จังหวัดพะเยา
จังหวัดพะเยา (Northern Thai: พ(ร)ะญาว)[1] เป็นจังหวัดในภาคเหนือตอนบน บริเวณที่ตั้งของตัวเมืองพะเยาในปัจจุบันอยู่ติดกับกว๊านพะเยา เดิมเป็นที่ตั้งของเมือง ภูกามยาว หรือ พะยาว ที่ก่อตั้งขึ้นเมื่อพุทธศตวรรษที่ 16 โดยกษัตริย์องค์แรกคือ พญาจอมธรรม ซึ่งเป็นราชบุตรองค์หนึ่งจากเมืองหิรัญนครเงินยางเชียงแสน และเป็นบรรพบุรุษของกษัตริย์เมืองพะยาวอีกหลายองค์ เช่น พญาเจือง วีรบุรุษแห่งเผ่าไท-ลาวในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำโขง และพญางำเมืองซึ่งได้กระทำสัตย์สาบานเป็นไมตรีต่อกันกับพญามังรายแห่งนครพิงค์เชียงใหม่ และพญาร่วงรามคำแหงแห่งสุโขทัย ภายหลังมีการเปลี่ยนแปลงอำนาจ และตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของอาณาจักรล้านนา ในสมัยพญาคำฟู
เมื่อถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ใน พ.ศ. 2386 ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 3 เมืองพะเยาถูกตั้งขึ้นใหม่พร้อมเมืองเชียงรายและเมืองงาวเพื่อเป็นเมืองหน้าด่านต่อตีกับกองทัพพม่าที่ตั้งอยู่ที่เมืองเชียงแสน โดยให้เมืองพะเยาขึ้นตรงต่อ นครลำปาง (พื้นที่บางส่วนของจังหวัดพะเยาปัจจุบัน ได้แก่ อำเภอเชียงม่วน อำเภอปง อำเภอเชียงคำ และอำเภอภูซางขึ้นตรงต่อนครน่าน) และในท้ายที่สุดก่อนที่พะเยาจะถูกยกฐานะขึ้นเป็นจังหวัด พะเยาอยู่ใต้การปกครองของจังหวัดเชียงรายในฐานะ อำเภอพะเยา และเมื่อวันที่ 28 สิงหาคม พ.ศ. 2520 อำเภอพะเยาได้ยกฐานะขึ้นเป็น จังหวัดพะเยา นับเป็นจังหวัดที่ 72 ของประเทศไทย
จังหวัดพะเยาจัดตั้งเมื่อ 28 สิงหาคม พ.ศ. 2520 โดยแยกออกจากจังหวัดเชียงราย[2]
จังหวัดพะเยา เป็นจังหวัดชายแดน ตั้งอยู่ทางภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย มีเขตระหว่างเส้นรุ้งที่ 18 องศา 44 ลิปดาเหนือ ถึง 19 องศา 44 ลิปดาเหนือ และเส้นแวงที่ 99 องศา 40 ลิปดาตะวันออก ถึง 100 องศา 40 ลิปดาตะวันออก โดยมีอาณาเขตติดต่อดังนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับจังหวัดเชียงราย ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดลำปาง และจังหวัดแพร่ ทิศตะวันออก ติดต่อกับจังหวัดน่าน และแขวงไชยบุรี สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ทิศตะวันตก ติดต่อกับจังหวัดลำปาง
สภาพพื้นที่ส่วนใหญ่ของจังหวัดพะเยา เป็นที่ราบสูงและภูเขา มีระดับความสูงตั้งแต่ 300-1,500 เมตร จากระดับน้ำทะเล มีเทือกเขาอยู่ทางทิศตะวันตก ตะวันออกเฉียงเหนือ ตะวันออกเฉียงใต้และตอนกลางของพื้นที่จังหวัด มีเนื้อที่ประมาณ 6,335.06 ตารางกิโลเมตร หรือ 3,959,412 ไร่ มีพื้นที่ขนาดใหญ่ เป็นลำดับที่ 15 ของภาคเหนือ และมีพื้นที่ป่าไม้ (จากภาพถ่ายดาวเทียม ปี 2542) ประมาณ 1,503,174 ไร่ หรือร้อยละ 37.96 ของพื้นที่จังหวัด สภาพเป็นป่าดงดิบและป่าเบญจพรรณ ไม้ที่สำคัญ ได้แก่ ไม้สัก ไม้ประดู่ ไม้มะค่า ไม้ชิงชัน ไม้ยาง ไม้เต็ง ไม้รัง ฯลฯ จังหวัดพะเยามีพื้นอยู่ทั้งในที่ลุ่มแม่น้ำโขงและลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ส่วนที่อยู่ในลุ่มน้ำโขง คือพื้นที่อำเภอเมืองพะเยา อำเภอดอกคำใต้ อำเภอจุน อำเภอปง อำเภอเชียงคำ และอำเภอแม่ใจ ส่วนที่อยู่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา คือ อำเภอปง และ อำเภอเชียงม่วน ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำยม
จังหวัดพะเยาแบ่งฤดูกาลออกเป็น 3 ฤดู คือ
ฤดูร้อน ระหว่างเดือนมีนาคม - เมษายน อากาศร้อน แห้ง ความชื้นน้อย อากาศร้อนจัดในเดือนเมษายน อุณหภูมิสูง สุดเฉลี่ย 32 องศาเซลเซียส ฤดูฝน ระหว่าง เดือนพฤษภาคม - ตุลาคม มีปริมาณน้ำฝนมากพอสมควร ความชื้นสัมพัทธ์ ประมาณ 44 - 95 % ฝนจะตกชุกมากระหว่าง เดือน สิงหาคม - กันยายน ซึ่งเป็นฝนที่ได้รับอิทธิ พลจากลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ และพายุหมุน จากทะเลจีนใต้ ตอนต้นฤดูฝน จะมีลม กรรโชกแรง บางครั้งทำให้เกิดความเสียหายแก่ ทรัพย์สิน ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยตลอดปี ประมาณ 1,062 มิลลิเมตร ฤดูหนาว ระหว่างเดือนพฤศจิกายน-กุมภาพันธ์ อากาศจะ เริ่มหนาวในเดือนพฤศจิกายน และจะหนาวมากในปลาย เดือนธันวาคม - ต้นเดือนมกราคม อุณหภูมิเฉลี่ยในเดือนมกราคม 0 องศาเซลเซียส
คำขวัญประจำจังหวัด: กว๊านพะเยาแหล่งชีวิต ศักดิ์สิทธิ์พระเจ้าตนหลวง บวงสรวงพ่อขุนงำเมือง งามลือเลื่องดอยบุษราคัม ตราประจำจังหวัด: รูปพระเจ้าตนหลวงวัดศรีโคมคำ ต้นไม้ประจำจังหวัด: ต้นสารภี ([Mammea siamensis]error: {{lang}}: text has italic markup (help)) ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกสารภี
ลำดับรายนามระยะเวลาดำรงตำแหน่งจำนวนปี1นายสัญญา ปาลวัฒน์วิไชย28 ส.ค. 2520-30 ก.ย. 25244 ปี2นายอรุณ รุจิกัณหะ1 ต.ค. 2524-30 ก.ย. 25262 ปี3นายสุดจิตร คอวนิช1 ต.ค. 2526-30 ก.ย. 25304 ปี4นายศักดา ลาภเจริญ1 ต.ค. 2530-30 ก.ย. 25322 ปี5นายทองคำ เขื่อนทา1 ต.ค. 2532-30 ก.ย. 25331 ปี6นายสวัสดิ์ ส่งสัมพันธ์1 ต.ค. 2533-30 ก.ย. 25363 ปี7นายวิจารณ์ ไชยนันทน์5 ต.ค. 2536-30 ก.ย. 25393 ปี8นางนิพัทธา อมรรัตนเมธา1 ต.ค. 2539-30 ก.ย. 25401 ปี9นายกำพล วรพิทยุต20 ต.ค. 2540-29 ก.พ. 25432 ปี 5 เดือน10นายสันต์ ภมรบุตร1 มี.ค. 2543-30 ก.ย. 25436 เดือน11นายพิพัฒน์ วงศาโรจน์1 ต.ค. 2543-30 ก.ย. 25452 ปี12นายสมศักดิ์ บุญเปลื้อง1 ต.ค. 2545-30 ก.ย. 25461 ปี13นายบวร รัตนประสิทธิ์1 ต.ค. 2546-1 ธ.ค. 25482 ปี 2 เดือน14นายวิทยา ปิณฑะแพทย์2 ธ.ค. 2548-30 ก.ย. 254910 เดือน15นายธนเษก อัศวานุวัตร13 พ.ย. 2549 - 5 พ.ค. 25511 ปี 6 เดือน16นางสาวเรืองวรรณ บัวนุช6 พ.ค. 2551 - 30 ก.ย. 25521 ปี 4 เดือน17นายเชิดศักดิ์ ชูศรี1 ต.ค. 2552 - 30 ก.ย. 25531 ปี18นายพงษ์ศักดิ์ วังเสมอ1 ต.ค. 2553 - 27 พ.ย. 25541 ปี 1 เดือน19นายไมตรี อินทุสุต28 พ.ย. 2554 - 28 ก.ย. 25551 ปี20นายชูชาติ กีฬาแปง1 ต.ค. 2555 - 30 ก.ย. 25583 ปี21นายศุภชัย เอี่ยมสุวรรณ1 ต.ค.2558 - 30 ก.ย.25591 ปี22นายณรงค์ศักดิ์ เฉลิมเกียรติ1 ต.ค. 2559 - 30 ก.ย. 25601 ปี23นายประจญ ปรัชญ์สกุล1 ต.ค. 2560- 5 ก.ค. 25619 เดือน24นายณรงค์ศักดิ์ โอสถธนากร6 ก.ค. 2561-ปัจจุบัน
การปกครองแบ่งออกเป็น 9 อำเภอ 68 ตำบล 779 หมู่บ้าน 2 เทศบาลเมือง 33 เทศบาลตำบล 36 องค์การบริหารส่วนตำบล
อำเภอเมืองพะเยา เทศบาลเมืองพะเยา เทศบาลตำบลท่าวังทอง เทศบาลตำบลแม่กา เทศบาลตำบลแม่ปืม เทศบาลตำบลบ้านต๋อม เทศบาลตำบลบ้านต๊ำ เทศบาลตำบลบ้านสาง เทศบาลตำบลบ้านใหม่ เทศบาลตำบลท่าจำปี เทศบาลตำบลสันป่าม่วง องค์การบริหารส่วนตำบล แม่นาเรือ องค์การบริหารส่วนตำบลแม่ใส อำเภอจุน เทศบาลตำบลจุน เทศบาลตำบลห้วยข้าวก่ำ เทศบาลตำบลเวียงลอ เทศบาลตำบลหงส์หิน เทศบาลตำบลทุ่งรวงทอง อำเภอเชียงคำ เทศบาลตำบลเชียงคำ เทศบาลตำบลบ้านทราย เทศบาลตำบลฝายกวาง เทศบาลตำบลหย่วน อำเภอเชียงม่วน เทศบาลตำบลเชียงม่วน อำเภอดอกคำใต้ เทศบาลเมืองดอกคำใต้ เทศบาลตำบลบ้านถ้ำ เทศบาลตำบลห้วยลาน เทศบาลตำบลหนองหล่ม อำเภอปง เทศบาลตำบลงิม เทศบาลตำบลปง เทศบาลตำบลแม่ยม อำเภอแม่ใจ เทศบาลตำบลแม่ใจ เทศบาลตำบลบ้านเหล่า เทศบาลตำบลรวมใจพัฒนา เทศบาลตำบลป่าแฝก เทศบาลตำบลเจริญราษฎร์ เทศบาลตำบลศรีถ้อย อำเภอภูซาง เทศบาลตำบลสบบง อำเภอภูกามยาว เทศบาลตำบลดงเจน
โดยรถยนต์สามารถเดินทางได้หลายเส้นทาง เช่น
1. ใช้ทางหลวงหมายเลข 32 ผ่านจังหวัดพระนครศรีอยุธยา อ่างทอง สิงห์บุรี นครสวรรค์ จากนั้นใช้ทางหลวงหมายเลข 1 ผ่านกำแพงเพชร ตาก ลำปาง แล้วเข้าสู่ตัวเมืองพะเยา ระยะทาง 969 กิโลเมตร 2. ใช้ทางหลวงหมายเลข 32 ผ่านจังหวัดพระนครศรีอยุธยา อ่างทอง สิงห์บุรี นครสวรรค์ จากนั้นเลี้ยวขวาเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 117 จนถึงพิษณุโลก แยกซ้ายเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 12 ไปจนถึงสุโขทัย เลี้ยวขวาไปตามทางหลวงหมายเลข 101 ผ่านอำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ เลี้ยวซ้ายเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 103 ผ่านอำเภอร้องกวาง เข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 1 ผ่านอำเภองาว เข้าสู่ตัวเมืองพะเยา ระยะทาง 782 กิโลเมตร
บริษัทขนส่ง จำกัด มีรถโดยสารปรับอากาศและธรรมดา ออกจากสถานีขนส่งสายเหนือ ถนนกำแพงเพชร 2
·สาย 662 พิษณุโลก-เชียงราย-แม่สาย (พิษณุโลก-สุโขทัย-สวรรคโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-พะเยา-เชียงราย-แม่สาย) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ สุโขทัยวินทัวร์
·สาย 663 นครสวรรค์-เชียงราย (นครสวรรค์-พิษณุโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-พะเยา-เชียงราย) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ คิงส์ด้อมทัวร์
·สาย 780 ภูเก็ต-เชียงราย (ภูเก็ต-สุราษฎร์ธานี-ชุมพร-ประจวบฯ-หัวหิน-ชะอำ-เพชรบุรี-อยุธยา-นครสวรรค์-พิษณุโลก-แพร่-พะเยา-เชียงราย) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
·สาย 877 แม่สาย-ด่านนอก (แม่สาย-เชียงราย-พะเยา-แพร่-อุตรดิตถ์-พิษณุโลก-ทุ่งสง-พัทลุง-หาดใหญ่-ด่านนอก) ปิยะชัยพัฒนา จำกัด
·สาย 660 ระยอง-เชียงราย-แม่สาย (ระยอง-พัทยา-ชลบุรี-ฉะเชิงเทรา-สระบุรี-พิษณุโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-พะเยา-เชียงราย-แม่สาย) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ นครชัยแอร์
·สาย 660 ระยอง-เชียงราย-แม่สาย (สายเก่า-รถด่วน) (ระยอง-พัทยา-ชลบุรี-ฉะเชิงเทรา-นครสวรรค์-ตาก-ลำปาง-พะเยา-เชียงราย-แม่สาย) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ นครชัยแอร์
·สาย 661 เชียงราย-นครพนม (นครพนม-สกลนคร-อุดรธานี-หนองบัวลำภู-เลย-พิษณุโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-พะเยา-เชียงราย-แม่สาย) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ สมบัติทัวร์
·สาย 633 ขอนแก่น-เชียงราย (ขอนแก่น-ชุมแพ-หล่มสัก-พิษณุโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-พะเยา-เชียงราย) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ อีสานทัวร์ สมบัติทัวร์
·สาย 651 นครราชสีมา-แม่สาย (นครราชสีมา-สระบุรี-โคกสำโรง-ตากฟ้า-เขาทราย-วังทอง-พิษณุโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-พะเยา-เชียงราย) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ นครชัยทัวร์
·สาย 841 บึงกาฬ-แม่สาย (บีงกาฬ-หนองคาย-อุดรธานี-ขอนแก่น-ชุมแพ-หล่มสัก-พิษณุโลก-อุตรดิตถ์-แพร่-พะเยา-เชียงราย-แม่สาย) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
. สาย 587 อุบลราชธานี-เชียงราย (อุบลฯ-ศีรษะเกษ-สุรินทร์-บุรีรัมย์-ชัยภูมิ-พิษณุโลก-แพร่-พะเยา-พาน-เชียงราย) บริษัท นครชัยแอร์ จำกัด
·สาย 671 เชียงใหม่-เชียงของ (เชียงใหม่-แม่ขะจาน-วังเหนือ-พะเยา-ดอกคำใต้-จุน-เชียงคำ-เทิง-เชียงของ) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
·สาย 198 เชียงใหม่-พะเยา (เชียงใหม่-แม่ขะจาน-วังเหนือ-พะเยา) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
·สาย 113 เชียงใหม่-น่าน (เชียงใหม่-แม่ขะจาน-วังเหนือ-พะเยา-ดอกคำใต้-ปง-เชียงม่วน-น่าน) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
·สาย 148 เชียงใหม่-เชียงราย (เชียงใหม่-ลำพูน-ดอยติ-ลำปาง-งาว-พะเยา-พาน-เชียงราย) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
·สาย 149 เชียงใหม่-แม่สาย (เชียงใหม่-ลำพูน-ดอยติ-ลำปาง-งาว-พะเยา-พาน-เชียงราย-แม่จัน-แม่สาย) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
·สาย 150 เชียงใหม่-สามเหลี่ยมทองคำ (ข) (เชียงใหม่-ลำพูน-ดอยติ-ลำปาง-งาว-พะเยา-พาน-เชียงราย-แม่จัน-เชียงแสน-สามเหลี่ยมทองคำ) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
·สาย 146 ลำปาง-เชียงราย (ลำปาง-งาว-พะเยา-แม่ใจ-พาน-เชียงราย) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
·สาย 2160 พะเยา-เชียงคำ (พะเยา-ดอกคำใต้-จุน-เชียงคำ) บริษัท ดอกคำใต้เดินรถ จำกัด
·สาย 197 พะเยา-ปง (พะเยา-ดอกคำใต้-จุน-ปง) บริษัท อารยะเดินรถ จำกัด
·สาย 612 พะเยา-น่าน (พะเยา-ดอกคำใต้-จุน-ปง-เชียงม่วน-บ้านหลวง-น่าน) บริษัท พะเยาขนส่ง จำกัด
·สาย 679 เชียงราย-จุน (เชียงราย-เทิง-ป่าแดด-จุน) บริษัท สหกิจเดินรถเชียงราย จำกัด
·สาย 620 เชียงราย-เชียงคำ (เชียงราย-เทิง-เชียงคำ) บริษัท ก.สหกิจเดินรถเชียงราย จำกัด
·สาย 686 เชียงราย-เชียงคำ (เชียงราย-แม่ลอยไร่-ร่องแมด-เชียงคำ) บริษัท บุญณัฐเดินรถ จำกัด
·สาย 621 เชียงราย-พะเยา (เชียงราย-พาน-แม่ใจ-พะเยา) บริษัท ก.สหกิจเดินรถเชียงราย และ พะเยาขนส่ง จำกัด
·สาย 144 เชียงราย-แพร่ (เชียงราย-พาน-พะเยา-แพร่) บริษัท แพร่ยานยนต์ขนส่ง (หนานคำทัวร์) จำกัด
·สาย 672 แม่สาย-แม่สอด (แม่สาย-เชียงราย-พะเยา-งาว-ลำปาง-เถิน-ตาก-แม่สอด) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
·สาย 1131 เชียงใหม่-เชียงม่วน (เชียงใหม่-แม่ขะจาน-วังเหนือ-พะเยา-ดอกคำใต้-จุน-ปง-เชียงม่วน) บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด
กรุงเทพ-พะเยา (กรุงเทพ-นครสวรรค์-พิษณุโลก-แพร่-งาว-พะเยา) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ บขส. สมบัติทัวร์ เชิดชัยทัวร์ นครชัยแอร์ กรุงเทพ-เชียงราย (ก) (กรุงเทพ-นครสวรรค์-ตาก-ลำปาง-พะเยา-เชียงราย) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ สมบัติทัวร์ เชิดชัยทัวร์ นครชัยแอร์ อินทราทัวร์ กรุงเทพ-เชียงราย (ข) (กรุงเทพ-นครสวรรค์-พิษณุโลก-แพร่-เชียงราย) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ บขส. สมบัติทัวร์ สยามเฟิร์สทัวร์ เชิดชัยทัวร์ กรุงเทพ-แม่สาย (กรุงเทพ-นครสวรรค์-พิษณุโลก-พะเยา-เชียงราย-แม่สาย) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ บขส. บุษราคัมทัวร์ เชิดชัยทัวร์ กรุงเทพ-เชียงของ (กรุงเทพ-นครสวรรค์-แพร่-ดอกคำใต้-เชียงคำ-เชียงของ) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ บขส. สมบัติทัวร์ สยามเฟิร์สทัวร์ เชิดชัยทัวร์ กรุงเทพ-เชียงคำ-ภูซาง(บ้านฮวก) (กรุงเทพ-พิษณุโลก-แพร่-เชียงม่วน-ปง-เชียงคำ-ภูซาง) บริษัทผู้เดินรถ ได้แก่ บขส.
การเดินทางจากพะเยาสู่อำเภอต่าง ๆ
อำเภอดอกคำใต้ 12 กิโลเมตร อำเภอภูกาวยาว 14 กิโลเมตร อำเภอแม่ใจ 24 กิโลเมตร อำเภอจุน 48 กิโลเมตร อำเภอเชียงคำ 76 กิโลเมตร อำเภอปง 79 กิโลเมตร อำเภอภูซาง 85 กิโลเมตร อำเภอเชียงม่วน 117 กิโลเมตร
การเดินทางจังหวัดพะเยากับจังหวัดภาคเหนือ
จังหวัดเชียงราย 94 กิโลเมตร จังหวัดลำปาง 134 กิโลเมตร จังหวัดเชียงใหม่ 153 กิโลเมตร จังหวัดแพร่ 156 กิโลเมตร จังหวัดลำพูน 172 กิโลเมตร จังหวัดน่าน 188 กิโลเมตร จังหวัดแม่ฮ่องสอน 407 กิโลเมตร
อนาคตเส้นทางรถไฟสายเหนือสายทางรถไฟสายเด่นชัย-เชียงราย-เชียงของ
สถานีพะเยา สถานีมหาวิทยาลัยพะเยา สถานีบ้านโทกหวาก สถานีดงเจน สถานีบ้านร้อง สถานีบ้านใหม่(พะเยา)
โครงการก่อสร้างท่าอากาศยานพะเยา สนามบินนานาชาติแม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย สนามบินนานาชาติเชียงใหม่ จ.เชียงใหม่
อนุสาวรีย์พญางำเมือง กว๊านพะเยา วัดติโลกอาราม สถานีประมงน้ำจืดพะเยา วัดศรีโคมคำ หอวัฒนธรรมนิทัศน์ วัดพระธาตุจอมทอง วัดอนาลโยทิพยาราม วัดศรีอุโมงค์คำ วัดลี อุทยานแห่งชาติดอยหลวง ไดโนเสาร์เชียงม่วน วัดท่าฟ้าใต้ ดอกคำใต้ อุทยานแห่งชาติดอยภูนาง วัดพระนั่งดิน วัดพระธาตุสบแวน วัดนันตาราม ศูนย์วัฒนธรรมไทยลื้อ อุทยานแห่งชาติภูซาง น้ำตกภูซาง ถ้ำผาแดง ถ้ำน้ำลอด ตลาดการค้าชายแดนไทย-ลาว น้ำตกธารสวรรค์ น้ำตกห้วยต้นผึ้ง หนองหล่มตำบลสุขภาวะ (แหล่งท่องเที่ยวชุมชน) บ่อสิบสอง หน้าผาเกี๋ยงชมพระอาทิตย์ตกดิน น้ำตกจำปาทอง ดอยบุษราคัม หาดน้ำดัง วัดพระนั่งดิน วัดศรีชุม (พระเจ้าทันใจอายุกว่า 700 ปี) ผาหัวเรือ[4] วัดศรีจอมเรือง
ผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรของจังหวัดพะเยา ได้แก่
ข้าวหอมมะลิ ข้าวหอมมะลิของจังหวัดพะเยาจัดอยู่ในสินค้าระดับ Premium Grade เพราะจะมีเพียงฤดูนาปีเท่านั้น จังหวัดพะเยามีดินดีที่เหมาะสมต่อการเพาะปลูก กล่าวคือ ดินเหนียวใกล้เชิงภูเขาไฟและเป็นดินจากภูเขาไฟที่ดับสนิทแล้ว ทำให้ข้าวมีรวงแข็งแรง เมล็ดสมบูรณ์ใหญ่ยาว เมื่อสีข้าวแล้วจะได้ข้าวเมล็ดเรียวยาว ขาวเป็นมัน เมื่อหุงสุกแล้วจะเหนียวนุ่มกลิ่นหอมตามธรรมชาติคล้าย ๆ กับกลิ่นใบเตย แม้ทิ้งไว้นานก็ยังคงสภาพกลิ่นหอม หุงแล้วนุ่ม
ลำไย ลำไยส่วนใหญ่ที่ปลูกในจังหวัดพะเยา คือ พันธุ์อีดอ ลักษณะผลใหญ่ รูปทรงแป้นเบี้ยว เนื้อหวานสีขาวขุ่นค่อนข้างเหนียว รสหวาน มีปริมาณน้ำตาลประมาณร้อยละ 18.7 ผลจะแก่เร็วกว่าผลพันธุ์อื่น ต้นเดือนกรกฎาคมก็เก็บผลผลิตได้ นิยมปลูกในทุกอำเภอ แหล่งที่ปลูกมากคืออำเภอเชียงคำและอำเภอจุน ผลผลิตส่วนใหญ่จะผลิตเป็นลำไยอบแห้งทั้งเปลือก
ลิ้นจี่ เนื่องจากสวนลิ้นจี่ส่วนใหญ่ของจังหวัดพะเยาปลูกอยู่ระหว่างหุบเขาที่มีอากาศหนาวเย็นเกือบตลอดทั้งปีและปลูกในดินที่มีปริมาณธาตุโพแทสเซียมสูง ส่งผลให้ลิ้นจี่ของจังหวัดพะเยามีลักษณะเด่น คือ ลูกใหญ่ สีผิวสวยตามชนิดพันธุ์ รสชาติหวาน เนื้อแห้งกรอบ ไม่มีน้ำมาก เมื่อแกะรับประทานสด สามารถเก็บเกี่ยวได้ก่อนจังหวัดอื่น ๆ ในภาคเหนือ
สถาบันอุดมศึกษา มหาวิทยาลัยพะเยา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี พะเยา สถาบันการจัดการแห่งแปซิฟิค (ปริญญาตรี-โท) สถาบันอาชีวศึกษารัฐ วิทยาลัยเทคนิคพะเยา วิทยาลัยเทคนิคเชียงคำ วิทยาลัยเทคนิคดอกคำใต้ วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีพะเยา วิทยาลัยเทคโนโลยีและการจัดการปง สถาบันอาชีวศึกษาภาคเหนือ 2 สถาบันอาชีวศึกษาเอกชน วิทยาลัยเทคโนโลยีพะเยา วิทยาลัยเทคโนโลยีประชาพัฒน์ วิทยาลัยเทคโนโลยีซีเทคแปซิฟิค วิทยาลัยเทคโนโลยีวงค์กาญจนา ดอกคำใต้ โรงเรียนระดับมัธยมศึกษา ดูที่ รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดพะเยา
โรงพยาบาลพะเยา โรงพยาบาลพะเยาราม โรงพยาบาลค่ายขุนเจืองธรรมิกราช โรงพยาบาลเชียงคำ โรงพยาบาลเชียงม่วน โรงพยาบาลดอกคำใต้ โรงพยาบาลจุน โรงพยาบาลปง โรงพยาบาลแม่ใจ โรงพยาบาลภูซาง โรงพยาบาลภูกามยาว ศูนย์การแพทย์และโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยพะเยา
เจ้าหลวงมหาวงศ์ - พระยาประเทศอุดรทิศ (พุทธวงศ์) เจ้าเมืองพะเยายุคฟื้นฟูองค์แรก
พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (ปวง ธมฺมปญฺโญ) พระราชาคณะเจ้าคณะรอง ที่ปรึกษาเจ้าคณะภาค ๖ เจ้าอาวาสวัดศรีโคมคำ พระครูภาวนาธิคุณ (อินโต คัณธวังโส) - พระเกจิอาจารย์ พระเทพวิสุทธิญาณ (ไพบูลย์ สุมังคโล) เจ้าอาวาส วัดอนาลโยทิพยาราม
พวงเล็ก บุญเชียง - นักการเมือง ลดาวัลลิ์ วงศ์ศรีวงศ์ - อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม วิสุทธิ์ ไชยณรุณ - รองประธานสภาผู้แทนราษฎรคนที่ 2 อรุณี ชำนาญยา - นักการเมือง นายไพโรจน์ ตันบรรจง - นักการเมือง ฉวีวรรณ ขจรประศาสน์ (วงศ์ใหญ่) ภริยาพลตรีสนั่น ขจรประศาสน์ - นักการเมืองไทย อดีตรองนายกรัฐมนตรี มัลลิกา บุญมีตระกูล - นักการเมือง และอดีตนักข่าวไอทีวี
มนตรี ยอดปัญญา - ประธานศาลฎีกา ดร.อาภา จันทร์เทวี - รองศาสตราจารย์ ทันตแพทย์หญิง พล.ต.อ. ดร.ประสาน วงศ์ใหญ่ - อดีตอธิบดีกรมตำรวจแห่งชาติ ทองคำ เขื่อนทา - อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดพะเยา
เวนไตย ไชยวงศ์ - ผู้ประกาศข่าว สถานีโทรทัศน์ทีวีไทย ทีวีสาธารณะ แพรพลอย ทัยคุปต์ - นักแสดง อภิชาต วงศ์กาวี - ดัชชี่บอย ปี 1999 ดารานักแสดง เฟี้ยว์ฟ้าว สุดสวิงริงโก้ - นักแสดง ภูริกูลกฤษฎ์ ชูศักดิ์สกุลวิบูล - แอมป์ เดอะสตาร์ 7 ณัฏฐ์ กิตติสาร - อาร์สยาม ยงศิลป์ วงศ์พนิตนนท์ - นักแสดง ธีร์วศิษฐ์ เรือนสอน - นักแสดง จินตนัดดา อัตถวิบูลย์ - นักแสดง / นางแบบ ประทุมทิพย์ ฉันทะ - รองนางสาวไทย ปี 2527 สุจิตรา รัตนประยูร - รองนางสาวไทย ปี 2528 ธนพร ศรีวิราช - นางสาวไทย ปี 2559 โบว์ อัจฉราภรณ์ อินทรสกุล - ดารา นางแบบ กิตติพงษ์ ปลื้มปรีดาพร - ปู้ เดอะสตาร์ 11 กรภัทร์ นิลประภา - (เคท BNK48) - นักร้อง
อภิสิทธิ์ คำวัง - อดีตนักฟุตบอลเยาวชน U19 ปี ทีมชาติไทย ปัจจุบันสังกัดสโมสรฟุตบอลหนองบัว พิชญ บวร ตาปลา - อดีตนักฟุตบอลทีมชาติไทย (ชุด ม.อาเซียน ปี 2014 ที่ประเทศอินโดนีเซีย) ปัจจุบันสังกัด[สโมสรฟุตบอลสมุทรปราการ ซิติ้ กิตติธัช ประจันทาสี - นักฟุตบอล ปัจจุบันสังกัดสโมสรสระแก้ว เอฟซี หลังสวน พันธ์ยุทธภูมิ - นักมวยไทย (ฉายา ขุนเข่าไร้น้ำใจ) อัศวิน ศิษย์หลักเมือง - นักมวย กิ่งแก้ว บัวตูม - นักปีนเขา นักผจญภัย นักสำรวจชาวไทย บานนา คำฟู - อดีตนักจักรยานทีมชาติไทย เจ้าของเหรียญทองเอเชียนเกมส์ครั้งที่ 13 ประจักษ์ มหาวงศ์ - นักปั่นจักรยาน อดีตทีมชาติไทย ภุชงค์ ซ้ายอุดมศิลป์ - นักจักรยานทีมชาติไทย ปัจจุบัน นวุติ ลี้พงษ์อยู่ - นักจักรยานทีมชาติไทย ปัจจุบัน จตุรงค์ นิวันติ - นักจักรยานทีมชาติไทย ปัจจุบัน พงษ์เทพ ท่าพิมาย - นักจักรยานทีมชาติไทย ปัจจุบัน นางสาวจริยา ชุ่มลือ - นักจักรยานทีมชาติไทย ปัจจุบัน นายรัฐพงศ์ เรือนเมา - นักจักรยานทีมชาติไทย นายณัฐพล จีบถาวร - นักจักรยานทีมชาติไทย นายภูชล ซ้ายอุดมศิลป์ - นักจักรยานทีมชาติไทย นางสาวนวลอนงค์ เนียรศิริ - อดีตนักจักรยานทีมชาติไทย พิเชฐ ถูกใจ - นักกีฬา วูซู ทีมชาติไทย ปัจจุบัน ลัดดาวัลย์ แดงสุวรรณ - นักกรีฑาเยาวชน ทีมชาติไทย
รายชื่อวัดในจังหวัดพะเยา รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดพะเยา รายชื่อสาขาของธนาคารในจังหวัดพะเยา รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดพะเยา