O‘RQ-989-сон 05.11.2024. Aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisida
Hujjat turi: qonun | Qabul qilgan organ: Oliy Majlis

Aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisida
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
2-modda. Aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi qonunchilik
3-modda. Asosiy tushunchalar
4-modda. Aholiga psixologik yordam koʻrsatishning asosiy prinsiplari
2-bob. Aholiga psixologik yordam koʻrsatilishini taʼminlash
5-modda. Psixologik yordam koʻrsatishning asosiy vazifalari
6-modda. Psixologik yordamning turlari va shakllari
7-modda. Psixologik yordam koʻrsatish standartlari
8-modda. Aholiga psixologik yordam koʻrsatish tartibi
9-modda. Bepul psixologik yordam koʻrsatish
10-modda. Taʼlim tashkilotlarida psixologik yordam koʻrsatish
11-modda. Psixologik yordam koʻrsatish sohasidagi tadqiqot va ilmiy tajribalar
12-modda. Psixologlarning jamoat birlashmalari
3-bob. Aholiga psixologik yordam koʻrsatish sohasi ishtirokchilari, ularning huquq va majburiyatlari
13-modda. Psixologik yordam koʻrsatish huquqiga ega boʻlgan shaxslar
14-modda. Psixologning huquq va majburiyatlari
15-modda. Psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxsning huquq va majburiyatlari
16-modda. Psixologik yordam koʻrsatishni rad etish yoki tugatish
17-modda. Psixologik yordam koʻrsatish natijasida maʼlum boʻlgan maʼlumotlar bilan ishlash
4-bob. Yakunlovchi qoidalar
18-modda. Nizolarni hal etish
19-modda. Aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
20-modda. Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritish
“ 59 3 -modda. Psixologik yordam koʻrsatish tartibini buzish
21-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash
22-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
23-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni, 05.11.2024 yildagi O‘RQ-989-son
Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
Aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisida
Qonunchilik palatasi tomonidan 2024-yil 23-iyulda qabul qilingan
Senat tomonidan 2024-yil 20-sentabrda maʼqullangan
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi aholiga psixologik yordam koʻrsatish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
2-modda. Aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi qonunchilik
Aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi qonunchilik ushbu Qonun va boshqa qonunchilik hujjatlaridan iboratdir.
Agar Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida Oʻzbekiston Respublikasining aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi qonunchiligida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan boʻlsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoʻllaniladi.
3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qoʻllaniladi:
psixolog —
ushbu Qonunga muvofiq psixologik yordam koʻrsatish huquqiga ega boʻlgan jismoniy shaxs;
psixologik yordam
— tang (krizisli) vaziyatlarning oldini olish va ularning oqibatlarini bartaraf etishga, shaxslararo munosabatlarni hamda ruhiy salomatlikni yaxshilashga, shaxsiyatni rivojlantirishga yoki insonning ijtimoiy moslashuvini yaxshilash uchun psixologik taʼsir koʻrsatishga qaratilgan, psixologik yordam koʻrsatish standartlariga muvofiq amalga oshiriladigan chora-tadbirlar majmui;
psixologik yordam koʻrsatish standartlari —
aholiga psixologik yordam koʻrsatishga doir yagona talablarni belgilovchi hujjat;
psixologik muammo —
shaxsning oʻzidan, oʻz kasbiy faoliyatidan, boshqa shaxslar bilan munosabatlaridan, oilasidagi vaziyatdan qoniqmasligi va (yoki) shaxsiy hayotidagi boshqa muammolar tufayli yuzaga kelgan ruhiy noqulaylik holati;
tang (krizisli) vaziyat —
shaxs oʻzi uchun odatiy boʻlgan usullar bilan kurasha olmaydigan hayotiy oʻzgarishlarga hamda psixologik muammolar yuzaga kelishiga olib keluvchi omillar va shart-sharoitlar.
4-modda. Aholiga psixologik yordam koʻrsatishning asosiy prinsiplari
Aholiga psixologik yordam koʻrsatishning asosiy prinsiplari qonuniylik, ixtiyoriylik, ijtimoiy himoya, inson huquqlari va erkinliklariga rioya etish, kasbiy mahorat hamda axborotning maxfiyligidan iboratdir.
2-bob. Aholiga psixologik yordam koʻrsatilishini taʼminlash
5-modda. Psixologik yordam koʻrsatishning asosiy vazifalari
Psixologik yordam koʻrsatishning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
aholining ruhiy salomatligini qoʻllab-quvvatlash;
shaxsga uning hayotida yuzaga kelgan psixologik muammolarni hal etishda hamda tang (krizisli) vaziyatlarning oldini olishda koʻmaklashish;
psixologik muammolari mavjud boʻlgan shaxslarning ijtimoiy moslashishi va reabilitatsiyasida yordam koʻrsatish;
shaxsiy rivojlanish, oʻzini ifoda eta olish bilan bogʻliq individual koʻnikmalarni mustahkamlashga, shuningdek hayot tarzini yaxshilashga koʻmaklashish.
6-modda. Psixologik yordamning turlari va shakllari
Psixologik yordam turlari jumlasiga quyidagilar kiradi:
psixologik profilaktika;
psixologik koʻrik;
psixologik reabilitatsiya;
psixologik korreksiya;
psixologik maslahat;
psixologik trening.
Psixologik muammolarni keltirib chiqaruvchi omillar va shart-sharoitlarning oldini olish hamda ularni bartaraf etishga doir chora-tadbirlar psixologik profilaktikadir.
Psixologik koʻrik shaxsning normal hayot kechirishiga xalal beruvchi, uning xulq-atvoriga va boshqa shaxslar bilan oʻzaro munosabatlariga salbiy taʼsir qiluvchi muammolarni aniqlash, shaxsga koʻrsatilishi kerak boʻlgan psixologik yordamning turini, shaklini, hajmini va muddatlarini belgilash uchun zarur boʻlgan xususiyatlarni baholash maqsadida oʻtkaziladi.
Psixologik reabilitatsiya psixologik muammolari mavjud boʻlgan shaxsning ijtimoiy moslashishiga yordam koʻrsatishga hamda unga ushbu sohadagi qobiliyatlarini tiklashda koʻmaklashishga qaratilgandir.
Psixologik korreksiya shaxsning psixologik muammolarga olib keluvchi oʻziga xos shaxsiy xususiyatlari va xulq-atvorini tuzatishga (oʻzgartirishga) qaratilgan tadbirlar majmuidan iborat.
Shaxsning psixologik muammolarini tushunishga va ularni yechishda koʻmaklashishga qaratilgan psixologik yordam psixologik maslahatdir.
Psixologik trening insonda shaxsiy rivojlanishi uchun zarur boʻlgan muayyan koʻnikmalarni, xulq-atvorni yoki psixologiya sohasiga taalluqli yangi bilimlarni shakllantirishga yoki uni tang (krizisli) vaziyatlardan chiqarishga, shuningdek shaxsning maʼnaviy kamol topishini psixologik jihatdan qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan tadbirlardan, shu jumladan mashgʻulotlardan iborat boʻladi.
Aholiga psixologik yordam koʻrsatish bevosita yoki axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda, shuningdek yakka tartibda yoki guruhlarda amalga oshirilishi mumkin.
Aholiga psixologik yordam koʻrsatish shoshilinch, bir martalik, qisqa muddatli va uzoq muddatli boʻlishi mumkin.
Psixologik yordamning aniq turi va shakli psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxsning ruhiy holatidan hamda psixologik muammolarining oʻziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan holda, psixologning tavsiyalariga asosan ushbu shaxs tomonidan tanlanadi.
7-modda. Psixologik yordam koʻrsatish standartlari
Psixologik yordam koʻrsatish standartlari Oʻzbekiston Respublikasining Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi.
Psixologik yordam koʻrsatish standartlari quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:
psixologik yordam koʻrsatishning ruxsat etilgan usullari va vositalarini;
psixologik yordam koʻrsatishning turlariga, shakllariga va davomiyligiga oid talablarni;
psixologlarga qoʻyiladigan malaka talablarini;
psixologik yordam koʻrsatish joyiga doir talablarni;
psixologik yordam koʻrsatishni soʻrab murojaat qilgan shaxsni axborot bilan taʼminlash boʻyicha talablarni.
8-modda. Aholiga psixologik yordam koʻrsatish tartibi
Psixologik yordam davlat organlarida yoki boshqa tashkilotlarda ishlovchi psixologlar yoxud ushbu sohada xususiy tartibda faoliyat olib boruvchi yuridik shaxslar yoki yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan bepul yoki pullik asosda koʻrsatiladi.
Pullik asosdagi psixologik yordam yozma shakldagi shartnomaga asosan koʻrsatiladi, bundan psixologik yordam anonim tarzda koʻrsatiladigan hollar mustasno. Voyaga yetmagan shaxsga psixologik yordam koʻrsatishda shartnoma uning qonuniy vakili bilan tuziladi.
Psixologik yordam shaxs tomonidan shaxsini tasdiqlovchi hujjat taqdim etilmasdan aytilgan familiya, ism, yosh va yashash joyi koʻrsatiladigan shaxsiy kartani rasmiylashtirish yoʻli bilan anonim tarzda koʻrsatilishi mumkin.
Psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomada taraflarning nomi (jismoniy shaxsning shaxsga doir maʼlumotlari), manzili, ularning huquq va majburiyatlari, javobgarligi, toʻlovni amalga oshirish tartibi, psixologik yordamning turi va shakli, nizolarni hal etish tartibi, shartnomani bekor qilish shartlari va boshqa axborot koʻrsatiladi.
Psixologik yordam ushbu yordamni soʻrab murojaat qilgan shaxsning yoki uning qonuniy vakilining roziligi bilan koʻrsatiladi.
Voyaga yetmagan shaxsga psixologik yordam uning qonuniy vakilining roziligi bilan koʻrsatiladi. Oʻn toʻrt yoshga toʻlmagan shaxsga uning qonuniy vakillarining roziligisiz psixologik yordam koʻrsatishga unga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik oʻtkazish hollari aniqlanganda, shuningdek favqulodda holatda, favqulodda vaziyatda yoki baxtsiz hodisalarda yoʻl qoʻyiladi.
Davlat aholiga malakali psixologik yordam koʻrsatish tizimini rivojlantirish uchun shart-sharoitlar yaratadi.
9-modda. Bepul psixologik yordam koʻrsatish
Davlat tomonidan quyidagi toifadagi shaxslarga bepul psixologik yordam kafolatlanadi:
qonun bilan belgilangan bepul tibbiy yordamning kafolatlangan hajmi doirasida Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolariga;
favqulodda holatdan va favqulodda vaziyatlardan jabrlangan shaxslarga, ularning oila aʼzolariga, shuningdek favqulodda holat va favqulodda vaziyatlarning oqibatlarini bartaraf etishda ishtirok etgan shaxslarga;
terrorchilik harakati natijasida jabrlangan shaxslarga;
ijtimoiy himoya yagona reyestriga kiritilgan kam taʼminlangan oilalarga;
oʻzgalar parvarishiga muhtoj boʻlgan yolgʻiz keksalarga, yolgʻiz yashovchi keksalarga va nogironligi boʻlgan shaxslarga;
ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarga;
muayyan yashash joyiga ega boʻlmagan shaxslarga;
tazyiq va zoʻravonlikdan jabrlangan shaxslarga;
davlat maktabgacha taʼlim tashkilotlarida va umumiy oʻrta taʼlim muassasalarida taʼlim oluvchi shaxslarga;
jazoni ijro etish muassasalaridan ozod qilingan shaxslarga;
odam savdosidan jabrlangan shaxslarga.
Qonunda bepul psixologik yordam olish huquqiga ega shaxslarning boshqa toifalari ham belgilanishi mumkin.
Davlat tomonidan kafolatlangan bepul psixologik yordam koʻrsatish boʻyicha tadbirlarni moliyalashtirish Oʻzbekiston Respublikasining Davlat budjeti mablagʻlari hisobidan amalga oshiriladi.
Psixologik yordam koʻrsatish sohasidagi nodavlat tashkilotlar oʻz ichki hujjatlariga muvofiq bepul psixologik yordam koʻrsatishi mumkin.
10-modda. Taʼlim tashkilotlarida psixologik yordam koʻrsatish
Maktabgacha, umumiy oʻrta, oʻrta maxsus va professional taʼlim tashkilotlarida (bundan buyon matnda taʼlim tashkilotlari deb yuritiladi) taʼlim oluvchilarning psixologik salomatligini saqlash, sogʻlom psixologik muhit yaratish va ularning shaxsiy rivojlanishiga koʻmaklashish maqsadida psixologik yordam koʻrsatish tashkil etiladi.
Davlat taʼlim tashkilotlarida psixologik yordam koʻrsatish psixologik xizmatlar faoliyatini tashkil etish orqali amalga oshiriladi.
Taʼlim tashkilotlarida psixologik yordam koʻrsatuvchi psixolog tegishli fan boʻyicha oʻqituvchi, taʼlim tashkiloti rahbari, taʼlim oluvchining qonuniy vakillari bilan doimiy hamkorlikda ish olib borishi, ularga kasbiy maslahatlar berishi, taʼlim oluvchilarning psixologik holati va ehtiyojlari haqida ularning qonuniy vakillariga maʼlumotlar berishi, shuningdek zarur hollarda psixologik yordam koʻrsatishni ular bilan birgalikda tashkil etishi kerak.
11-modda. Psixologik yordam koʻrsatish sohasidagi tadqiqot va ilmiy tajribalar
Shaxs psixologik yordam koʻrsatish sohasidagi tadqiqotlarga yoki ilmiy tajribalarga faqat ixtiyoriy ravishdagi yozma roziligi yoki oʻz qonuniy vakillarining yozma roziligi olinganidan keyin jalb etilishi mumkin.
Psixologik yordam koʻrsatish sohasida tadqiqotlar yoki ilmiy tajribalar oʻtkazuvchi shaxslar uning ishtirokchilari toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlaydi.
Psixologik yordam koʻrsatish sohasida shaxsning sogʻligʻi, shaʼni va qadr-qimmatiga zarar yetkazadigan tadqiqotlar yoki tajribalar oʻtkazishga yoʻl qoʻyilmaydi.
12-modda. Psixologlarning jamoat birlashmalari
Belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtgan, kamida uch yuz nafar aʼzoga ega boʻlgan nodavlat notijorat tashkiloti psixologlarning jamoat birlashmasidir. Psixologlarning jamoat birlashmasi psixologlarning kasbiy darajasini oshirish va saqlab turishga koʻmaklashish, ularning kasbiy manfaatlarini himoya qilish maqsadida tashkil etiladi.
Qarang: Oʻzbekiston Respublikasi “Nodavlat notijorat tashkilotlari toʻgʻrisida”gi Qonunining
IV boʻlim
i.
Jismoniy shaxs bir vaqtning oʻzida faqat bitta psixologlarning jamoat birlashmasiga aʼzo boʻlishi mumkin.
Psixologlarning jamoat birlashmalari oʻz faoliyatini nodavlat notijorat tashkilotlari toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq amalga oshiradi.
Qarang: Oʻzbekiston Respublikasining “Nodavlat notijorat tashkilotlari toʻgʻrisida”gi
Qonuni
.
Psixologlarning jamoat birlashmalari:
psixologlarning odob-axloq kodeksini tasdiqlaydi hamda unga rioya etilishining tizimli monitoringini taʼminlaydi;
jismoniy shaxslarni belgilangan tartibda aʼzolikka qabul qiladi va aʼzolikdan chiqaradi;
xususiy tartibda psixologik yordam koʻrsatish faoliyatini amalga oshirish uchun oʻz aʼzolariga malaka sertifikatini (bundan buyon matnda malaka sertifikati deb yuritiladi) beradi;
oʻz aʼzolarining reyestrlarini yuritadi va ularni oʻz rasmiy veb-saytiga joylashtiradi;
oʻz aʼzolari tomonidan ushbu Qonun, psixologlarning odob-axloq kodeksi, psixologik yordam koʻrsatish sohasidagi boshqa normativ-huquqiy hujjatlar talablariga rioya etilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi;
psixologik yordam koʻrsatish boʻyicha faoliyat bilan shugʻullanuvchi shaxslarni psixologik yordam koʻrsatish sohasidagi huquqbuzarliklar uchun aʼzolikdan chiqaradi, ularga berilgan malaka sertifikatlarining amal qilishini toʻxtatadi yoki tugatadi;
anonim tarzda psixologik yordam koʻrsatishni soʻrab murojaat etgan shaxsga rasmiylashtiriladigan shaxsiy karta namunasini tasdiqlaydi;
aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi qonunchilikni takomillashtirish yuzasidan takliflar tayyorlaydi.
Psixologlarning jamoat birlashmalari tomonidan oʻz vakolatlari doirasida qabul qilinadigan qarorlar ularning barcha aʼzolari uchun majburiydir.
Psixologlar jamoat birlashmalarining faoliyati ularga kirish va aʼzolik badallari, shuningdek qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa mablagʻlar hisobidan moliyalashtiriladi. Bunda badallarning va toʻlovlarning miqdorlari psixologlar jamoat birlashmalari aʼzolarining umumiy yigʻilishi tomonidan belgilanadi.
Psixologlar jamoat birlashmasining ijroiya organi rahbari va xodimi psixologik yordam koʻrsatish boʻyicha faoliyatni amalga oshiruvchi yuridik shaxsning taʼsischisi boʻlishga, unda ishlashga, u bilan fuqarolik-huquqiy tusdagi shartnomalar tuzishga haqli emas.
3-bob. Aholiga psixologik yordam koʻrsatish sohasi ishtirokchilari, ularning huquq va majburiyatlari
13-modda. Psixologik yordam koʻrsatish huquqiga ega boʻlgan shaxslar
Psixologiya yoʻnalishi boʻyicha oliy maʼlumotga ega boʻlgan shaxslar psixologik yordam koʻrsatish boʻyicha faoliyat bilan shugʻullanish huquqiga ega.
Psixologiyadan boshqa taʼlim yoʻnalishi boʻyicha oliy maʼlumotga ega boʻlgan shaxslar psixologiya mutaxassisligi boʻyicha qayta tayyorlash kurslarini oʻtaganligi toʻgʻrisidagi tegishli hujjatni olganidan keyin davlat organlarida, shu jumladan taʼlim tashkilotlarida tegishli psixologik yordam turlarini belgilangan tartibda koʻrsatishga haqli.
Xususiy tartibda psixologik yordam koʻrsatish boʻyicha faoliyat bilan shugʻullanishga Oʻzbekiston Respublikasida roʻyxatdan oʻtgan psixologlarning jamoat birlashmasi tomonidan malaka sertifikati berilgan psixologlarga ruxsat etiladi. Bunda talabgor Oʻzbekiston Respublikasida faoliyat yuritayotgan faqat bitta psixologlarning jamoat birlashmasidan malaka sertifikatini olishi mumkin.
Psixologiyadan boshqa taʼlim yoʻnalishi boʻyicha oliy maʼlumotga ega boʻlgan shaxslar xususiy tartibda psixologik yordam koʻrsatish faoliyati bilan shugʻullanish uchun psixologiya mutaxassisligi boʻyicha qayta tayyorlash kurslarini oʻtaganligi toʻgʻrisidagi tegishli hujjatga, shuningdek malaka sertifikatiga ega boʻlishi kerak. Bunda ushbu shaxslar psixologik yordamning faqat psixologik maslahat va psixologik trening turlarini koʻrsatish huquqiga ega boʻladi.
Malaka sertifikatini berish, uning amal qilishini toʻxtatish va tugatish tartibi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
Qarang: Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 30-noyabrdagi 635-sonli “Malaka sertifikatlarini berish boʻyicha davlat xizmatlari koʻrsatishni tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarni tizimlashtirish toʻgʻrisida”gi
qarori
.
Psixologik yordam koʻrsatish huquqiga ega boʻlmagan shaxslar tomonidan oʻz xizmatlarini reklama qilishda yoki firma nomida “psixolog” degan soʻzdan, shuningdek unga oʻxshash boʻlgan boshqa soʻzlardan foydalanish taqiqlanadi.
14-modda. Psixologning huquq va majburiyatlari
Psixolog quyidagi huquqlarga ega:
oʻz shaʼni, qadr-qimmati va ishchanlik obroʻsini himoya qilish;
psixologlarning jamoat birlashmalarini tashkil etish;
psixologik yordam koʻrsatganligi uchun shartnomaga muvofiq haq olish;
ushbu Qonunda nazarda tutilgan asoslarga koʻra psixologik yordam koʻrsatishni rad etish yoki tugatish.
Psixolog qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
Psixolog:
psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxsga psixologik yordamning shakli, turi toʻgʻrisidagi axborotni va boshqa zarur axborotni taqdim etishi;
psixologik yordam koʻrsatishda psixologik yordam koʻrsatishni soʻrab murojaat qilgan shaxsga nisbatan insoniy muomalada boʻlishi, uning shaʼni, qadr-qimmatini va ishchanlik obroʻsini hurmat qilishi;
psixologik yordam koʻrsatish jarayonida oʻziga maʼlum boʻlib qolgan kasbiy sirni va shaxsga doir maʼlumotlarni qonunchilik talablariga muvofiq oshkor etmasligi;
pullik asosda psixologik yordam koʻrsatilganda psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisida shartnoma tuzish talabiga rioya etishi;
psixologik yordam koʻrsatish standartlariga va psixologlarning odob-axloq kodeksi talablariga rioya etishi;
psixologik yordam koʻrsatishning ruxsat etilmagan usullari va vositalaridan foydalanmasligi, shu jumladan jismoniy yoki ruhiy zoʻravonlik ishlatmasligi;
psixologik yordam koʻrsatish chogʻida vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisidagi qonunchilik talablariga rioya etishi, shu jumladan diniy taʼlimotdan saboq bermasligi, diniy aqida va gʻoyalarni targʻib qilmasligi, diniy mazmundagi materiallarni tarqatmasligi, u yoki bu dinga ustuvorlik bermasligi yoxud uni kamsitmasligi;
psixologik yordam koʻrsatishda huquqbuzarlik yoki jinoyat sodir etishga, oʻz joniga suiqasd qilishga, qimor va tavakkalchilikka asoslangan boshqa oʻyinlarda ishtirok etishga yoki gʻayriijtimoiy xulq-atvorning boshqa shakllariga daʼvat qilmasligi;
psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxsning yoki uning qonuniy vakilining talabiga koʻra malaka sertifikatini koʻrsatishi, shuningdek psixologik yordamning shakli, turi va boshqa maʼlumotlar koʻrsatilgan hujjatdan koʻchirma berishi shart.
Psixologning zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.
15-modda. Psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxsning huquq va majburiyatlari
Psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxs quyidagi huquqlarga ega:
psixologni, psixologik yordamning shakli va turini, uning koʻrsatilish shartlarini mustaqil tanlash, shuningdek psixologning malaka sertifikati bilan tanishish;
psixolog tomonidan oʻziga nisbatan insoniy muomalada boʻlinishini, shaʼni, qadr-qimmati va ishchanlik obroʻsi hurmat qilinishini talab qilish;
yoshi, jinsi, irqi, millati, tili, dini, eʼtiqodi, ijtimoiy kelib chiqishi, ijtimoiy mavqeyidan qatʼi nazar, malakali psixologik yordam olish;
psixologik yordam koʻrsatish vaqtida foto-, video- va ovoz yozilishini rad etish;
psixologik yordam koʻrsatishning istalgan bosqichida uni rad etish;
oʻziga koʻrsatilgan psixologik yordamning shakli, turi va boshqa maʼlumotlar koʻrsatilgan hujjatdan koʻchirma olish;
psixologik yordam koʻrsatilishi natijasida maʼlum boʻlib qolgan shaxsga doir maʼlumotlarining sir saqlanishi.
Psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxs qonunchilikka muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
Psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxs:
psixologga nisbatan insoniy munosabatda boʻlishi, uning shaʼni, qadr-qimmatini va ishchanlik obroʻsini hurmat qilishi;
psixologik yordam olganlik uchun psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnomaga muvofiq toʻlovni amalga oshirishi shart.
Psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxsning zimmasida qonunchilikka muvofiq boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkin.
16-modda. Psixologik yordam koʻrsatishni rad etish yoki tugatish
Psixolog quyidagi hollarda psixologik yordam koʻrsatishni rad etishi kerak:
agar psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxsning muammolari uning psixologik holati bilan bogʻliq boʻlmasa;
agar psixolog psixologik yordam koʻrsatish soʻralayotgan psixologik yordam koʻrsatish sohasida malakali psixologik yordam koʻrsatish uchun zarur bilimlar va koʻnikmalarga ega boʻlmasa.
Psixolog quyidagi hollarda psixologik yordam koʻrsatishni tugatishi mumkin:
agar psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxs psixologning tavsiyalariga rioya etmasa;
agar psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxs psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi shartnoma shartlarini buzsa;
agar uning hayoti va sogʻligʻiga tahdid yuzaga kelsa.
Psixologik yordam koʻrsatish rad etilgan yoki tugatilgan taqdirda, psixolog buning sabablari toʻgʻrisida psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxsga, uning qonuniy vakillariga yoki oʻzi ishlayotgan tashkilotning rahbariga maʼlum qilishi kerak.
17-modda. Psixologik yordam koʻrsatish natijasida maʼlum boʻlgan maʼlumotlar bilan ishlash
Shaxsning psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilganligi fakti, psixologik yordam natijalari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar va psixologik yordam koʻrsatish chogʻida olingan boshqa maʼlumotlar psixologning kasbiy sirini tashkil etadi hamda shifokor siriga tenglashtiriladi.
Psixologning kasbiy sirini psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxsning yoki uning qonuniy vakilining roziligisiz oshkor etish taqiqlanadi, bundan ushbu moddaning
uchinchi qismida
nazarda tutilgan hollar mustasno.
Psixologning kasbiy sirini psixologik yordam koʻrsatilishini soʻrab murojaat qilgan shaxsning yoki uning qonuniy vakilining roziligisiz oshkor etishga quyidagi hollarda yoʻl qoʻyiladi:
tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlarning, surishtiruv, tergov organlarining, prokuraturaning va sudning ishni sudga qadar yuritish yoki sud muhokamasi oʻtkazilishi munosabati bilan yozma soʻrovi boʻyicha;
voyaga yetmaganlarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish maqsadida fuqarolik ishlari boʻyicha sudning soʻroviga koʻra;
psixologik yordam sifatini oshirish, ushbu sohada malakali kadrlar tayyorlash maqsadida maʼlumotlarni egasizlantirib, ularning muayyan shaxsga tegishliligini aniqlash imkonini bermaydigan holda ulardan foydalanish.
Psixologning kasbiy siri boʻlgan maʼlumotlarni qonunda belgilangan tartibda olgan shaxs bu maʼlumotlarni oshkor qilishga va uchinchi shaxslarga taqdim etishga haqli emas.
4-bob. Yakunlovchi qoidalar
18-modda. Nizolarni hal etish
Aholiga psixologik yordam koʻrsatish sohasida yuzaga keladigan nizolar qonunchilikda belgilangan tartibda hal etiladi.
19-modda. Aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik
Aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi.
Qarang: Oʻzbekiston Respublikasi Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining
-moddasi
.
20-modda. Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksiga
qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritish
Oʻzbekiston Respublikasining 1994-yil 22-sentabrda qabul qilingan 2015-XII-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi
kodeksiga
(Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995-yil, № 3, 6-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1995-yil, № 9, 193-modda, № 12, 269-modda; 1996-yil, № 5-6, 69-modda, № 9, 144-modda; 1997-yil, № 2, 56-modda, № 4-5, 126-modda, № 9, 241-modda; 1998-yil, № 3, 38-modda, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999-yil, № 1, 20-modda, № 5, 124-modda, № 9, 229-modda; 2000-yil, № 5-6, 153-modda, № 7-8, 217-modda; 2001-yil, № 1-2, 23-modda, № 9-10, 165, 182-moddalar; 2002-yil, № 1, 20-modda, № 9, 165-modda; 2003-yil, № 1, 8-modda, № 5, 67-modda, № 9-10, 149-modda; 2004-yil, № 1-2, 18-modda, № 5, 90-modda, № 9, 171-modda; 2005-yil, № 1, 18-modda; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005-yil, № 9, 312-modda, № 12, 413, 417, 418-moddalar; 2006-yil, № 6, 261-modda, № 9, 498-modda, № 10, 536-modda, № 12, 656, 659-moddalar; 2007-yil, № 4, 158, 159, 164, 165-moddalar, № 9, 416, 421-moddalar, № 12, 596, 604, 607-moddalar; 2008-yil, № 4, 181, 189, 192-moddalar, № 9, 486, 488-moddalar, № 12, 640, 641-moddalar; 2009-yil, № 1, 1-modda, № 9, 334, 335, 337-moddalar, № 10, 380-modda, № 12, 462, 468, 470, 472, 474-moddalar; 2010-yil, № 5, 175, 179-moddalar, № 6, 231-modda, № 9, 335, 339, 341-moddalar, № 10, 380-modda, № 12, 468, 473, 474-moddalar; 2011-yil, № 1, 1-modda, № 4, 104, 105-moddalar, № 9, 247, 252-moddalar, № 12/2, 365-modda; 2012-yil, № 4, 108-modda, № 9/1, 242-modda, № 12, 336-modda; 2013-yil, № 4, 98-modda, № 10, 263-modda; 2014-yil, № 1, 2-modda, № 5, 130-modda, № 9, 244-modda, № 12, 341, 343-moddalar; 2015-yil, № 6, 228-modda, № 8, 310, 312-moddalar, № 12, 452-modda; 2016-yil, № 1, 2-modda, № 4, 125-modda, № 9, 276-modda, № 12, 383, 385-moddalar; 2017-yil, № 4, 137-modda, № 6, 300-modda, № 9, 510-modda, № 10, 605-modda; 2018-yil, № 1, 1, 4, 5-moddalar, № 4, 224-modda, № 7, 430, 431, 432-moddalar, № 10, 671, 673, 679-moddalar; 2019-yil, № 1, 1, 3, 5-moddalar, № 2, 47-modda, № 3, 161, 165, 166-moddalar, № 5, 259, 261, 267, 268-moddalar, № 7, 386-modda, № 8, 469, 471-moddalar, № 9, 591, 592-moddalar, № 10, 674, 676-moddalar, № 11, 787, 791-moddalar, № 12, 880, 891-moddalar; 2020-yil, № 1, 4-modda, № 3, 203, 204-moddalar, № 7, 449-modda, № 9, 539, 540-moddalar, № 10, 593, 596-moddalar, № 11, 651-modda, № 12, 691-modda; 2021-yil, № 1, 5, 7, 12, 13, 14-moddalar, № 2, 142-modda, № 3, 217-modda, № 4, 290, 293-moddalar, 4-songa ilova, № 8, 800, 802, 803-moddalar, № 9, 903-modda, № 10, 966, 967, 968, 973-moddalar, № 11, 1066-modda; 2022-yil, № 1, 1, 2-moddalar, № 2, 80, 81-moddalar, № 3, 215, 216-moddalar, № 4, 337-modda, № 5, 464, 465, 466, 467-moddalar, № 8, 787-modda, № 10, 981, 984-moddalar, № 12, 1188-modda; 2023-yil, № 3, 184, 185, 188, 189-moddalar, № 4, 265, 266, 268-moddalar, № 5, 319, 320-moddalar, № 7, 533, 534, 535, 537, 539-moddalar, № 8, 634-modda, № 10, 798-modda, № 11, 921, 923, 924-moddalar, № 12, 1004-modda; 2024-yil, № 1, 5, 7, 8, 9-moddalar, № 2, 102, 111, 115, 116-moddalar, № 3, 243, 245-moddalar, № 6, 530, 532-moddalar) quyidagi qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritilsin:
1) quyidagi mazmundagi 59
-modda bilan toʻldirilsin:
“
-modda. Psixologik yordam koʻrsatish tartibini buzish
Psixologik yordamni bunday huquqqa ega boʻlmagan shaxs tomonidan koʻrsatish yoxud aholiga psixologik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi qonunchilikda belgilangan cheklovlarga rioya etmaslik, basharti jinoyat alomatlari, shuningdek ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa huquqbuzarliklar alomatlari mavjud boʻlmasa, —
fuqarolarga bazaviy hisoblash miqdorining besh baravaridan oʻn baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa — oʻn baravaridan oʻn besh baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʻladi.
Xuddi shunday huquqbuzarlik maʼmuriy jazo qoʻllanilganidan keyin bir yil davomida takroran sodir etilgan boʻlsa, —
fuqarolarga bazaviy hisoblash miqdorining oʻn baravaridan yigirma baravarigacha, mansabdor shaxslarga esa — oʻn besh baravaridan yigirma baravarigacha miqdorda jarima solishga sabab boʻladi”;
2) 245-moddaning
birinchi qismidagi
“59
” raqami “59
, 59
”
raqamlari bilan almashtirilsin;
3) 248-modda toʻrtinchi qismining
uchinchi xatboshisidagi
“56
” raqami “56
, 59
” raqamlari bilan almashtirilsin.
21-modda. Ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini, mohiyati va ahamiyati tushuntirilishini taʼminlash
Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi, Adliya vazirligi va boshqa manfaatdor tashkilotlar ushbu Qonunning ijrosini, ijrochilarga yetkazilishini hamda mohiyati va ahamiyati aholi oʻrtasida tushuntirilishini taʼminlasin.
22-modda. Qonunchilikni ushbu Qonunga muvofiqlashtirish
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi:
ushbu Qonun 7-moddasining
birinchi qismida
nazarda tutilgan psixologik yordam koʻrsatish standartlarining ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida ishlab chiqilishi va tasdiqlanishini taʼminlasin;
ushbu Qonun 13-moddasining
beshinchi qismida
nazarda tutilgan psixologlarga malaka sertifikatini berish, uning amal qilishini toʻxtatish va tugatish tartibini ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy ichida belgilasin;
hukumat qarorlarini ushbu Qonunga muvofiqlashtirsin;
respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari ushbu Qonunga zid boʻlgan oʻz normativ-huquqiy hujjatlarini qayta koʻrib chiqishlari va bekor qilishlarini taʼminlasin.
23-modda. Ushbu Qonunning kuchga kirishi
Ushbu Qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran uch oy oʻtgach kuchga kiradi.
Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti Sh. MIRZIYOYEV
Toshkent sh.,
2024-yil 5-noyabr,
OʻRQ-989-son
(Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 05.11.2024-y., 03/24/989/0890-son)