muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2017/34875, Karar No: 2017/12882, Tarih: 30.05.2017

**22. Hukuk Dairesi         2017/34875 E.  ,  2017/12882 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

DAVA TÜRÜ : ALACAK

Dairemizce daha önce de aynı sebeple geri çevirme yapılmış olmasına rağmen geri çevirme kararının gereğinin yerine getirilmediği anlaşılmakla;

Dosya içeriğine göre, katılma yoluyla kararı temyiz eden davacı vekilinin dava ve harç türlerine de dikkat edilerek temyiz yoluna ilişkin harçları usulünce yatırması için 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun geçici 3. maddesi gereğince uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 434. maddesi uyarınca gerekli işlemler yerine getirilerek eksiklik giderildikten sonra tekrar Dairemize gönderilmesi için dosyanın mahkemesine İKİNCİ KEZ GERİ ÇEVRİLMESİNE, 30.05.2017 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2021/2786, Karar No: 2022/5132, Tarih: 21.06.2022

**11. Hukuk Dairesi         2021/2786 E.  ,  2022/5132 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 22. HUKUK DAİRESİ (İLK DERECE MAHKEMESİ

ISTAC Tahkim Komisyonu Hakem Heyetince verilen 05.02.2020 gün ve 2019/DA-290 sayılı kararın iptali istemi ile İlk Derece Mahkemesi sıfatıyla Bölge Adliye Mahkemesine açılan davanın yargılaması sonucunda davanın reddine ilişkin verilen 29.12.2020 gün ve 2020/1-2020/3 sayılı karar, yasal sürede davacı vekilince temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçeler, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Tiryaki Argo Gıda Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi vekili; 31.12.2018 tarihinde taraflar arasında ithalat alım sözleşmesinin imzalandığını, müvekkilinin sözleşmede üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirdiğini, ancak yüklemenin elinde olmayan nedenlerle geciktiğinden bahisle davalı taraftan uzatma talebinde bulunulduğunu, davalının bu talebi 15.02.2019 tarihinde cezasız olarak 15.03.2019 tarihine kadar uzatmayı kabul ettiğini, ancak uzatma talebine konu ifa engelinin devam etmesi üzerine müvekkili tarafından tekrar uzatma ile birlikte Rusya’dan benzer kalitede çeltik tedarikine izin verilmesinin talep edildiğini, ancak ikinci uzatma talebinin reddedilerek sözleşmenin davalı tarafından 09.04.2019 tarihinde haksız olarak feshedildiğini, teminat mektuplarının irat olarak kaydedildiğini belirterek sözleşmenin haksız olarak feshedildiğinin tespiti ile sözleşmenin tasfiye edilmesini ve yoksun kalınan kazancın tespit edilerek ticari gecikme faizi ile birlikte tazminine karar verilmesini talep etmiştir.

Toprak Mahsülleri Ofisi vekili, davacı tarafından mücbir sebepler ileri sürülerek uzatma talebinde bulunulduğunu, müvekkili tarafından uzatmanın kabul edildiğini, ancak yükleme yapılmasına engel bir durum olup olmadığının resmi kanallar vasıtasıyla sorulduğunda gerçekte böyle bir durum olmadığının bir başka ifade ile davacının yanıltıcı belgeler sunduğunun tespit edildiğini, haklı nedenlerle sözleşmeyi feshettiklerini bildirerek başvurunun reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Hakem Kurulunca; davalı yanın sözleşmenin feshinde haklı olmakla birlikte sözleşmenin 10.1.,10.2 ve 7/h maddelerine uygun bir şekilde feshedilmediğinden davacının bir kısım taleplerinde haklı olduğu, sözleşmenin davacının kusurlu davranışları nedeniyle feshedilmesinden dolayı dava dilekçesinde talep edilen zarar kaleminin reddine, banka teminat mektuplarının gelir kaydedilmesi bağlamında davacının gerek temerrüde düşmesi ve sözleşmenin ilgili hükümleri dikkate alınarak 1/3 oranında teminat indiriminin hakkaniyete uygun bir sonuç doğuracağı, davalı lehine %65 oranındaki tutarın (4.768.218,00 TL) davacıya intikal ettirilmesine oy çokluğuyla karar verilmiştir.

Toprak Mahsülleri Ofisince; hakem heyetinin oluşumu sırasında tarafların eşitliği ilkesi ve hukuki dinlenilme hakkına riayet edilmediğini, taraflar bu konuda anlaşamadıkları halde baş hakem olarak davacı tarafın önerdiği Prof. Dr. ...'un atanmasına yapılan itiraz sonucunda itirazın kabul edildiğini, ancak bu defa da onunla aynı kürsüden Prof. Dr. ...’ın baş hakem seçilmesi kararının doğru olmadığını, Hakem Heyetinin 6 nolu kararı uyarınca 22.11.2019 tarihinde tüm delil belgelerin mail yoluyla kendileri tarafından gönderilmesine karşın davacı vekilinin süre uzatım talebinde bulunduğunu, Heyetçe talebin kabul edildiğini, ancak davacının isteğinden uzun tutularak 25.11.2019 pazartesi sabahı yerine pazartesi mesai bitimine kadar süre verildiğini, 26.11.2019 tarihinde dahi anılan belgelere ulaşılamadığını, delillerin süresinden sonra sunulduğuna ilişkin itirazlarının heyetçe kabul görmediğini, Hakem Heyeti tarafından kararın düzeltilmesi, yorumlanması veya tamamlayıcı karar oluşturulması yönündeki talebin de karşı tarafın görüşüne başvuru sırasında ihsası reyde bulunduğunu, Hakem Heyetinin tahkim davasında yetkisini aştığını ve uygulanması gereken hükümler dışında yeni bir hukuk yarattığını, sözleşmesi feshinde müvekkilini haklı bulduğu halde Kanunun emredici hükümlerine aykırı bir sözleşme bulunmamasına karşın çeşitli dayanaksız sebeplerle kanuna atıf yapılması ve %65, %35 şeklinde karar verilmesinin doğru olmadığı nedenleriyle hakem heyeti kararının iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi İlk Derece Mahkemesi olarak; tahkimin esasen mahkemeler dışında yapılan yasal bir yargılama faaliyeti olduğundan verilen kararlarında mahkemeler tarafından içerik denetiminin yapılamayacağı ve kararlarının hukuka uygun olup olmadığının da denetlenemeyeceği ilkelerine göre; hakem heyetinin seçiminde ve hakem heyeti tarafından benimsenen usulde hukuki dinlenilme hakkının ihlal edilmediği, hakem heyetince tahkim anlaşması dışındaki bir konuda karar verilmediği, tahkim yargılaması sürecinde ve nihai kararda yetki aşımının olmadığı gerekçeleriyle iptal davası talebinin reddine karar vermiştir.

Kararı, davacı ... Mahsülleri Ofisi vekili temyiz etmiştir.

Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, davacı vekilinin bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı bakiye 21,40 TL temyiz ilam harcının temyiz eden davacıdan alınmasına, 21/06/2022 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2016/18538, Karar No: 2018/4224, Tarih: 18.04.2018

**3. Hukuk Dairesi         2016/18538 E.  ,  2018/4224 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasındaki alacak davasının mahkemece yapılan yargılaması sonucunda, davanın kabulüne yönelik olarak verilen hükmün, süresi içinde davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içindeki kağıtlar okunup gereği düşünüldü.

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı vekili, davacının ...Doğumevi ve Çocuk Hastalıkları Hastanesinde çocuk hastalıkları uzmanı olarak görev yaparken 2005-2008 döneminde mesai saatleri dışında haftada 2 kez olmak üzere özel bir kurumda işyeri hekimliği yaptığını, idari soruşturmada kendisine yapılan döner sermaye ek ödemelerinin bu dönemde part time üzerinden ödenmesi gerekirken full time üzerinden ödendiği belirtilmesi üzerine fazla ödenen parayı iade ettiği, ancak bu olaydan dolayı davacı hakkında görevi kötüye kullanma suçundan açılan ceza davasından beraat ettiği, bu nedenle davalı kuruma iade ettiği 54.407,27 TL. yi ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, Sağlık Bakanlığı Teftiş Kurulu’nun 13.04.2011 tarih ve 13/2 sayılı rapora göre, iş yeri hekimliği yaptığı sürelere ilişkin olarak; 2005 Ocak ayından 2008 yılı Mart ayına kadar full time üzerinden döner sermaye ek ödemesi aldığı, bu suretle 40.892,02 TL, maaş ödemelerinde 2005 yılı Ocak ayında 2008 yılı Mart ayına kadar yan ödemelerinin kesilmediği ve full time işlem yapılarak 634,13 TL fazla ödeme yapılarak kurum zararı oluştuğu, davacının mevzuata aykırı olarak iş yeri hekimliği yaptığını ve fazla ödeme yapıldığını bildiği halde kurumu haberdar etmediğini belirterek, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece; 08.01.2016 tarihli bilirkişi raporu doğrultusunda davanın kabulü ile, 54.407,27 TL.nın 28.12.2010 tarihinden başlayacak yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiş; hüküm, süresi içerisinde davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava; davacının, davalı kuruma bağlı hastanede çocuk hastalıkları uzmanı olarak görev yaptığı 2005-2008 döneminde, mesai saatleri dışında haftada 2 kez olmak üzere özel bir kurumda işyeri hekimliği yapması nedeniyle, davalı kuruma bilgi verilmeyerek davacıya fazla ödeme yapıldığının bildirimi üzerine, davacının bu fazla ödemeyi davalı kuruma iade etmesinin yersiz olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Dava; davacının, davalı kuruma bağlı hastanede çocuk hastalıkları uzmanı olarak görev yaptığı 2005-2008 döneminde, mesai saatleri dışında haftada 2 kez olmak üzere özel bir kurumda işyeri hekimliği yapması nedeniyle, davalı kuruma bilgi verilmeyerek davacıya fazla ödeme yapıldığının bildirimi üzerine, davacının bu fazla ödemeyi davalı kuruma iade etmesinin yersiz olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

21.10.2010 tarihli ve 5947 sayılı Kanunun 19 uncu maddesiyle yürürlükten kaldırılan 2368 sayılı Sağlık Personelinin Tazminat Ve Çalışma Esaslarına Dair Kanun Sağlık Personelinin Tazminat Ve Çalışma Esaslarına Dair Kanununun 4. maddesinde doktorların aynı Kanunun 1. maddesinde öngörülen tazminat hakkından yararlanmamak şartı ile serbest olarak çalışabilecekleri ve bunlara iş güçlüğü, iş riski ve teminindeki güçlük zamları veya bu mahiyetteki zamlar ödenmeyeceği düzenlenmiş olup 28.03.2007 tarih 5614 sayılı Kanunun 3. maddesi ile yapılan değişiklik ile bu çalışmaların mesai saatleri dışında olması gerektiği düzenlenmiştir.

21.01.2010 tarih ve 5947 sayılı Kanunla, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanununun 12. maddesinde yapılan değişiklik ile sözleşmeli statüde olanlar da dahil olmak üzere mahalli idareler ile kurum tabipliklerinde çalışan ve döner sermaye ek ödemesi almayan doktorların işyeri hekimliği yapabileceği düzenlenmiştir. 02.02.2014 tarih ve 6514 sayılı Kanunun 21. maddesiyle 1219 sayılı Kanunun 12 . maddesinde yapılan değişiklikle kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan ve yöneticilik görevi bulunmayan doktorlar ile aile hekimleri, kurum ve kuruluşlarındaki çalışma saatleri dışında ve kurumlarının izniyle aylık otuz saati geçmemek üzere iş yeri hekimliği yapabileceği düzenlenmiş olup anılan değişiklik ile işyeri hekimliği yapmak isteyen hekimlerden döner sermaye ek ödemesi, iş riski ve teminindeki güçlük zamları veya bu mahiyetteki zamları almama şartı kaldırılmıştır.

Sağlık personeline yapılacak döner sermayeden yapılacak ek ödemenin oran, usul ve esasları,

04.01.1961 tarih ve 209 sayılı Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları İle Esenlendirme(Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanunun 5 inci maddesine dayanılarak çıkarılan Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurum Ve Kuruluşlarında Görevli Personele Döner Sermaye Gelirlerinden Ek Ödeme Yapılmasına Dair Yönetmelikle düzenlenmiştir.

Anılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi neticesinde, 2014 yılında 1219 sayılı Kanunun 12. maddesinde yapılan değişikliğe kadar, işyeri hekimliği yapmak isteyen hekimlerin döner sermaye ek ödemesi ve iş riski ve teminindeki güçlük zamları veya bu mahiyetteki zamları almaması koşuluna bağlı olduğu ve kurumun bu şekilde çalışan hekimlere döner sermaye ek ödemesini Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurum Ve Kuruluşlarında Görevli Personele Döner Sermaye Gelirlerinden Ek Ödeme Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine göre yaptığı anlaşılmaktadır.

Somut olayda; davacının ...Doğumevi ve Çocuk Hastalıkları Hastanesinde çocuk hastalıkları uzmanı olarak görev yaparken aynı zamanda 2005-2008 döneminde işyeri hekimliği yaptığı, döner sermaye ek ödemelerini full time üzerinden aldığı ancak davacının bildirim yükümlülüğünü yerine getirmediği hususlarında ihtilaf bulunmamaktadır.

Hükme esas alınan bilirkişi raporunda, davacının mesai dışında işyeri hekimliği yapmasını engelleyen bir hükmün bulunmadığı, mesai saatleri dışında yapılan işyeri hekimliğinin serbest meslek faaliyeti olmadığı, davacıya serbest çalışan doktorlara ödenen tazminatların değil serbest çalışmayan doktorlara ödenen tazminatın ödenmesi gerektiği belirtildiği, davacının full time çalıştığı dönemlere ilişkin hesaplamalar yapılmış ve davalı kurumun yaptığı döner sermaye hesabının doğru olduğu, ancak yan ödeme miktarının 600,05 TL olduğu davalı kurumun ise 634,13 TL hesapladığı ve dayanağının görülmediği, davacının davalı kuruma ödediği miktarın ödeme tarihinden başlayacak yasal faizi ile birlikte davacıya ödenmesi gerektiği yönünde açıklamalar bulunduğundan hüküm kurmaya elverişli değildir.

O halde, mahkemece; konusunda uzman bilirkişilerden (emekli Sayıştay denetçisi, döner sermaye uzmanı ve uzman doktordan) oluşan bilirkişi kurulundan, davacının işyeri hekimliği yaptığı dönemlerin ve bu dönemlerde fazla aldığı döner sermaye ek ödemelerinin ve yan ödemelerin miktarının tespit edilip, diğer delillerle birlikte değerlendirilerek karar verilmesi gerekirken; yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan esaslar gözönünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz, temyiz itirazları bu nedenlerle yerinde olduğundan kabulü ile hükmün HUMK.nun 428.maddesi gereğince davacı yararına BOZULMASINA ve peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz edene iadesine, 6100 sayılı HMK'nun geçici madde 3 atfıyla 1086 sayılı HUMK.nun 440.maddesi gereğince kararın tebliğinden itibaren 15 günlük süre içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 18.04.2018 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2014/5083, Karar No: 2014/8773, Tarih: 06.05.2014

**19. Hukuk Dairesi         2014/5083 E.  ,  2014/8773 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ : Manisa 1. Asliye Hukuk Mahkemesi (Ticaret Mah.Sıfatıyla)

TARİHİ : 04/10/2012

NUMARASI : 2011/301-2012/395

Taraflar arasındaki istirdat davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davalı S.. K.. yönünden davanın kısmen kabulüne, davalı şirket yönünden davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- K A R A R -

Davacı vekili, davalı şirketin pazarlamacısı olan davalı S.. K..'nın çeşitli markalarda kampanya olduğunu söyleyerek müvekkilinden toplam 20.721,50 TL tahsil ettiğini, karşılığında sadece 600 TL tutarında mal verdiğini belirterek 20.121,50 TL'nin davalılardan tahsiline veya malların aynen teslimine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı şirket vekili, davalı S.. K..'nın bir dönem müvekkil şirkette çalıştığını, ancak kampanyalı satış yapma yetkisinin bulunmadığını, iddia edilen ödemelerin hiçbirinin müvekkil şirket uhdesine girmediğini, taraflar arasındaki tek ticari ilişkinin davacının dilekçesinde belirttiği 600 TL lik mal alımı olduğunu belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı S.. K.. yargılamaya katılmamıştır.

Mahkemece, toplanan delillere ve bilirkişi raporuna göre, davalı S.. K..'nın davalı şirkette çalışmamasına rağmen davalı şirket çalışanı gibi tahsilat yaptığı, davalı şirketin ilgili dönemde kampanyalı satış yaptığı iddiasının ve davalı S.. K..'nın tahsilatları davalı şirket hesabına aktardığı veya bu tahsilatları davalı şirket ad ve hesabına yaptığının kanıtlanamadığı gerekçesiyle davalı şirket yönünden davanın reddine, davalı S.. K.. yönünden davanın kısmen kabulü ile 20.090,52 TL'nin davalıdan tahsiline karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Davalı şirketin, konuyla ilgili soruşturma dosyasına sunduğu 10/06/2011 tarihli şikayet dilekçesinde özetle, davalı S.. K..'nın 8-9 yıldır davalı şirkette çalıştığını, şirket çalışanlarının kendilerine ait bölgede sipariş alıp para tahsilatlarını yapmakta olduklarını, son dönemde davalı S.. K..'ın iş disiplinini kaybedip yalan söylemeye başlaması nedeniyle iş akdine son verildiğini, iş akdine son verildikten sonra şirket kayıtlarının incelendiğini, müşterilerden bilgi alındığını, müşterilerden kampanyalı ürünler olduğundan bahisle avans ön ödemesi adı altında toplu paralar aldığının anlaşıldığını, bu durumun ortaya çıkmaması için parça parça müşterilere mal teslim ederek teslim ettiği mal bedellerini şirkete yansıttığını, diğer paraların ise davalı S.. K..'nın zimmetinde kaldığını, böylelikle davalı S.. K..'nın şirkette çalışıyor olmasını kullanarak müşterileri ve şirketi zarara uğratıp dolandırdığını belirterek şikayetçi olduğu görülmüştür.

Ayrıca davacı ile davalı şirket arasında ihtilafsız olan, davalı şirketin davacı adına düzenlediği 18/01/2011-09/06/2011 tarihleri arasındaki 10 adet irsaliyeli faturalarda da davalı S.. K..'nın ismi yazılıdır.

Bu durumda mahkemece davalı şirketin soruşturma dosyasındaki şikayet dilekçesindeki kabulleri ve ihtilafsız irsaliyeli faturaların birlikte değerlendirilerek, dava konusu olan davacıdan yapılan tahsilat tarihlerinde davalı S.. K..'nın davalı şirkette çalıştığı da dikkate alınıp sonucuna göre karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bozulması gerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle hükmün BOZULMASINA, peşin harcın istek halinde iadesine, 06.05.2014 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2010/13970, Karar No: 2012/23031, Tarih: 14.06.2012

**9. Hukuk Dairesi         2010/13970 E.  ,  2012/23031 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İŞ MAHKEMESİ

DAVA :Davacı, kıdem-ihbar tazminatı, fazla çalışma-hafta tatili ücreti ile ödenmeyen ücret alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Yerel mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, iş sözleşmesinin bildirimsiz ve gerekçesiz olarak işverence feshedildiğini ileri sürerek, kıdem-ihbar tazminatı, fazla çalışma-hafta tatili ücreti ile ödenmeyen ücret alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili, davacının iş akdinin yaptığı işte yetersiz olması nedeniyle feshedildiğini savunarak, davanın reddini istemiştir.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, toplanan kanıtlar ve bilirkişi raporuna dayanılarak,davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Kararı davalı temyiz etmiştir.

E) Gerekçe:

1- Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalının aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2- Taraflar arasında fazla çalışma ücretinin hesabı noktasında uyuşmazlık söz konusudur.

4857 sayılı İş Kanununun 41 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, fazla çalışma saat ücreti, normal çalışma saat ücretinin yüzde elli fazlasıdır.

İşçiye fazla çalışma yaptığı saatler için normal çalışma ücreti ödenmişse, sadece kalan yüzde elli kısmı ödenir.

Kanunda öngörülen yüzde elli fazlasıyla ödeme kuralı nispi emredici niteliktedir. Tarafların sözleşmeyle bunun altında bir oran belirlemeleri mümkün değilse de, daha yüksek bir oran tespiti olanaklıdır.

Fazla çalışma ücretinin son ücrete göre hesaplanması doğru olmayıp, ait olduğu dönem ücretiyle hesaplanması gerekir. Yargıtay kararları da bu yöndedir (Yargıtay 9.HD. 16.02.2006 gün 2006/20318 E, 2006/3820 K.).

Bu durumda fazla çalışma ücretlerinin hesabı için işçinin son ücretinin bilinmesi yeterli olmaz. İstek konusu dönemler açısından da ücret miktarlarının tespit edilmesi gerekir.

İşçinin geçmiş dönemlere ait ücretinin belirlenememesi halinde, bilinen ücretin asgari ücrete oranı yapılarak buna göre tespiti gerekir. Ancak işçinin işyerinde çalıştığı süre içinde terfi ederek çeşitli unvanlar alması veya son dönemlerde toplu iş sözleşmesinden yararlanılması gibi durumlarda, meslek kuruluşundan bilinmeyen dönemler için ücret araştırması yapılmalı ve dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirmeye tabi tutularak bir karar verilmelidir.

İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık kırbeş saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak kırkbeş saate kadar olan çalışmaları “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır (İş Kanunu, Md. 41/3).

İşçinin normal çalışma ücretinin sözleşmelerle haftalık kırbeş saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu süreden fazla, ancak kırkbeş saate kadar olan çalışmaları “fazla sürelerle çalışma” olarak adlandırılır (İş Kanunu, Md. 41/3).

Bu şekilde fazla saatlerde çalışma halinde ücret, normal çalışma saat ücretinin yüzde yirmibeş fazlasıdır.

4857 sayılı Yasanın 41 inci maddesinin dördüncü fıkrası, işçiye isterse ücreti yerine serbest zaman kullanma hakkı tanımıştır.

Bu süre, fazla çalışma için her saat karşılığı bir saat otuz dakika, fazla süreli çalışmada ise bir saat onbeş dakika olarak belirlenmiştir. Bu sürelerin de sözleşmelerle attırılması mümkündür.

Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde, fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde, her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti hesaplanır.

Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen durumlarda, parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları, o dönem içinde çalışılan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu şekilde bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek bir saatlik normal ücretin yüzde elli fazlası fazla çalışma ücreti, yüzde yirmibeş fazlası ise fazla sürelerle çalışma ücretidir. İşçinin parça başı ücreti içinde zamsız kısmı ödendiğinden, fazla çalışma ücreti sadece yüzde elli zam miktarına göre belirlenmelidir.

Otel, lokanta, eğlence yerleri gibi işyerlerinde müşterilerin hesap pusulalarına belirli bir yüzde olarak eklenen paraların, işverence toplanarak işçilerin katkılarına göre belli bir oranda dağıtımı şeklinde uygulanan ücret sistemine “yüzde usulü ücret” denilmektedir.

Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde fazla çalışma ücreti, 4857 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde öngörülen yönetmelik hükümlerine göre ödenir.

İşveren, yüzde usulü toplanan paraları işyerinde çalışan işçiler arasında, Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre eksiksiz olarak dağıtmak zorundadır.

Fazla çalışma yapan işçilerin fazla çalışma saatlerine ait puanları normal çalışma puanlarına eklenir (Yönetmelik Md. 4/1.).

Yüzdelerden ödenen fazla saatlerde, çalışmanın zamsız karşılığı ile zamlı olarak ödenmesi gereken ücret arasındaki fark ödenir. Zira yüzde usulü ödenen ücret içinde fazla çalışmaların zamsız tutarı ödenmiştir.

Yapılan bu açıklamalara göre; yüzde usulü ya da parça başı ücret ödemesinin öngörüldüğü çalışma biçiminde fazla çalışmalar, saat ücretinin % 150 zamlı miktarına göre değil, sadece % 50 zam nispetine göre hesaplanmalıdır.