muhamparlak/turkish-law-bge-m3-embeddings huggingface dataset:
Yargıtay — Esas No: 2021/281, Karar No: 2022/78, Tarih: 10.02.2022

Savcılıkta; “Ben daha önce bu konu hakkında... İlçe Jandarma Komutanlığında şüpheli sıfatıyla 23.03.2016 tarihinde ifade vermiştim ve bu ifadem aynen geçerlidir. ... benim ikamet ettiğim... merkezde ikamet eder. Kendisini yaklaşık 35 yıldır tanırdım. Ben ... Ulutürk'ün evinde 25 sene önce kiracı olarak kalmıştım. Kendisi ile çok yakın arkadaşlığımız mevcuttu. Kendisi ile ailece sürekli görüşürdük. ... 12-13 yıl önce eşini kaybetti. Eşini kaybettikten sonra ... ile daha sık görüşmeye başladık. ... ile birlikte evinde yemek yapardık. Bahçesine sebze meyve ekerdik. Evinin inşaat işlerini birlikte yapardık. ... Devlet Demir Yollarından emeklidir. Herhangi bir geçim sıkıntısı yaşamazdı. Benim ... ile herhangi bir alacağım veya borcum mevcut değildi. Benim oğlum... Erbay'ın... merkezde köfteci dükkânı mevcuttur. ... hemen hemen her gün bu dükkâna gelir. Burada benimle birlikte oturur ve sohbet ederdik. 22.03.2016 tarihine sabah saatlerinde eşim ile birlikte oğluma ait içkili köfte dükkânına gittik, etrafı temizledik. Saat 10.30 sıralarında ... dükkâna geldi. Dükkânda ben ve ... yeri ustası ... Akman vardı. Ben ... ve kendime birer tane bira açtım, birlikte içtik. Daha sonra ... Akman bana ve ...'e birer bira açtı. O biraları da içtik. ... köyünde ... isimli şahsın köfteci dükkânında bulunan masa ve sandalyeleri satın almak amacıyla bu köye gitmek için kalktım. ...’e ‘Köye gidiyorum sen de gel birlikte hem yemek yeriz hem şarap içip masa sandalyeleri alıp geri döneriz’ dedim. Saat 11.00 gibi oğlum ... ...adına kayıtlı 39 NN 604 plakalı kırmızı renkli ... marka motosiklet ile...köyüne gittik. Burada ...'in köfteci dükkânında oturduk. Dükkânda otururken...köyünde oturan amcamın çocuğu ..., ...de yanımıza geldi. ... ile birlikte burada yaklaşık 3-4 saat oturduk. Yemek yedik ve şarap içtik. Saat 15.30 sıralarında hesabı ödeyerek buradan ayrıldık. Motosikleti ben kullanıyordum. Arkamda ... oturuyordu. Birlikte İmampazarı köyünde bulunan kahvehanede kahve içmeye gitmek için yola çıktık. ... köyünden ... köyüne geçtik. ...'dan ...’e girdikten sonra ... çıkışında İmampazarı girişinde bulunan köprü üzerine geldik. Burada motosiklet manyetik alana girer gibi kendisini sol tarafa doğru çekti. Motoru dengelemeye çalıştım fakat dengeleyemedim. Daha sonra motor yan yattı. Ben de motorun altında kaldım. Bu sırada ...'ü hiç görmedim. Köprüye geldiğimde ...'ün arkamda olduğunu fark etmedim. Jandarmada alınan ifademde ...'ün köprü üzerinde dengesini kaybettiğini bu nedenle direksiyon hâkimiyetimi kaybettim şeklinde yazılmış ben bu hususu kabul etmiyorum. Ben köprü üzerine geldiğimde ... 'ün arkamda bulunup bulunmadığını hatırlamıyorum. Motor yan yattıktan sonra sol bacağım yere sürtündüğünden dolayı yaralanmıştım. Kalktım. Köprüye ve kaza yaptığım alana baktım. Ancak ...'ü kaza yaptığım alanda göremedim. Daha sonra köprünün alt tarafına ve altından akan suya baktım. Burada da ...'ü görmedim. Olay anında aşırı derecede alkollüydüm

. Ben köprü üzerine geldiğimde ... 'ün arkamda bulunup bulunmadığını hatırlamıyorum. Motor yan yattıktan sonra sol bacağım yere sürtündüğünden dolayı yaralanmıştım. Kalktım. Köprüye ve kaza yaptığım alana baktım. Ancak ...'ü kaza yaptığım alanda göremedim. Daha sonra köprünün alt tarafına ve altından akan suya baktım. Burada da ...'ü görmedim. Olay anında aşırı derecede alkollüydüm. Kazanın vermiş olduğu heyecan ve panikle motosiklete bindim ve...’e gittim. Motosikleti oğlumun köfteci dükkânına bıraktım. Daha sonra evime geçtim. Evde eşim bana ne olduğunu sordu. Ben de motosiklet ile kaza yaptığımı söyledim. Ancak eşime ...'ten bahsetmedim. Ayağım şişmişti ve şişliği indirmek için eşimden buz getirmesini istedim. Eşim de ayağıma buz koydu. Daha sonra ...'de oturan ... Erbay'a telefon açtım ve taksi göndermesini istedim. Daha sonra taksi geldi ve saat 19.00-20.00 arasında eşim ve ben ... ilçesinde bulunan oğlumun çalıştığı... Lokantası'na geldik. Orada eşim... ...yemek yedi. Birlikte lahmacun yaptırdık ve oğlumun evine gittik. Burada oğluma motora bir daha binmeyeceğimi motor ile kaza yaptığımı söyledim ancak ...'ten bahsetmedim. Saat 22.00 sıralarında uyudum. Sabah 05.00'te uyandım. Uyandığımda aklıma kaza yaptığım geldi ve ...'ü hatırladım. Kazadan önce motosiklette birlikte olduğumuz aklıma geldi ve eşimi, oğlumu uyandırdım. Eşime ve oğluma ...'ün kaza anında yanımda olduğunu ancak daha sonrasında görmediğimi söyledim. Daha sonra taksi çağırdık ve bizi jandarmaya götürmesini söyledik. Taksici bize ‘Önce hastaneye gidelim jandarma hastaneye gelir’ dedi. Hastaneye gittik. Benim tedavim yapıldı ve jandarma geldi. Ben de olayı jandarmaya anlattım. Benim bu olayda herhangi bir kastım yoktur. Bu olay kaza sonucu meydana gelmiştir. Benim ... ile herhangi bir husumetim yoktur. Kendisi benim abim gibidir. Ben ... ile çok yakın arkadaştım. Oğluma ait köfteci dükkânının bir anahtarı da ...'te bulunurdu. Bir anahtar bende, bir anahtar da oğlumda bulunurdu. ... ile birbirimize çok güvenirdik. Gerçek anlamda abi kardeş gibiydik. Kendisi bizim olmadığımız zamanlarda dükkâna kendi dükkânı gibi girerdi. Müşteri geldiğinde kendi dükkânı gibi ilgilenirdi. Bu olaydan sonra çok büyük üzüntü duymaktayım. Üzerime atılı suçlamayı kabul etmiyorum. Suçsuzum.”,

Mahkemede; “Eski ifademi tekrar ediyorum, maktulle birlikte alkol almıştık, motorla evimize dönüyorduk, köprü üstünde dengemi kaybettim, motor devrildi, ben altında kaldım, maktulün nereye düştüğünü bilmiyorum. Hava yeni kararıyordu, kalkınca etrafa baktım, ancak arkadaşım yoktu. Köprünün altına baktım, orada da göremedim. Sonra köye geldim, olayın ne olduğunu bilmediğim için kimseye haber vermedim. ...’ye oğlumun yanına gittim, sabah 5’te kaza yaptığımı hatırladım, ‘Jandarmaya haber verelim’ dedim. Hastaneye gittik, hastanede jandarma ifade aldı. Ben hastanede idim, kendisini aramaya jandarma ile beraber gitmedim. Kazadan sonra motorun altında kalmıştım. 3-4 dakikada motorun altından çıkabildim, kalkınca etrafa baktım, kendisine seslendim ancak ses gelmedi. Suda da bir ses duymadım, beraatimi talep ederim, mahkûmiyetim hâlinde verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını kabul ederim.”,

Şeklinde savunma yapmıştır.

Uyuşmazlık konularının ayrı ayrı değerlendirilmesinde fayda bulunmaktadır.

1- Sanık hakkında eksik araştırmayla hüküm kurulup kurulmadığı;

Ceza muhakemesinin amacı, her somut olayda kanuna ve usulüne uygun olarak toplanan delilerle maddi gerçeğe ulaşıp adaleti sağlamak, suç işlediği sabit olan faili cezalandırmak, kamu düzeninin bozulmasının önüne geçebilmek ve bozulan kamu düzenini yeniden tesis etmektir. Gerek 1412 sayılı CMUK, gerekse 5271 sayılı CMK; adil, etkin ve hukuka uygun bir yargılama yapılması suretiyle maddi gerçeğe ulaşmayı amaç edinmiştir. Bu nedenle ulaşılma imkânı bulunan bütün delillerin ele alınıp değerlendirilmesi gerekmektedir. Diğer bir deyişle adaletin tam olarak gerçekleşebilmesi için, maddi gerçeğe ulaşma amacına hizmet edebilecek tüm kanuni delillerin toplanması ve tartışılması zorunludur.

Bu açıklamalar ışığında ön sorun değerlendirildiğinde;

Mahkemece olay mahallinde keşif yapılarak bilirkişi raporu düzenlettirildiği, kazanın nerede, ne şekilde ve ne zaman gerçekleştiğinin gerek bilirkişi raporları gerekse dosya içerisinde bulunan fotoğraflardan net bir şekilde anlaşılabildiği, olay tarihinde kazanın meydana geldiği derenin derinliği, akış hızı, bulanık olup olmadığı gibi hususların da tutanaklarla açıklandığı, ...'ün ölüm nedeninin Adli Tıp Kurumu raporuyla net bir şekilde belirtildiği, Adli Tıp Kurumunun sanık tarafından kazanın hemen sonrasında haber verilseydi ...'ün kurtarılıp kurtarılamayacağına dair rapor düzenlenmesinin mümkün görülmediği, tüm dosya kapsamı ve mevcut delillere göre bir karar verilebileceği anlaşıldığından eksik araştırmayla hüküm kurulmadığı kabul edilmelidir.

Çoğunluk görüşüne katılmayan üç Ceza Genel Kurulu üyesi; sanık hakkında eksik araştırmaya hüküm kurulduğu düşüncesiyle karşı oy kullanmışlardır.

2- Sanığın eyleminin, ihmal suretiyle kasten öldürme suçunu mu yoksa bilinçli taksirle ölüme neden olma suçunu mu oluşturduğu;

Uyuşmazlığın sağlıklı bir hukuki çözüme kavuşturulabilmesi bakımından, öncelikle taksir ve unsurları üzerinde durulması gerekmektedir.

Çoğunluk görüşüne katılmayan üç Ceza Genel Kurulu üyesi; sanık hakkında eksik araştırmaya hüküm kurulduğu düşüncesiyle karşı oy kullanmışlardır.

2- Sanığın eyleminin, ihmal suretiyle kasten öldürme suçunu mu yoksa bilinçli taksirle ölüme neden olma suçunu mu oluşturduğu;

Uyuşmazlığın sağlıklı bir hukuki çözüme kavuşturulabilmesi bakımından, öncelikle taksir ve unsurları üzerinde durulması gerekmektedir.

Kural olarak suç, ancak kastla, işlenebilecekken, kanunda açıkça gösterilen hâllerde taksirle de işlenebilecektir. Failin cezalandırılabilmesi için kanunda açık bir düzenleme bulunmasının zorunlu olduğu istisnai bir kusurluluk şekli olan taksir, TCK’nın 22/2. maddesinde; “Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir davranışın, suçun yasal tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi”şeklinde tanımlanmıştır.

Ceza Genel Kurulunun 07.06.2001 tarihli ve 54-120 ile 06.10.2009 tarihli ve 189-220 sayılı kararlarında da; "Taksir istisnai bir kusurluluk şeklidir. Toplumsal yaşamda belli faaliyetlerde bulunan kimselerin başkalarına zarar vermemek için bir takım önlemler alması ve bazı davranış kurallarına uyma zorunlulukları bulunmaktadır. Bu kurallar toplum olarak yaşama zorunluluğundan doğabileceği gibi, Devletin müdahalesiyle de ortaya çıkabilmektedir. Taksirli suç bu kuralların ihlal edilmesi sonucu belirir, fail tedbirli ve öngörülü davranmamış olduğu için cezalandırılır. Bu bakımdan sorumluluğun nedeni, öngörebilme imkân ve ödevinin varlığına rağmen sonuca iradi bir hareketle neden olmaktan kaynaklanmaktadır." açıklamalarına yer verilmiştir.

Öğretide de benimsendiği üzere Ceza Genel Kurulunun birçok kararında taksirin unsurları;

1- Fiilin taksirle işlenebilen bir suç olması,

2- Hareketin iradi olması,

3- Neticenin iradi olmaması,

4- Hareket ile netice arasında nedensellik bağının bulunması,

5- Neticenin öngörülebilir olmasına rağmen öngörülememiş olması,

Şeklinde kabul edilmektedir.

Taksirle gerçekleştirilen bazı eylemlerin suç olarak tanımlanıp cezaî yaptırıma bağlanmasıyla, insanların gittikçe yoğunlaşan ve karmaşık hâle gelen toplum hayatı içinde daha dikkatli davranmalarının temin edilmesi amaçlanmaktadır. Kanun ve ortak hayat tecrübesinin sonucu olarak kendisine toplum tarafından yüklenen dikkat ve özen görevini ihlâl eden ve bu hareketiyle öngörülebilir zararlı neticeye sebep olan kişinin taksirle işlenen suçlara ilişkin cezaî sorumluluğu benimsenmiş, fakat taksirden sözedilemek için de kanunî tarife uygun fiilin işlenebileceğinin öngörülme imkanının mevcut olması aranmıştır.

Bilindiği üzere, failin iradesi kasten işlenen suçlarda neticeye, taksirli suçlarda ise harekete yöneliktir. Gerek kanun tarafından konulan, gerekse ortak deneyimler ürünü olan kurallara iradi olarak riayetsizlik suretiyle dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranıldığı takdirde, bir takım zararlı neticelerin doğabileceği öngörülebiliyorsa taksir söz konusu olacaktır. Yapılan hareketin neticesi ortak tecrübeye göre öngörülemiyorsa ve hukuken de böyle bir yükümlülük getirilmemişse, taksirli hareketten söz edilemeyecek, "kaza" ya da "tesadüf" olarak adlandırılan bu hâl nedeniyle cezai sorumluluk gündeme gelmeyecektir.

Diğer bir anlatımla; taksirle işlenen suçlarda icrai ya da ihmali hareketin iradi olması ve meydana gelen neticenin öngörülebilir olması gerekmekte olup, iradi bir davranış bulunmadığı takdirde taksirden bahsedilemeyeceği gibi, öngörülemeyecek bir sonucun gerçekleşmesi hâlinde de kaza ya da tesadüf söz konusu olacağından, failin taksirli suçtan sorumluluğuna gidilemeyecektir. Öngörülebilme, belirli niteliklere sahip olan failin gerçekleştireceği hareketinin zararlı neticelerini tahmin edebilmesi imkanı olarak açıklanabilecek olup, öngörülebilme imkansız ise, kaza ve tesadüf söz konusu olacaktır.

Aslında öngörülebilirlik, taksiri kaza ve tesadüften ayırdığı gibi, ayrıca bilinçli - bilinçsiz taksir ayrımında da önem arzetmektedir. TCK’nın 22/3. fıkrasında ise bilinçli taksir; “Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi” şeklinde tanımlanmış ve bu hâlde taksirli suça ilişkin cezanın üçte birden yarıya kadar arttırılacağı hüküm altına alınmıştır.

Buna göre, basit taksir ile bilinçli taksir arasındaki ayırıcı ölçüt; taksirde failin öngörülebilir nitelikteki neticeyi öngörememesi, bilinçli taksir hâlinde ise bu neticeyi öngörmüş olmasıdır. Bilinçli taksirde gerçekleşen sonuç, fail tarafından öngörüldüğü hâlde istenmemiştir. Gerçekten neticeyi öngördüğü hâlde, sırf şansına veya başka etkenlere, hatta kendi beceri veya bilgisine güvenerek hareket eden kimsenin hâli, bunu öngörmemiş olan kimsenin hâli ile bir tutulamayacağından ve neticeyi öngören kimse ne olursa olsun bu sonucu meydana getirecek harekette bulunmamakla yükümlü olduğundan, neticeyi öngöremeyen faile oranla yaptırımı ağırlaştırılarak cezasının artırılması öngörülmüştür. Özetle, öngörülebilir neticenin öngörülmemiş olması taksirin basit şekli, öngörülebilir neticenin öngörülmüş ancak istenmemiş olması hâli ise bilinçli taksir olarak nitelenecek, neticenin istenmesi hâlinde ise kasıt gündeme gelecektir.

Taksirle işlenen suçlarda "neticenin öngörülebilirliği" şartı ile ilgili olarak Ceza Genel Kurulunun 12.10.2004 tarihli ve 163-194 sayılı kararında; "Neticenin istenmemiş olması (iradi olmaması), taksirin önemli bir özelliğini oluşturmakta ve onu kasttan ayırmaktadır. Yine, neticenin öngörülebilir olması, taksirin başlıca şartını hatta sınırını oluşturur. Netice öngörülebilir değilse, bu gibi neticeleri doğurabilecek hareketlerde bulunmaktan çekinmesi kimseden doğal olarak istenemeyeceği için, ortada kusurluluk kalmaz ve artık bir kaza veya tesadüfün bulunduğundan söz edilir"; 11.05.2004 tarihli ve 97-115 sayılı kararında da; "Neticenin öngörülebilmesi (tahmin edilebilmesi) ise failin hareketlerinin sonuçlarını tahmin edebilme yeteneğini ifade eder. Bu bakımdan failce neticenin öngörülebilir olup olmadığının belirlenmesi bakımından failin yaş, görgü, meslek vs. gibi niteliklerinin nazara alınmasını zorunlu kılar. Zira öngörülebilmenin imkansız olması durumunda taksirden değil, kaza ve tesadüflerden söz edilebilir.

Öngörebilme olanağının belirlenmesinde nasıl bir ölçüt uygulanacağı hususu uygulama ve öğretide de tartışılmış, failin kişisel niteliklerini gözönünde bulunduran subjektif görüş eğilim kazanmıştır. Bu görüşe göre failin görgüsü, sosyal seviyesi, yaşam tecrübesi, bedeni ve akli hali, zeka düzeyi gibi hususlar öngörme olanağının belirlenmesinde nazara alınacaktır" açıklamalarına yer verilmiştir.

Öğretide de; sonucun öngörülebilirliğinin, failin içinde bulunduğu, sosyal çevre, mensup olduğu meslek, eğitim durumu, ortak tecrübe, bilgi düzeyi ve failin kişisel özellikleri dikkate alınarak saptanması gerektiği, öngörülebilir sonucun, fiilen meydana gelen sonuç olmayıp, failin yaptığı iradi hareketin neden olabileceği benzer sonuçlar olduğu, fiilen oluşan sonucun sadece genel olarak öngörülebilir olması taksirin varlığı için yeterli olup, sonucun bütün inceliklerinin öngörülmesine gerek bulunmadığı görüşleri ileri sürülmüştür. (Timur Demirbaş, Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin Yayınları, 8. Bası, ..., 2012, s. 358 vd.; Hamide Zafer, Ceza Hukuku Genel Hükümler, Beta Yayımcılık, 3. Bası, ..., 2013, s. 277; Mahmut Koca - İlhan Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, Seçkin Yayınları, 6. Bası, ..., 2013, s.219; Hakan Hakeri, Ceza Hukuku Genel Hükümler, ... Yayınevi, 15. Bası, ..., 2013, s.216 vd.)

Uyuşmazlığın çözümü bakımından ihmali davranışla işlenen suçlara değinmekte fayda bulunmaktadır.

5237 sayılı TCK'nın "Kasten öldürme" başlıklı 81. maddesi; "Bir insanı kasten öldüren kişi, müebbet hapis cezası ile cezalandırılır" şeklinde düzenlenmiştir.

"Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi" başlıklı 83. maddesinde ise;

"(1) Kişinin yükümlü olduğu belli bir icrai davranışı gerçekleştirmemesi dolayısıyla meydana gelen ölüm neticesinden sorumlu tutulabilmesi için, bu neticenin oluşumuna sebebiyet veren yükümlülük ihmalinin icrai davranışa eşdeğer olması gerekir.

(2) İhmali ve icrai davranışın eşdeğer kabul edilebilmesi için, kişinin;

"Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi" başlıklı 83. maddesinde ise;

"(1) Kişinin yükümlü olduğu belli bir icrai davranışı gerçekleştirmemesi dolayısıyla meydana gelen ölüm neticesinden sorumlu tutulabilmesi için, bu neticenin oluşumuna sebebiyet veren yükümlülük ihmalinin icrai davranışa eşdeğer olması gerekir.

(2) İhmali ve icrai davranışın eşdeğer kabul edilebilmesi için, kişinin;

a) Belli bir icrai davranışta bulunmak hususunda kanuni düzenlemelerden veya sözleşmeden kaynaklanan bir yükümlülüğünün bulunması,

b) Önceden gerçekleştirdiği davranışın başkalarının hayatı ile ilgili olarak tehlikeli bir durum oluşturması,

Gerekir.

(3) Belli bir yükümlülüğün ihmali ile ölüme neden olan kişi hakkında, temel ceza olarak, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine onbeş yıldan yirmi yıla kadar, diğer hallerde ise on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunabileceği gibi, cezada indirim de yapılmayabilir" hükmüne yer verilmiştir.

TCK'nın 83. maddesi uyarınca, kişinin yükümlü olduğu belli bir icrai davranışı gerçekleştirmemesi dolayısıyla meydana gelen ölüm neticesinden sorumlu tutulabilmesi için, bu neticenin oluşumuna sebebiyet veren yükümlülük ihmalinin icrai davranışa eşdeğer olması zorunludur. İhmali ve icrai davranışın eşdeğer kabul edilebilmesi için, kişinin;

a) Belli bir icrai davranışta bulunmak hususunda kanuni düzenlemelerden veya sözleşmeden kaynaklanan bir yükümlülüğünün bulunması,

b) Önceden gerçekleştirdiği davranışın başkalarının hayatı ile ilgili olarak tehlikeli bir durum oluşturması,

Gerekir.

Hukuk normları, ya yasaklayıcı norm ya da emredici norm olarak ortaya çıkarlar. Yasaklayıcı norm, belli bir hareketin yapılmasını yasaklar. Zira yasaklanan hareketin yapılması halinde bir hak ihlali söz konusu olacaktır. Ceza kanunlarındaki suçların çoğu yasaklayıcı normun ihlal edilmesiyle işlenen suçlardır. Yasaklayıcı normun ihlali ancak icrai bir hareketle gerçekleştirilebilir. Emredici norm ise, belli bir hareketin yapılmasını emreder. Bu hareket yapılmadığında bir hak ihlal edilmiş olacaktır. Bu nedenle ihmali suçlar cezayı gerektiren emredici normlara karşı gelmek suretiyle işlenebilir. Bu doğrultuda Ceza Kanunumuzun özel kısımda suçlar çeşitli şekillerde tasnif edilirken, ayrımlardan birisi de gerçekleştirilen hareketin şekline göredir. Bunlar icrai suç ve ihmali suç olarak ayrıma tabi tutulmuştur.

"İhmali ifade etmek üzere; olumsuz, menfi, negatif, hareket; icrai ifade etmek üzere de olumlu, müspet, pozitif hareket terimlerine rastlanmaktadır" (Hakan Hakeri, Kasten Öldürme Suçları, 2006 baskı, sayfa 69.).

"İhmali ifade etmek üzere; olumsuz, menfi, negatif, hareket; icrai ifade etmek üzere de olumlu, müspet, pozitif hareket terimlerine rastlanmaktadır" (Hakan Hakeri, Kasten Öldürme Suçları, 2006 baskı, sayfa 69.).

Hukuksal yararlara saygı gösterilmesi gereği iki şekilde ihlal edilebilir. İlki, bir hukuku yarara tecavüz teşkil edilen bir hareketin yapılması, ikinci olarak da hukuki yararı koruyan hareketin yapılmaması suretiyle işlenebilir. Bununla beraber garantörsel ihmali suçları da bu ayrıma dahil ederek üçüncü bir ayrım yapılabilir. Nitekim icra ve ihmal ile işlenebilen suçların yanısıra hem icrai hem de ihmali hareketlerle işlenebilen suçlar da sözkonusu olabilir (Hakeri, Age, syf. 70).

İhmalin, Türkçe sözlükteki anlamı; “gereken ilgiyi göstermeme, boşlama, savsaklama, savsama, önem vermeme” olarak açıklanmaktadır. Osmanlıca-Türkçe büyük lügatta “ehemmiyet vermemek, yapılması lazım işi sonraya bırakma, dikkatsizlik, başlayıp bırakmak, terketmek” şeklinde açıklanmaktadır.

İhmali suçlar iki gruba ayrılmaktadır. Birinci grup gerçek ihmali suçlar olup “ihmali hareketin bizzat suç tipinde gösterildiği suçlardır.” Bu suçlarda tipiklik, kanunda tarif edilen belli bir emredici normun kasten yerine getirilmemesiyle gerçekleşir. İhmali davranışın sonucunda ayrıca bir neticenin meydana gelmesi bu suçların oluşması için zorunlu değildir. Geçek olmayan ihmali suçlar ise “tipe uygun bir neticenin engellenmemesi suretiyle gerçekleştirilen suçlardır.” Ancak bunun için failin özel bir hukuki yükümlülük (garantörlük) altında bulunması gerekir. Ancak garantör olan bir kimse gerçek olmayan ihmali suçun faili olabileceğinden, bu suçlar gerçek özgü suçlardır. Ceza kanununda düzenlenen her suç hem icrai hem de ihmali hareketle işlenebilir. Kural olarak icrai hareketle işlenebilen bir suçun ihmali hareketle de işlenebilmesine gerçek olmayan ihmali suç denmektedir. Keza bir suçun kanuni tanımında belli bir davranışta bulunma veya belli bir neticeye sebebiyet verme cezalandırılmaktadır. Gerçek olmayan ihmali suçlar neticeli suçlardır. Bu suçlarda, mutlaka neticeyi önleme yönünden hukuki yükümlülük bulunması gereklidir.

İcrai hareketle işlenebilen bir suçun ihmali davranışla işlenebildiğini kabul için, öğretide; "...İcrai hareketle işlenen suçların hangi koşullarda ihmali hareketle de işlenebileceğinin, yani ihmalin icraya eşdeğerlik koşulunun kanunun genel hükümler kısmında yapılacak bir düzenleme ile belirlenmesi gerekirdi. Ancak yeni TCK'da ihmali hareketin icrai harekete eşdeğer sayılacağı haller belirli bazı suçlarda sınırlı olarak öngörülmüştür. Bunlar, kasten öldürme, kasten yaralama ve işkence suçlarıdır. Bunların dışında kalan suçların ihmali bir hareketle işlenmesi durumunda failin cezalandırılıp cezalandırılmayacağı hususu tartışmalı hale gelmiştir. Kanaatimizce kanunilik ilkesi açısından, görünüşte ihmali suçlara ilişkin bir düzenlemenin genel hükümlere konulmasında zorunluluk vardır. Mevcut düzenlemeye göre, ihmali hareketle işlenebileceği açıkça belirlenemeyen suçların ihmali hareketle işlenmesi mümkün değildir. Kanun koyucu sadece bu suçların kanuni tanımında açıkça ihmali hareketi icrai harekete eşdeğer gördüğünü belirtilmiştir. Dolayısıyla bunların dışında kalan suçların ihmali hareketle işlenebileceğini kabul etmek kanunilik ilkesine aykırı olabileceği gibi, kanun koyucunun iradesiyle de çelişecektir," görüşü ileri sürülmüştür (Koca-Üzülmez TCK. Genel Hükümler 9. baskı, syf. 381-382, atfen, Öztürk/Erdem, kn. 171, 5237 sayılı TCK. syf. 180, Hakeri, Ceza Hukuku Genel Hükümler 12. basım, sayfa 145).

Gerçek olmayan ihmali suçların tamamlanabilmesi için tipe uygun neticenin meydana gelmesi gerekir. Ancak, neticede faile objektif olarak isnat edilebilmelidir. İcrai suçlarda objektif isnadiyet faiilin neticeye sebebiyet vermesini gerektirmektedir. İhmali suçlarda da nedenselik bağı ve objektif isnadiyet sorumluluk için şarttır. Ancak, icrai suçlarda olduğu gibi netice hareketin fiziki bir sonucu olmasından ziyade, hukuken beklenen hareket yapılmış olsaydı tipe uygun neticenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine bakılmalıdır. Başka bir deyişle, ihmali hareket olmasaydı, yani icrai bir hareket yapılsaydı netice meydana gelmeyecekti denilebiliyorsa, ihmali hareketle netice arasında nedensellik bağı vardır. Aksi taktirde ihmali hareketten doğan sorumluluğun sınırlarının aşırı şekilde genişletilmesi söz konusu olacaktır.

Neticenin önlenmesi hususundaki yükümlülük “koruma yükümlülüğü” veya “gözetim yükümlülüğü” olarak adlandırılmaktadır. Garantörlük kavramı olarak ifade edilen bu durum; kanundan, sözleşmeden ve kendisinin yaratmış olduğu tehlikeli durumdan ve kaynaklanabilir.