จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคกลางและเป็นเขตเศรษฐกิจอุตสาหกรรมที่สำคัญ โดยมีผลิตภัณฑ์มวลรวมของจังหวัดมีมูลค่าสูงเป็นอันดับ 3 ของประเทศ[1] และมีประวัติศาสตร์ความเป็นมาที่ยาวนาน เคยมีชื่อเสียงในฐานะเป็นแหล่งปลูกข้าวที่สำคัญ จังหวัดพระนครศรีอยุธยาเป็นจังหวัดที่ไม่มีอำเภอเมือง มีอำเภอพระนครศรีอยุธยาเป็นศูนย์กลางการบริหารจัดการด้านต่าง ๆ ชาวบ้านโดยทั่วไปนิยมเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า "กรุงเก่า" หรือ "เมืองกรุงเก่า"
พระนครศรีอยุธยาเคยเป็นราชธานี (เมืองหลวง) ของอาณาจักรอยุธยา หรืออาณาจักรสยาม ตลอดระยะเวลา 417 ปี ตั้งแต่ พ.ศ. 1893 กระทั่งเสียกรุงแก่พม่า เมื่อ พ.ศ. 2310 ครั้นเมื่อพระเจ้าตากสินมหาราชทรงสถาปนาราชธานีแห่งใหม่ที่กรุงธนบุรี กรุงศรีอยุธยาก็ไม่ได้กลายเป็นเมืองร้าง ยังมีคนที่รักถิ่นฐานบ้านเดิมอาศัยอยู่และมีราษฎรที่หลบหนีไปอยู่ตามป่ากลับเข้ามาอาศัยอยู่รอบ ๆ เมือง รวมกันเข้าเป็นเมือง จนทางการยกเป็นเมืองจัตวาเรียกว่า "เมืองกรุงเก่า"
เมื่อ พ.ศ. 2325 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงยกเมืองกรุงเก่าขึ้นเป็น หัวเมืองจัตวา เช่นเดียวกับในสมัยกรุงธนบุรี หลังจากนั้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้จัดการปฏิรูปการปกครองทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาค โดยการปกครองส่วนภูมิภาคนั้น โปรดให้จัดการปกครองแบบเทศาภิบาลขึ้น โดยให้รวมเมืองที่อยู่ใกล้เคียงกัน 3-4 เมือง ขึ้นเป็นมณฑล มีข้าหลวงเทศาภิบาลเป็นผู้ปกครอง โดยในปี พ.ศ. 2438 โปรดให้จัดตั้งมณฑลกรุงเก่าขึ้น ประกอบด้วยหัวเมืองต่าง ๆ คือ กรุงเก่าหรืออยุธยา อ่างทอง สระบุรี พระพุทธบาท ลพบุรี พรหมบุรี อินทร์บุรี และสิงห์บุรี
ต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รวมเมืองอินทร์บุรีและเมืองพรหมบุรีเข้ากับเมืองสิงห์บุรี รวมเมืองพระพุทธบาทเข้ากับเมืองสระบุรี ตั้งที่ว่าการมณฑลที่อยุธยา และในปี พ.ศ. 2469 เปลี่ยนชื่อจาก "มณฑลกรุงเก่า" เป็น "มณฑลอยุธยา" ซึ่งจากการจัดตั้งมณฑลอยุธยามีผลให้อยุธยามีความสำคัญทางการบริหารการปกครองมากขึ้น การสร้างสิ่งสาธารณูปโภคหลายอย่างมีผลต่อการพัฒนาเมืองอยุธยาในเวลาต่อมา จนเมื่อยกเลิกการปกครองระบบมณฑลเทศาภิบาล ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 อยุธยาจึงเปลี่ยนฐานะเป็นจังหวัดพระนครศรีอยุธยาจนถึงปัจจุบัน
ในสมัยจอมพล ป.พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี ได้มีนโยบายบูรณะโบราณสถานภายในเมืองอยุธยา เพื่อเป็นการฉลองยี่สิบห้าพุทธศตวรรษ ประจวบกับในปี พ.ศ. 2498 นายกรัฐมนตรีประเทศพม่าเดินทางมาเยือนประเทศไทย และได้มอบเงินจำนวน 200,000 บาท เพื่อปฏิสังขรณ์วัดและองค์พระมงคลบพิตร เป็นการเริ่มต้นบูรณะโบราณสถานในอยุธยาอย่างจริงจัง ซึ่งต่อมากรมศิลปากรเป็นหน่วยงานสำคัญในการดำเนินการ จนองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติหรือยูเนสโกมีมติให้ประกาศขึ้นทะเบียนอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา เป็น "มรดกโลก" เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2534 มีพื้นที่ครอบคลุมในบริเวณโบราณสถานเมืองอยุธยา
คำขวัญประจำจังหวัด: ราชธานีเก่า อู่ข้าวอู่น้ำ เลิศล้ำกานท์กวี คนดีศรีอยุธยา เลอคุณค่ามรดกโลก ตราประจำจังหวัด: รูปสังข์ซึ่งประดิษฐานอยู่ในพานแว่นฟ้าภายในปราสาทใต้ต้นหมัน ซึ่งนับถือกัน ว่าเป็นสัญลักษณ์อันประเสริฐ ต้นไม้ประจำจังหวัด: หมัน ([Cordia dichotoma]error: {{lang}}: text has italic markup (help)) ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกโสน (สะ-โหน) ([Sesbania aculeata]error: {{lang}}: text has italic markup (help)) สัตว์น้ำประจำจังหวัด: กุ้งก้ามกรามหรือกุ้งสมเด็จ ([Macrobrachium rosenbergii]error: {{lang}}: text has italic markup (help))
ในสมัยอาณาจักรอยุธยามีการแบ่งการปกครองในราชธานีออกเป็น 2 ส่วนใหญ่ ๆ ได้แก่ การปกครองภายในบริเวณกำแพงเมือง และภายนอกบริเวณกำแพงเมือง โดยในบริเวณกำแพงเมืองก็จะแบ่งออกเป็น 4 แขวง ได้แก่ แขวงขุนธรณีบาล แขวงขุนโลกบาล แขวงขุนธราบาล และแขวงขุนนราบาล ต่อมาในสมัยอาณาจักรธนบุรีจนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวได้รวมทั้ง 4 แขวงภายในกำแพงเมืองเป็นแขวงเดียวกัน เรียกว่า แขวงรอบกรุง และขยายอาณาเขตออกมาเท่าที่มีอยู่ในปัจจุบัน และต่อมาเปลี่ยนมาเป็นอำเภอรอบกรุง อำเภอกรุงเก่า และอำเภอพระนครศรีอยุธยาในปัจจุบัน ตามลำดับ
ส่วนการปกครองภายนอกบริเวณกำแพงเมือง บริเวณนอกกำแพงเมืองแบ่งออกเป็น 3 แขวง ได้แก่ แขวงขุนนคร แขวงขุนอุทัย และแขวงขุนเสนา และต่อมามีการแบ่งออกเป็นแขวงต่าง ๆ ดังนี้
แขวงขุนนคร อยู่ทางทิศเหนือและตะวันออกเฉียงเหนือของกำแพงพระนครตั้งแต่ลำน้ำลพบุรีและลุ่มน้ำป่าสัก ต่อมามีการแบ่งออกเป็นแขวง คือ ทางด้านตะวันตกเป็น<i data-parsoid='{"dsr":[8081,8096,2,2]}'>แขวงนครใหญ่ และด้านตะวันออกเป็น แขวงนครน้อย แขวงขุนอุทัย อยู่ทางใต้ตั้งแต่เขตของแขวงขุนนครตลอดลงมายังมายังแม่น้ำเจ้าพระยาด้านตะวันออก ต่อมาได้มีการแบ่งออกเป็นแขวง คือ แขวงอุทัยใหญ่ และ<i data-parsoid='{"dsr":[8285,8302,2,2]}'>แขวงอุทัยน้อย แขวงขุนเสนา อยู่ทางด้านตะวันตกมีอาณาเขตด้านเหนือจรดตะวันตกเฉียงใต้ของแขวงขุนนครและตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา ต่อมาได้มีการแบ่งออกเป็นแขวง คือ แขวงเสนาใหญ่ ทางด้านตะวันตก และ<i data-parsoid='{"dsr":[8487,8503,2,2]}'>แขวงเสนาน้อย ทางด้านตะวันออก
ดังนั้น ในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว แขวงในจังหวัดพระนครศรีอยุธยาจึงมีทั้งหมด 7 แขวง ได้แก่ แขวงรอบกรุง แขวงนครใหญ่ แขวงนครน้อย แขวงอุทัยใหญ่ แขวงอุทัยน้อย แขวงเสนาใหญ่ และแขวงเสนาน้อย ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีการจัดระเบียบการปกครองเป็นมณฑลเทศาภิบาล มีการรวมเมืองเข้าด้วยกันเป็นมณฑล เปลี่ยนคำเรียกเมืองเป็นจังหวัด แขวงจึงต้องเปลี่ยนเป็นอำเภอตามไปด้วย และต่อมาสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ เสนาบดีกระทรวงมหาดไทยในขณะนั้นได้ทรงดำริว่า อำเภอแต่ละอำเภอมีพลเมืองมากและมีท้องที่กว้าง จึงให้แบ่งเขตการปกครองออกไปอีกในทุกอำเภอ ยกเว้นอำเภอรอบกรุง อำเภออุทัยใหญ่ และอำเภออุทัยน้อย ดังนี้
อำเภอนครใหญ่ ให้ทางตอนเหนือคงเป็น<i data-parsoid='{"dsr":[9275,9291,2,2]}'>อำเภอนครใหญ่ และแบ่งเขตท้องที่ตอนใต้ออกเป็น<i data-parsoid='{"dsr":[9322,9336,2,2]}'>อำเภอนครใน อำเภอนครน้อย ให้ทางตอนเหนือคงเป็น<i data-parsoid='{"dsr":[9378,9394,2,2]}'>อำเภอนครน้อย และแบ่งเขตท้องที่ตอนใต้ออกเป็น<i data-parsoid='{"dsr":[9425,9441,2,2]}'>อำเภอนครกลาง อำเภอเสนาใหญ่ ให้ทางด้านทิศเหนือคงเป็น<i data-parsoid='{"dsr":[9488,9505,2,2]}'>อำเภอเสนาใหญ่ และแบ่งเขตท้องที่ด้านทิศใต้ออกเป็น<i data-parsoid='{"dsr":[9540,9557,2,2]}'>อำเภอเสนากลาง อำเภอเสนาน้อย ให้ทางด้านทิศใต้คงเป็น<i data-parsoid='{"dsr":[9602,9619,2,2]}'>อำเภอเสนาน้อย และแบ่งเขตท้องที่ด้านทิศเหนือออกเป็น<i data-parsoid='{"dsr":[9656,9671,2,2]}'>อำเภอเสนาใน
ต่อมาได้มีการเปลี่ยนชื่ออำเภอต่าง ๆ โดยในปี พ.ศ. 2443 เปลี่ยนชื่ออำเภออุทัยน้อยเป็นอำเภอพระราชวัง ในปี พ.ศ. 2446 เปลี่ยนชื่ออำเภอนครกลางเป็นอำเภอนครหลวงมาจนถึงปัจจุบัน ในปี พ.ศ. 2450 ได้แบ่งเขตท้องที่อำเภอพระราชวังด้านตะวันออกรวมกับอำเภออุทัยใหญ่ด้านใต้ แล้วยกขึ้นเป็นอำเภออุทัยน้อย แทนอำเภออุทัยน้อยเดิมที่ได้เปลี่ยนชื่อเป็นอำเภอพระราชวังเมื่อปี พ.ศ. 2443 และมีการเปลี่ยนชื่ออำเภอต่าง ๆ อีกครั้งหนึ่ง เพื่อให้ตรงกับชื่อตำบลที่ตั้งของที่ว่าการอำเภอ อำเภอต่าง ๆ ของจังหวัดพระนครศรีอยุธยาจึงได้มีการเปลี่ยนแปลงชื่อใหม่ ดังนี้[3]
อำเภอรอบกรุง เปลี่ยนเป็นอำเภอกรุงเก่า และเปลี่ยนเป็นอำเภอพระนครศรีอยุธยา ตามลำดับ อำเภอนครใหญ่ เปลี่ยนเป็นอำเภอมหาราช อำเภอนครใน เปลี่ยนเป็นอำเภอบางปะหัน อำเภอนครน้อย เปลี่ยนเป็นอำเภอท่าเรือ อำเภอนครหลวง คงเป็นอำเภอนครหลวงดังเดิม อำเภอเสนาใหญ่ เปลี่ยนเป็นอำเภอผักไห่ อำเภอเสนาใน เปลี่ยนเป็นอำเภอบางบาล อำเภอเสนากลาง เปลี่ยนเป็นอำเภอเสนา อำเภอเสนาน้อย เปลี่ยนเป็นอำเภอราชคราม และเปลี่ยนเป็นอำเภอบางไทร ตามลำดับ อำเภอพระราชวัง เปลี่ยนเป็นอำเภอบางปะอิน อำเภออุทัยใหญ่ เปลี่ยนเป็นอำเภออุทัย อำเภออุทัยน้อย เปลี่ยนเป็นอำเภอวังน้อย
และอีก 4 กิ่งอำเภอได้แก่ กิ่งอำเภอลาดบัวหลวง (ขึ้นกับอำเภอบางไทร), กิ่งอำเภอภาชี (ขึ้นกับอำเภออุทัย), กิ่งอำเภอบางซ้าย (ขึ้นกับอำเภอเสนา) และกิ่งอำเภอบ้านแพรก (ขึ้นกับอำเภอมหาราช) ได้รับการยกฐานะขึ้นเป็นอำเภอตามลำดับจนครบในปี พ.ศ. 2502
ปัจจุบันจังหวัดพระนครศรีอยุธยาประกอบด้วย 16 อำเภอ ได้แก่
อำเภอพระนครศรีอยุธยา อำเภอท่าเรือ อำเภอนครหลวง อำเภอบางไทร อำเภอบางบาล อำเภอบางปะอิน อำเภอบางปะหัน อำเภอผักไห่ อำเภอภาชี อำเภอลาดบัวหลวง อำเภอวังน้อย อำเภอเสนา อำเภอบางซ้าย อำเภออุทัย อำเภอมหาราช อำเภอบ้านแพรก
จังหวัดพระนครศรีอยุธยามีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจำนวนทั้งสิ้น 158 แห่ง แบ่งออกเป็น องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดพระนครศรีอยุธยา, เทศบาลนคร 1 แห่ง คือ เทศบาลนครพระนครศรีอยุธยา, เทศบาลเมือง 4 แห่ง, เทศบาลตำบล 31 แห่ง, และองค์การบริหารส่วนตำบล 121 แห่ง โดยเทศบาลสามารถจำแนกได้ตามอำเภอต่าง ๆ ดังนี้
อำเภอพระนครศรีอยุธยา เทศบาลนครพระนครศรีอยุธยา เทศบาลเมืองอโยธยา อำเภอท่าเรือ เทศบาลตำบลท่าเรือ เทศบาลตำบลท่าหลวง อำเภอนครหลวง เทศบาลตำบลนครหลวง เทศบาลตำบลอรัญญิก อำเภอบางไทร เทศบาลตำบลบางไทร เทศบาลตำบลราชคราม อำเภอบางบาล เทศบาลตำบลบางบาล เทศบาลตำบลมหาพรามณ์ อำเภอบางปะอิน เทศบาลตำบลบางปะอิน เทศบาลตำบลบ้านสร้าง เทศบาลตำบลธพระอินทราชา เทศบาลตำบลปราสาททอง เทศบาลตำบลคลองจิก เทศบาลตำบลเชียงรากน้อย เทศบาลตำบลบางกระสั้น เทศบาลตำบลบ้านกรด เทศบาลตำบลตลาดเกรียบ อำเภอบางซ้าย เทศบาลตำบลบางซ้าย อำเภอบางปะหัน เทศบาลตำบลบางปะหัน อำเภอผักไห่ เทศบาลเมืองผักไห่ เทศบาลตำบลลาดชะโด อำเภอภาชี เทศบาลตำบลภาชี อำเภอลาดบัวหลวง เทศบาลตำบลหลาดบัวหลวง เทศบาลตำบลสามเมือง อำเภอวังน้อย เทศบาลเมืองลำตาเสา อำเภอเสนา เทศบาลเมืองเสนา เทศบาลตำบลสามกอ เทศบาลตำบลเจ้าเจ็ด เทศบาลตำบลบางนมโค เทศบาลตำบลหัวเวียง อำเภออุทัย เทศบาลตำบลอุทัย อำเภอมหาราช เทศบาลตำบลมหาราช เทศบาลตำบลโรงช้าง อำเภอบ้านแพรก เทศบาลตำบลบ้านแพรก
ลำดับชื่อระยะเวลาดำรงตำแหน่ง1เจ้าพระยาชัยวิชิตสิทธิสงครามสมัยรัชกาลที่ 12พระยาชัยวิชิตสิทธิสาตรามหาประเทศราชสุรชาติเสนาบดีสมัยรัชกาลที่ 33พระยามหาสิริธรรมพโลปถัมภ์เทพทราวดีศรีรัตนธาดามหาปเทศาธิบดีอภัยพิริยะปรากรมพาหุสมัยรัชกาลที่ 44พระยาสีหราชฤทธิไกรยุตินัเนติธรรมธาดามหาปเทศาธิบดีอภัยพิริยะปรากรมพาหุสมัยรัชกาลที่ 45พระยาชัยวิชิตสิทธิศักดามหานคราธิการสมัยรัชกาลที่ 46พระยาชัยวิชิตสิทธิสาตรามหาปเทศาธิบดี (สิงห์โต)สมัยรัชกาลที่ 57พระยาเพชรชฎา (นาค ณ ป้อมเพชร) (ภายหลังรับพระราชทานบรรดาศักดิ์ใหม่เป็น พระยาชัยวิชิตสิทธิศักดามหานคราธิการ)สมัยรัชกาลที่ 58หลวงอนุรักษ์ภูเบศร์ (พร เดชะคุปต์) (ภายหลังเลื่อนบรรดาศักดิ์เป็น พระอนุรักษ์ภูเบศร์, พระยาโบราณบุรานุรักษ์, และพระยาโบราณราชธานินทร์ ตามลำดับ)สมัยรัชกาลที่ 59พระยาพิทักษ์เทพธานี (ชุ่ม อรรถจินดา)สมัยรัชกาลที่ 510หม่อมอมรวงษ์วิจิตร (หม่อมราชวงศ์ปฐม คเนจร)สมัยรัชกาลที่ 511พระยาอมรฤทธิธำรง (ฉี่ บุนนาค)พ.ศ. 2454–245512หลวงพิทักษ์ฤทธิรงค์ (บุญ บุญอารักษ์)พ.ศ. 245513พระพิทักษ์เทพธานี (พร พิมพะสุต)พ.ศ. 2456–245914พระพิทักษ์เทพธานี (ปุ่น อาสนจินดา)พ.ศ. 2459–246215พระยาอมรฤทธิธำรง (บุญชู บุนนาค)พ.ศ. 2462–246516พระทวาราวดีภิบาล (เชย ชัยประภา)พ.ศ. 246517พระยากรุงศรีสวัสดิการ (จำรัส สวัสดิชูโต)พ.ศ. 2465–2468–พระทวาราวดีภิบาล (เชย ชัยประภา) ครั้งที่ 2พ.ศ. 2468–247218พระยาสัจจาภิรมย์ (สรวง ศรีเพ็ญ)พ.ศ. 2472–247419พระยาจินดารักษ์ (จำลอง สวัสดิชูโต)พ.ศ. 2474–247620พระณรงค์ฤทธิ์ (ชาย ดิฐานนท์)พ.ศ. 2476–247921พระชาติตระการ (หม่อมราชวงศ์จิตร คเนจร)พ.ศ. 2479–248222หลวงบริหารชนบท (ส่าน สีหไตรย์)พ.ศ. 2482–248423หลวงประสิทธิบุรีรักษ์ (ประยงค์ สุขะปิยังคุ)พ.ศ. 2484–248924ขุนปฐมประชากร (สมบูรณ์ จันทรประทีป)พ.ศ. 2489–249025พระราชญาติรักษา (ประกอบ บุนนาค)พ.ศ. 2490–249526.ถนอม วิบูลษ์มงคลพ.ศ. 2495–249527ขุนธรรมรัฐูธุราทร (ธรรมรัตน์ โรจนสุนทร)พ.ศ. 2495–2496 ลำดับชื่อระยะเวลาดำรงตำแหน่ง28เกียรติ ธนกุลพ.ศ. 2496–249729สง่า ศุขรัตน์พ.ศ. 2497–249830สุทัศน์ สิริสวยพ.ศ. 2498–250231พ.ต.อ. เนื่อง รายะนาคพ.ศ. 2502–251032จำนง เทพหัสดิน ณ อยุธยาพ.ศ. 2510–251433วรวิทย์ รังสิโยทัยพ.ศ. 2514–251634ร.ต.ท. ระดม มหาศรานนท์พ.ศ. 2516–251735วิทยา เกษรเสาวภาคพ.ศ. 2517–251936สมพร ธนสถิตย์พ.ศ. 2519–252037วิเชียร เวชสวรรค์พ.ศ. 2520–252138สุชาติ พัววิไลพ.ศ. 2521–252339ฉลอง วงษาพ.ศ. 2523–252440ร.ต. กิติ ประทุมแก้วพ.ศ. 2524–252941ชัยวัฒน์ หุตะเจริญพ.ศ. 2529–253442ปรีดี ตันติพงศ์พ.ศ. 2534–253743บรรจง กันตวิรุฒพ.ศ. 2537–254044ยุวัฒน์ วุฒิเมธีพ.ศ. 2540–254245ฐิระวัตร กุลละวณิชย์พ.ศ. 2542–254546สุรพล กาญจนะจิตราพ.ศ. 2545–254647สมศักดิ์ แก้วสุทธิพ.ศ. 2546–254848สมชาย ชุ่มรัตน์พ.ศ. 2548–254949เชิดพันธ์ ณ สงขลาพ.ศ. 2550–255150ปรีชา กมลบุตรพ.ศ. 2551–255251วิทยา ผิวผ่องพ.ศ. 2552–255752อภิชาติ โตดิลกเวชช์พ.ศ. 2557–255853ประยูร รัตนเสนีย์พ.ศ. 2558–255954สุจินต์ ไชยชุมศักดิ์พ.ศ. 2559–ปัจจุบัน
จังหวัดพระนครศรีอยุธยาถือเป็นจังหวัดที่มีการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่อง โดยมีผลิตภัณฑ์มวลรวมของจังหวัดมีมูลค่าสูงเป็นอันดับที่ 3 ของประเทศ รองจากจังหวัดระยอง และจังหวัดชลบุรี ทั้งนี้จังหวัดพระนครศรีอยุธยาอยู่ในเขตส่งเสริมการลงทุน เขต 2 มีนิคมอุตสาหกรรม 3 แห่ง ได้แก่ นิคมอุตสาหกรรมบางปะอิน, นิคมอุตสาหกรรมบ้านหว้า (ไฮเทค), นิคมอุตสาหกรรมสหรัตนนคร และมีเขตประกอบการอุตสาหกรรม 3 แห่ง ได้แก่ เขตประกอบการอุตสาหกรรมแฟตเตอรี่แลนด์วังน้อย สวนอุตสาหกรรมโรจนะ และสวนอุตสาหกรรมโรจนะ 2
สถิติประชากร ตามทะเบียนราษฎร จังหวัดพระนครศรีอยุธยาYearPop.±% 2549 753,986— 2550 760,712+0.9% 2551 769,126+1.1% 2552 775,157+0.8% 2553 782,096+0.9% 2554 787,653+0.7% 2555 793,509+0.7% 2556 797,970+0.6% 2557 803,599+0.7% 2558 808,360+0.6% 2559 810,320+0.2% 2560 813,852+0.4%อ้างอิง:กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย[4]
สถานศึกษาในระดับอุดมศึกษา
มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ สำนักอธิการบดี หันตรา มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ ศูนย์วาสุกรี มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตมหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย สถาบันเทคโนโลยีแห่งอโยธยา
สถานศึกษาในระดับอาชีวศึกษา
สถาบันอาชีวศึกษาภาครัฐ วิทยาลัยอาชีวศึกษาพระนครศรีอยุธยา อำเภอพระนครศรีอยุธยา วิทยาลัยเทคนิคพระนครศรีอยุธยา อำเภอพระนครศรีอยุธยา วิทยาลัยเทคนิคพระนครศรีอยุธยา (วัดนิเวศธรรมประวัติราชวรวิหาร) อำเภอบางปะอิน วิทยาลัยเทคนิคอุตสาหกรรมยานยนต์ อำเภออุทัย วิทยาลัยเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมการต่อเรือพระนครศรีอยุธยา อำเภอพระนครศรีอยุธยา วิทยาลัยสารพัดช่างพระนครศรีอยุธยา อำเภออุทัย วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีศูนย์ศิลปาชีพบางไทร อำเภอบางไทร วิทยาลัยการอาชีพเสนา อำเภอเสนา วิทยาลัยการอาชีพมหาราช อำเภอมหาราช สถาบันอาชีวศึกษาเอกชน วิทยาลัยเทคโนโลยีพณิชยการอยุธยา อำเภอพระนครศรีอยุธยา วิทยาลัยเทคโนโลยีบริหารธุรกิจอยุธยาอำเภอพระนครศรีอยุธยา วิทยาลัยเทคโนโลยีไทยอโยธยาบริหารธุรกิจ อำเภอพระนครศรีอยุธยา วิทยาลัยเทคโนโลยีอยุธยา อำเภอพระนครศรีอยุธยา วิทยาลัยเทคโนโลยีผดุงเสนาบริหารธุรกิจ อำเภอเสนา โรงเรียนกรุงเทพการบัญชีวิทยาลัย (บ้านอ้อวิทยาคาร) อำเภอผักไห่
สถานศึกษาขนาดใหญ่พิเศษ โรงเรียนอยุธยาวิทยาลัย อำเภอพระนครศรีอยุธยา โรงเรียนจอมสุรางค์อุปถัมภ์ อำเภอพระนครศรีอยุธยา สถานศึกษาขนาดใหญ่ โรงเรียนอยุธยานุสรณ์ อำเภอพระนครศรีอยุธยา โรงเรียนบางปะอิน"ราชานุเคราะห์1" อำเภอบางปะอิน โรงเรียนเสนา "เสนาประสิทธิ์" อำเภอเสนา โรงเรียนท่าเรือ"นิตยานุกุล" อำเภอท่าเรือ โรงเรียนภาชี "สุนทรวิทยานุกุล" อำเภอภาชี สถานศึกษาขนาดกลาง โรงเรียนบางปะหัน อำเภอบางปะหัน โรงเรียนวังน้อยพนมยงค์วิทยา อำเภอวังน้อย โรงเรียนวิเชียรกลิ่นสุคนธ์อุปถัมภ์ วังน้อย โรงเรียนบางไทรวิทยา อำเภอบางไทร โรงเรียนนครหลวงอุดมรัตช์วิทยา นครหลวง โรงเรียนผักไห่ "สุธาประมุข" อำเภอผักไห่ โรงเรียนอุทัย อำเภออุทัย โรงเรียนลาดบัวหลวงไพโรจน์วิทยา อำเภอลาดบัวหลวง
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน) ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 32 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 33 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 308 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 309 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 340 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 347 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 352 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 356
การเดินทางเข้าสู่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
ทางหลวงหมายเลข 1 (ถนนพหลโยธิน) ผ่านประตูน้ำพระอินทร์แล้วแยกเข้าทางหลวงหมายเลข 32 เลี้ยวซ้ายไปตามทางหลวงหมายเลข 309 เข้าสู่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ทางหลวงหมายเลข 304 (ถนนแจ้งวัฒนะ) หรือทางหลวงหมายเลข 302 (ถนนงามวงศ์วาน) เลี้ยวขวาเข้าทางหลวงหมายเลข 306 (ถนนติวานนท์) แล้วข้ามสะพานนนทบุรีหรือสะพานนวลฉวีไปยังจังหวัดปทุมธานีต่อด้วยเส้นทาง ปทุมธานี-สามโคก-เสนา (ทางหลวงหมายเลข 3111) เลี้ยวแยกขวาที่อำเภอเสนา เข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 3263 เข้าสู่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เส้นทางกรุงเทพฯ-นนทบุรี-ปทุมธานีทางหลวงหมายเลข 306 ถึงทางแยกสะพานปทุมธานี เลี้ยวเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 347 แล้วไปแยกเข้าทางหลวงหมายเลข 3309 ผ่านศูนย์ศิลปาชีพบางไทร อำเภอบางปะอิน เข้าสู่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ถนนกาญจนาภิเษก เริ่มตั้งแต่กิโลเมตรที่ 71+570 ที่ตำบลเชียงรากน้อย อำเภอบางไทร ตัดถนนสามโคก-ศูนย์ศิลปาชีพบางไทร (3309) ที่กิโลเมตรที่ 72 เข้าสู่พื้นที่อำเภอบางปะอิน ตัดทางพิเศษอุดรรัถยา ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 347 ที่กิโลเมตรที่ 77 ข้ามคลองเปรมประชากรและทางรถไฟสายเหนือ ไปบรรจบถนนพหลโยธิน กับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 32กิโลเมตรที่ 52-53 ทางพิเศษอุดรรัถยา (ทางด่วนสายบางปะอิน-ปากเกร็ด หรือ "ทางด่วน 2 (ส่วนนอกเมือง)") เริ่มต้นจากถนนแจ้งวัฒนะ อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี ถึง ถนนกาญจนาภิเษก อำเภอบางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
ปัจจุบันรถโดยสารประจำทางสาย กรุงเทพฯ-อยุธยา มีให้บริการ 2 ประเภท[5] 1.รถบัส ประเภท ปรับอากาศชั้น 2 สายที่ 901 กรุงเทพฯ (หมอชิตใหม่) -อยุธยา ให้บริการอยู่ที่ ท่ารถไปกรุงเทพฯ (ถนนนเรศวร) 2.รถตู้ ประเภท มาตรฐาน 2 (จ) 2 (ต) 2 (ช)
thumbnail|left|สถานีรถไฟอยุธยา การเดินทางไปจังหวัดพระนครศรีอยุธยา สามารถใช้บริการรถไฟโดยสารที่มีปลายทางสู่ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ขบวนรถไฟจะผ่านจังหวัดพระนครศรีอยุธยาในเขตอำเภอบางปะอิน อำเภอพระนครศรีอยุธยา และอำเภอภาชี ทางรถไฟจะแยกไปภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่สถานีรถไฟชุมทางบ้านภาชี
รถสามล้อเครื่อง คิดค่าโดยสารตามระยะทาง (เป็นรถเหมา) รถสามล้อถีบ คิดค่าโดยสารตามระยะทาง รถจักรยานยนต์รับจ้าง คิดค่าโดยสารตามระยะทาง รถสองแถว มีหลายสาย คิดค่าโดยสารตามระยะทาง
thumbnail|วัดพระศรีสรรเพชญ์ thumbnail|พระราชวังโบราณ อยุธยา
ศูนย์ท่องเที่ยวอยุธยา (ATC) ศูนย์ศึกษาประวัติศาสตร์อยุธยา พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา อุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา วัดพระศรีสรรเพชญ์ พระราชวังโบราณ อยุธยา พระที่นั่งวิหารสมเด็จ พระที่นั่งสรรเพชญ์ปราสาท พระที่นั่งสุริยาสน์อมรินทร์ พระที่นั่งจักรวรรดิ์ไพชยนต์ พระที่นั่งตรีมุข พระที่นั่งบรรยงค์รัตนาสน์ วัดไชยวัฒนาราม วัดใหญ่ชัยมงคล วัดสุวรรณดาราราม วัดสะตือ ศูนย์ศิลปาชีพบางไทร พระราชวังบางปะอิน คลองรางจระเข้ เพนียดคล้องช้าง พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ จันทรเกษม เขื่อนพระรามหก เขื่อนทดน้ำแห่งแรกในประเทศไทย
เมืองหนานซาง สาธารณรัฐประชาชนจีน เมืองกุม ประเทศอิหร่าน เมืองวีเซียบส์ สาธารณรัฐเบลารุส นครเทียนจิน สาธารณรัฐประชาชนจีน เมืองแคนดี้ ประเทศศรีลังกา เมืองเกียวโต ประเทศญี่ปุ่น รัฐเวอร์จิเนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา
สมเด็จพระอริยวงษญาณ สมเด็จพระสังฆราช (ศรี) สมเด็จพระสังฆราชพระองค์แรกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เสด็จสถิต ณ วัดบางหว้าใหญ่ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช (วาสน์ วาสโน) สมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ ๑๘ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เสด็จสถิต ณ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรํสี) สมเด็จพระราชาคณะ อดีตเจ้าคณะใหญ่อรัญวาสี อดีตเจ้าอาวาสวัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร สมเด็จพระวันรัต (ฑิต อุทโย) สมเด็จพระราชาคณะ อดีตเจ้าคณะใหญ่หนใต้ อดีตอธิบดีสงฆ์วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร สมเด็จพระวันรัต (จ่าย ปุณฺณทตฺโต) สมเด็จพระราชาคณะ อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม อดีตเจ้าคณะใหญ่หนใต้ และอดีตเจ้าอาวาสวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหารรูปแรก สมเด็จพระวันรัต (ทรัพย์ โฆสโก) สมเด็จพระราชาคณะ อดีตผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม อดีตเจ้าคณะใหญ่หนตะวันออก อดีตสมาชิกสังฆสภา อดีตสังฆมนตรีว่าการองค์การปกครอง อดีตเจ้าอาวาสวัดสังเวชวิศยารามวรวิหาร สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฟื้น ชุตินฺธโร) สมเด็จพระราชาคณะ อดีตเจ้าคณะใหญ่หนกลาง อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม อดีตแม่กองบาลีสนามหลวง อดีตเจ้าอาวาสวัดสามพระยา สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (พุฒ สุวฑฺฒโน) สมเด็จพระราชาคณะ อดีตคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม และอดีตเจ้าอาวาสวัดสุวรรณารามราชวรวิหาร สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เสงี่ยม จนฺทสิริ) สมเด็จพระราชาคณะ อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม อดีตเจ้าคณะใหญ่หนเหนือ อดีตเจ้าอาวาสวัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร สมเด็จพระมหาธีราจารย์ (นิยม ฐานิสฺสโร) สมเด็จพระราชาคณะ อดีตคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม และอดีตเจ้าอาวาสวัดชนะสงครามราชวรมหาวิหาร อดีตเจ้าคณะใหญ่หนกลาง สมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (สมศักดิ์ อุปสโม) (นามเดิม:สมศักดิ์ ชูมาลัยวงศ์) สมเด็จพระราชาคณะ อดีตคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าคณะใหญ่หนกลาง เจ้าอาวาส[[วัดพิชยญาติการามวรวิหาร] พระพรหมมุนี (สุชิน อคฺคชิโน) พระราชาคณะเจ้าคณะรอง กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าคณะภาค๑๔-๑๕ (ธรรมยุต) แม่กองธรรมสนามหลวง เลขานุการสมเด็จพระสังฆราช ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร รักษาการเจ้าคณะภาค๔-๗ (ธรรมยุต) พระธรรมปัญญาบดี (พีร์ สุชาโต) พระราชาคณะเจ้าคณะรอง ที่ปรึกษาเจ้าคณะกรุงเทพมหานคร นายกสภามหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย อธิบดีสงฆ์วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหารรูปปัจจุบัน พระครูวิหารกิจจานุการ (ปาน โสนนฺโท) หรือ หลวงพ่อปานวัดบางนมโค พระเกจิอาจารย์ชื่อดัง อดีตเจ้าอาวาสวัดบางนมโค อำเภอเสนา หลวงพ่อจง พุทธสโร พระเกจิอาจารย์ชื่อดัง อดีตเจ้าอาวาสวัดหน้าต่างนอก อำเภอบางไทร พระครูสังวรสมณกิจ (ทิม อตฺตสนฺโต) พระเกจิอาจารย์ชื่อดัง อดีตเจ้าอาวาสวัดพระขาว อำเภอบางบาล แม่ชีศันสนีย์ เสถียรสุต พุทธสาวิกาในพุทธศาสนาและยังเป็นเป็นวิทยากรประจำและผู้ก่อตั้งเสถียรธรรมสถาน เอื้อน กลิ่นสาลี อดีตพระราชาคณะเจ้าคณะรอง อดีตเจ้าอาวาสวัดสามพระยา อดีตเจ้าคณะกรุงเทพมหานคร ถูกถอดถอนสมณศักดิ์ 30 พฤษภาคม 2561
ศาสตราจารย์ ดร. ปรีดี พนมยงค์ หรือ หลวงประดิษฐ์มนูธรรม นายกรัฐมนตรีของประเทศไทย คนที่ 7 พลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ หรือ หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์ นายกรัฐมนตรีของประเทศไทย คนที่ 8 ประมวล สภาวสุ อดีตรองนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังและกระทรวงอุตสาหกรรม ดำรง พุฒตาล พิธีกรชื่อดัง และอดีตสมาชิกวุฒิสภา เกื้อกูล ด่านชัยวิจิตร อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม ในรัฐบาลนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ พลเอก พงษ์เทพ เทศประทีป อดีตเลขาธิการนายกรัฐมนตรี (พลเอกสุรยุทธ์ จุลานนท์) และอดีตเสนาธิการทหารบก วิทยา บุรณศิริ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พลตำรวจเอก โกวิท วัฒนะ อดีตรองนายกรัฐมนตรี ครม.60 ไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม อดีตรองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ในคณะรัฐมนตรีคณะที่ 56 วิบูลย์ สงวนพงศ์ ปลัดกระทรวงมหาดไทย พ.อ. ณรงค์ กิตติขจร อดีต สมาชิกสภาผู้แทนราษฏรจังหวัด พระนครศรีอยุธยา อดีตสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ปี 2515 2534 สมยศ พุ่มพันธุ์ม่วง นายกสมาคมฟุตบอลแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์
ด้านศิลปวัฒนธรรมและบันเทิง
หลวงกัลยาณมิตตาวาส (ทับ พาทยโกศล) ครูดนตรีไทย และต้นสกุลพาทยโกศล เป็นบิดาของจางวางทั่ว พาทยโกศล รวงทอง ทองลั่นธม นักร้องวงดนตรีกรมประชาสัมพันธ์ และวงสุนทราภรณ์ ส.พลายน้อย (ชื่อจริง สมบัติ พลายน้อย) ศิลปินแห่งชาติสาขาวรรณศิลป์ และนักเขียนสารคดีประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรมชื่อดัง สุชาติ สวัสดิ์ศรี ศิลปินแห่งชาติสาขาวรรณศิลป์ นักเขียนเจ้าของนามปากกาสิงห์สนามหลวง ผู้ก่อตั้งรางวัลช่อการะเกด สรพงศ์ ชาตรี นักแสดง และศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง สำราญ เกิดผล ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) ชลิต เฟื่องอารมย์ นักแสดง ชรัส เฟื่องอารมย์ นักร้อง นักแต่งเพลง และนักแสดง บัณฑิต ฤทธิ์ถกล ผู้กำกับภาพยนตร์ และผู้เขียนบทภาพยนตร์ พีระ ตรีบุปผา นักแต่งเพลง นักดนตรี และนักเรียบเรียงเสียงประสาน แอน มิตรชัย นักร้อง นักแต่งเพลง และนักแสดง รังสิโรจน์ พันธุ์เพ็ง นักร้อง นักแต่งเพลง และนักแสดง กันต์ธีร์ ปิติธัญ นักร้อง นักแต่งเพลง และนักแสดง คมกฤษ ตรีวิมล นักแสดง และผู้กำกับภาพยนตร์
นฤบดินทร์ วีรวัฒโนดม นักกีฬาฟุตบอลทีมชาติไทย เสกสรรค์ ทับทอง นักกีฬาเซปักตะกร้อทีมชาติไทย จันทิมา ใจสนุก นักกีฬาร่มร่อนทีมชาติไทย
รายชื่อวัดในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา สถานศึกษาอาชีวศึกษาในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา เอกซ์โป 2020 รายชื่อสาขาของธนาคารในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา