మధ్యాహ్న భోజన పథకము
పాఠశాలలలో విద్యార్థులకు ఉచితంగా మధ్యాహ్నం పూట భోజన సదుపాయం కలిపించే ప్రభుత్వ విధానాన్ని మధ్యాహ్న భోజన పథకము (Mid Day Meal Program) అంటారు. పేద బాల బాలికలు పేదరికం కారణంగా పాఠశాలకు వెళ్ళడం మానివేయకూడదనే ఉద్దేశంతో, అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల్లో అమలు చేస్తున్న కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకం ఇది. ఇందులో అన్ని పని దినాలలో విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు ఉచితంగా భోజనం పెడతారు. బాలబాలికల్ని ఆకలి బాధ నుంచి దూరం చేయడం, పాఠశాలలో చేరేవారి సంఖ్యను, హాజరు అయ్యేవారి సంఖ్యను పెంచడం, పిల్లల్లో సామాజిక సమ భావన పెంపొందించడం, పౌష్టికాహార లోపాన్ని తగ్గించడం, ఈ పథకం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యాలు. గుజరాత్, మరియు తమిళనాడు రాష్ట్రాలలో ఇది ఎప్పటినుంచో అమలులో ఉంది. నవంబర్ 28, 2001 సంవత్సరంలో సుప్రీం కోర్టు ధర్మాసనం మార్గనిర్దేశం నేపథ్యంలో ఈ పథకం ఇతర రాష్ట్రాలకు కూడా విస్తరించింది. తమిళనాడులోని పాఠశాలల అభివృద్ధి ఈ పథకం యొక్క విజయానికి చక్కని తార్కాణం.
1923 లోనే మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ, మద్రాసు సిటీ కార్పొరేషన్ పాఠాశాలల్లో చదివే పిల్లలకి భోజనం పెట్టేది. 1960లో కామరాజ్ నాడార్ ప్రభుత్వం దీనిని విస్తృతంగా అమలు పరిచింది. 1982 లో ఎం జి రామచంద్రన్ ప్రభుత్వం ఈ పథకాన్ని అన్ని ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలకు విస్తరింపచేసింది. తరువాత తమిళనాడు ప్రభుత్వం, పదవ తరగతి చదివే పిల్లలందరికీ ఈ పథకాన్ని వర్తింపజేసింది. తమిళనాడులో అమలవుతున్న ఈ పథకం దేశంలోని ఇతర రాష్ట్రాలకు ఆదర్శమైంది.
కామరాజ్ నాడార్కు ఈ పథకం యొక్క ఆలోచన ఎలా వచ్చిందన్న విషయం పై ఆసక్తి కరమైన కథనం ఉంది. తమిళనాడులోని తిరునల్వేలి జిల్లాలో గల ఒక చరన్మహదేవి అనే కుగ్రామంలో ఆలోచనకు బీజం పడింది. ఈయన చాలా సాధారణ జీవితం గడిపేవాడు. ఎక్కడికి ప్రయాణించాలన్నా పైన ఎర్ర లైటు కూడాలేని ఒక కారులో ప్రయాణం చేసేవాడు. కాన్వాయ్ లకు పెద్దగా అలవాటు పడలేదు. అలాంటి ఒక ప్రయాణంలో చరన్మహదేవి గ్రామం దగ్గర రైల్వే గేటు వద్ద ఆగి కారు దిగి ఎదురు చూస్తుండగా ఆయనకు ఆవులు, మరియు మేకలు కాసుకొనే కొద్ది మంది బాలలు కనిపించారు. ఒక అబ్బాయిని పిలిచి బాబూ! నీవు బడికి వెళ్ళకుండా ఇక్కడ ఆవులతో ఏమి చేస్తున్నావు? అని అడిగాడు. అప్పుడా బాలుడు నేను బడికి వెళితే నాకు తిండి ఎవరు పెడతారు? నా ఆకలి తీరితేనే కదా నేను చదువుకొనేది? అని గడుసుగా సమాధానమిచ్చాడు. ఈ సంఘటనే ఆయన మధ్యాహ్న భోజన పథకాన్ని ప్రారంభించడానికి ప్రేరేపించింది.
తరువాత ఇతర రాష్ట్రాలలో కూడా అమలులోకి వచ్చింది. గుజరాత్లో 1980లో, కేరళలో 1995 లో, ప్రారంభించబడింది. ఇంకా మధ్యప్రదేశ్, ఒడిషా ల్లో కూడా ప్రారంభించబడింది. 2001 నవంబర్ 28 న సుప్రీం కోర్టు, అన్ని ప్రభుత్వప్రాథమిక పాఠశాలల్లోనూ ఈ పథకాన్ని కచ్చితంగా అమలుపరచాలని తీర్పు చెప్పింది. మొదట్లో కొన్ని రాష్ట్రాలు దీన్ని వ్యతిరేకించినా 2005 నాటికి ఇది అన్ని రాష్ట్రాలలో ఆరంభమైంది.
ప్రస్తుతం మొత్తం 29 రాష్ట్రాలు, 7 కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల్లోనూ ఈ పధకాన్ని అమలు చేస్తున్నారు. ప్రస్తుతం ఈ పథకం కింద 12.12 లక్షల పాఠశాలల్లో, 10.68 కోట్ల మంది బడి పిల్లలకు వండిన ఆహారం అందుతోంది.
2014-2015 సంవత్సరం బడ్జెట్‌లో ఈ నిమిత్తం 13215 కోట్ల రూపాయలు కేటాయించారు.
మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పధకం కేంద్రప్రభుత్వ ఆరోగ్య పథకం జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ జాతీయ నగర పునర్నిర్మాణ యోజన స్వచ్ఛ భారత్ జాతీయ సేవా పథకం ప్రధాన మంత్రి జన్‌ధన్ యోజన
వర్గం:భారత ప్రభుత్వ పథకాలు