muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2013/10058, Karar No: 2013/16789, Tarih: 05.07.2013

**(Kapatılan)22. Hukuk Dairesi         2013/10058 E.  ,  2013/16789 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

DAVA : Davacı, feshin geçersizliğine ve işe iadesine karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme, isteği kısmen hüküm altına almıştır.

Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

Y A R G I T A Y K A R A R I

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili müvekkilinin davalı işyerinde 15/03/2003 tarihinde çalışmaya başladığını, 1. Müdür olarak çalışmakta iken 01/08/2006 tarihinde muhasebe elemanı olarak şirket merkezinde görevlendirildiğini, müvekkilinin şirketin merkezinde muhasebe elemanı olarak çalışmakta iken 01/07/2009 tarihinde iş akdinin feshedildiğini, davacıya 28/05/2009 tarihinde 2. Müdürlük görevi teklif edildiğini ancak çalışma koşullarında esaslı değişiklik niteliği taşıyan görevlendirmenin kabul edilmediğinin şirkete yazılı olarak bildirildiğini, bu tarihten sonra davacıya istifa etmesi konusunda baskı yapıldığını, işveren tarafından yapılan feshin geçerli bir nedene dayanmadığını beyan ederek feshin geçersiz olduğunun tespiti ile davacının işe iadesine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili davacının 1. Müdürlük görevinin 01/08/2006 tarihinde değiştiğini, ön muhasebe görevinde çalışmaya başladığını, 2. Müdürlük görevi teklif edildiği tarihte 1. Müdür olarak görev yapmadığını, bu nedenle teklif edilen 2. Müdürlük görevinin çalışma koşullarında esaslı değişiklik olarak nitelendirilemeyeceğini, davacıya yeni görev verilirken restoran çalışmasında deneyimli olduğu hususunun dikkate alındığını, davacının görev değişikliğini kabul etmemesinin haksız olduğunu, bu nedenle davanın reddini talep etmiştir.

Mahkeme Kararının Özeti:

Dairemiz Bozma ilamında: özetle...."davacının görev kapsamındaki asıl işinin elektronik ortama aktarılmasından dolayı işgücü fazlalığı meydana gelip gelmediği, bu nedenle feshin son çare olması ilkesine yönelen işverenin davacıya teklif ettiği görevdeki çalışma koşulları aleyhine olsa bile geçerli sebebe dayandığı taktirde bunun nazara alınamayacağı gözetilerek işletme yönetimi alanından uzman bir bilirkişiye davalı işveren işletmesinin yapısı incelettirilerek yukarıda açıklanan hususları karşılayacak rapor alınması ve delillerin değerlendirilerek sonuca gidilmesi " gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.

Bozmaya uyma kararı veren mahkemece, işletme yönetim uzmanı, iş hukku uzmanı, endüstri mühendisi ve insan kaynakları uzmanlarından oluşan üçlü bilirkişi kurulundan rapor aldırılarak davacının iş sözleşmesinin sonlandırıldığı dönemde davacıya eşdeğer pozisyon olan mağaza birinci müdür pozisyonunda davalı şirkette boş pozisyonlar bulunduğu, bu pozisyonların davacıya önerilmediği, davacıya önerilen ikinci müdürlük pozisyonunun daha alt bir görev olduğu bu nedenle feshin geçerli olmadığı gerekçesi ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

Temyiz:

Kararı davalı temyiz etmiştir.

Gerekçe:

Taraflar arasında davacının işyerinde görev değişikliği sonucunda çalışma koşullarında esaslı değişiklik olup olmadığı hususu ihtilaf konusunu oluşturmaktadır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca “işveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz. İşçi değişiklik önerisini bu süre içinde kabul etmezse, işveren değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka bir geçerli nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. İşçi bu durumda 17 ila 21. madde hükümlerine göre dava açabilir.” Getirilen bu düzenleme ile işçinin iş şartlarında esaslı değişikliği kabul etmemesi halinde işveren ya bu değişikliği yapmamak ya da iş sözleşmesini feshetmek zorunda kalmaktadır. Böylece işçi sadece kıdem tazminatı değil, sözleşmenin işveren feshine bağlanan bütün haklarını isteyebilmekte, iş güvencesi hükümlerinden yararlanma koşulları varsa feshin geçersizliğini ve işyerine iadeyi talep edebilme olanağını elde etmektedir. Başka bir anlatımla, işverenin iş sözleşmesinde esaslı bir değişiklik yapmak istediği durumlarda işçinin feshe zorlanması yerine, sözleşmeyi fesih riski işverene yüklenmektedir.

İşçinin sözleşme ile kararlaştırılan işyerinin değiştirilmesi, iş şartlarından esaslı değişikliklere bir örnektir. Keza işçinin yaptığı işin niteliğindeki değişiklik de işçi açısından iş şartlarından esaslı değişikliktir.

İşyerinde iş şartlarında değişikliği gerektirmeyen çalıştırılma imkânı, değiştirilmiş iş şartları altında çalıştırılabileceği başka bir çalışma yerine nakilden önce uygulanması gereken tedbirdir. İşçinin iş şartlarının değiştirilmesi gerekmeden çalıştırılabileceği birden fazla çalışma yeri varsa, işveren bunlar arasından birini seçme hakkına sahiptir. İşverenin talimat verme hakkı kapsamında alternatif tedbirler arasında iş şartlarında ve sözleşme değişikliğine neden olmayacak şekilde bir tedbir olanağı var ise ve bu kapsamda bir çalışma yerinde çalıştırabilecekse değişiklik feshine başvurulmaması gerekir.

Somut olayda öncelikle 1. müdür olarak ardından genel merkezde ön muhasebede çalışan davacının tarafınca yürütülen asli görev ve sorumluluklarının ortadan kalkması, yürüttüğü göreve ihtiyaç kalmaması, geçmiş resteraurant deneyimi gözönüne alınarak boş ve uygun kadro bulunamadığından Kozyatağı Carrefour restaurantta 2. müdür olarak çalışması teklif edildiği halde davacı tarafından kabul edilmemesi üzerine iş sözleşmesi işyeri gereklerine dayalı olarak tazminatları ödenerek feshedilmiştir. Davalı işveren, sözleşmede öngörülen yetkisini kullanarak davacının görev yaptığı yerini ihtiyaçları doğrultusunda değiştirmiştir. Dosya içeriğine göre daha öncede 1. müdürlük görevi yapan davacıya 2. müdür pozisyonu teklif edilmiş, davacı alt pozisyon olması sebebi ile reddetmiştir. Dairemiz Bozma ilamına uyan mahkemece aldırılan bilirkişi raporunda; ikinci müdür pozisyonunun vardiyalı çalışma koşulları getirmesi sebebi ile mevcut işine göre esaslı değişiklikler içerdiği belirtilmiştir. Davalı işverence davacının görevlendirmesi sırasında ön muhasebe çalışanı olduğu 1. müdür olarak görev yapmadığı, davacının yaptığı işe ihtiyacın ortadan kalkması üzerine davalı işverenin sözleşmeden doğan yetkisini kullanarak yönetim hakkı çerçevesinde davacıya ikinci müdürlük teklif edildiği ancak görevin davacı tarafından kabul edilmediği dosya kapsamı ile sabittir. Çalışma koşullarında esaslı değişiklik olsa bile feshin son çare ilkesine yönelen işveren açısından davacının teklifi kabul etmemesi geçerli fesih sebebidir. Davanın reddi yerine kabulüne karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.

Sonuç:

Belirtilen nedenlerle, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 20. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, hükmün bozulmak suretiyle ortadan kaldırılması ve aşağıdaki gibi karar verilmesi gerekmiştir.

HÜKÜM : Yukarıda belirtilen nedenlerle;

1-Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararının BOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA,

2-Davanın REDDİNE,

3-Harç peşin alındığından yeniden alınmasına yer olmadığına,

4-Davacının yapmış olduğu yargılama giderinin üzerinde bırakılmasına, davalının yaptığı 1.050,00 TL yargılama giderinin davacıdan tahsili ile davalıya ödenmesine,

5-Karar tarihinde yürürlükte bulunan tarifeye göre 1.320,00 TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

6-Peşin alınan temyiz harcının isteği halinde davalıya iadesine, kesin olarak 05.07.2013 tarihinde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2019/526, Karar No: 2021/556, Tarih: 11.11.2021

**Ceza Genel Kurulu         2019/526 E.  ,  2021/556 K.**

**"İçtihat Metni"**

Kararı veren

Yargıtay Dairesi : 7. Ceza Dairesi

Mahkemesi :Asliye Ceza

Sayısı : 460-679

Suçtan zarar gören: : Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu

Kaçak eşyayı ticari amaçla bulundurma suçundan sanık ...'un 5607 sayılı Kanun'un 3/5, TCK'nın 62, 50/1-a ve 52/2, 54 ve 62. maddeleri uyarınca 3.000 TL ve 80 TL adli para cezalarıyla cezalandırılmasına, taksitlendirmeye ve müsadereye ilişkin ... 56. Asliye Ceza Mahkemesince verilen 05.12.2013 tarihli ve 460-679 sayılı hükmün, sanık tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 7. Ceza Dairesince 07.05.2019 tarih ve 16634-31063 sayı ile;

''Suç tarihi ve ele geçen eşyanın niteliği itibariyle 5752 sayılı Yasa ile değişik 4733 sayılı Yasanın 8/4. maddesi gereğince sanığın mahkûmiyetine karar verilmesi yerine, 4733 sayılı Yasanın 8/4. fıkrası gereğince sanık hakkında hüküm kurulmasına yer olmadığına, 5607 sayılı Yasanın 3/5 fıkrası gereğince mahkûmiyetine ilişkin yazılı şekilde hüküm tesisi aleyhe temyiz bulunmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.

Suçtan zarar görmeyen ve davaya katılma hakkı olmayan Gümrük İdaresi lehine vekalet ücretine hükmedilmesi,

Yasaya aykırı, sanığın temyiz itirazları bu nedenle yerinde görüldüğünden ve bu husus yeniden yargılamayı gerektirmediğinden, 5320 sayılı Yasanın 8/1. maddesi uyarınca yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK'nun 322. maddesi gereğince, Gümrük İdaresi lehine vekalet ücreti ödenmesine karar verilen kısmın hükümden çıkarılması, diğer hususların aynen bırakılması suretiyle hükmün düzeltilerek onanmasına" karar verilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı da 18.06.2019 tarih ve 71864 sayı ile;

“ ...Sanık savunmasında: 'olay tarihinde benim maddi durumum iyi olmadığı için ... iline çalışmak amacıyla gitmiştim, bir süre iş bulamadım, daha sonra bir arkadaşımın beni bu kaçak sigara işine yönlendirmesiyle bu işi yapmaya başladım, ve olay günü Rami Meydanındaki ... büfenin yanında kaçak sigara ve kaçak içki satışı yaparken polisler tarafından yakalandım, üzerime atılı suçlamaları kabul ederim, ben maddi durumum iyi olmadığı için böyle bir işe kalkıştım, pişmanım, beraatime karar verilmesini talep ediyorum. Eğer Mahkeme bana ceza verecekse, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına muvafakat ediyorum' demiştir.

Sanığa kamu zararı olan 3.053,54.-TL'yi ödemek isteyip istemediği sorulmuş, Sanığın, 'ben bu zararı ödemek isterim. Fakat şu an 1.000,00.-TL aylık ile çalışıyorum. O yüzden ödeyemeyeceğim.' şeklinde cevap verdiği tutanağa yazılmıştır.

İlgili Kanun maddeleri şu şekildedir:

CMK Madde 231 –

(6) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;

a)Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,

b)Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,

İlgili Kanun maddeleri şu şekildedir:

CMK Madde 231 –

(6) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;

a)Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,

b)Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,

c)Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, gerekir. (Ek cümle: 22/7/2010 - 6008/7 md.) Sanığın kabul etmemesi hâlinde, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmez.

(9) (Ek: 6/12/2006-5560/23 md.) Altıncı fıkranın (c) bendinde belirtilen koşulu derhal yerine getiremediği takdirde; sanık hakkında mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler halinde ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilir.

Yukarıda açıklandığı şekilde CMK 231/9 madde ve bendi uyarınca kamu zararının taksitlendirilebileceği olasılığı hatırlatılmadan yetersiz gerekçe ile hükmün açıklanmasına yer olmadığına karar verilmesi usul ve yasalara aykırıdır." görüşüyle itiraz kanun yoluna başvurmuştur.

CMK'nın 308/3. maddesi uyarınca inceleme yapan Özel Dairece, 10.09.2019 tarih ve 3344-34261 sayı ile itirazın yerinde görülmediğinden bahisle Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

CEZA GENEL KURULU KARARI

Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; “Ben bu zararı ödemek isterim fakat şu an 1000 TL aylıkla çalışıyorum, o nedenle ödeyemeyeceğim.” şeklinde beyanda bulunan sanık hakkında 5271 sayılı CMK’nın 231/9. madde ve bendi uyarınca kamu zararının taksitlendirilebileceği hususu hatırlatılmadan hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilip verilemeyeceğinin belirlenmesine ilişkin ise de öncelikle Yargıtay İç Yönetmeliği'nin 27. maddesi uyarınca sanıktan ele geçen suça konu eşyanın hukuka uygun yöntemle elde edilip edilmediğinin belirlenmesine ilişkindir.

İncelenen dosya kapsamından;

İncelenen dosya kapsamından;

20.10.2011 tarihli "Olay ve yakalama tutanağı"na göre; aynı gün “... Büfe” adlı iş yerinde kaçak sigara satıldığına dair edinilen bilgi üzerine sivil giyimli kolluk görevlilerince adı geçen büfeye gidilerek büfe sahibinden bir paket kaçak sigara istendiği büfe sahibinin kaçak sigara satmadığını ancak sokak başında bulunan bir şahsın bu işi yaptığını söyledikten sonra müşteri kılığındaki görevlilerin nöbetçi Cumhuriyet savcısına bilgi vermeksizin ve bu konuda alınan bir talimat da olmaksızın sanık ...’un yanına giderek bir karton "Prestige" marka kaçak sigara istediği, sanığın “Tamam” diyerek oradan ayrıldığı ve kısa bir süre sonra elinde bir karton kaçak sigarayla dönmesi üzerine sivil görevlilerin polis tanıtma kartlarını gösterdikleri, akabinde sanıktan kaçak sigaraları sakladığı yeri göstermesini istedikleri, sanığın Rami Bağlar Caddesi, No:1 adresindeki binanın ... katında bulunan tahta kapılı kömürlüğe kolluk görevlileriyle giderek toplam 567 paket kaçak sigara ve 25 şişe kaçak viskiyi teslim ettiği,

20.10.2011 tarihli “Cumhuriyet savcısıyla görüşme ve talimat alma tutanağı”na göre; nöbetçi Cumhuriyet savcısının “...bahse konu kaçak sigara ve viskilere ilçe genelinde geçerli olan haftalık arama ve el koyma kararına istinaden el konulması...” talimatını verdiği,

Fatih 2. Sulh Ceza Mahkemesinin 2011/1420 değişik iş sayılı müteferrik kararının, “Her türlü hırsızlık, gasp, kapkaç, soygun vb. mala karşı işlenen suçların önlenmesi ve meydana gelen olayların faillerinin yakalanabilmesi, suç ve suç unsurlarının tespiti, yasak olan her türlü silah, patlayıcı madde ve eşyasının ele geçirilebilmesi amacıyla 17 Ekim 2011 Pazartesi günü saat 09.00’dan 24 Ekim 2011 Pazartesi günü saat 09.00’a kadar İlçe genelinde park ve bahçelerde, mezarlıklarda, umuma açık yerlerde, metruk ve boş binalarda, ana cadde ve ara sokaklarda, her türlü açık alanlarda, CD satan işyerlerinde ve halkın yoğun olacağı bölgelerde, şahıslarda ve otolar üzerinde arama yapılabilmesi için CMK’nın 116-119 maddeleri gereğince arama yapılmasına izin verilmesine, elde edilen suç ve suç teşkil eden eşyalara CMK’nın 127. maddesi uyarınca el konulmasına,” şeklinde olduğu,

25.09.2012 tarihli bilirkişi raporuna göre; sanıktan ele geçen kaçak sigara ve alkollü içkilerin yurt dışı orjinli ürünler olduğu, yurda yasa dışı yollardan sokulduğu, ürünlerin ithalat rejimi hükümleri uyarınca TAPDK tarafından firma ve marka bazında verilen “İthalat uygunluk belgesi” kapsamında ithal edilen ürünlerden olmadığını, niteliğine uygun bandrol taşımadığını dolayısıyla bandrolsüz ve kaçak olduğunu, CİF kıymetleri toplamının 605.37 TL olduğunun rapor edildiği,

22.03.2012 tarihli kaçak eşyaya mahsus tespit varakasına göre; ele geçen eşyanın CİF değerinin 1.850 TL, gümrük vergileri toplamının 3.206 TL, gümrüklenmiş değerinin ise 5.056 TL olduğu,

22.03.2012 tarihli kaçak eşyaya mahsus tespit varakasına göre; ele geçen eşyanın CİF değerinin 1.850 TL, gümrük vergileri toplamının 3.206 TL, gümrüklenmiş değerinin ise 5.056 TL olduğu,

Bilirkişi tarafından hesaplanan 605.37 TL’lik CİF değer baz alınarak düzenlenen 15.10.2012 tarihli sonraki kaçak eşyaya mahsus tespit varakasına göre ele geçen eşyanın gümrük vergisinin 3.053 TL, gümrüklenmiş değerinin 3.658 TL olduğunun bildirildiği,

Anlaşılmıştır.

Sanık aşamalarda, ...’a maddi durumu iyi olmadığı için çalışmak amacıyla gittiğini ancak iş bulamadığını, bir arkadaşının kendisini kaçakçılığa yönlendirmesiyle bu işi yapmaya başladığını, olay günü Rami Meydanındaki ... Büfe adlı iş yerinin yanında kaçak sigara ve kaçak içki satışı yaparken kolluk güçlerince yakalandığını, maddi durumu iyi olmadığı için böyle bir işe kalkıştığını, atılı suçlamayı kabul ettiğini, eğer bir ceza verilecekse hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına muvafakat ettiğini, 3.053 TL olan kamu zararını ödemek istediğini ancak 1000 TL aylıkla çalıştığından ödemesinin mümkün olmadığını, savunmuştur.

Uyuşmazlık konusunun isabetli bir biçimde çözümlenmesi için "Arama" tedbirinin hukuki niteliği ile bu tedbire hâkim olan genel ilkelere değindikten sonra konuya ilişkin anayasal ve kanuni düzenlemelerin ve “Yasak delil” kavramının incelenmesinde fayda bulunmaktadır.

A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:

Ceza muhakemesinin yapılmasını veya yapılan muhakemenin sonunda verilecek kararın kağıt üzerinde kalmamasını ve muhakeme masraflarının karşılanmasını sağlamak amacıyla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer tarafından, gecikmede sakınca bulunan durumlarda geçici olarak başvurulan ve hükümden önce bazı temel hak ve hürriyetlere müdahaleyi gerektiren kanuni çarelere "koruma tedbiri" denir (Bahri Öztürk, Behiye Eker Kazancı, Sesim Soyer Güleç, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Seçkin, 2013, 1. Bası, s.1).

Koruma tedbirleri genel itibarıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda düzenlenmiştir. CMK'nın Birinci Kitabının Dördüncü Kısmı “Koruma Tedbirleri” başlığını taşımakta olup arama ve yakalama tedbirine de bu kısımda yer verilmiştir. Kanun'un bu açık düzenlemesine göre arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.

Koruma tedbirleriyle çoğu zaman henüz gerçekten bir suçun işlenip işlenmediği ya da işleme muhatap olan şüpheli tarafından işlendiği yargı kararı ile sabit olmadığı hâlde, gecikmesinde sakınca bulunmasından dolayı görünüşte haklılıkla yetinilerek gerek şüphelinin gerekse şüpheli statüsünde olmayan üçüncü kişilerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale edilmektedir. Bu nedenle koruma tedbirlerine ölçülü bir şekilde, görünüşte haklı olan ve gecikmesinde sakınca ya da tehlike bulunan hâllerde başvurulmalıdır.

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

"Herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Yakalama ve tutuklamanın esasları, Anayasamızın 19. maddesinde “Kişi hürriyeti ve güvenliği” başlığı ile;

"Herkes kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Şekil ve şartları kanunda gösterilen:

Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme kararının veya kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması; bir küçüğün gözetim altında ıslahı veya yetkili merci önüne çıkarılması için verilen bir kararın yerine getirilmesi; toplum için tehlike teşkil eden bir akıl hastası, uyuşturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastalık yayabilecek bir kişinin bir müessesede tedavi, eğitim veya ıslahı için kanunda belirtilen esaslara uygun olarak alınan tedbirin yerine getirilmesi; usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.

Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hâkim kararıyla tutuklanabilir. Hâkim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde yapılabilir; bunun şartlarını kanun gösterir…” şeklinde düzenlenmiştir.

CMK'nın 2. maddesinde ise suçüstünün tanımına yer verilmiş, koruma tedbirleri başlığı altında aynı Kanun'un 90. maddesinde yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler düzenlenmiştir.

'' Madde 2: …

j) Suçüstü:

1. İşlenmekte olan suçu,

2. Henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden sonra kolluk, suçtan zarar gören veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suçu,

3. Fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya ve delille yakalanan kimsenin işlediği suçu…ifade eder."

Maddedeki tanım doğrultusunda; örneğin failin mağduru bıçaklaması durumunda CMK'nın 2/j-1; failin mağduru bıçakladıktan sonra takip üzerine yakalanması durumunda CMK'nın 2/j-2; failin bıçaklama eyleminden hemen sonra elinde kanlı bıçakla yakalanması durumunda ise CMK'nın 2/j-3 maddesindeki suçüstü hâlleri söz konusu olacaktır.

"Yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler''

Madde 90: ''(1) Aşağıda belirtilen hâllerde, herkes tarafından geçici olarak yakalama yapılabilir:

a) Kişiye suçu işlerken rastlanması.

b) Suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması olasılığının bulunması veya hemen kimliğini belirleme olanağının bulunmaması.

(2) Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya âmirlerine derhâl başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.