muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2020/907, Karar No: 2021/4515, Tarih: 27.05.2021

3- Bozma ilamından sonra yapılan yargılama sonucunda, getirtilen kayıtlara göre, davaya konu anonim şirket nama yazılı hisse devirlerinin ciro+teslim ile gerçekleşeceği halde, davalının ciro+teslimi kanıtlayamaması nedeniyle davalıya devrin geçersiz olduğu gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararı davalı vekili temyiz etmiş ise de, hisse devrinin geçersiz olduğuna ilişkin kısım yönünden karara yönelik temyiz isteminin reddine, ancak devri gerçekleşecek hisse adedinde infazda tereddüt doğuracak ölçüde belirsizlik bulunduğu gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.

4- Daire çoğunluğu tarafından, davalı vekilinin karar düzeltme isteminin kabulüne ve hükmün; davanın reddi gerektiği doğrultusunda bozulmasına karar verilmiş olup, bu görüşe katılmıyorum. Şöyle ki;

5- Dairemizin, 24.11.2015 tarihli bozma ilamı ile, muvazaa değerlendirmesinden önce, muris tarafından davalıya pay devrinin yapılıp yapılmadığı, yapılmış ise ne şekilde yapıldığı hususunda araştırma yapılması, ancak bu aşamadan sonra pay devrinin varlığı halinde muvazaa değerlendirmesine gidilmesi gerektiği doğrultusunda bozma yapılmış olup, mahkemece bozma ilamına uyulmuş olmakla davacı taraf yararına usulü müktesep hak oluşmuştur. Oluşan usulü müktesep hak doğrultusunda öncelikle geçerli bir devrin bulunup bulunmadığının araştırılması ve buna bir sonuç bağlanması zorunludur.

6- 6102 sayılı TTK 490 maddesi uyarınca, anonim şirketlerde nama yazılı pay senetlerinin devri ancak ciro+pay senetlerinin teslimi ile gerçekleşecektir. Somut olayda, davalı tarafça pay devrinin 1995 yılında yapıldığı ileri sürülmüş olup, dava tarihine kadar yaklaşık sadece beş yıllık süre geçmiş ise de, yazılı bir pay devri sözleşmesi sunamadığı gibi ciro yoluyla da pay senetlerini devir aldığını ispat edememiştir. O halde, anılan bozma ilamında sorgulandığı üzere ortada geçerli bir pay devri bulunmadığı için muvazaalı devrin sorgulanmasına da ihtiyaç yoktur. Diğer bir anlatımla, geçerli bir pay devrinin bulunmaması karşısında, muris ile davalı kardeşinin dış dünyaya karşı sanki devir varmış gibi davranmalarının, hatta buna göre genel kurul toplantılarına katılmış olmalarının davacılar karşısında hukuki bir önemi bulunmamaktadır. Bu nedenle, 18.11.2019 tarihli bozma ilamında, Mahkemenin, davalının pay devrinin geçersizliğine yönelik kararı isabetli olduğundan, kararın bu kısmına yönelik temyiz itirazlarının reddi doğru olmuştur. Anılan nedenlerle Daire çoğunluğunun karar düzeltme isteminin kabulü gerekçesinde yer alan; muris ile davalı arasındaki muvazaalı davranışın bir sonucu olarak, devir gerçekleşmiş gibi gösteren davranış modellerinin devrin gerçekleştiğine delalet edeceğine ilişkin yaklaşımının isabetli olmadığı ve kazanılmış hakların korunması ilkesiyle bağdaşmayacağı kanaatinde olduğumdan çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Yargıtay — Esas No: 2018/3897, Karar No: 2019/11102, Tarih: 27.11.2019

**12. Ceza Dairesi         2018/3897 E.  ,  2019/11102 K.**

**"İçtihat Metni"**

Mahkemesi :Asliye Ceza Mahkemesi

Suç : Taksirle öldürme

Hüküm : TCK'nın 85/1, 50/1-a, 52/2-4. maddeleri gereğince

mahkûmiyet

Taksirle öldürme suçundan sanığın mahkumiyetine ilişkin hüküm, sanık müdafii ve katılanlar vekili tarafından temyiz edilmekle, dosya incelenerek gereği düşünüldü:

Olay günü saat 02.30 sıralarında sanık ...'ın idaresindeki ticari taksi ile meskun mahalde, bölünmüş, 9,45 metre genişliğinde, asfalt kaplama, eğimli düz, 50 km hız limiti olan, yağmur sebebiyle ıslak, aydınlatması bulunan yolda gece vakti, sol şerit üzerinde seyri sırasında, orta refüj üzerindeki demir korkuluklardan atlayarak sol şeritte yol üzerinde araçlara arkası dönük vaziyette duran yaya ...'ya aracının sol far kaputu ve sol ön camı ile çarparak ölümüne sebebiyet verdiği olayda, sanığın savunmalarında hızının 50-60 km civarında olduğunu, kusurunun bulunmadığını, sol şeritte seyir halinde iken kendisine yani araç gelişine arkası dönük vaziyette ve sol şeridin tam ortasında durmuş koyu giyimli öleni gördüğünü, kornaya bastığını ancak yağmur yağması ve yolun ıslak olması sebebiyle aracını durduramadığını belirttiği, olayı bizzat gören tarafsız tanıklar ... ve ...'nin olay günü kollukta alınan ifadelerinde "yaya olarak olay mahallinde üst geçide doğru yürürken orta refüjde yolun inişine göre sol şeritte ölenin yola çaprak vaziyette yüzü kendilerine dönük bir şekilde yolda beklediğini gördüklerini, birbirlerine "bu adam neden yolun ortasında duruyor" dediklerini, sanığın idaresindeki taksisi ile sol şeritten gelirken öleni gördüğünü frene bastığını ancak duramayarak çarptığını" beyan ettikleri, olay yerinde yapılan incelemelere göre sanığın öleni 12 metre ileriye savurduğu ve çarpma noktasına göre 33,7 metre ileride durabildiği, kazaya ilişkin olarak düzenlenen 15/06/2013 tarihli Kaza Tespit Tutanağı ile 18/11/2015 Tarihli İstanbul Trafik İhtisas Dairesi tarafından düzenlenen bilirkişi raporunda sanığın tali kurulu olduğu belirtilmiş ise de, özellikle olay mahallinde orta refüj üzerindeki demir korkuluk bulunması, sanığın ve tanıkların beyanları, kaza sırasındaki hava ve zeminin durumunun bir arada değerlendirilmesi ile sanığın kusur durumunun kuşkuya yer vermeyecek şekilde belirlenmesi açısından bir kez de İTÜ Trafik Kürsüsünde görevli bilirkişilerden kusur durumunu bildirir rapor aldırılarak sonucuna göre sanığın hukuki durumunun tayin ve takdir edilmesi gerektiği gözetilmeden eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi,

Kanuna aykırı olup, sanık müdafinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde görüldüğünden hükmün 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi gereğince halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK'un 321. maddesi gereğince tebliğnamedeki isteme aykırı olarak BOZULMASINA, 27/11/2019 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2006/19077, Karar No: 2006/16225, Tarih: 25.12.2006

**(Kapatılan)21. Hukuk Dairesi         2006/19077 E.  ,  2006/16225 K.**

**"İçtihat Metni"**

Davacı ... vekili Avukat ... ... ile davalı ...-Kur Genel Müdürlüğü vekili Avukat ... aralarındaki tesbit davası hakkında ...İş Mahkemesinden verilen 27.9.2006 günlü ve 2441/1966 sayılı hükmün davalı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

K A R A R

1-Davacının tarımsal faaliyetleri nedeniyle, ... Fabrikaları ...Şeker Fabrikası, Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifi, ... Tohumu A.Ş ve Toprak Mahsülleri Ofisinden, ürün teslim edip etmediği etmişse ürün teslim ettiği yıllar ve bu nedenle yapılan ... prim kesinti miktar ve tarihlerinin ,

2-Ayrıca davacının, ... Ekicileri Kooperatifi ve Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifine üye olup olmadığı, üye olmuşsa hangi tarihte üyeliğinin başladığı ve halen devam edip etmediğinin ilgili Kuruluşlardan sorularak alınacak cevapların eklendikten sonra gönderilmek üzere dosyanın mahalline GERİ ÇEVRİLMESİNE, 25.12.2006 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2009/4813, Karar No: 2009/4647, Tarih: 25.06.2009

**16. Hukuk Dairesi         2009/4813 E.  ,  2009/4647 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :Kadastro Mahkemesi

Taraflar arasında kadastro tesbitinden doğan dava sonucunda verilen hükmün Yargıtay'ca incelenmesi istenilmekle; temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldı, inceleme raporu ve dosyadaki belgeler okundu, GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

Kadastro sırasında 108 ada 5 parsel sayılı 874.85 metrekare yüzölçümündeki taşınmaz irsen intikal, taksim ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği nedeniyle ... ve ... adlarına eşit paylarla tespit edilmiştir. Davacı Hazine yasal süresi içinde taşınmazın taşlık, kayalık, çalılık ve makilik yerlerden olduğu iddiasına dayanarak dava açmıştır. Mahkemece yapılan yargılama sonunda davanın reddine ve çekişmeli parselin tespit gibi tesciline karar verilmiş; hüküm, davacı Hazine vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dosya içeriğine, kararın dayandığı delillerle yasaya uygun gerektirici nedenlere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre yerinde olmayan temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun olan hükmün ONANMASINA, 25.06.2009 gününde oybirliği ile karar verildi.
Yargıtay — Esas No: 2015/1327, Karar No: 2019/152, Tarih: 14.02.2019

**Hukuk Genel Kurulu         2015/1327 E.  ,  2019/152 K.**

**"İçtihat Metni"**

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi

Taraflar arasındaki “hizmet tespiti ile Kurum işleminin iptali" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Trabzon 1. İş Mahkemesince davanın reddine dair verilen 15.03.2012 tarihli ve 2011/293 E.-2012/236 K. sayılı kararın temyizen incelenmesi davacı vekili tarafından istenilmesi üzerine Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 26.12.2013 tarihli ve 2012/14925 E.-2013/25022 K. sayılı kararı ile;

"…1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davacının aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine,

2-Dava; davacının 01.07.2007 – 30.04.2009 tarihleri arasında davalı işverene ait iş yerinde geçen, ancak Kurum tarafından fiili çalışma olmadığı gerekçesi ile iptal edilen çalışmalarını iptal eden Kurum işleminin iptali ile davacının belirtilen tarihler arasında davalı işyerinde çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın reddine karar verilmiş ise de bu sonuca eksik araştırma ve inceleme ile gidilmiştir.

506 Sayılı Sosyal Sigortalar Yasa’sının 2 ve 6. maddelerinde açıkça belirlendiği üzere, sigortalılığın oluşumu yönünden çalışma olgusunun varlığı zorunludur. Eylemli veya gerçek biçimde çalışmanın varlığı saptanmadıkça, hizmet akdine dayanılarak dahi sigortalılıktan söz edilemez. Yöntemince düzenlenip süresi içerisinde Kuruma verilen işe giriş bildirgesi ile diğer belgeler fiili çalışmanın varlığının ortaya konulması açısından tek başına yeterli kabul edilemez. 506 sayılı Yasa'nın 79/10. ve 5510 sayılı Yasa'nın 86/9. maddeleri bu tip hizmet tespiti davaları için özel bir ispat yöntemi öngörmemiş ise de, davanın niteliği gereği kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiği Yargıtay'ın ve giderek Dairemizin yerleşmiş içtihadı gereğidir.

Somut olayda; davacının 17.10.2005 – 30.06.2007 tarihleri arasında kesintili şekilde 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalı çalışmasının olduğu, 01.07.2007 – 30.04.2009 tarihleri arasında davacı adına 1044668 sicil numaralı davalı işyerinden çalışmanın bildirildiği, ancak Kurum kontrol memurları tarafından davalı işyerinin kayıtları üzerinde yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 25.08.2010 tarihli raporda; davacının davalı işyerindeki çalışmalarının fiili çalışma olmadığı belirtilerek, davacının 01.07.2007 – 30.04.2009 tarihleri arasında 1044668 sicil numaralı davalı işyerinden bildirilen çalışmalarının iptal edildiği, davalı işyerinde çalıştığı anlaşılan ve çalışmaları iptal edilmeyen bir kısım tanıkların, idari soruşturmadaki beyanları ile çelişecek şekilde davacının dışarından et temin etmek suretiyle çalışmasını doğruladıkları görülmüştür.

Yapılacak iş; belediye, vergi dairesi, ticaret odası ve bağlı olduğu odadan davalı işyerinin hangi tarihler arasında faaliyette bulunduğunu kapsamlı şekilde araştırmak, ihtilaflı dönemde belirtilen yerlerden, davalı işyeri tarafından yapılan işlemleri sormak ve davalı işyeri tarafından verilen bildirgeleri getirtmek, davacının davalı işyerine dışarından et temin etmek şeklinde çalıştığı şeklindeki iddiası ile ilgili olarak, davacının davalı işverene nerelerden et temin ettiğini araştırmak ve buna dair fatura, irsaliye ve diğer belgeleri getirtmek, bu belgelerde davacının imzası olup olmadığını araştırmak, davalı işyerine ait defter, fatura ve irsaliye gibi belgeleri getirtmek, davacının bu belgelerde imzası olup olmadığını araştırmak, kolluk aracılığı ile davalı işyerine komşu olan işyerlerinden davacının çalışmasının gerçek ve fiili çalışma olup olmadığı şeklinde araştırma yapmak, 25.08.2010 tarihli müfettiş raporunda adı geçen ve çalışmaları iptal edilmeyen kişilerden tanık olarak beyanı alınmayan kişiler ile Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanları; yoksa işyeri sahipleri araştırılıp tespit edilerek davacının çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak ve gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya koyduktan sonra eğer çalışma varsa çalışmanın tam zamanlı mı yoksa kısmi zamanlı mı olduğunu araştırmak ve sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmaksızın eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davacının bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır...."

gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

HUKUK GENEL KURULU KARARI

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki belgeler okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, hizmet tespiti ile Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

Davacı vekili, davalı Horon Et ve Gıda Mad. San. Hayv. Tic. Ltd. Şti. (Şirket/iş yeri) iş yerinde yapılan denetimlerde bazı işçilerin fiili olarak çalışmadığı iddiası ile müvekkilinin fiilen çalıştığı 01.07.2007-30.04.2009 tarihleri arası günlerin iptal edilmesi sonucu emekli aylığının kesilmesi üzerine mağdur edildiğini, müvekkilinin davalı iş yerinde sürekli çalışıp emekli olduktan bir yıl sonra yapılan denetimin geçmişe mal edilerek fiili çalışmasının gerçek olmadığının belirtilmesinin doğru olmadığını ileri sürerek, davalı iş yerinde 01.07.2007-30.04.2009 tarihleri arasında geçen hizmetlerinin tespiti ile aksi yöndeki Kurum işleminin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı şirket yetkilisi, davacının şirkette dışarıda mal alımında çalıştığını ancak tarihlerini hatırlayamadığını belirtmiştir.

Davalı ... (SGK/Kurum) vekili, Kurum müfettişleri tarafından iş yerinde yapılan denetimlerde davacının ve bazı işçilerin fiilen çalışmadığının tespit edildiğini, bu tespit sonucu davacının çalışmalarının iptal edilerek emekli aylıklarının kesildiğini, müvekkil Kurum tarafından yapılan 25.08.2010 tarihli ve 103 sayılı ayrıntılı tahkikatta iş yerine ait defter kayıtlarının incelendiğini ve ifadelerine başvurulan kişilerin beyanlarından davacı ve diğer birkaç işçinin Kuruma sahte sigortalılık bildiriminin yapıldığının anlaşılması nedeniyle Kurum işleminin hukuka uygun olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, tüm dosya kapsamı ile yapılan işin niteliği ve bu işte çalışmış olarak gösterilen kişi sayısı birlikte değerlendirildiğinde, bildirilen çalışmaların işverene bağımlı olarak sürekli ve fiili çalışma olmadığı kanaatine varılmakla Kurum işlemi yerinde görüldüğünden davanın reddine karar verilmiştir.

Hükmün davacı vekili tarafından temyizi üzerine karar Özel Dairece, yukarıda başlık bölümünde açıklanan nedenlerle bozulmuştur.

Mahkemece, önceki gerekçe genişletilmek suretiyle direnme kararı verilmiştir.

Direnme kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; hizmet tespiti ile Kurum işleminin iptali istemli eldeki davada, davacının davalı iş yerinde 01.07.2007-30.04.2009 tarihleri arasında fiilen çalışıp çalışmadığına ilişkin mahkemece yapılan araştırmanın yeterli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun (5510 sayılı Kanun) Geçici 7/1’inci maddesinde, “Bu Kanunun yürürlük tarihine kadar 17/07/1964 tarihli ve 506 sayılı, 02/09/1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17/10/1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17/10/1983 tarihli ve 2926 sayılı, 08/06/1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunlar ile 17/07/1964 tarihli ve 506 sayılı Kanun’un Geçici 20'nci maddesine göre sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet süreleri, fiili hizmet süresi zammı, itibari hizmet süreleri, borçlandırılan ve ihya edilen süreler ve sigortalılık süreleri tabi oldukları Kanun hükümlerine göre değerlendirilirler.” düzenlemesinin yer alması ve genel olarak kanunların geriye yürümemesi (geçmişe etkili olmaması) kuralı karşısında, davanın yasal dayanağının mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu (506 sayılı Kanun) ve anılan Kanun’un 79’uncu maddesi ile 5510 sayılı Kanun’un 86’ncı maddesi olduğu kabul edilmelidir.

5510 sayılı Kanun’un Geçici 7’nci maddesi uyarınca, uygulama yeri bulan 506 sayılı Kanunun 2’nci ve 6’ncı maddelerinde öngörülen koşulların oluşmasıyla birlikte çalıştırılanlar, kendiliğinden sigortalı sayılırlar. Ancak, bu kimselerin ayrıca aynı Kanun'un 3’üncü maddesinde sayılan istisnalara girmemesi gerekir. Çalıştırılanların, başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın sigortalı niteliğini kazanmaları 506 sayılı Kanun’un 6'ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan açık hüküm gereğidir.

Ne var ki, sigortalıların bazı haklardan yararlanmaları öncelikle Kuruma bildirilmeleri, belirli süre prim ödemiş olmaları ve kanunun gerektirdiği bilgilerin açık bir şekilde bilinmesi koşullarına bağlıdır. Anılan bilgi ve belgelerin Kuruma ulaştırılmaması veya eksik ulaştırılması hâlinde ise bildirimsiz (kaçak) çalıştırma olgusu ortaya çıkacaktır. Bu durum, prim ve gelir vergisi ödememek için işverenlerce sıklıkla başvurulan bir yol olup, ülkenin gerçeklerinden biridir. İşte bu noktada, işçinin bir takım yasal haklardan yararlanabilmesi için sigortalı hizmetinin tespitini istemesi gereği ortaya çıkmaktadır.

Hizmet tespiti davası 506 sayılı Kanun’un 79/10’uncu maddesinde, 01.10.2008 tarihinden sonraki dönemler yönünden ise 5510 sayılı Kanun’un 86’ncı maddesinde düzenlenmektedir.

Somut olayda uygulanması gereken mülga 506 sayılı Kanun'un 79’uncu maddesinde, "Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları kurumca tespit edilmeyen sigortalıların hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak hizmet tespiti isteyebilecekleri”; 01.10.2008 tarihinden sonraki dönemler yönünden ise 5510 sayılı Kanun’un 86’ıncı maddesinde, “Aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır.” şekline düzenlenmiştir.

Sigortalı tarafından açılan hizmet tespiti davasında her türlü delille kanıtlanabilen çalışma olgusunun usulünce belirlenmesinden sonra, bu çalışmanın sigortalı çalışma olup olmadığı; ardından çalışılan zaman üzerinde durulmalıdır.

Sosyal güvenlik hukukunun hem kamu hukuku, hem de özel hukuk alanında kalan özellikleri dikkate alındığında, özellikle hizmet tespiti davalarında kendiliğinden araştırma ilkesinin ağır bastığı görülür. Gerçekten hizmet tespiti davaları, taraflarca hazırlama ilkesi kapsamı dışında olup, kendiliğinden araştırma ilkesi söz konusudur.

Sosyal güvenlik hukukunun hem kamu hukuku, hem de özel hukuk alanında kalan özellikleri dikkate alındığında, özellikle hizmet tespiti davalarında kendiliğinden araştırma ilkesinin ağır bastığı görülür. Gerçekten hizmet tespiti davaları, taraflarca hazırlama ilkesi kapsamı dışında olup, kendiliğinden araştırma ilkesi söz konusudur.

Sigortalılık başlangıç tarihi ve hizmet tespitine yönelik davaların kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi Yargıtay’ın yerleşmiş içtihadı gereği olduğundan, kamu düzenini ilgilendiren hizmet tespiti davalarında, hâkimin özel bir duyarlılık göstererek delilleri kendiliğinden toplaması ve sonucuna göre karar vermesi gerekir. Kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı bu davalarda ispat yükü, bir tarafa yüklenemez.

Öte yandan, hizmet tespiti davalarının amacı, hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunması olduğundan, tespiti istenen dönemde kişinin sigortalı niteliği taşıyıp taşımadığı ile yapılan işin kanun kapsamına girip girmediği araştırılmalıdır. Çalışma iddiasının gerçeğe uygunluğu ancak bu koşullar varsa inceleme konusu yapılabilecektir.

Çalışma olgusu her türlü delille ispatlanabileceğinden bu davalarda iş yerinde tutulması gerekli dosyalar ile Kurumdaki belge ve kanıtlardan yararlanılmalı, ücret bordroları getirtilmeli, müfettiş raporları olup olmadığı araştırılmalı, mümkün oldukça tespiti istenen dönemde iş yerinin yönetici ve görevlileri, iş yerinde çalışan öteki kişiler ile o iş yerine komşu ve yakın iş yerlerinde, tarafları veya iş yerini bilen veya bilebilecek durumda olanlar zabıta marifetiyle araştırılarak saptanmalı, sigortalının hangi işte hangi süre ile çalıştığı, çalışmanın konusu, sürekli, kesintili, mevsimlik mi olduğu, başlangıç ve bitiş tarihleri ve alınan ücret konularında beyanları alınarak; tanıkların sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli, beyanları diğer yan delillerle desteklenmelidir.

Bu amaçla, tanıkların, hizmet tespiti istenen tarihte, iş yeri veya komşu iş yeri sigortalısı ya da işvereni olup olmadıkları araştırılmalı, davalı Kurumdan, bu kişilerin belirtilen tarihte sigortalılık bildirimlerinin hangi iş yerinden yapılmış olduğu da sorularak, elde edilen bilgilerin ifadelerde belirtilen olgularla örtüşüp örtüşmediği de irdelenmeli, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği ile bu beyanlar kontrol edilmelidir.

Diğer taraftan bu davalarda işverenin çalışma olgusunu kabulünün ya da reddinin tek başına hukuki bir sonuç doğurmayacağı da göz önünde tutulmalıdır.