736-XII-сон 09.12.1992. Garov toʻgʻrisida
Hujjat turi: unknown | Qabul qilgan organ: unknown

yildagi 736-XII-son
GAROV TOʻGʻRISIDA
I BOʻLIM. UMUMIY QOIDALAR
1-modda. Garov tushunchasi
2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining garov toʻgʻrisidagi qonunlari
3-modda. Garovning yuzaga kelish sabablari
4-modda. Garov narsasi
5-modda. Garov bilan taʼminlanadigan talablar
6-modda. Umumiy mulk boʻlgan mol-mulkni garovga qoʻyish
7-modda. Garov narsasining tasodifan nobud boʻlish xavfi
8-modda. Garovga qoʻyuvchi va garovga oluvchi
9-modda. Garov narsasini sugʻurta qilish
10-modda. Garov shartnomasining mazmuni
11-modda. Garov shartnomasining shakli
12-modda. Garovning vujudga kelish payti
13-modda. Garov narsasi uchinchi shaxslarga oʻtganida garovning saqlanishi
14-modda. Navbatdagi garov
15-modda. Kreditor talablarining uchinchi shaxs tomonidan qondirilishi oqibatlari
16-modda. Depozitga pul oʻtkazish yoʻli bilan garovni toʻxtatish
17-modda. Uchinchi shaxs (mulkiy kafil)ning garov xuni bilan taʼminlangan majburiyatning qarzdor tomonidan bajarilmasligi oqibatlari
18-modda. Undiruvning garovga qoʻyilgan narsaga qaratilishi
19-modda. Undiruvni garovga qoʻyilgan narsaga qaratish tartibi
20-modda. Garov narsasining garovga oluvchi tomonidan mustaqil ravishda sotilishi
21-modda. Amalga oshmagan kimoshdi savdosi (ochiq savdo) oqibatlari
22-modda. Garov huquqini toʻxtatish
23-modda. Yuridik shaxs – garovga qoʻyuvchining qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi oqibatlari
II BOʻLIM. GAROVGA QOʻYILGAN MOL-MULKNI GAROVGA OLUVChIGA BERIB QOʻYILADIGAN GAROV (ZAKALAT)
24-modda. Zakalat tushunchasi
25-modda. Zakalat qoʻyilganda garovga oluvchining huquqlari
26-modda. Zakalat qoʻyilganda garovga oluvchining majburiyatlari
27-modda. Zakalat bilan taʼminlangan majburiyatni muddatidan oldin bajarish imkoniyati
28-modda. Garovga oluvchining garov narsasi yoʻqolgani, yetishmasligi yoki shikastlangani uchun javobgarligi
29-modda. Mol-mulkni garovxonada va garovxona yumushlarini amalga oshiruvchi tashkilotlarda zakalatga qoʻyish
III BOʻLIM. MOL-MULK GAROVGA QOʻYuVChIDA QOLDIRILADIGAN GAROV
I BOB. UMUMIY MASALALAR
30-modda. Garovga qoʻyilgan mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garov narsasi
31-modda. Mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garovda garovga oluvchining huquqlari
32-modda. Mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garovda garovga qoʻyuvchining huquqlari
33-modda. Mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garovda garovga qoʻyuvchining majburiyatlari
34-modda. Mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garovda garovga qoʻyuvchi tomonidan majburiyatlar buzilishining oqibatlari
II BOB. IPOTEKA
35-modda. Ipoteka
36-modda. Ipoteka narsasi
37-modda. Ipoteka toʻgʻrisidagi shartnomaning shakli va uni roʻyxatdan oʻtkazish
38-modda. Ipoteka garovi qoʻyuvchisining huquqlari
39-modda. Ipoteka garovi qoʻyuvchisining majburiyatlari
40-modda. Ipoteka garovi garovga qoʻyuvchisi tomonidan majburiyatlar buzilishining oqibatlari
41-modda. Ipoteka narsasining garovga qoʻyuvchi tomonidan begonalashtirilishi
42-modda. Imoratlar, binolar va inshootlar ipotekasi hususiyatlari
43-modda. Korxonalar ipotekasi xususiyatlari
III BOB. MUOMALADAGI VA QAYTA IShLAShDAGI MOLLARNING GAROVI
44-modda. Muomaladagi va qayta ishlashdagi mollarning garov narsasi
45-modda. Muomaladagi va qayta ishlashdagi mollar garovi toʻgʻrisidagi shartnoma tomonlarining huquq va burchlari
IV BOʻLIM. HUQUQLAR, QIMMATBAHO QOFOZLAR VA PUL MABLAGʻLARI GAROVI
46-modda. Huquqlar garov narsasi sifatida
47-modda. Huquqlar garovida garovga qoʻyuvchining majburiyatlari
48-modda. Huquqlar garovga qoʻyilganda garovga oluvchining huquqlari
49-modda. Qarzdorning garovga koʻyuvchi oldidagi majburiyatlarini bajarishining oqibatlari
50-modda. Qimmatli kogʻozlar va pul mablagʻlari garovi
V BOʻLIM. GAROVNI ROʻYXATGA OLISh TARTIBI
51-modda. Garovni davlat tomonidan roʻyxatga olish
52-modda. Garovga qoʻyuvchi tomonidan garovlarni qaydlov daftarini yuritish
53-modda. Roʻyxatga olishni amalga oshiruvchi idoraning majburiyatlari
54-modda. Garov toʻgʻrisidagi roʻyxatga olish yozuvining mazmuni
55-modda. Garov roʻyxatga olingani toʻgʻrisidagi guvohnoma
56-modda. Garovni roʻyxatga olishning amal qilish muddati
57-modda. Garovni roʻyxatga olish bilan bogʻliq xatti-harakatlar ustidan shikoyat qilish
58-modda. Manfaatdor shaxslarga garovni roʻyxatga olganlik toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yuborish
59-modda. Garov bilan taʼminlangan majburiyatni bajarish oqibatlari
60-modda. Davlat boji
61-modda. Garovni roʻyxatga olishga doir majburiyatlarni buzganlik uchun garovga qoʻyuvchining javobgarligi
62-modda. Roʻyxatga olishni amalga oshiruvchi idoraning javobgarligi
VI BOʻLIM. GAROVDA TOMONLAR HUQUQLARINING KAFOLATLARI
63-modda. Garov toʻgʻrisidagi shartnomaning oʻzgarmasligi
64-modda. Garovga oluvchining va garovga qoʻyuvchining garovga qoʻyilgan mol-mulkka boʻlgan huquqlarini qonunda nazarda tutilgan asoslarga binoan toʻxtatishda garovga oluvchining manfaatlarini himoya qilish
65-modda. Garov huquqini buzuvchi hujjatlarning haqiqiy emasligi
VII BOʻLIM. XALQARO MUOMALADAGI GAROV
66-modda. Garov shartnomasiga nisbatan qoʻllaniladigan qonunlar
67-modda. Garovni roʻyxatga olishda Oʻzbekiston Respublikasi huquqiy vakolatining chegaralari
68-modda. Garovga qoʻyilgan mol-mulkni Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida kimoshdi savdosida sotish
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni, 09.12.1992 yildagi 736-XII-son
Hujjat yangi tahrirda qabul qilingan
Oʻzbekiston Respublikasining qonuni
GAROV TOʻGʻRISIDA
Mazkur Qonun Oʻzbekiston Respublikasining 1998-yil 1-maydagi 614-1-sonli “Garov toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish haqida”gi
Qonuniga
asosan yangi tahrirda qabul qilingan.
I BOʻLIM. UMUMIY QOIDALAR
1-modda. Garov tushunchasi
1. Garov majburiyatlar bajarilishini taʼminlash usullaridan biri hisoblanadi.
2. Garov tufayli kreditor (garovga oluvchi) qarzdor majburiyatlarni bajarmagan taqdirda garovga qoʻyuvchi garovga qoʻygan mol-mulk qiymatidan taʼminlanish huquqiga egadir.
3. Qonun boʻyicha haqiqiy boʻlgan har qanday majburiyatning: zayom, (bank beradigan qarz), ijara, oldi-sotdi, yuklarni tashish va huquqning har qanday subyektlari (jismoniy va yuridik shaxslar, davlat) oʻrtasidagi boshqa majburiyatlarning bajarilishi garov bilan taʼminlanishi mumkin.
2-modda. Oʻzbekiston Respublikasining garov toʻgʻrisidagi qonunlari
1. Garov toʻgʻrisidagi asosiy qoidalar ushbu Qonun bilan belgilab qoʻyiladi.
2. Qoraqalpogʻiston Respublikasida garov bilan bogʻliq munosabatlar Qoraqalpogʻiston Respublikasi qonun hujjatlari bilan ham tartibga solinadi.
3. Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida garov toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlaridagidan oʻzgacha qoidalar belgilangan boʻlsa, u holda xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.
3-modda. Garovning yuzaga kelish sabablari
1. Garov shartnoma yoki qonun hujjatlari tufayli yuzaga keladi.
2. Garovning yuzaga kelishini nazarda tutuvchi qonun hujjatida qanday majburiyat tufayli va aynan qaysi mol-mulk garovda turgan deb eʼtirof etilishi lozimligi qayd qilingan boʻlishi lozim.
4-modda. Garov narsasi
Oldingi
tahrirga qarang.
1. Ashyolar, qimmatli qogʻozlar, pul mablagʻlari, shaxsiy yordamchi xoʻjalik yuritish, yakka tartibda uy-joy qurish uchun kim oshdi savdosi asosida olingan yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik huquqi, shuningdek savdo va xizmat koʻrsatish sohasi obyektlari, turar joy binolari ular joylashgan yer uchastkalari bilan birgalikda, boshqa mol-mulk va mulkiy huquqlar garov narsasi boʻlishi mumkin.
Shaxsiy xususiyatga ega boʻlgan talablar, shuningdek garovga qoʻyilishi qonun bilan taqiqlab qoʻyilgan boshqa talablar garov narsasi boʻlishi mumkin emas.
(4-moddaning 1-bandi birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasining 1995-yil 31-avgustdagi 118-I-son
Qonuni
tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1995-y., 9-son, 193-modda)
2. Garov huquqi kelgusida garovga qoʻyuvchining egaligiga (toʻliq xoʻjalik tasarrufiga yoki bevosita boshqaruviga) oʻtadigan mol-mulkka nisbatan shartnoma bilan tatbiq etilishi mumkin.
3. Basharti, shartnomada yoki qonunlarda oʻzgacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, mol-mulkka nisbatan garov huquqi mol-mulkning ashyolarini ham, tarkibiy samarasini ham oʻz ichiga oladi. Mol-mulkka nisbatan garov huquqi shartnomada yoki qonunlarda nazarda tutilgan hollarda, doirada va tartibda ajratib boʻladigan samarani, boʻlgʻusi hosilni, chorva mollar naslini, buyum keltiradigan daromadlarni oʻz ichiga olishi mumkin.
4. Tarixiy, madaniy yoki oʻzga qimmati tufayli yoxud davlat xavfsizligi nuqtai nazaridan garov qoʻllanilishi mumkin boʻlmagan obyektlar roʻyxati Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilab qoʻyiladi.
5-modda. Garov bilan taʼminlanadigan talablar
1. Basharti, shartnomada yoki qonunlarda oʻzgacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, garov haqiqatda qondirish paytida boʻlgan hajmdagi talabni qondiradi, foizlar, ijroni kechiktirib yuborish oqibatida yetkazilgan zararlarni qoplash, neustoykani (jarimani, penyani), jarimalarni toʻlash, garovga qoʻyilgan mol-mulkni saqlab turishga ketadigan zarur chiqimlar, shuningdek undiruv olish bilan bogʻliq sarf-xarajatlarni qoplash shular jumlasiga kiradi.
2. Garov kelgusida paydo boʻluvchi talablarga nisbatan ham, basharti, tomonlar bunday talablarning garov bilan taʼminlanish miqdori toʻgʻrisida kelishib olsalar, belgilanishi mumkin.
6-modda. Umumiy mulk boʻlgan mol-mulkni garovga qoʻyish
1. Oʻrtadagi umumiy mol-mulk faqat barcha mulkdorlarning roziligi bilan garovga berilishi mumkin.
2. Mulkdorning umumiy hissabay mulkdagi oʻz ulushini garovga qoʻyish qolgan mulk egalarining rozilik berishini talab qilmaydi.
7-modda. Garov narsasining tasodifan nobud boʻlish xavfi
Basharti, shartnomalar yoki qonunlarda oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, garovga qoʻyilgan mol-mulkning egasi (toʻliq xoʻjalik tasarrufi yoki bevosita boshqaruv huquqi subyekti) narsa tasodifan nobud boʻlishi yoki tasodifan ishdan chiqishi xavfini oʻz zimmasiga oladi.
8-modda. Garovga qoʻyuvchi va garovga oluvchi
1. Yuridik yoki jismoniy shaxslar garovga qoʻyuvchi yoki garovga oluvchi boʻlishlari mumkin.
2. Qarzdorning oʻzi ham, uchinchi shaxs (mulkiy kafil) ham garovga qoʻyuvchi boʻlishi mumkin. Garovga qoʻyuvchi garovga berilayotgan mol-mulkka egalik (toʻliq xoʻjalik tasarrufi yoki bevosita boshqaruv) huquqiga ega boʻlishi lozim.
Mol-mulk toʻliq xoʻjalik tasarrufi huquqi bilan birkitib qoʻyilgan korxona shu mol-mulk egasining yoki u vakolat bergan idoraning roziligi bilan umuman korxonaning, mulkiy majmualar sifatida uning tuzilmalari va boʻlinmalarining, shuningdek alohida binolar va inshootlarning garovini amalga oshiradi.
Oʻziga birkitib qoʻyilgan mol-mulkni bevosita idora qilish huquqiga ega boʻlgan muassasa (tashkilot) oʻziga ruxsat etilgan xoʻjalik faoliyatidan olingan daromadlar hisobiga orttirilgan ashyolar yoki huquqlarni garovga berishga xaqlidir.
Egalik huquqining keyingi subyektga oʻtishi toʻliq xoʻjalik tasarrufi yoki bevosita boshqaruvi ostidagi mol-mulk garoviga dahl qilmaydi.
3. Huquqlarni garovga qoʻyishda shu huquqlarga ega boʻlgan shaxs garovga qoʻyuvchi boʻlishi mumkin. Bir necha shaxsga birgalikda tegishli boʻlgan huquq uning barcha egalarining roziligi bilangina garovga qoʻyilishi mumkin.
Ijarachi ijara shartnomasida nazarda tutilgan hollardagina ijaraga beruvchining roziligisiz oʻzining ijaraga oid huquqlarini garovga oʻtkazishga haklidir.
4. Boshqa davlatlarning yuridik va jismoniy shaxslari, shuningdek fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, qonunlarda oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan bulsa, garovga doir munosabatlarda Oʻzbekiston Respublikasining yuridik va jismoniy shaxslari bilan ayni bir xil huquqlardan foydalanadilar hamda ayni bir xil majburiyatlarga ega boʻladilar.
9-modda. Garov narsasini sugʻurta qilish
1. Qonun va shartnoma garovga oluvchining zimmasiga uning tasarrufiga berilgan garovdagi mol-mulkni sugʻurta qilish majburiyatini yuklashi mumkin, agar ushbu mol-mulk uning egasi tomonidan sugʻurtalanmagan boʻlsa.
Garovga qoʻyuvchining foydalanishida qoladigan garovdagi mol-mulkni sugʻurta qilish uning oʻziga yuklanadi.
2. Shartnoma yoki qonunlar bilan garovga qoʻyuvchi zimmasiga davlat boshqaruv idoralari tomonidan uning xoʻjalik faoliyatini toʻxtatib qoʻyuvchi yoxud unga xalaqit qiluvchi yoki unga salbiy taʼsir etuvchi xatti-harakatlar sodir etilishi va hujjatlar qabul qilinishi (mol-mulkni musodara, rekvizitsiya qilish), shuningdek tugatilishi yoki xoʻjalik subyekti toʻlov qobiliyatini yoʻqotgan deb eʼtirof etilishi hollaridan sugʻurta qilish majburiyati yuklanishi mumkin.
3. Garovdagi mol-mulk sugʻurta qilishda garovga oluvchi garov bilan taʼminlangan majburiyat summasigacha boʻlgan sugʻurta puli summasini oluvchi deb koʻrsatiladi. Garovga qoʻyuvchi sugʻurta pulining qoldiq summasini oladi.
Sugʻurta hollari sodir boʻlganda garovga oluvchi oʻz talablari sugʻurta puli summasidan imtiyozli qondirilishi huquqiga ega boʻladi.
10-modda. Garov shartnomasining mazmuni
Garov shartnomasida tomonlarning nomi, joylashgan manzili (istiqomat joyi), garov turi, garov bilan taʼminlangan talabning mohiyati, uning miqdori, majburiyatni ijro etish muddatlari, garovdagi mol-mulkning roʻyxati, qiymati va turgan joyi, shuningdek tomonlarning kelishuviga erishilgan boshqa maʼlumotlar koʻrsatilgan boʻlishi zarur.
11-modda. Garov shartnomasining shakli
1. Garov shartnomasi yozma shaklda tuzilishi lozim. Ushbu Qonunda nazarda tutilgan hollarda garov shartnomasi notarial yoʻl bilan tasdiqlanishi va shunday roʻyxatni yurituvchi davlat idorasida qayd etilishi zarur.
2. Koʻchmas mulk va unga boʻlgan huquqlarni garovga qoʻyish shartnomalari, shuningdek muomaladagi va qayta ishlovdagi mollarni garovga qoʻyish notarial yoʻl bilan albatta tasdiqlanishi hamda roʻyxatdan oʻtkazilishi shart. Qonunlarda garov shartnomalarini notarial yoʻl bilan tasdiqlash va davlat roʻyxatidan oʻtkazishning boshqa hollari nazarda tutilishi mumkin.
3. Basharti, shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa, notarial idora garov toʻgʻrisidagi shartnomani tasdiqlash bilan bir paytda garov narsasini tasarrufdan chiqarishni taqiqlab qoʻyadi.
4. Garov sharti garov bilan taʼminlangan majburiyat yuzaga keluvchi shartnomaga kiritilishi mumkin. Bunday shartnoma ushbu Qonunda belgilangan tartibda notarial yoʻl bilan tasdiqlanishi va roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim.
5. Garov toʻgʻrisidagi shartnoma shakliga, uni tasdiqlash va roʻyxatdan oʻtkazish tartibiga rioya etilmagan hollarda shartnoma haqiqiy emas deb hisoblanadi.
12-modda. Garovning vujudga kelish payti
Garov garov shartnomasi imzolangan paytdan eʼtiboran, shartnoma roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim boʻlgan hollarda esa, shartnoma roʻyxatdan oʻtkazilgan paytdan boshlab vujudga keladi. Agar shartnomaga yoki qonunlarga muvofiq garov narsasi garovga oluvchida turishi lozim boʻlsa, garov huquqi unga garov narsasi berilgan paytda, agar garov narsasi shartnoma imzolangunga qadar berilgan boʻlsa, shartnoma imzolangan paytda vujudga keladi.
13-modda. Garov narsasi uchinchi shaxslarga oʻtganida garovning saqlanishi
Garov narsasiga boʻlgan mulkiy huquq (toʻliq xoʻjalik tasarrufi yoki bevosita boshqaruvi) garovga qoʻyuvchidan uchinchi shaxsga oʻtgan taqdirda garov oʻz kuchini saqlaydi.
14-modda. Navbatdagi garov
1. Agar garov shartnomasida oʻzga qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, takroriy va keyingi garovlarga yoʻl qoʻyiladi. Bu holda avvalgi garovga oluvchining (avvalgi garovga oluvchilarning) garovi oʻz kuchini saqlab qoladi.
2. Garov huquqi keyinroq vujudga keladigan garovga oluvchining talabi avvalgi garovga oluvchining talablari toʻliq bajo etilgandan keyin qondiriladi.
3. Garovga qoʻyuvchi har bir garovga oluvchiga barcha avvalgi va keyingi garovlari haqida, shuningdek bu garovlar bilan taʼminlangan majburiyatlarning xususiyati va miqdori haqida maʼlum qilishi shart. Garovga qoʻyuvchi garovga oluvchilardan har birida u bu majburiyatni bajarmasligi oqibatida paydo boʻladigan zararni qoplashi shart.
15-modda. Kreditor talablarining uchinchi shaxs tomonidan qondirilishi oqibatlari
Kreditor talablarini toʻliq hajmda qondirgan uchinchi shaxsga talab qilish huquqini taʼminlagan garov ham oʻtadi.
16-modda. Depozitga pul oʻtkazish yoʻli bilan garovni toʻxtatish
Garovga oluvchi garov bilan taʼminlangan pul majburiyati ijrosini qabul qilishdan voz kechganida tegishli pul notarial idora yoki bankning depozitiga oʻtkaziladi. Depozitga oʻtkazilgan pul qarzni toʻliq qoplasa, garov shartnomasi oʻz kuchini yoʻqotadi.
17-modda. Uchinchi shaxs (mulkiy kafil)ning garov xuni bilan taʼminlangan majburiyatning qarzdor tomonidan bajarilmasligi oqibatlari
1. Qarzdor tomonidan kreditor oldidagi majburiyat bajarilmagan taqdirda, qarzdorning majburiyatini taʼminlashga garov bergan uchinchi shaxs (mulkiy kafil) undiruvning garovga qoʻyilgan narsaga qaratilishidan saqlanish maqsadida bu majburiyatni bajarishga xaqlidir.
2. Undirish garov narsasiga uni sotish yoʻli bilan qaratilgan taqdirda, mulkiy kafil qarzdordan uning qiymatini va koʻrilgan zararni qoplashni talab qilishi mumkin.
18-modda. Undiruvning garovga qoʻyilgan narsaga qaratilishi
1. Agar shartnomada yoki qonunlarda undiruvning garovga qoʻyilgan narsaga majburiy qaratilishiga yoʻl qoʻyilmaydigan imtiyozli muddat belgilangan boʻlsa, garovga oluvchi asosiy majburiyat boʻyicha talab muddati boshlangan paytda undiruvni garovga qoʻyilgan narsaga qaratish huquqiga ega boʻladi.
2. Agar shartnomada yoki qonunlarda oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, qarzdor garov bilan taʼminlangan majburiyatning bir qismini bajargan taqdirda, garovga oluvchi garovga qoʻyilgan barcha mol-mulkka boʻlgan huquqni saqlab qoladi.
Agar bir nechta ashyo yoki huquq garov narsasi boʻlsa, garovga oluvchi ana shu barcha mol-mulk hisobiga yoki ashyolar (huquqlar)dan birortasi hisobiga talabini qondirishi mumkin, bunda keyinchalik garov narsasini tashkil etuvchi boshqa ashyolar (huquqlar) hisobiga talabini qondirish imkonini saqlab qoladi.
19-modda. Undiruvni garovga qoʻyilgan narsaga qaratish tartibi
1. Agar qonunda oʻzgacha qoidalar belgilanmagan boʻlsa, qarzdor garov bilan taʼminlangan majburiyatni bajarmagan taqdirda kreditor talabini garovga qoʻyilgan mol-mulk qiymatidan qondirish sud, xoʻjalik sudi va xolislar sudining qaroriga binoan amalga oshiriladi.
Qonunlarda nazarda tutilgan hollarda undiruvni garovga qoʻyilgan mol-mulkka qaratish notariusning ijro etish yozuvi asosida muqarrar tartibda amalga oshiriladi.
Agar qonun hujjatlarida oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, garov narsasini sotish sud ijrochisi tomonidan sud bergan ijro varaqasi yohud xoʻjalik sudining buyrugʻi yoki notariusning ijro etish yozuvi asosida qonunlarda nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
Garov narsasini sotish kimoshdi savdosi (ochiq savdoda) yoki vositachilik doʻkonlari orqali amalga oshiriladi.
2. Undiruv garovga qoʻyilgan narsaga qaratilganda garovga oluvchining talabi boshqa kreditorlarga nisbatan imtiyozli tarzda qondiriladi, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlarida koʻzda tutilgan hollar bundan mustasno.
3. Agar garov narsasini sotishdan tushgan pul garov oluvchining talablarini qoplashga kamlik qilsa, shartnomada yoki qonunlarda oʻzgacha qoidalar yoʻq boʻlgan taqdirda yetishmayotgan pulni garov oluvchi qarzdorning boshqa mol-mulkidan qonunlarda nazarda tutilgan navbat bilan olish huquqiga ega boʻladi.
4. Agar garov narsasini sotishdan tushgan pul kreditorning garov bilan taʼminlangan majburiyat boʻyicha talablari miqdoridan ortiq boʻlsa, kreditor bir oylik muddat ichida qarzdorga farqni toʻlashi shart.
20-modda. Garov narsasining garovga oluvchi tomonidan mustaqil ravishda sotilishi
1. Garovga oluvchi garov toʻgʻrisidagi shartnomada nazarda tutilgan hollarda, garovda turgan mol-mulkni mustaqil ravishda sotishga haqlidir.
2. Garovga qoʻyuvchi mol-mulkni qasddan arzon bahoda sotganligi uchun javob berishi toʻgʻrisida garovga oluvchi oldiga talab qoʻyishga haqlidir. Garov narsasini vositachilik asosida, bozorda yoki kimoshdi savdosida sotish garovga oluvchining arzon bahoda sotganlikda aybi yoʻqligining shartidir.
21-modda. Amalga oshmagan kimoshdi savdosi (ochiq savdo) oqibatlari
1. Agar kimoshdi savdosi (ochiq savdo) amalga oshmagan deb eʼlon qilgan boʻlsa, garovga oluvchi garovga qoʻyilgan mol-mulkni ushbu Qonunning
19-moddasida
nazarda tutilgan oqibatlar bilan dastlabki bahosida oʻzida qoldirishga haqlidir.
2. Kimoshdi savdosi (ochiq savdo) amalga oshmagan deb eʼlon qilinishi oqibatida garovga oluvchi garov narsasini oʻzida qoldirgan hollarda, u qonunlarga muvofiq oʻz talablariga nisbatan ustunlikka ega boʻlgan daʼvolarni qondirishi shart. Bunday hollarda garovga oluvchining javobgarligi bu mol-mulkning kimoshdi savdosi (ochiq savdo) uchun belgilangan dastlabki bahosidan oshmasligi lozim.
22-modda. Garov huquqini toʻxtatish
Garov huquqi:
a) garov bilan taʼminlangan majburiyat ijro etilganda;
b) garovga qoʻyilgan mol-mulk nobud boʻlganda;
v) garov narsasiga boʻlgan huquq garovga oluvchiga oʻtganida;
g) garovga qoʻyilgan mol-mulk majburan sotilganda;
d) daʼvo muddati oʻtib ketganligi oqibatida garov bilan taʼminlangan majburiyat boʻyicha kreditorning oʻz talablari qanoatlantirilishi mumkin boʻlmaganda;
e) garov narsasini tashkil etuvchi huquqning amal qilish muddati tugaganda;
j) Qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda toʻxtatiladi.
23-modda. Yuridik shaxs – garovga qoʻyuvchining qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi oqibatlari
Yuridik shaxs – garovga qoʻyuvchi qayta tashkil etilgan yoki tugatilganda garovga oluvchi garov bilan taʼminlangan majburiyatni bajarish muddati boshlanishidan qatʼi nazar, undiruvni garovga qoʻyilgan mol-mulkka qaratish huquqiga ega boʻladi.
II BOʻLIM. GAROVGA QOʻYILGAN MOL-MULKNI GAROVGA OLUVChIGA BERIB QOʻYILADIGAN GAROV (ZAKALAT)
24-modda. Zakalat tushunchasi
1. Zakalat — koʻchar mol-mulkning garovidir, bunda garov narsasini tashkil etuvchi ashyo garovga qoʻyuvchi tomonidan garovga oluvchi ixtiyoriga beriladi.
2. Kreditorning garovga qoʻyuvchi bilan kelishuviga binoan garov narsasi garovga qoʻyuvchi ixtiyorida qulflangan va garovga oluvchining muhri bosilgan holda (ishonchli garov) qoldirilishi mumkin. Alohida belgilangan ashyo garov toʻgʻrisida dalolat beruvchi belgilar qoʻyilgan holda garovga qoʻyuvchi ixtiyorida qoldirilishi mumkin.
25-modda. Zakalat qoʻyilganda garovga oluvchining huquqlari
1. Garovga oluvchi garov narsasidan shartnomada yoki qonunlarda nazarda tutilgan hollardagina foydalanish huquqiga ega. U garov narsasidan foydalanishda ega boʻlgan mulkiy foyda birinchi navbatda ashyoni saqlash bilan bogʻliq chiqimlarni qoplashga sarflanadi yoki garov bilan taʼminlangan majburiyat foizlarini yohud majburiyatning oʻzini uzish hisobiga oʻtkaziladi.
2. Garovga oluvchi majburiyat toʻliq bajarilgunga qadar ashyoni ushlab turishga haqlidir.
3. Garovga oluvchining aybi boʻlmagani holda garov narsasi nobud boʻlishi, shikastlanish yoki qiymati pasayishi xavfi paydo boʻlgan taqdirda, u bunday narsani almashtirishni talab qilishga, qarzdor bu talabni bajarishni rad etgan taqdirda esa undirishni garovga qoʻyilgan mol-mulkka muddatidan ilgari qaratishga haqlidir. Tushgan pul, agar shartnomada yoki qonunlarda oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, notarial idora yoki bank depozitiga qoʻyiladi va garov narsasi boʻlib xizmat qiladi.
4. Agar garov bilan taʼminlangan talab bajarilishi oqibatida garov toʻxtatilsa, garovga oluvchida turgan garovga qoʻyilgan mol-mulk garovga qoʻyuvchiga qaytarib berilishi yoki uning koʻrsatmasiga binoan garov huquqi paydo boʻlishi vaqtiga koʻra keyingi garovga oluvchiga berilishi lozim.
26-modda. Zakalat qoʻyilganda garovga oluvchining majburiyatlari
Agar shartnomada yoki qonunda oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, garovga oluvchi:
a) zakalat narsasini yoki shartnomada nazarda tutilgan narsasini saqlab qolish uchun zarur choralarni koʻrishi;
b) shartnomada nazarda tutilgan hollarda garovga qoʻyuvchining manfaatlarini koʻzlab garovga qoʻyilgan ashyodan daromad chiqarib olishi;
v) garov narsasining nobud boʻlishi yoki shikastlanishi xavfi paydo boʻlganida zudlik bilan garovga qoʻyuvchiga xabar qilishi;
g) qarzdor yoki uchinchi shaxs majburiyatni bajarganidan keyin garov narsasini darhol qaytarib berishi;
d) ashyoga – garov narsasiga egalik qilish bilan bogʻliq soliqlar va yigʻimlarni garovga qoʻyuvchi hisobidan toʻlashi shart.
27-modda. Zakalat bilan taʼminlangan majburiyatni muddatidan oldin bajarish imkoniyati
Agar garovga oluvchi zakalat narsasini lozim darajada saqlamayotgan yoki undan foydalanmayotgan boʻlsa, garovga qoʻyuvchi istalgan paytda garovni toʻxtatishni talab qilishga yoxud zakalat bilan taʼminlangan majburiyatni muddatidan oldin bajarishga haqlidir.
28-modda. Garovga oluvchining garov narsasi yoʻqolgani, yetishmasligi yoki shikastlangani uchun javobgarligi
1. Garovga oluvchi, agar yoʻqotish, kamomad yoki shikastlanish uning aybi boʻlmagani holda sodir boʻlganini isbotlay olmasa, garov narsasining yoʻqolgani, yetishmasligi yoki shikastlangani uchun javob beradi.
Agar garovxona yoki mol-mulk zakalati uchun qarz berish faoliyat sohasi hisoblanuvchi boshqa tashkilot garovga oluvchi boʻlsa, garovga oluvchi garov narsasining yoʻqolishi, kamomadi yoki shikastlanishi bartaraf qilib boʻlmaydigan kuchlar taʼsiridan qasd qilish yoki garovga qoʻyuvchining oʻta ehtiyotsizligi oqibatida sodir boʻlganini isbotlagan taqdirdagina javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin.
2. Garovga oluvchi zakalat chogʻida zakalat narsasi yoʻqolgani va kamomadi uchun yoʻqolgan (etishmagan) narsaning qiymati miqdorida, zakalat narsasi shikastlangani uchun esa qoʻyilgan ashyoning qiymati qanchaga pasaygan boʻlsa, shuncha summa miqdorida javobgar boʻladi. Agar ashyoni zakalatga qabul qilib olishda zakalat narsasi baholangan boʻlsa, garovga oluvchining javobgarligi koʻrsatilgan bahodan ortiq boʻlmasligi lozim.
Garovga oluvchi zakalat narsasi yoʻqolgani, kamomadi yoki shikastlanishi tufayli koʻrilgan zararni, agar bu qonunlarda yoki shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa, garovga qoʻyuvchiga toʻliq hajmda qoplanishi shart.
29-modda. Mol-mulkni garovxonada va garovxona yumushlarini amalga oshiruvchi tashkilotlarda zakalatga qoʻyish
1. Mol-mulkni garovxonada yoki fuqarolarga garov evaziga pul qarz berish xoʻjalik (tadbirkorlik) faoliyati turi hisoblanuvchi oʻzga korxona (tashkilot)da garovga qoʻyish shartnomasi ikki tomon imzolaydigan egasining nomi yozilgan garov guvohnomasini berish yoʻli bilan rasmiylashtiriladi va majburiy roʻyxatdan oʻtkazilmaydi.
2. Garovxona (garovxona yumushlarini amalga oshiruvchi oʻzga korxona) garovga olingan mol-mulkni garovga qoʻyuvchi hisobidan mol-mulkni garovga qabul qilib olishda qoʻyilgan bahoda sugʻurta qilishi shart.
3. Garov bilan taʼminlangan qarz oʻz muddatida uzilmagan taqdirda, garovxona (oʻzga korxona) imtiyozli bir oylik muddat oʻtganidan keyin bu mol-mulkni vositachilik doʻkoni orqali haqiqiy qiymati boʻyicha, lekin belgilanganidan kam boʻlmagan bahoda sotishga haqlidir. Tushgan pulning qarzlar va boshqa chiqimlar qoplanganidan keyin (5-moddaning
1-bandi
) qolgan qismi garovga qoʻyuvchiga qaytariladi.
III BOʻLIM. MOL-MULK GAROVGA QOʻYuVChIDA QOLDIRILADIGAN GAROV
I BOB. UMUMIY MASALALAR
30-modda. Garovga qoʻyilgan mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garov narsasi
1. Korxonalar, binolar, inshootlar, kvartiralar, transport vositalari va ushbu Qonunning
4-moddasida
uqtirib oʻtilgan boshqa mol-mulk garovga qoʻyilgan mol-mulkni garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garov narsasi boʻlishi mumkin.
2. Boʻlaklarga ajraladigan samara, agar u ajralish chogʻidan boshlab uchinchi shaxs huquqlari obyektiga aylanmagan taqdirda, ushbu moddaning
1-bandida
koʻrsatilgan garov narsasi boʻlishi mumkin.
3. Garovga qoʻyuvchi tomonidan uchinchi shaxsga vaqtincha egalik qilish yoki foydalanishga berib qoʻyilgan mol-mulk garovi uni garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garov hisoblanadi.
31-modda. Mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garovda garovga oluvchining huquqlari
Mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garovda, basharti shartnomada oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, garovga oluvchi:
a) garov narsasining mavjudligi, miqdor, holati va saqlanish sharoitlarini hujjatlar boʻyicha va amaliy jihatdan tekshirishga;
b) garovga qoʻyuvchidan garov narsasi saqlanishi uchun zarur choralar koʻrishni talab qilishga;
v) garov narsasiga nisbatan uning yoʻqolishi yoki shikastlanishi xavfini tugʻdiradigan tajovuzlar qilishni, kim tomonidan sodir etilayotganidan qatʼi nazar, toʻxtatishni talab etishga haqlidir.
Agar garov narsasi garovga oluvchining aybi boʻlmagani holda yoʻqolgan va garovga qoʻyuvchi uni tiklamagan yoki garovga oluvchining roziligi bilan qiymati teng boshqa mol-mulkka almashtirmagan boʻlsa, garovga oluvchi garov bilan taʼminlangan majburiyat muddatidan oldin bajarilishini talab qilishga haqlidir.
32-modda. Mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garovda garovga qoʻyuvchining huquqlari
Agar shartnomada yoki qonunda oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garovda garovga qoʻyuvchi:
a) garov narsasiga uning belgilangan maqsadiga muvofiq ravishda egalik qilish va undan foydalanishga;
b) garov narsasini garov bilan taʼminlangan majburiyat boʻyicha qarzni sotib oluvchiga oʻtkazgan holda olib qoʻyish yoxud ijaraga berish yoʻli bilan tasarruf etishga haqlidir.
33-modda. Mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garovda garovga qoʻyuvchining majburiyatlari
Mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garovda, agar shartnomada oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, garovga qoʻyuvchi:
a) garov narsasini oʻz hisobidan uning toʻliq qiymatiga sugʻurta qildirishi;
b) garov narsasining saqlanishi yuzasidan, xususan asosli va joriy taʼmirlashni qoʻshgan holda, choralar koʻrishi;
v) garov narsasini ijaraga berganlik toʻgʻrisida garov oluvchini xabardor qilishi shart.
34-modda. Mol-mulk garovga qoʻyuvchida qoldiriladigan garovda garovga qoʻyuvchi tomonidan majburiyatlar buzilishining oqibatlari
Garovga qoʻyuvchi ushbu Qonun 33-moddasining
“a”
va
“b” bandlarida
nazarda tutilgan majburiyatlarni buzgan taqdirda garovga oluvchi garov bilan taʼminlangan majburiyatni bajarish muddati boshlangunga qadar undirishni garov narsasiga qaratishga haqlidir.
II BOB. IPOTEKA
35-modda. Ipoteka
Garov narsasi garovga qoʻyuvchida yoki uchinchi shaxsda qoladigan koʻchmas mulk garovi ipoteka deb eʼtirof qilinadi.
36-modda. Ipoteka narsasi
Oldingi
tahrirga qarang.
1. Yer bilan bogʻliq mol-mulk — imorat, inshoot, koʻp kvartirali uylardagi kvartiralar, korxonalar, boshqa mulkiy majmualar, yuridik va jismoniy shaxslar mulkida boʻlgan savdo va xizmat koʻrsatish sohasi obyektlari, shuningdek turar joy binolari ular joylashgan yer uchastkalari bilan birga qonunlar bilan koʻchmas mulk sirasiga kiritilgan boshqa mol-mulk, shuningdek transport vositalari ipoteka narsasi boʻlishi mumkin.
(36-moddaning 1-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1995-yil 6-maydagi 70-I-son
Qonuni
tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1995-y., 6-son, 118-modda)
2. Agar ipoteka toʻgʻrisidagi shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa, koʻchmas mulkdan xoʻjalikda va oʻzga tarzda foydalanish natijalari, shu jumladan mahsulot, samara va boshqa daromadlar garovning mustaqil narsasi boʻlishi mumkin.
37-modda. Ipoteka toʻgʻrisidagi shartnomaning shakli va uni roʻyxatdan oʻtkazish
1. Ipoteka shartnomasi ushbu Qonunning
11-moddasida
belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi.
2. Agar shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa, notarial idora shartnomani tasdiqlash bilan bir paytda ipoteka narsasini tasarrufdan chiqarishni taqiqlab qoʻyadi.
Oldingi
tahrirga qarang.
3. Ipoteka bilan taʼminlangan majburiyat mazmuni oʻzgartirilgan, keyingi ipotekada, shuningdek ipoteka narsasiga boʻlgan mulk huquqi (toʻliq xoʻjalik tasarrufi yoki bevosita boshqaruvi) garovga qoʻyuvchidan boshqa shaxsga oʻtganida qoʻshimcha ravishda roʻyxatdan oʻtkaziladi. Mazkur talabning buzilishi majburiyatda amalga oshirilgan oʻzgartishlar haqiqiy emas deb topilishiga sabab boʻladi.
(37-moddaning 3-bandi Oʻzbekiston Respublikasining 1997-yil 25-apreldagi 421-I-son
Qonuni
tahririda — Oliy Majlis Axborotnomasi, 1997-y., 4-5-son, 126-modda)
4. Ipoteka bilan taʼminlangan majburiyat qarzdor tomonidan bajarilganida, garovga oluvchi garovga qoʻyuvchining talabiga binoan ipotekani roʻyxatdan oʻtkazgan idoraga roʻyxat daftariga tegishli oʻzgartishlarni kiritish uchun zarur boʻlgan hujjatlarni taqdim etishi shart. Garovga oluvchi mazkur talabni bajarmagan hollarda garovga qoʻyuvchi undan oʻziga yetkazilgan zararni toʻliq hajmda qoplashni talab qilishga haqlidir.
38-modda. Ipoteka garovi qoʻyuvchisining huquqlari
Agar shartnomada yoki qonunda oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, ipoteka garovi qoʻyuvchisi:
a) ipoteka narsasiga uning belgilangan maqsadiga muvofiq ravishda egalik qilish va undan foydalanishga;
b) garovga oluvchining roziligi bilan ipoteka narsasi sotilgan taqdirda asosiy majburiyatni muddatidan oldin bajarishga yoxud asosiy qarzni garov topshirigʻi bilan birgalikda sotib oluvchiga oʻtkazgan holda ipoteka narsasini sotishga;
v) ipoteka narsasini ijaraga topshirishga haqlidir.
39-modda. Ipoteka garovi qoʻyuvchisining majburiyatlari
Agar shartnomada yoki qonunda oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, ipoteka garovi qoʻyuvchisi:
a) asosli va joriy taʼmirlashni amalga oshirishni qoʻshgan holda ipoteka narsasining saqlanishi uchun zarur choralarni koʻrishi;
b) ipoteka narsasini sugʻurta qildirishi;
v) ipoteka narsasi nobud boʻlgan taqdirda, qiymati nobud boʻlgan narsa qiymatiga teng koʻchmas mulk berishi yoki muddat kelishidan qatʼi nazar, majburiyatni toʻliq hajmda yoxud uning tegishli qismini bajarishi;
g) ipoteka narsasini ijaraga berganlik toʻgʻrisida garovga oluvchini xabardor qilishi shart.
40-modda. Ipoteka garovi garovga qoʻyuvchisi tomonidan majburiyatlar buzilishining oqibatlari
1. garovga qoʻyuvchi ipoteka narsasini saqlash uchun choralarni koʻrishga doir majburiyatlarini buzgani taqdirda, garovga oluvchi zaruratga qarab, undirishni ipoteka narsasiga qaratgan holda ipoteka bilan taʼminlangan majburiyatning muddatidan oldin bajarilishini talab qilishga haqlidir.
2. Garovga qoʻyuvchi ipoteka narsasini sugʻurta qilish boʻyicha majburiyatlarni buzgan taqdirda garovga oluvchi asosiy qarz muddatidan oldin bajarilishini talab qilishga yoxud ipoteka narsasini oʻz hisobidan, lekin garovga qoʻyuvchining manfaatlarini koʻzlab undan sugʻurta qildirishga ketgan chiqimlarni undirgan holda, sugʻurta qilishga haqlidir.
3. Ushbu moddaning
va
2-bandlarida
uqtirib oʻtilgan oqibatlar, ipoteka narsasi garovga qoʻyuvchida yoki uchinchi shaxsda turganidan qatʼi nazar, boshlanadi. Garovga qoʻyuvchi bunday uchinchi shaxsning xatti-harakatlari uchun garovga oluvchi oldida baayni oʻz xatti-harakatlaridek javobgar boʻladi.
41-modda. Ipoteka narsasining garovga qoʻyuvchi tomonidan begonalashtirilishi
Ipoteka narsasi garovga qoʻyuvchi tomonidan begonalashtirilishiga faqat garovga oluvchining roziligi bilan yoʻl qoʻyiladi.
42-modda. Imoratlar, binolar va inshootlar ipotekasi hususiyatlari
Imoratlar, binolar yoki inshootlar ipotekasida koʻrsatilgan obyektlar joylashgan yer uchastkasidan foydalanish huquqi ham ular bilan bir paytda garov narsasiga aylanadi. Bunday hollarda undirish garov narsasiga qaratilganda imoratni, binoni, inshootni qoʻlga kirituvchiga bir yoʻla yer uchastkasidan foydalanish huquqi ham oʻtadi.
43-modda. Korxonalar ipotekasi xususiyatlari
1. Jamoa (shirkat) mulkiga, shuningdek fuqarolarning mulkiga asoslangan korxonalarni ipotekaga berish korxonaning oʻzi tomonidan amalga oshiriladi.
2. Toʻliq xoʻjalik tasarrufi huquqiga asoslangan korxonalar ipotekasi korxona mulkdorining roziligi bilan ana shu korxona tomonidan amalga oshiriladi.
3. Agar qonunda yoki shartnomada oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, korxona ipotekasi uning barcha mol-mulkini, shu jumladan asosiy fondlar va dastmoya mablagʻlarni, shuningdek korxonaning mustaqil balansida aks etgan boshqa boyliklarni oʻz ichiga oladi.
4. Garovga qoʻyuvchi korxona garovga oluvchining talabiga binoan unga yillik balansni taqdim etishi shart.
5. Korxona ipotekasi bilan taʼminlangan majburiyat bajarilmagan taqdirda garovga oluvchi korxonaning moliyaviy ahvolini sogʻlomlashtirish yuzasidan ipoteka shartnomasida nazarda tutilgan chora-tadbirlarni koʻrishga, shu jumladan korxona boshqaruvi tarkibiga ishlab chiqarilgan mahsulotni hamda korxonaning boshqa mol-mulkini tasarruf etish huquqi cheklangan vakillar tayinlashga haklidir.
6. Ushbu moddaning
5-bandida
nazarda tutilgan choralar kutilgan natijalarni bermagan holda garovga oluvchi undirishni ipotekada turgan korxonaga qaratishga haqlidir.
Agar shartnomada yoki qonunda nazarda tutilgan boʻlsa, korxona garovga oluvchiga oʻtadi. Bu holda ipoteka narsasining uzil-kesil bahosi korxonaning oʻtish paytida, garovga qoʻyuvchi va garovga oluvchi oʻrtasidagi kelishuviga binoan belgilanadi, nizo paydo boʻlganda esa sud yoki xoʻjalik sudining qaroriga binoan belgilanadi.
III BOB. MUOMALADAGI VA QAYTA IShLAShDAGI MOLLARNING GAROVI
44-modda. Muomaladagi va qayta ishlashdagi mollarning garov narsasi
1. Xom ashyo, butlovchi buyumlar, yarim tayyor va tayyor mahsulotlar muomaladagi va qayta ishlashdagi mollarning garov narsasi boʻlishi mumkin.
Muomaladagi va qayta ishlashdagi mollar garovida garov narsasi (mol zaxiralari, xomashyo, materiallar, yarim tayyor va tayyor mahsulot kabilar)ning tarkibi va natural shaklini oʻzgartirishga, ularning umumiy qiymati garov toʻgʻrisidagi shartnomada koʻrsatilganidan kam boʻlib qolmasligi sharti bilan yoʻl qoʻyiladi.
Agar shartnomada oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, garovga qoʻyilgan mollarning garov bilan taʼminlangan majburiyatning bajarilgan qismiga mutanosib ravishda ularning qiymatini pasaytirishga yoʻl qoʻyiladi.
2. Muomaladagi va qayta ishlashdagi mollar garovida garovga qoʻyuvchi tomonidan realizatsiya qilingan mollar qoʻlga kirituvchining mulkiga, toʻliq xoʻjalik tasarrufiga yoki bevosita boshqaruviga oʻtgan paytdan boshlab garov narsasi boʻlishdan toʻxtaydi, garovga qoʻyuvchi sotib olgan, garov toʻgʻrisidagi shartnomada nazarda tutilgan mollar ularga nisbatan garovga qoʻyuvchining mulkiy yoki toʻliq xoʻjalik tasarrufi huquq paydo boʻlgan paytdan boshlab garov narsasiga aylanadi.
45-modda. Muomaladagi va qayta ishlashdagi mollar garovi toʻgʻrisidagi shartnoma tomonlarining huquq va burchlari
1. Garovga qoʻyuvchi garovga qoʻyilgan molga daxldor yumushlarni alohida hisobga olib borishi shart. U garov narsasiga egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish huquqini saqlab qoladi.
2. Garovga oluvchi garovga qoʻyilgan molning miqdori, holati va qiymatini, shuningdek saqlash sharoitini istalgan paytda tekshirish huquqiga ega.
3. Garovga qoʻyuvchi garov toʻgʻrisidagi shartnoma talablarini bajarmagan taqdirda garovga oluvchiga garovga qoʻyilgan molni unga berishni yoki molni garovga qoʻyuvchining ixtiyorida qulflangan yoki garovga oluvchining muhri bosilgan holda qoldirishni, yoxud garov bilan taʼminlangan qarzni muddatidan oldin undirishni talab qilish huquqi beriladi.
IV BOʻLIM. HUQUQLAR, QIMMATBAHO QOFOZLAR VA PUL MABLAGʻLARI GAROVI
46-modda. Huquqlar garov narsasi sifatida
1. Garovga qoʻyuvchiga tegishli egalik qilish va foydalanish huquqlari, shu jumladan ijarachining huquqlari, majburiyatlaridan kelib chiquvchi boshqa huquqlar (talablar) va oʻzga mulkiy huquqlar garov narsasi boʻlishi mumkin.
2. Garov narsasi boʻlishi qonun bilan man qilingan huquqlarni garovga qoʻyishga yoʻl qoʻyilmaydi.
3. Yer uchastkasiga boʻlgan huquqlarni, shuningdek oʻzga tabiiy resurslarga nisbatan boʻlgan huquqlarni garovga qoʻyishga qonunlarda belgilangan meʼyor va shartlarda ruxsat etiladi.
4. Muddatli huquq uning amal qilish muddati tugagunga qadargina garov narsasi boʻlishi mumkin.
5. Garovga qoʻyuvchi huquqlar garovi amalga oshirilgani haqida oʻz qarzdorini xabardor qilishi shart. Basharti, huquqlar garovi toʻgʻrisidagi shartnomada oʻzgacha qoidalar belgilanmagan boʻlsa, garovga qoʻyuvchiga nisbatan qarzdor hisoblanuvchi shaxs garovga oluvchi majburiyatini bajarishi lozim.
47-modda. Huquqlar garovida garovga qoʻyuvchining majburiyatlari
1. Basharti, shartnomada oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, huquqlar garovida garovga qoʻyuvchi:
a) garovga qoʻyilgan huquqning haqiqiyligini taʼminlash;
b) garovga qoʻyilgan huquqni berib yubormasligi;
v) garovga qoʻyilgan huquq toʻxtatilishiga yoki uning qiymati kamayishiga sabab boʻluvchi xatti-harakatlar qilmasligi;
g) garovga qoʻyilgan huquqni uchinchi shaxslar tomonidan qilinadigan tajovuzlardan himoya qilish uchun zarur boʻlgan barcha choralarni koʻrishi;
d) garovga oluvchiga garovga qoʻyilgan huquqda sodir boʻlgan oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi, uning uchinchi shaxslar tomonidan buzilganligi haqidagi maʼlumotlarni xabar qilishi shart.
2. Ushbu moddaning
1-bandida
nazarda tutilgan qoidalarga garovga qoʻyuvchining huquqiy vorislariga nisbatan garovga qoʻyilgan huquqlar doirasida qoʻllaniladi.
48-modda. Huquqlar garovga qoʻyilganda garovga oluvchining huquqlari
Agar shartnomada oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, huquqlar garovga oluvchi:
a) majburiyat bilan taʼminlangan garov ijrosi muddati boshlanganidan qatʼi nazar, agar garovga qoʻyuvchi ushbu Qonunning 47-moddasi
1-bandida
nazarda tutilgan majburiyatlarni buzgan boʻlsa, garovga qoʻyilgan huquq oʻziga oʻtkazilishini sud orqali talab qilishga;
b) garovga qoʻyilgan huquq masalasi koʻrib chiqiladigan sud ishida uchinchi shaxs sifatida qatnashishga;
v) garovga qoʻyuvchi 47-moddaning 1-bandi
“g” bandchasida
nazarda tutilgan majburiyatlarni buzgan taqdirda, garovga qoʻyilgan huquq uchinchi shaxslar tomonidan buzilishining oldini olish uchun mustaqil ravishda himoya choralarini koʻrishga haqlidir.
49-modda. Qarzdorning garovga koʻyuvchi oldidagi majburiyatlarini bajarishining oqibatlari
1. Agar garovga qoʻyuvchining qarzdori garov bilan taʼminlangan majburiyat garovga qoʻyuvchi tomonidan bajarilgunga qadar oʻz majburiyatini bajarsa, bunda garovga qoʻyuvchi olgan barcha narsalar garov narsasiga aylanadi, garovga qoʻyuvchi bu haqda garovga oluvchini darhol xabardor qilishi shart;
2. Agar garov shartnomasida oʻzgacha qoidalar belgilanmagan boʻlsa, garovga qoʻyuvchi oʻz qarzdoridan majburiyatni bajarish hisobiga pul summalari olishda garovga oluvchining talabiga koʻra garov bilan taʼminlangan majburiyatni bajarish hisobiga tegishli summalarni oʻtkazishi shart.
50-modda. Qimmatli kogʻozlar va pul mablagʻlari garovi
1. Qimmatli qogʻozlar garovi toʻgʻrisidagi shartnoma, agar qonunlar yoki tomonlarning kelishuvida oʻzgacha qoidalar nazarda tutilgan boʻlsa, ushbu Qonunning
11-moddasida
belgilangan tartibda tuziladi.
2. Tomonlarning kelishuviga binoan garovga qoʻyilgan qimmatbaho qogʻozlar saqlash uchun notarial idora yoki bankka depozitga topshirishi mumkin.
3. Garov narsasi hisoblanuvchi qimmatbaho qogʻozlardan keladigan daromadlar, agar shartnomada yoki qonun hujjatlarida oʻzgacha qoidalar nazarda tutilmagan boʻlsa, garovga qoʻyuvchiga tegishli boʻladi.
4.
—
26-moddalarning
qoidalari koʻrsatuvchiga toʻlanadigan qimmatbaho qogʻozlar garoviga nisbatan ham amal qiladi.
5. Garov narsasi hisoblanuvchi pul mablagʻlari notarial idora yoki bankning depozit hisobida saqlanadi. Ushbu summaga hisoblanadigan foizlar garovga qoʻyuvchiga tegishli boʻladi.
6. Basharti, qimmatbaho qogʻozlar yoki pul mablagʻlarining garovga oluvchisi bank boʻlsa, unda garov shartnomasi notarial yoʻl bilan tasdiqlanmaydi va maxsus roʻyxatdan oʻtkazilmaydi.
V BOʻLIM. GAROVNI ROʻYXATGA OLISh TARTIBI
51-modda. Garovni davlat tomonidan roʻyxatga olish
Davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim boʻlgan korxonaning butunlay yoki boshqa mol-mulkning garovga qoʻyilishi bunday roʻyxatni amalga oshiradigan idorada roʻyxatga olinishi lozim.
Agar mol-mulk garovi davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi lozim boʻlsa, unda garov toʻgʻrisidagi shartnoma roʻyxatga olingan paytdan boshlab tuzilgan deb hisoblanadi.
52-modda. Garovga qoʻyuvchi tomonidan garovlarni qaydlov daftarini yuritish
1. Yuridik yoki jismoniy shaxs – tadbirkor:
a) garovlarni roʻyxatga olish daftari yuritishi;
b) garov yuzaga kelganidan soʻng oʻn kundan kechiktirmay garov va narsasi, shuningdek garov bilan taʼminlangan majburiyat hajmi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oluvchi yozuvlarni daftarga kiritishi shart.
2. Yuridik yoki jismoniy shaxs – tadbirkor jabrlanuvchiga – garovga oluvchiga yoki tegishlicha uchinchi shaxsga garovlarni roʻyxatga olish daftariga yozuvlarni oʻz vaqtida kiritmaganlik, yozuvlarning toʻliq emasligi yoki noaniqligi, shuningdek garovlarni roʻyxatga olish daftarini taqdim etish majburiyatidan boʻyin tovlash oqibatida yetkazilgan zararni qoplashi shart.
53-modda. Roʻyxatga olishni amalga oshiruvchi idoraning majburiyatlari
1. Garovni roʻyxatga olish garovga qoʻyuvchining arizasiga binoan, agar shartnomada oʻzga muddat koʻrsatilmagan boʻlsa, garov toʻgʻrisidagi shartnoma imzolangan paytdan boshlab 20 kundan kechiktirmay amalga oshiriladi.
2. Roʻyxatga olishni amalga oshiruvchi idora qaydlov yozuvlari toʻgʻrisida darhol garovga qoʻyuvchiga xabar qilishi shart.
54-modda. Garov toʻgʻrisidagi roʻyxatga olish yozuvining mazmuni
Garov toʻgʻrisidagi roʻyxatga olish yozuvi:
a) garovga qoʻyuvchining (garovga qoʻyuvchilarning) va garovga oluvchining (garovga oluvchilarning) nomi va manzilini;
b) garov toʻgʻrisidagi shartnomaning imzolanishi va amalga kirishi yoxud qonundan kelib chiquvchi garov yuzaga kelishi sanasini;
v) garov bilan taʼminlangan majburiyat miqdorini;
g) garov narsasining qisqacha tavsifi;
d) garovga qoʻyuvchining garov narsasiga boʻlgan huquqlari xususiyatini oʻz ichiga olishi lozim.
Agar garov narsasi kelgusida garovga qoʻyuvchi tomonidan sotib olinishi lozim boʻlsa, unda uni sotib olish mumkin boʻlgan muddat koʻrsatiladi.
55-modda. Garov roʻyxatga olingani toʻgʻrisidagi guvohnoma
Ariza beruvchining talabiga binoan garovni roʻyxatdan oʻtkazgan idora garov bilan taʼminlangan majburiyatning miqdorini, roʻyxatga olish yozuvi qayd etilgan sana va vaqtni hamda uning tartib raqamini tasdiqlovchi roʻyxatga olish toʻgʻrisidagi guvohnoma beradi.
56-modda. Garovni roʻyxatga olishning amal qilish muddati
1. Garovni roʻyxatga olish 5 yil mobaynida amal qiladi va garov bilan taʼminlangan majburiyat bajarilgunga yoxud bunday majburiyatning amal qilish muddati tugagunga qadar navbatdagi besh yillik muddatga uzaytirilishi mumkin.
2. Agar garovni roʻyxatga olishning amal qilish muddati qarzdor (garovga qoʻyuvchi) korxonani tugatish toʻgʻrisida sudda ish qoʻzgʻash paytiga qadar tugasa, roʻyxatga olish yakunlangan paytdan boshlab oltmish kun mobaynida va tugatish uchun belgilangan muddat oʻtgunga qadar oʻz kuchini saqlab qoladi.
3. Garovni roʻyxatga olishning amal qilish muddatini uzaytirish toʻgʻrisidagi ariza roʻyxatga olishning besh yillik muddati tugashiga kamida 6 oy qolganida joʻnatilishi lozim.
4. Agar garovning roʻyxatga olinishini uzaytirish toʻgʻrisidagi ariza ushbu moddaning
3-bandida
koʻrsatilgan muddat tugagunga qadar joʻnatilmagan boʻlsa, roʻyxatni amalga oshirgan idora roʻyxatga olishning amal qilish muddati tugaganidan soʻng roʻyxatga olish daftaridagi garov toʻgʻrisidagi yozuvni bekor qilishi lozim.
57-modda. Garovni roʻyxatga olish bilan bogʻliq xatti-harakatlar ustidan shikoyat qilish
Manfaatdor shaxs garovni roʻyxatga olishni rad etganlik yoki gʻayriqonuniy ravishda roʻyxatga olganlik ustidan roʻyxatga oluvchi idora joylashgan erdagi sudga shikoyat arizasi berishga haqlidir.
58-modda. Manfaatdor shaxslarga garovni roʻyxatga olganlik toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yuborish
1. Garovni roʻyxatga olishni amalga oshirgan idora tegishli yuridik yoki jismoniy shaxs — tadbirkorning mol-mulki garovlarini roʻyxatga olishga doir maʼlumotlarni manfaatdor shaxslarning talabi bilan ularga yuborishi shart.
2. Garovlarni roʻyxatga olish toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni yoʻllash bilan bogʻliq xizmatlarga ariza beruvchi tomonidan haq toʻlash miqdori va tartibini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.
59-modda. Garov bilan taʼminlangan majburiyatni bajarish oqibatlari
Garovni roʻyxatga olishni amalga oshirgan idora garov bilan taʼminlangan shartnoma toʻliq yoki qisman bajarilgani toʻgʻrisida yoxud garovga qoʻyuvchi endilikda garov narsasining mulkdori hisoblanmasligi (toʻliq xoʻjalik tasarrufi, bevosita boshqaruvi huquqiga ega emasligi) toʻgʻrisida notarial yoʻl bilan tasdiqlangan xabarnoma olsa, bu idora darhol roʻyxat daftariga tegishli yozuvni kiritishi shart.
60-modda. Davlat boji
Garovni roʻyxatga olish va uni uzaytirish, roʻyxatga olish toʻgʻrisidagi guvohnomalarni berish, shuningdek roʻyxat daftaridan koʻchirmalar yuborish uchun davlat boji toʻlanadi.
61-modda. Garovni roʻyxatga olishga doir majburiyatlarni buzganlik uchun garovga qoʻyuvchining javobgarligi
Garovga oluvchi garovga qoʻyuvchidan garovni roʻyxatdan oʻtkazishga doir belgilangan muddatlarni buzganlik uchun jarima undirishga, shuningdek muddatni oʻtkazib yuborish oqibatida yetkazilgan zararning jarima bilan qoplanmagan qismini toʻlashni talab qilishga haqlidir. Jarima miqdori shartnoma bilan belgilanadi.
62-modda. Roʻyxatga olishni amalga oshiruvchi idoraning javobgarligi
Ushbu Qonunda koʻrsatilgan harakatlar umuman yoki lozim darajada amalga oshirilmagan hollarda asossiz roʻyxatga olgan yoki roʻyxatga olishni asossiz rad etgan idora gʻayriqonuniy xatti-harakatlari toʻfayli yoxud harakatsizligi tufayli yetkazilgan zararni qoplashi shart.
VI BOʻLIM. GAROVDA TOMONLAR HUQUQLARINING KAFOLATLARI
63-modda. Garov toʻgʻrisidagi shartnomaning oʻzgarmasligi
Shartnoma imzolanganidan keyin qonunlarda garovga oluvchining va (yoki) garovga qoʻyuvchining ahvolini oʻzgartiruvchi meʼyorlar belgilangan hollarda garov toʻgʻrisida ilgari imzolangan shartnomaning talablari uning butun amal qilish muddatida oʻz kuchini saqlab qoladi.
64-modda. Garovga oluvchining va garovga qoʻyuvchining garovga qoʻyilgan mol-mulkka boʻlgan huquqlarini qonunda nazarda tutilgan asoslarga binoan toʻxtatishda garovga oluvchining manfaatlarini himoya qilish
1. Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan garov huquqini yoxud garovga qoʻyuvchining garovga qoʻyilgan mol-mulkka boʻlgan huquqini toʻxtatuvchi qonunlar qabul qilingan taqdirda, bu hujjatlar qabul qilinishi natijasida garovga oluvchiga yetkazilgan zarar qiymati unga Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan toʻliq hajmda toʻlanadi. Zarar qiymatini toʻlashga doir nizolar sud tomonidan hal qilinadi.
2. Davlat tomonidan davlat mulkiga aylantirish, qiymatini toʻlash sharti bilan davlat ixtiyoriga olish kabi mol-mulk yoki huquqlarni majburan tortib olish choralari, shuningdek oʻz oqibatlariga koʻra shunga oʻxshash choralar koʻrilgan taqdirda Oʻzbekiston Respublikasi shu choralarni amalga oshirish natijasida garovga oluvchiga yetkazilgan zarar qiymatini toʻlaydi.
3. Davlat idorasining garovga qoʻyilgan mol-mulkni yoki garovga qoʻyilgan huquqlarni bevosita olib qoʻyishga qaratilmagan qarori, shu jumladan garovga qoʻyilgan uy, boshqa imoratlar, inshootlar yoki dov-daraxtlar joylashgan yer uchastkasini olib qoʻyish toʻgʻrisidagi qarori munosabati bilan garovga qoʻyilgan mol-mulkka boʻlgan mulkiy huquq toʻxtatilgan yoki garovga qoʻyilgan huquqlar toʻhtatilgan hollarda, bu qaror tufayli garovga oluvchi koʻrgan zarar qiymati unga toʻliq hajmda toʻlanadi. Zarar qiymatini toʻlashga doir nizolar sud yoki xoʻjalik sudi tomonidan hal qilinadi.
65-modda. Garov huquqini buzuvchi hujjatlarning haqiqiy emasligi
1. Joylardagi davlat hokimiyati yoki davlat boshqaruvi idorasining qonunlarga nomuvofiq ravishda chiqargan hujjati natijasida garovga oluvchining garov narsasiga egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etishga doir huquqlari buzilgan taqdirda, bunday hujjat garovga oluvchining daʼvosiga binoan sud yoki xoʻjalik sudi tomonidan haqiqiy emas deb eʼtirof etilishi mumkin.
2. Ushbu moddaning
1-bandida
nazarda tutilgan oqibatlar garovga qoʻyuvchi garov narsasini xoʻjalikda toʻliq tasarruf etish yoki operativ boshqarish huquqidan mahrum etilgan hollarda ham yuzaga keladi.
3. Ushbu moddaning
1-bandida
koʻrsatilgan hujjatlar chiqarilishi natijasida garovga oluvchiga yetkazilgan zarar qiymati tegishli davlat hokimiyati yoki davlat boshqaruv idorasi tomonidan toʻliq xajmda toʻlanishi lozim.
VII BOʻLIM. XALQARO MUOMALADAGI GAROV
66-modda. Garov shartnomasiga nisbatan qoʻllaniladigan qonunlar
1. Garov shartnomasidagi tomonlarning huquq va majburiyatlari, shartnomaning shakli, u qayerda tuzilgan boʻlsa, shu mamlakat qonunlari bilan yoki garov toʻgʻrisidagi shartnomani tuzish chogʻida tomonlarning oʻzi tanlangan mamlakatning qonunlari bilan yoxud tomonlarning oʻzaro kelishuviga binoan belgilanadi.
2. Garov toʻgʻrisidagi shartnomaga nisbatan huquq qoʻllash borasida tomonlar oʻrtasida bitim boʻlmagan taqdirda, garovga qoʻyuvchi qaysi mamlakatda taʼsis etilgan boʻlsa, oʻz turar joyiga yoki asosiy faoliyat joyiga ega boʻlsa, ana shu mamlakat qonunlari qoʻllaniladi.
3. Muayyan mol-mulk yoki huquqning garov shartnomasining obyekti boʻla olishi yoki boʻla olmasligi tegishli ravishda mol-mulkka mulkdorlik huquqlarini tartibga soluvchi qonunlar bilan hamda shu huquq yuzaga kelgan huquqiy munosabatlarni tartibga soluvchi qonunlar bilan belgilab qoʻyiladi.
4. Oʻzbekiston Respublikasida joylashgan imoratlar, binolar, inshootlar va boshqa koʻchmas mol-mulkning garovi toʻgʻrisidagi shartnoma shakli, shuningdek unga boʻlgan huquqlar shakli Oʻzbekiston Respublikasida taʼsis etilgan, turar joyi yoki asosiy faoliyat joyiga ega boʻlgan garovga qoʻyuvchi tomonidan tuzilgan muomaladagi mol-mulk garovi shartnomasining shakli Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari bilan belgilanadi.
67-modda. Garovni roʻyxatga olishda Oʻzbekiston Respublikasi huquqiy vakolatining chegaralari
1. Ushbu Qonunga muvofiq garovni roʻyxatga olish majburiy boʻlgan hollarda, agar u:
a) Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan koʻchmas mol-mulk garov narsasi boʻlsa;
b) Oʻzbekiston Respublikasi hududida joylashgan koʻchmas mol-mulkka boʻlgan huquq garov narsasi boʻlsa;
v) muomaladagi va qayta ishlashdagi mollar garovi toʻgʻrisidagi shartnomada garovga qoʻyuvchi Oʻzbekiston Respublikasida taʼsis etilgan boʻlsa, oʻz turar joyiga yoki asosiy faoliyat joyiga ega boʻlsa;
g) dengizdagi qurilmalar, inshootlar garov narsasi boʻlsa, agar ular Oʻzbekiston Respublikasining yuridik yoki jismoniy shaxsining, yoxud Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokidagi ajnabiy yuridik shaxsning, yoxud qarorgohi Oʻzbekiston Respublikasida joylashgan davlatlararo tashkilotning mulk yoki ijara obyekti boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi idoralari tomonidan amalga oshiriladi.
2. Ajnabiy davlat idoralari tomonidan amalga oshirilgan garov toʻgʻrisidagi shartnomani roʻyxatga olish, agar unga garovni majburiy tarzda roʻyxatga olishning ushbu moddaning
1-bandida
belgilangan talablari buzilmagan boʻlsa, eʼtirof etiladi.
68-modda. Garovga qoʻyilgan mol-mulkni Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqarida kimoshdi savdosida sotish
1. Garov toʻgʻrisidagi tashqi savdo shartnomasida tomonlar garov toʻgʻrisidagi shartnomani imzolashda yoki keyin kelishib olish asosida garovga qoʻyilgan mol-mulkni Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida kimoshdi savdosi qilib sotishni belgilab qoʻyishga haqlidir.
2. Garovga qoʻyilgan mol-mulkni kimoshdi savdosi tarzida sotish tartiboti kimoshdi savdosi qaysi davlat hududida oʻtkaziladigan boʻlsa, ana shu davlat huquqi bilan belgilanadi.
Oʻzbekiston Respublikasida joylashgan garovga qoʻyilgan mol-mulk respublikadan tashqarida kimoshdi savdosida sotilsa, bunda dastavval Oʻzbekiston Respublikasining boj toʻgʻrisidagi qonunlarida koʻzda tutilgan talablar bajarilmogʻi kerak.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I. KARIMOV
Toshkent sh.,
1992-yil 9-dekabr,
(Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1993-y., 1-son, 17-modda; 1994-y., 11-12-son, 285-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-y., 6-son, 118-modda; 1995-y., 9-son, 193-modda; 1997-y., 4-5-son, 126-modda)