamaktadır. Bu tarz eylemlerde, sanık marketten değeri az olan bir ürün alıp banknot şeklindeki parayı uzatıp para üzerini almakta, sonrasında bu ürünü almaktan vazgeçtiğini söyleyip para üstünü iade ederken bir kısmını gizlice alarak parayı eksik olarak geri vermektedir. Dolandırıcılık suçunun yukarıda gösterilen unsurlarına göre sanığın, kendisine yarar sağladığı tartışmasız olduğundan diğer unsurlarının (davranışının hile boyutuna varıp varmadığının ve bunların müştekiyi aldatmaya elverişli olup olmadığının) açıklanması gerekmektedir.

Somut olayda, sanığın iş yerinde kasiyer olarak çalışan müştekiye aldığı 4.5 TL ürün karşılığında önce 100 TL uzattığı, müştekinin para üstünü vermek istediği sırada bu kez ödemeyi bozuk para ile yapabileceğini söyleyip müştekiye verdiği 100 TL'yi geri istediği, yanında bulunan diğer kişinin sürekli müştekiyi lafa tutarak karışıklığa neden olduğu, sanığın müştekiye tekrar ‘100 TL’yi iki 50’lik yaparmısınız’ dediği, müştekinin de sanığa iki adet 50 TL verdiği olayda, sanığın 100 TL'sini geri almadığını söylemek suretiyle müştekiyi yanılgıya düşürüp müştekinin rızasıyla toplam 100 TL'yi kendisine teslim etmesini sağladığı, sanığın, basit bir yalanı aşan, başından beri müştekinin iradesini fesada uğratma amacıyla ısrarlı ve kararlı bir şekilde devam eden bir kaç kez para uzatıp geri almak ve lafa tutmak suretiyle müştekiti yanıltacak ve kandıracak yoğunluktaki hileli davranışları sonucunda, müştekinin rızasıyla fazladan kendisine 100 TL daha verilmesini sağlayarak haksız menfaat sağlaması şeklindeki eylemi, hırsızlık suçunu değil 5237 sayılı TCK'nın 157/1. maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçunu oluşturur.

Nitekim Ceza Genel Kurulu 07.05.2019 tarihli ve 2017/13-4 E, 2019/383 K sayılı kararı ile; “Sanığın aynı iş yerinde kasiyer olarak çalışan mağdurlara değişik zamanlarda menü siparişi vererek önce 100 TL uzattığı, mağdurların para üstünü tamamlamak amacıyla kasada bozuk para aradıkları sırada bu kez ödemeyi bozuk para ile yapabileceğini söyleyip her bir mağdura verdiği 100 TL'yi geri istediği, her iki mağdurdan da 100 TL'sini geri aldıktan sonra siparişin tutarını ödemek üzere bir miktar bozuk para verdiği, kalan kısmı da vereceği sırada mağdurları lafa tutarak karışıklığa neden olduğu, bozuk para ile her iki mağdura da ödeme yaptıktan sonra 100 TL'sini geri almadığını söylemek suretiyle mağdurları yanılgıya düşürüp mağdurların rızalarıyla 100'er TL'yi kendisine teslim etmelerini sağladığı olayda, sanığın her bir eyleminin, hırsızlık suçunu değil 5237 sayılı TCK'nın 157/1. maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçunu oluşturduğunu” kabul etmiştir.

Yargıtay 2. Ceza Dairesi 14/05/2015 tarihli ve 2014/6030-2015/10478 sayılı kararında; “Sanığın olay günü katılanların kasiyer olarak çalıştığı marketten, sigara alıp karşılığında 100 TL çıkarttığı, katılanları oyalayarak çıkarttığı parayı cebine koyduktan sonra, parayı verdiğini söyleyerek para üzerlerini aldığı anlaşılmakla, sanığın eylemlerinin 5237 sayılı TCK’nın 157/1. maddesine uyan dolandırıcılık suçlarını oluşturduğu gözetilmeden, eylemlerin nitelendirilmesinde yanılgıya düşülerek sanık hakkında katılanlara yönelik eylemlerinden dolayı aynı Kanun'un 142/2-b maddesi gereğince hüküm kurulması” nedeniyle hükmün bozulmasına karar vermiştir.

Yine, hırsızlık suçundan sanığın mahkumiyetine dair verilen 14.03.2013 tarihli hükümlerin Yargıtay 2. Ceza Dairesinin 14/12/2015 gün ve 2014/19405-2015/22991 sayılı ilamı ile onanmasına karar verilmesi üzerine, bu karara karşı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 04.06.2018 gün ve 2018/33678 sayılı yazısı ile ''Sanığın, iş yerlerine saat 17:00 sıralarında giderek kasiyerlerin yorgunluklarından faydalanarak yaptığı küçük ücretli mal alımını 100 TL vererek ödemek istediği, akabinde para üstü vermeye çalışan kasiyere bozuk parası olduğunu söyleyerek verdiği 100 TL parayı geri aldığı akabinde bozuk parasının ücreti ödemeye yetmediğini söyleyip göstererek verdiği 100 TL paranın iki 50 TL yapılmasını söyleyerek 100 TL vermeden kasiyerin dalgınlığından faydalanarak menfaat elde etmesi şeklinde gerçekleşen eylemlerde kasiyerlerin eylem saati itibariyle yorgunluklarından da faydalanarak hileli davranışlar ile mağdur kasiyerlerin iradelerini etkileyerek ve sakatlayarak hata yapmalarını sağlayarak menfaat elde etme şeklindeki eylemlerinin dolandırıcılık suçunun unsurlarını oluşturduğu, bu nedenle mahkeme kararının bozulması” gerektiği düşüncesiyle İtiraz kanun yoluna başvurması üzerine, 2. Ceza Dairesi 02/07/2018 tarihli ve 2018/2948-8296 sayılı kararı ile, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 04/06/2018 gün ve 2018/33678 sayılı itirazının kabulüne karar vererek Dairenin sanık hakkında hırsızlık suçundan dolayı verilen 14/12/2015 gün ve 2014/19405 – 2015/22991 sayılı onama ilamının KALDIRILMASINA ve “Sanığın eylemlerinin 5237 sayılı TCK'nın 157. maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçunu oluşturduğu gözetilmeden, suç vasfında yanılgıya düşülerek yazılı şekilde hırsızlık suçundan hükümler kurulması” gerekçesiyle hükümlerin bozulmasına karar verilmiştir.

Hırsızlık suçuna bakmakla görevli Yargıtay 13 ve 17. Ceza Dairelerinin ugulaması da, benzer olayların dolandırıcılık suçunu oluşturduğu yönündedir.

Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 17.09.2019 tarihli ve 2019/2309 E-2019/12668 K sayılı kararında; “Suça sürüklenen çocuğun mağdurdan alışveriş yaparak 100 TL verdiği, para üstünü alınca eksik olduğunu iddia ettiği, hile yolu ile 50 TL daha aldığı olayda suça sürüklenen çocuğun eyleminin TCK'nın 157/1. maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçu kapsamında kaldığı” kabul edilmiş,

Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 17.09.2019 tarihli ve 2019/2309 E-2019/12668 K sayılı kararında; “Suça sürüklenen çocuğun mağdurdan alışveriş yaparak 100 TL verdiği, para üstünü alınca eksik olduğunu iddia ettiği, hile yolu ile 50 TL daha aldığı olayda suça sürüklenen çocuğun eyleminin TCK'nın 157/1. maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçu kapsamında kaldığı” kabul edilmiş,

Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 15.05.2019 tarihli ve 2018/14159 E- 2019/8268 K sayılı kararında; “Sanığın müştekiden 2 adet ... sigarası isteyerek masanın üzerine 200 TL'lik banknot bıraktığı, müştekininde 200 TL banknotu alarak 2 adet ...sigarayı ve paranın üstü olan 180 lirayı sanığa verdiği, bu kez sanığın ben bu sigaralardan istemiyorum, bana mavi bandrollü ... sigarası ver şeklinde beyanda bulunması üzerine müştekinin sanığa mavi bandrollü sigara olmadığını söylemesi üzerine sanığın müştekiden 200 TL parasını geri istemesi üzerine bu kez müştekinin sanığa 200 TL parasını iade ettiği ve sanıktan para üstünü alarak kasaya bıraktığı, akabinde sanığın sigaraları rafa dizerken "sen parayı eksik verdin, bak elimde 50 lira para var" deyip tekrar müştekiden 2 adet ... sigarası istediği, bu kez müştekinin 2 adet ... sigarayı bayana vererek sanığın elinde bulunan 50 TL'nin üstüne 130 TL'sini vererek parayı 200 TL'ye tamamladığı esnada kasasında bulunan 200 TL'yi de bu esnada sanığa verdiğinin anlaşılması karşısında eylemin dolandırıcılık suçunu oluşturduğu ve sanığın TCK'nın 157/1 maddesi gereğince cezalandırılması gerektiği gözetilmeden yazılı şekilde hırsızlık suçundan hüküm kurulması,” isabetsizliğinden hükmün bozulmasına karar vermiş,

Yargıtay 13. Ceza Dairesi 16.05.2019 tarihli ve 2019/2361 E-2019/8292 K sayılı kararında; “Sanığın olay tarihinde kimliği tespit edilemeyen 2 erkek şahısla birlikte katılanlar ... ve...'ün yan yana kasiyer olarak çalıştığı ve sinema bileti kestikleri... isimli iş yerine gelerek müştekilerin sinema bileti kestikleri sırada katılan ...'nin yanına gelerek kendisinden bir kola satın alıp katılana 100,00 Türk lirası kağıt para verdikleri, katılanın para üstünü vermek istediği sırada bozuk para varmış diyerek katılandan 100,00 Türk lirasını geri istedikleri, ardından katılanı lafa tutup 100,00 Türk lirasını geri almamış gibi tavır takınarak para üstünü adı geçen katılandan hile yolu ile aldıkları, bu olayın devamında da sanığın ve kimliği tespit edilemeyen 2 kişinin benzer şekilde diğer katılan ...'nın yanına giderek kendisinden bilet satın almak için 200,00 Türk lirası kağıt parasını katılana uzattıkları, ancak katılana muhtelif şeyler sorarak dikkatini dağıtmak suretiyle 200,00 Türk lirasını vermedikleri halde para üstünü adı geçen katılandan hile yolu ile aldıkları somut olayda, sanığın eyleminin 5237 sayılı Kanun’un 157/1. maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçunu oluşturduğu gözetilmeden, suç vasfında hata yapılarak yazılı şekilde hırsızlık suçundan hüküm kurulmasında isabet görülmediğinden anılan kararın bozulması yönündeki Kanun yararına bozma isteminin kabulü ile hırsızlık suçundan verilen hükmün 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesinin 3. fıkrası uyarınca bozulmasına” karar vermiş,

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itiraz kanun yoluna başvurması üzerine, Yargıtay 17. Ceza Dairesi de 24.09.2018 tarihli ve 2018/4085 E-2018/11034 K sayılı kararında, “Birlikte hareket eden sanıklardan ...'un müştekiye ait markete gelip iki paket sigara aldığı ve 100,00 TL verdiği, müştekinin de para üstü olarak 84,50 TL parayı sanığa verdiği, daha sonra sanık ...'nın içeriye girip sanık ...'ın aldığı iki paket sigarayı iade edip başka marka dört paket sigarayı aldığı ve 100,00 TL paranında iadesini sağladığı, müştekinin şüphelenip hesap makinesiyle tekrar işlem yapmasını da konuşup kafasını karıştırıp engelleyerek marketten çıkarak olay yerinden uzaklaştıkları olayda, her iki sanığın eylemlerini birbiriyle anlaşmalı şekilde ve 4-5 kademeli olarak mağdurun iradesini fesada uğratmayı amaçlayarak basit bir yalanın ötesine geçen ısrarlı, kararlı bir şekilde devam eden birden fazla hileli davranışlar yaparak mağdurun elinden suça konu sigaralar ve para üstü niteliğindeki paraları rızasıyla vermesini temin eden eylemleri TCK'nın 157. maddesinde düzenlenen hileli davranışlar olarak kabul edilmesi gerektiği anlaşıldığından, suç vasfının tayininde hataya düşülerek sanığın eyleminin dolandırıcılık suçunu oluşturmasına rağmen, yazılı şekilde karar verilmesi,” nedeniyle hükmün bozulmasına karar vermiştir.

Yargıtay, ülke çapında içtihat birliğini sağlamak amacıyla tektir. Ülkedeki mahkemelerin hukuk kurallarını aynı biçimde yorumlayarak uygulamaları içtihat birliği ile sağlanır. İçtihat birliği, hukukun üstünlüğü, yasa önünde herkesin eşitliği ve yargıya olan güven açısından da önemlidir.

Açıklanan nedenlerle;

Sanığın eyleminin hırsızlık suçunu değil TCK'nın 157/1. maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçunu oluşturması ve 02.12.2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanun'un 34. maddesi ile 5271 sayılı CMK'nın 253. maddesinde yapılan değişiklik sonucunda 5237 sayılı TCK'nın 157. maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçunun uzlaştırma kapsamına alınması karşısında, mahkemece 5271 sayılı CMK'nın 253 ve 254. maddelerinde belirtilen esas ve usule göre uzlaştırma işlemleri yerine getirildikten sonra, sonucuna göre sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesi gerekmektedir.

Yerel Mahkeme hükmünün, sanığın eyleminin TCK'nın 157/1. maddesinde düzenlenen dolandırıcılık suçunu oluşturduğu gözetilmeden aynı Kanun'un 142/2-b maddesi uyarınca mahkûmiyetine hükmedilmesi ve dolandırıcılık suçu bakımından uzlaştırma işlemi yapılmasında zorunluluk bulunması nedenlerinden bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşüncesiyle sayın çoğunluğun görüşüne iştirak etmek mümkün olmamıştır.
Yargıtay — Esas No: 2014/11841, Karar No: 2014/18857, Tarih: 15.10.2014

**7. Hukuk Dairesi         2014/11841 E.  ,  2014/18857 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi : Düzce İş Mahkemesi

Tarihi : 20/03/2014

Numarası : 2013/377-2014/259

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen hükmün, Yargıtay'ca incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmekle ve temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşılmakla, dosya incelendi, gereği görüşüldü:

Davacı vekili, davacının 01.03.2009-25.06.2013 tarihleri arasında Profil makinesi ve bileyleme ustası olarak çalıştığını, davalı işverence haksız olarak işten çıkarıldığını iddia ederek feshin geçersizliğine, işe iadesine ve işe başlatılmaması halinde ödenmesi gereken tazminatların tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili, davacının amiri Y.. Ü.. tarafından, çocuğunun rahatsızlığı nedeniyle izinli olan işçi E.. K..'nın çalıştığı Powermat 500-1 nolu makineye davacının geçmesinin istenildiğini, davacının verilen işi ısrarla yapmadığını, bu hususu da davalı şirkete çektiği ihtarnamede ikrar ettiğini, davacının defalarca uyarıldığını ve davranışlarında düzelme olmadığından iş akdinin haklı nedenle feshedildiğini savunmuş ve davanın reddini istemiştir.

Mahkemece; 25/06/2013 tarihli tutanağa göre davacının iş akdinin davacının iş saatlerine uymadığı ve iş saatleri içinde iş dışında şeylerle uğraştığından bahisle feshedildiğinin bildirildiği; yine davacı hakkında tutulan 24/06/2013 tarihli iki adet tutanaktan birinin davacının iş saatleri içinde görev başından ayrılma ve iş arkadaşları ile amirlerini rahatsız eden saygı dışı davranışlarda bulunmak ile ilgili olduğu, diğerinin ise iş akışına maddi zarar verdiğine ilişkin olduğu; 22/06/2013 tarihli bir diğer tutanağın ise yine davacının iş akışına maddi zarar verdiğine ilişkin olduğu, 30/05/2013 tarih ve 5516 sayılı noter ihtarında ise davalı yanın davacının 27/05/2013 tarihinde üretim yönetmeni tarafından ilgili işçinin mazereti nedeniyle işe gelememesi nedeniyle onun yerine davacıya verilen iş talimatının davacı tarafından yerine getirilmediği gibi talimat veren amirini de tehdit ettiğinden bahisle davacıdan savunma vermesinin istendiği; belirsiz süreli iş sözleşmesine göre makineleri kullanmak ve bakımlarını yapmanın davacının görev tanımı içinde olduğu; dinlenen davacı tanığı R.. Ş..'in de beyan ettiği üzere o an için mazeretli işçi yerine davacıdan anılan makineyi kullanmasının istendiği zira o an işyerinde o makineyi kullanabilecek başka bir işçinin bulunmadığı; davacının ise iş sözleşmesinde görev tanımında bulunmasına rağmen makine kullanmaya yönelik bu görevi reddettiği; davacının bu davranışının iş akışını olumsuz yönde etkilediği; bu olayın akabinde tutulan tutanaklardan da davacının davalı işyerinde iş akışını bozan davranışlarda bulunmaya devam ettiği; bu halde iş akdinin devamının işverenden beklenemeyeceği ve feshin geçerli nedene dayandığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

İş sözleşmesinin feshinin haklı nedene dayanıp dayanmadığı taraflar arasında ihtilaflıdır.

İş sözleşmesinin feshinin haklı nedene dayanıp dayanmadığı taraflar arasında ihtilaflıdır.

İş hukukunun en tartışmalı alanlarından biri çalışma koşullarının tespiti ile bu koşulların uygulanması, değişiklik yapılması, en nihayet işçinin kabulüne bağlı olmayan değişiklik ile işverenin yönetim hakkı arasındaki ince çizginin ortaya konulmasıdır.

İş hukuku, işçi hakları yönünden sürekli ileriye yönelik gelişimci bir karaktere sahiptir. Bu anlayıştan hareket edildiğinde, işçinin haklarının iş ilişkisinin devamı sırasında daha ileriye götürülmesi, iş hukukunun temel amaçları arasındadır. Çalışma koşulları bakımından geriye gidişin işçinin rızası hilafına yapılmaması gerekir.

İş ilişkisinden kaynaklanan ve işin yerine getirilmesinde tabi olunan hak ve borçların tümü “çalışma koşulları” olarak değerlendirilmelidir. 4857 sayılı İş Kanununun 22nci maddesindeki, “işveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz. İşçi değişiklik önerisini bu süre içinde kabul etmezse, işveren değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka bir geçerli nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. İşçi bu durumda 17 ila 21 inci madde hükümlerine göre dava açabilir” şeklindeki düzenleme çalışma koşullarındaki değişikliğin normatif dayanağını oluşturur.

Taraflar iş ilişkisinde dikkate alınması gereken kuralları yasalarla belirlenen emredici hukuk kurallarına aykırı olmamak kaydıyla serbestçe belirleyebilirler. 1475 sayılı Yasada, yazılı sözleşmede bulunması gereken unsurlar gösterildiği halde, 4857 sayılı Kanunda bu yönde bir kurala yer verilmemiştir. Bu noktada iş sözleşmesinde bulunması gereken öğeler yönünden de bir serbestinin olduğu söylenebilir. Çalışma koşullarında değişikliğe dair sözleşmenin kural olarak yazılı biçimde yapılması gerekmez.

Uygulamada, yazılı olarak yapılan iş sözleşmelerinde çoğunlukla işçinin yerine getireceği iş, unvanı, ücret ve ekleri belirtilmekle birlikte, çalışma koşullarının tespitine yönelik ayrıntılı düzenlemelere yer verilmemektedir. Bu noktada çalışma koşullarının tespiti ve değişikliğin yapılıp yapılmadığı konularında ispat sorunlarını beraberine getirmektedir. Çalışma koşullarında işçi aleyhine esaslı değişiklik yapıldığı konusunda ispat yükü işçidedir.