จังหวัดนครปฐม
จังหวัดนครปฐม เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคกลางของประเทศไทย เป็นหนึ่งในห้าจังหวัดที่อยู่ในพื้นที่ปริมณฑลของกรุงเทพมหานคร จังหวัดนี้มีประวัติศาสตร์เก่าแก่ยาวนาน เชื่อว่าเป็นที่ตั้งเก่าแก่ของเมืองในสมัยทวารวดี โดยมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีเป็นจำนวนมาก
thumbnail|left|พระราชวังสนามจันทร์ นครปฐม เป็นอู่อารยธรรมสำคัญที่มีประวัติความเป็นมายาวนานในแผ่นดินสุวรรณภูมิ จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์กล่าวว่า เมืองนครปฐมแต่เดิมนั้นตั้งอยู่ริมทะเล เป็นเมืองเก่าแก่ มีความเจริญรุ่งเรืองมานับตั้งแต่สมัยสุวรรณภูมิ และเป็นราชธานีสำคัญในสมัยทวารวดี ในยุคนั้น นครปฐมเป็นแหล่งเผยแพร่อารยธรรมจากประเทศอินเดีย ซึ่งรวมทั้งพุทธศาสนา นครปฐมจึงเป็นศูนย์กลางของความเจริญ มีชนชาติต่าง ๆ อพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานอยู่เป็นจำนวนมาก ต่อมาได้เกิดความแห้งแล้งขึ้นในเมืองนครปฐม เพราะกระแสน้ำที่ไหลผ่านตัวเมืองเปลี่ยนเส้นทาง ประชาชนจึงอพยพไปตั้งหลักแหล่งอยู่ริมน้ำ และสร้างเมืองใหม่ขึ้นชื่อ “เมืองนครไชยศรี” หรือ “ศรีวิชัย” นครปฐมจึงกลายเป็นเมืองร้างมาเป็นเวลาหลายร้อยปี จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะที่ทรงยังผนวชได้ธุดงค์ไปพบพระปฐมเจดีย์ และทรงเห็นว่าเป็นเจดีย์องค์ใหญ่ไม่มีที่ใดเทียบเท่า ครั้นเมื่อได้ครองราชย์ จึงโปรดฯ ให้ก่อเจดีย์แบบลังกาครอบองค์เดิมไว้ โดยให้ชื่อว่า “พระปฐมเจดีย์” ทรงปฏิสังขรณ์สิ่งต่าง ๆ ในบริเวณองค์พระปฐมเจดีย์ให้มีสภาพดี และโปรดฯ ให้ขุดคลองเจดีย์บูชาเพื่อให้การเสด็จมานมัสการสะดวกขึ้น[1]
ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เริ่มก่อสร้างทางรถไฟสายใต้ผ่านเมือง นครปฐม ซึ่งขณะนั้นยังเป็นป่ารก พระองค์จึงโปรดฯ ให้ย้ายเมืองจากตำบลท่านา อำเภอนครชัยศรี มาตั้งที่บริเวณองค์พระปฐมเจดีย์เหมือนเช่นครั้งสมัยโบราณครั้งในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดฯ ให้สร้างพระราชวังสนามจันทร์ เป็นที่เสด็จแปรพระราชฐานและฝึกซ้อมรบแบบเสือป่า โดยโปรดฯ ให้ตัดถนนเพิ่มขึ้นอีกหลายสาย รวมทั้ง สร้างสะพานเจริญศรัทธาข้ามคลองเจดีย์บูชาเชื่อมระหว่างสถานีรถไฟกับองค์พระปฐมเจดีย์ ตลอดจนสร้าง พระร่วงโรจนฤทธิ์ทางด้านทิศเหนือขององค์พระปฐมเจดีย์และบูรณะองค์พระปฐมเจดีย์ให้สมบูรณ์สวยงามดังที่เห็นอยู่ในปัจจุบัน และได้โปรดให้เปลี่ยนชื่อจากเมือง “นครไชยศรี” เป็น “นครปฐม"
จังหวัดนครปฐมตั้งอยู่บริเวณลุ่มแม่น้ำท่าจีน ซึ่งเป็นพื้นที่บริเวณที่ราบลุ่มภาคกลาง โดยหน่วยงานบางแห่ง เช่น คณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กำหนดให้จังหวัดนครปฐมอยู่ภาคตะวันตก จังหวัดนี้ตั้งอยู่ระหว่างเส้นละติจูดที่ 13 องศา 45 ลิปดา 10 พิลิปดา เส้นลองจิจูดที่ 100 องศา 4 ลิปดา 28 พิลิปดา มีพื้นที่ 2,168.327 ตารางกิโลเมตร หรือ 1,355,204 ไร่ เท่ากับ ร้อยละ 0.42 ของประเทศ และมีพื้นที่เป็นอันดับที่ 62 ของประเทศ อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานครไปตามเส้นทางถนนเพชรเกษม 56 กิโลเมตร หรือตามเส้นทางถนนบรมราชชนนี 51 กิโลเมตร และตามเส้นทางรถไฟ 62 กิโลเมตร
จังหวัดที่ติดต่อกับจังหวัดนครปฐม วนตามเข็มนาฬิกาจากทิศเหนือ ได้แก่ จังหวัดสุพรรณบุรี จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จังหวัดนนทบุรี กรุงเทพมหานคร จังหวัดสมุทรสาคร จังหวัดราชบุรี และจังหวัดกาญจนบุรี
ตราประจำจังหวัดนครปฐม ตราประจำจังหวัด ธงประจำจังหวัด
ตัวอักษรย่อ: นฐ ตราประจำจังหวัด: รูปพระปฐมเจดีย์ ประดับด้วยเครื่องหมายเลข 4 ไทยในพระมหาพิชัยมงกุฎ คำขวัญประจำจังหวัด: ส้มโอหวาน ข้าวสารขาว ลูกสาวงาม ข้าวหลามหวานมัน สนามจันทร์งามล้น พุทธมณฑลคู่ธานี พระปฐมเจดีย์เสียดฟ้า สวยงามตาแม่น้ำท่าจีน พันธุ์ไม้มงคลพระราชทานประจำจังหวัด: จันทน์ชะมดชนิด [Mansonia gagei]error: {{lang}}: text has italic markup (help) หรือจันทน์หอม ต้นไม้ประจำจังหวัด: จัน ([Diospyros decandra]error: {{lang}}: text has italic markup (help)) ดอกไม้ประจำจังหวัด: แก้ว ([Murraya paniculata]error: {{lang}}: text has italic markup (help)) สัตว์น้ำประจำจังหวัด: กุ้งก้ามกราม ([Macrobrachium rosenbergii]error: {{lang}}: text has italic markup (help))
การปกครองส่วนภูมิภาคในจังหวัดนครปฐม แบ่งออกเป็น 7 อำเภอ ประกอบด้วย 106 ตำบล และ 930 หมู่บ้าน โดยอำเภอต่าง ๆ มีดังนี้
อำเภอเมืองนครปฐม อำเภอกำแพงแสน อำเภอนครชัยศรี อำเภอดอนตูม อำเภอบางเลน อำเภอสามพราน อำเภอพุทธมณฑล
พื้นที่จังหวัดนครปฐมประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 117 แห่ง แบ่งตามประเภทและอำนาจบริหารจัดการภายในท้องที่ได้เป็น องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง เทศบาลนคร 1 แห่ง เทศบาลเมือง 4 แห่ง เทศบาลตำบล 18 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 93 แห่ง [2]
ลำดับชื่อระยะเวลาดำรงตำแหน่ง1พระยาศิริชัยสุรินทร์ไม่ทราบข้อมูล2พระยาศรีวิชัยไม่ทราบข้อมูล3พระยาภูมิพิชัยไม่ทราบข้อมูล4พระยาสำราญนฤปกิจไม่ทราบข้อมูล5พระยาจินดารักษ์ไม่ทราบข้อมูล6พระยาศรีสุทัศน์ไม่ทราบข้อมูล7พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพยอาภาพ.ศ. 2474 - พ.ศ. 24768พระยาพิพิธอำพลพ.ศ. 2476 - พ.ศ. 24789พระอรรถนิพนธ์ปรีชาพ.ศ. 2478 - พ.ศ. 247810พระกล้ากลางสมรพ.ศ. 2478 - พ.ศ. 247911พระณรงฤทธีพ.ศ. 2479 - พ.ศ. 248012หลวงประสิทธิบุรีรักษ์พ.ศ. 2480 - พ.ศ. 248213หลวงนรกิจบริหารพ.ศ. 2482 - พ.ศ. 248214หลวงประชากรบริรักษ์พ.ศ. 2482 - พ.ศ. 248715นายทวี แรงขำพ.ศ. 2487 - พ.ศ. 248816นายอรรถสิทธิ สิทธิสุนทร15 พฤษภาคม 2488 - 29 กุมพาพันธ์ 249017ขุนนครรัฐเขต1 มีนาคม 2490 - 21 ธันวาคม 249018ขุนไมตรีประชารักษ์1 มกราคม 2491 - 20 มีนาคม 249419นายแม้น อรจันทร์3 เมษายน 2494 - 31 ธันวาคม 249420นายพยุง ตันติลีปิกร8 มกราคม 2495 - 3 เมษายน 249621ขุนคำณวนวิจิตร3 เมษายน 2496 - 31 ธันวาคม 250022นายพล วงศาโรจน์9 เมษายน 2501 - 26 ตุลาคม 251023นายดำรง สุนทรศารทูล26 ตุลาคม 2510 - 1 ตุลาคม 2513 ลำดับชื่อระยะเวลาดำรงตำแหน่ง24นายประพจน์ เลขะรุจิ1 ตุลาคม 2513 - 16 กรกฎาคม 251825นายคล้าย จิตพิทักษ์16 กรกฎาคม 2518 - 1 ตุลาคม 252026นายเจริญ ธำรงเกียรติ1 ตุลาคม 2520 - 1 ตุลาคม 252427นายสมพร ธนสถิตย์1 ตุลาคม 2524 - 30 กันยายน 252728นายสุชาติ พัววิไล1 ตุลาคม 2527 - 30 กันยายน 253029นายสุกิจ จุลลนันทน์1 ตุลาคม 2530 - 30 กันยายน 253430นายประเวศ ต่อตระกูล1 ตุลาคม 2534 - 30 กันยายน 253731นายณัฏฐ์ ศรีวิหค1 ตุลาคม 2537 - 30 กันยายน 253932นายวิชัย ธรรมชอบ1 ตุลาคม 2539 - 30 เมษายน 254033นายสุชาญ พงษ์เหนือ1 พฤษภาคม 2540 - 30 กันยายน 254234นายมานิต ศิลปอาชา1 ตุลาคม 2542 - 30 กันยายน 254435นายนาวิน ขันธหิรัญ1 ตุลาคม 2544 - 30 กันยายน 254736นายประสาท พงษ์ศิวาภัย1 ตุลาคม 2547 - 30 กันยายน 254937นายปรีชา บุตรศรี13 พฤศจิกายน 2549 - 30 กันยายน 255038นายชนินทร์ บัวประเสริฐ1 ตุลาคม 2550 - 30 กันยายน 255239หม่อมหลวงปนัดดา ดิศกุล1 ตุลาคม 2552 - 30 กันยายน 255340นายชิดพงษ์ ฤทธิประศาสน์1 ตุลาคม 2553 - 30 กันยายน 255441นายนิมิต จันทน์วิมล13 มกราคม 2555 - 30 กันยายน 255542นายวันชาติ วงษ์ชัยชนะ8 ตุลาคม 2555 - 30 กันยายน 255743นายชาติชาย อุทัยพันธ์3 พฤศจิกายน 2557 - 30 กันยายน 255944นายอดิศักดิ์ เทพอาสน์1 ตุลาคม 2559 - 30 กันยายน 256045นายชาญนะ เอี่ยมแสง1 ตุลาคม 2560 - ปัจจุบัน
สถิติประชากรตามทะเบียนราษฎรจังหวัดนครปฐมYearPop.±% 2549 820,704— 2550 830,970+1.3% 2551 843,599+1.5% 2552 851,426+0.9% 2553 860,246+1.0% 2554 866,064+0.7% 2555 874,616+1.0% 2556 882,184+0.9% 2557 891,071+1.0% 2558 899,342+0.9% 2559 905,008+0.6% 2560 911,492+0.7%อ้างอิง:กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย[9]
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา มหาวิทยาลัยศิลปากร วิทยาเขตพระราชวังสนามจันทร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตสิรินธรราชวิทยาลัย ในพระราชูปถัมภ์ โรงเรียนนายร้อยตำรวจ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา ศูนย์การศึกษาจังหวัดนครปฐม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์ มหาวิทยาลัยคริสเตียน สถาบันกันตนา
วิทยาลัยอาชีวศึกษานครปฐม วิทยาลัยอาชีวศึกษาเทศบาลนครปฐม วิทยาลัยเทคนิคนครปฐม วิทยาลัยสารพัดช่างนครปฐม วิทยาลัยการอาชีพนครปฐม วิทยาลัยการอาชีพบางแก้วฟ้า การอาชีพพุทธมณฑล กาญจนาภิเษกวิทยาลัย ช่างทองหลวง สังกัด อาชีวศึกษามหานคร วิทยาลัยเทคโนโลยีนครปฐม
โรงเรียน ดูที่ รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดนครปฐม
พระปฐมเจดีย์ พระราชวังสนามจันทร์ อุทยานแมลงเฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พุทธมณฑล แหล่งดูนกธรรมชาติ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ตลาดน้ำดอนหวาย พิพิธภัณฑ์หุ่นขี้ผึ้ง สวนสามพราน ลานแสดงช้างและฟาร์มจระเข้สามพราน วัดไร่ขิง วัดพระประโทน วัดดอนยายหอม วัดอ้อน้อย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ (ด้านทิศใต้ขององค์พระปฐมเจดีย์ ด้านพระศิลาขาว) พิพิธภัณฑ์ศิลปะนกฮูก เจษฎา เทคนิค มิวเซียม (Jesada Technik Museum) วู้ดแลนด์ เมืองไม้ (Woodland Museum & Resort) อำเภอนครชัยศรี
พระปฐมเจดีย์ อุทยานแมลงเฉลิมพระเกียรติ อ่างเก็บน้ำ (บ่อ 1)
สมเด็จพระธีรญาณมุนี (สมชาย วรชาโย) – สมเด็จพระราชาคณะ กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าคณะภาค๑-๒-๓,๑๒-๑๓ (ธรรมยุต) รองแม่กองธรรมสนามหลวงรูปที่ ๑ ฝ่ายนักธรรม เจ้าอาวาสวัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร พระจำนงค์ ธมฺมจารี – อดีตพระราชาคณะเจ้าคณะรอง อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม อดีตเจ้าคณะภาค๔-๕-๖-๗ (ธรรมยุต) อดีตผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสัมพันธวงศารามวรวิหาร พระธรรมบัณฑิต (อภิพล อภิพโล) – พระราชาคณะชั้นธรรม กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าอาวาสวัดพระราม ๙ กาญจนาภิเษก และรักษาการเจ้าอาวาสวัดญาณสังวรารามวรมหาวิหาร พระราชวรเมธี (ประสิทธิ์ พฺรหฺมรังสี) – ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร
ภาวนา ชนะจิต – นักแสดงภาพยนตร์ ผู้ได้ฉายา "ไข่มุกแห่งเอเชีย" วรนุช ภิรมย์ภักดี – นักแสดงชื่อดัง (อดีตนักแสดงช่อง 7) มนตรี เจนอักษร – นักแสดง พิธีกร นักพาทย์ ภัสรนันท์ อัษฎมงคล (เบียร์ เดอะวอยซ์) – นักร้องชาวไทย วีรยุทธ จันทร์สุข – นักร้อง/นักแสดง ค่ายจีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ (อดีตนักร้องวง RookieBB ค่าย RS) อิสราภา ธวัชภักดี (ตาหวาน) – นักร้องวงบีเอ็นเคโฟร์ตีเอต ศุภกร ศรีโพธิ์ทอง (ป๊อด)​ – นักร้อง/นักแสดง ค่ายจีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ จีเอ็มเอ็มทีวี​ นารา เทพนุภา – นักแสดง ค่ายนักแสดงอิสระ (อดีตนักแสดง[[บรอดคาซท์ ไทย เทเลวิชั่น]​]​) (ช่อง3)​ จิดาภา แช่มช้อย (แพนด้า) – นักร้องวงบีเอ็นเคโฟร์ตีเอต ธราธร นครปฐม (นักร้องอิสระ)
ชนาธิป สรงกระสินธ์ – นักฟุตบอลทีมชาติไทย
บุญญาณี สังข์ภิรมย์ – มิสอินเตอร์คอนติเนนตัลไทยแลนด์ 2015, มิสยูไนเต็ดคอนติเนนท์ 2016, ท็อปโมเดลออฟเดอะเวิลด์ 2017
ย่าเหล สโมสรฟุตบอลนครปฐม รายชื่อวัดในจังหวัดนครปฐม รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดนครปฐม รายชื่อสาขาของธนาคารในจังหวัดนครปฐม รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดนครปฐม