ముంగేర్
బీహార్ రాష్ట్ర 36 జిల్లాలలో ముంగేర్ జిల్లా (హిందీ:) ఒకటి.ముంగేర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.ముంగేర్ జిల్లా ముంగేర్ డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది. జిల్లా అక్షరాస్యత 73.3%. రాష్ట్ర అక్షరాస్యత 63.8% కంటే ఇది అధికం. దేశీయ అక్షరాస్యత 74.04% కంటే ఇది తక్కువ.
జిల్లాకేంద్రం పేరును జిల్లాపేరుగా నిర్ణయించారు. ఈ పేరుకు కారణంగా పలు కథనాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. మొదటి కారణం ఈ ప్రాంతం పురాతన ముద్గగిరి అని భావిస్తున్నారు. మహాభారతంలో ఈ ప్రాంత ప్రస్తావన ఉంది. దేవపాలా కాలం నాటి తామ్రపత్రాలు లభించాయి. మకర్షి ముద్గలుడు (మౌద్గల్యుడు) (బుద్ధుని శిష్యుడు) నివసించిన ప్రంతం కనుక ఇది ముద్గగిరి అయిందని మరొక కథనం వివరిస్తుంది. ఇది ముండా ప్రజలు నివసించిన ప్రాంతం అని వారు ఈ ప్రాంత స్థానిక ప్రజలని అందుకే ఇది ముంగేర్ అయిందని విశ్వసిస్తున్నారు. ఇది మునులు నివసించిన ప్రాంతం కనుక ఈ పేరు వచ్చిందని పలువురు విశ్వసిస్తున్నారు.
జిల్లా భూభాగం పూర్వం అంగ మహాజనపదాలలో భాగంగా ఉండేది. మహాభారంలో దీనిని కర్ణుడు పాలించాడు. ముద్గగిరి (ముంగేర్) పలా సంరాజ్యానికి రాజధానిగా ఉండేది. తూర్పు ఇండియాను బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకునే ముందుగా " మీర్ కాశిం " చివరిసారిగా ఈ భుభాగ రక్షణ కొరకు యుద్ధం చేసాడు. మీర్ కాశిం నిర్మించిన కోటకు 3 ద్వారాలు ఉండేవి. 4 వ వైపు గంగాతీరం ఉండేది. బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో ఈ ప్రాంతం " మంఘిర్ " అని పిలువబడింది. ఆరంభకాలంలో ముంఘీర్ భగల్పూర్ భూభాగంలో భాగంగా ఉండేది. 1832లో ఈ ప్రాంతం జిల్లాగా రూపొందించబడింది.
ముంగేర్ నుండి 7 జిల్లాలు రూపొందించబడ్డాయి. 1976లో బెగుసరాయ్ ;[1]1988లో ఖగరియా జిల్లా,[1] మరియు 1999లో జమూయి, లఖిసరాయ్ మరియు షేఖ్‌పురా జిల్లా రూపొందించబడ్డాయి.[1] ఈ జిల్లా ప్రస్తుతం రెడ్ కార్పెట్‌లో భాగంగా ఉంది. [2]
ముంగేర్ జిల్లా బీహార్ రాష్ట్ర దక్షిణ భూభాగంలో ఉంది. జిల్లాకేంద్రం గంగానది దక్షిణతీరంలో ఉపస్థితమై ఉంది. ముంగేర్ జిల్లా వైశాల్యం 1419చ.కి.మీ. [3] ఇది పూర్తిగా రష్యాలోని ఉరుఫ్ ద్వీనికి సమానం.[4] జిల్లా వైశాల్యం రాష్ట్ర వైశాల్యంలో 3.3%. జిల్లా 240 22 నుండి 250 30 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం 850 30 నుండి 870 3 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది.[5] 1832లో ముంగేర్ జిల్లా భగల్పూర్ జిల్లాలోని కొంత భూభాగం వేరుచేసి రూపొందించబడింది.
జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో గంగానది ప్రవహిస్తుంది. గంగానదికి ఆవలి ఒడ్డున వాయవ్య సరిహద్దులో లఖిసరాయ్ జిల్లా, నైరుతీ సరిహద్దులో బెగుసరాయ్ జిల్లా, ఈశాన్య సరిహద్దులో భాగల్పూర్ జిల్లా, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో బంకా జిల్లా మరియు గంగానదికి ఆవలి తీరంలో ఉత్తర సరిహద్దులో ఖగరియా జిల్లా ఉన్నాయి.
ఈ జిల్లా నుండి సహర్సా జిల్లా, మాధెపురా జిల్లా, బెగుసరాయ్ జిల్లా, జమూయి జిల్లా, షేఖ్‌పురా జిల్లా, ఖగరియా జిల్లా, లఖిసరాయ్ జిల్లా విభజించబడ్డాయి. ముంగేర్ జిల్లా బిహార్ రాష్ట్ర దక్షిణ భుభాగంలో ఉంది. ఈ జిల్లా కేంద్రం గంగానదికి దక్షిణ తీరంలో ఉంది. జిల్లా 24°20' మరియు 25°30' డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం మరియు 85°37' నుండి 87°30' తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. జిల్లా సముద్రమట్టానికి 30 నుండి 65 మీ.ఎత్తున ఉంది.
జిల్లాలో ప్రధానంగా గంగా, మొహనె, హరోహర్ మరియు కియుల్ జిల్లాలు ఉన్నాయి.
దలహట్టా బుజర్ కుంహర్తోలిలో 80% మంది కుమ్మరి వారు (కుంహర్) ఉన్నారు. కుంహర్తోలి సమీపంలో ఉన్న బాత్‌తోలిలో చంఢీ ఆలయపూజారి నివసిస్తున్నాడు. ఈ గ్రామంలో బాత్ బ్రాహ్మణులు, బ్రాహ్మణులు, రాజపుత్రులు ఉన్నారు. ఇక్కడ వేయిమంది రాజపుత్రులు నివసిస్తున్నారు కనుక ఈ గ్రామం బస్దుయపూర్ అని పిలువబడింది. కరగ్‌పూర్ లోని పర్సండో గ్రామంలో శిఖర్వార్ రాజపుత్రులు భూస్వాములు, బ్రాహ్మణులు మరియు ఇతర కులస్తులు నివసిస్తున్నారు. కరగ్‌పూర్ లోని కలా గ్రామంలో అధికంగా బ్రాహ్మణులు మరియు రాజపుత్రులు నివసిస్తున్నారు. మొహనే నదీతీరంలో నివసిస్తున్న సుపౌర్ జముయా గ్రామ ప్రజలు స్వాతంత్ర్య సమరంలో ప్రముఖపాత్ర వహించారు. 1902-1930 లలో ఈ గ్రామాన్ని పలువురు కాగ్రెస్ నాయకులు సందర్శించారు.[6] ముంగేర్ జిల్లాలో ఉన్న రతైతా గ్రామం జిల్లాలో అతి పెద్దదిగా గుర్తించబడుతుంది.
జిల్లాలోని ప్రఖ్యాత ఆలయాలలో చంఢికా ఆలయం (శక్తిపీఠం) ఒకటి. షాదీపూర్‌లో బరి దుదుర్గా ఆలయం ఉంది. పతం వద్ద ఋషికుండం, దర్యార్‌పూర్ వద్ద సీతా కుండం మరియు శివ గురు ధామం, జమల్‌పూర్ కాళీపహర్, లాల్ దర్బజా సమీపంలోని శివాలయం ఉన్నాయి. కోట సమీపంలో ఉన్న కషత్ హర్ని ఘాట్ మరియు బట్టోయి వద్ద ఉన్న హనుమాన్ ఆలయం ఉన్నాయి.
జిల్లాలో మార్చి- మే వరకు వేసవి, జూన్- సెప్టెంబరు వరకు వర్షాకాలం, అక్టోబరు - ఫిబ్రవరి శీతాకాలం. సరాసరి వర్షపాతం 1146 మి.మీ. (53 సంవత్సరాల సరాసరి).
జిల్లాలో 3 విభాగాలు ఉన్నాయి:- ముంగేర్ సాదర్, కరగ్‌పూర్, తారాపూర్. ముంగర్ ఉపవిభాగంలో 4 మండలాలు ఉన్నాయి:- సాదర్, జమాల్‌పూర్, బరియాపూర్, ధర్హరా. కరగ్‌పూర్ ఉపవిభాగంలో 2 మండలాలు ఉన్నాయి:- కరగ్‌పూర్ మరియు తెతియా బంబర్. తారాపూర్ఉపవిభాగంలో 3 మండలాలు ఉన్నాయి:- తారాపూర్, అసర్గంజ్ మరియు సంగ్రామపూర్.
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో ముంగేర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది.[7] బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న బీహార్ రాష్ట్ర 36 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.[7]
జిల్లాలో ఇండో ఆర్యన్ భాషలలో ఒకటైన అంగిక భాష 7, 25, 000 వాడుకలో ఉంది.[11]
1976లో ముంగేర్ జిల్లాలో 682 చ.కి.మీ విస్తీర్ణంలో " విల్డ్ లైఫ్ శాంక్చ్యురీ " స్థాపించబడ్జింది.[12]
వర్గం:ముంగేర్ డివిజన్ వర్గం:1832 స్థాపితాలు వర్గం:భారతదేశం జిల్లాలు వర్గం:బీహార్ జిల్లాలు వర్గం:బీహార్