ప్రముఖ హిందూ దేవాలయాలు
భారతావని పుణ్యభూమి. ఇక్కడ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలకు, గుడులు గోపురాలకు కొదువ లేదు. ఆయా రాజ వంశీకుల కాలాలలో అనేక మంది పాలకులు అనేక ఆలయాలను నిర్మించి, వాటి పోషణార్థం, మడులను, మాన్యాలను ఏర్పాటు చేశారు. ఆరోజుల్లో అత్యధిక ధన, కనక సంపద ఆలయాల్లోనే ఉండేది. అందుచేతనే పరమతస్థులు తమ దండ యాత్రలో ముఖ్యంగా దేవాలయాలనే ఎంచు కొని కొల్లగొట్టారు. దేవాలయాలు కాలగమనంలో జీర్ణించి పోతున్నా వాటిని పునర్నిర్మిస్తున్నారు. క్రొత్త వాటిని కడుతూనే ఉన్నారు. అన్ని ఆలయాలకు ఆదరణ బాగా ఉంది. ఆలయాల వల్ల వ్వక్తికి, సమాజానికి, దేశానికి అనేక ఉపయోగాలు ఉన్నాయి. వాటి వలన ప్రజల్లో భక్తి భావన పెరిగి, సామాజికంగా ఐకమత్య భావన పెరిగి, తద్వారా దేశ భక్తి కలిగి, ప్రజల మానసికోల్లాసానికి ఉపయోగ పడుతుంది. ఈ భావన వలన అటు వ్వక్తులకు (ప్రజలకు), ఇటు దేశానికి (సమాజానికి) ఆరోగ్య కరమైన అభివృద్ధి కలుగు తుంది.
అటువంటి దేవాలయాల్లో అతి ధనవంతులైన దేవుళ్లు / ఆలయాల గురించి మొదటగా తెలిపి, ఆ తర్వాత ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లోని ఆలయాల గురించి ఆ పై ఇతర ప్రదేశాలలోని ఆలయాల గురించి విషయం సేకరించి వ్రాయడం జరిగింది. అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగి, అతి పురాతనమైన ఆలయాల గురించి మాత్రమే వ్రాయడం జరిగింది. ఈ ఆలయాలను ఒక పద్ధతి ప్రకారం వర్గీకరించ వలసి ఉంది. ఇంకొన్ని ఆలయాలున్నాయి. అవి గతంలో అత్యంత వైభవోపేతంగా వెలుగొంది, పరమతస్థుల దాడిలో కొల్ల గొట్టబడి, వాటి అస్థిత్వం కోల్పోయి, పూజా పునస్కారాలు లేక, కేవలం తమ పూర్వపు ఔన్నత్యాన్ని చూపడానికే సాక్షీభూతంగా అవి నిలబడి ఉన్నాయి. అలాంటి దేవాలయాలను, వాటి యొక్క గత వైభవం దృష్ట్యా, వాటిలో శిల్ప కళా వైభవం దృష్ట్యా ...... ప్రస్తుతం అయా ఆలయాలలో పూజాదికార్యక్రమాలు జరుగక పోయినా ... పర్యటకులు అధికంగా వస్తున్నందున, వాటిని కూడా ఈ వర్గంలో చేర్చడము జరిగింది. ఆ విధంగా ఈ వ్యాసము ఒక సమగ్రమైన వ్యాసంగా అవసరమయిన వారికి ఉపయోగ కరంగా ఉంటుందని భావించ బడుతున్నది.
భారతదేశంలోని ప్రముఖ ఆలయాలు రాష్ట్రాల వారీగా చూపబడినది
తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం (చిత్తూరు జిల్లా తిరుమలలోని శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి దేవాలయం) మహానంది (కర్నూలు జిల్లా మహానందిలోని శైవక్షేత్రము) గోవింద రాజస్వామి దేవాలయము, తిరుపతి (చిత్తూరు జిల్లా తిరుపతిలోని శ్రీగోవిందరాజస్వామి ఆలయం) ద్రాక్షారామం (తూర్పుగోదావరి జిల్లా ద్రాక్షారామంలోని భీమేశ్వరాలయం) అన్నవరం (తూర్పుగోదావరి జిల్లా అన్నవరంలోని శ్రీసత్యనారాయణస్వామి ఆలయం) వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం, సింహాచలం (విశాఖపట్నం జిల్లా సింహాచలలోని లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం) శ్రీకాళహస్తి (చిత్తూరు జిల్లా శ్రీకాళహస్తిలోని శ్రీ కాళహస్తీశ్వర దేవాలయం) శ్రీనివాస మంగాపురం (చిత్తూరు జిల్లా శ్రీనివాస మంగాపురంలోని శ్రీకళ్యాణ వేంకటేశ్వరాలయం) బెజవాడ కనకదుర్గమ్మ ఆలయం (విజయవాడలోని కనకదుర్గమ్మ ఆలయం) శ్రీశైలం (కర్నూలు జిల్లా శ్రీశైలంలోని శ్రీమల్లికార్జునస్వామి ఆలయం) కాణిపాకం (చిత్తూరు జిల్లా కాణిపాకంలోని శ్రీవరసిద్ది వినాయక ఆలయం) మంత్రాలయం రాఘవేంద్ర స్వామి (కర్నూలు జిల్లాలోని మంత్రాలయంలో ఉన్న శ్రీరాఘవేంద్రస్వామి దేవాలయం) అమరావతి అమరలింగేశ్వర స్వామి ఆలయం (గుంటూరు జిల్లా అమరావతిలోని ఆలయం) ద్వారకా తిరుమల (వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా) శ్రీ ప్రసన్న వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయం, అప్పలాయగుంట
యాదాద్రి శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం (యాదగిరిగుట్ట, నల్గొండ జిల్లా) శ్రీ సీతారామచంద్రస్వామి దేవాలయము (ఖమ్మం జిల్లా భద్రాచలం) వేములవాడ శ్రీ రాజరాజేశ్వర స్వామి దేవస్థానం (వేములవాడ, కరీంనగర్ జిల్లా) శ్రీ జ్ఞానసరస్వతీ దేవస్థానం (బాసర, ఆదిలాబాద్‌ జిల్లా) శ్రీ జోగులాంబ శక్తిపీఠం (ఆలంపూర్, మహబూబ్ నగర్ జిల్లా) వేయి స్తంభాల గుడి (హన్మకొండ, వరంగల్‌ జిల్లా) వాడపల్లి పుణ్యక్షేత్రం (దామచర్ల, నల్గొండ జిల్లా) చెరువుగట్టు పుణ్యక్షేత్రం (నార్కట్‌ పల్లి, నల్గొండ జిల్లా) చిల్కూరు బాలాజీ మందిరం (చిల్కూరు, రంగారెడ్డి జిల్లా) శ్రీ భద్రకాళీ దేవాలయము (వరంగల్‌) శ్రీ రామప్ప దేవాలయము (పాలంపేట, వరంగల్‌ జిల్లా) శ్రీ స్వయంభు శంభులింగేశ్వరాలయం, (వరంగల్ ఖిల్లా, వరంగల్‌ జిల్లా) బిర్లామందిరం, హైదరాబాద్ జూబ్లీహిల్స్ పెద్దమ్మ గుడి, హైదరాబాద్‌ కాళికామాత దేవాలయం, సికింద్రాబాద్ తాడ్‌బండ్ ఆంజనేయస్వామి ఆలయం (సికింద్రాబాదు) అష్టలక్ష్మీ దేవాలయం, హైదరాబాద్‌ గణేష్ మందిరం, సికింద్రాబాద్ శ్రీ కాళేశ్వర ముక్తీశ్వరస్వామి దేవస్థానం (కాళేశ్వరం, కరీంనగర్‌ జిల్లా) ఆంజనేయస్వామి ఆలయం, (కొండగట్టు, కరీంనగర్ జిల్లా) శ్రీ మల్లికార్జున దేవస్థానం (ఓదెల, కరీంనగర్ జిల్లా)
శ్రీ అనంతపద్మనాభస్వామి దేవాలయం (కేరళలోని తిరువనంతపురంలోని శ్రీ శ్రీ అనంతపద్మనాభస్వామి దేవాలయము) గురువాయూరు శ్రీకృష్ణ మందిరం (కేరళలోని గురువాయూరు శ్రీకృష్ణ మందిరం) అయ్యప్ప ఆలయం, శబరిమల (కేరళలోని శ్రీఅయ్యప్ప ఆలయం)
షిర్డీ సాయిబాబా ఆలయం (మహారాష్ట్రలోని షిర్డీలో ఉన్న సాయిబాబా ఆలయం) సిద్ధి వినాయక మందిరం, మహారాష్ట్ర (మహారాష్ట్రలోని శ్రీసిద్ధి వినామయ ఆలయం) నాసిక్, మహారాష్ట్ర (మహారాష్ట్రలోని త్రయంబకేశ్వర్ గోదావరి నదికి జన్మస్థానం మరియు శివాలయం నాసిక్)
విరూ పాక్షాలయం.,హంపి, కర్ణాటక హళేబీడు: ఈ హాలేబీడు 12 - 13 శతాబ్ది మధ్యకాలంలో హోయసల రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉండేది. ఇదే సమయంలో ఇక్కడ ఆలయం నిర్మించబడింది.
జలకంఠేశ్వరాలయం, రాయవేలూరు (తమిళనాడులోని రాయవేలూరులోని ఆలయం) శ్రీరంగం ఆలయం (తమిళనాడులోని శ్రీరంలో ఉన్న రంగనాథస్వామి ఆలయం) బృహదీశ్వరాలయం (తమిళనాడులోని తంజావూరులో ఉన్న ఆలయం) కన్యా కుమారి (తమిళనాడులోని త్రివేణి సంగమస్థానం) మధుర మీనాక్షి దేవాలయం (తమిళనాడులోని మధురలో ఉన్న ఆలయం) రామేశ్వరము (తమిళనాడులోని ప్రాచీన శైవక్షేత్రం) చిదంబరం ఆలయం (తమిళనాడులోని చిదంబరంలో ఉన్న నటరాజస్వామి ఆలయం) తిరుత్తణి సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరాలయం (తమిళనాడులోని తిరుత్తణిలో ఉన్న సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరస్వామి ఆలయం) కంచి కామాక్షి ఆలయం (తమిళనాడులోనికంచిలో ఉన్న ఆలయం) వరదరాజస్వామి దేవాలయం, కంచి మహాబలిపురం (తమిళనాడులోని ఆలయం) తిరువణ్ణామలై (తమిళనాడులోని పుణ్యక్షేత్రం) tirukkadayur (tamilnadu)
కాశీ విశ్వేశ్వరాలయము (ఉత్తరప్రదేశ్ లోని కాశీలో ఉన్న ఆలయం)
కాళీమాతా ఆలయము, పావుగడ (గుజరాత్ లోని పావుగడలోని ఆలయం)
వైష్ణోదేవి ఆలయం (జమ్మూకాశ్మీర్‌లోని ఆలయం)
పూరీ జగన్నాథ దేవాలయం (ఒడిషాలోని పూరీలో ఉన్న జగన్నాథ అలయం) కోణార్క సూర్య దేవాలయం (ఒడిషాలోని కోణార్కలో ఉన్న ఆలయం)
పండరీపురము (మహారాష్ట్రలోని పాండురంగ విఠలస్వామి ఆలయం)
హరిద్వార్ (ఉత్తరాఖండ్‌లో ఉన్న పుణ్య్క్షేత్రం)
ముక్తినాధ ఆలయం (నేపాల్‌లో ఆలయం) పశుపతి నాథ దేవాలయము (నేపాల్ లోని దేవాలయం) మనోకామిని ఆలయము
ఇది అనసూయ దేవి త్రిమూర్తులను పసిపాపలుగా చేసి లాలించిన పవిత్ర స్థలం. త్రిమూర్తులు కొలువై వున్న ఈ ఆలయానికి అర్థ రాత్రి త్రిమూర్తులు వచ్చి పూజుస్తారని భక్తుల నమ్మిక.
పావగడ మన దేశంలో శనీశ్వరాలయాలు అరుదుగా వుంటాయి. అలాంటిది ఒక శనీశ్వరాలయం కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని పావగడలో ఉంది. ఇక్కడున్న శనీశ్వరాలయం అత్యంత ప్రసిద్ధి నొందినది. అతి పెద్దదైన ఈ ఆలయం వృత్తాకారంలో వుండి అన్ని ఆలయాల వలేకాకుండ చాల భిన్నంగా వుంటుంది. ఇక్కడి పూజా విధానం కూడా కొంత వైవిధ్యంగా వుంటుంది. శనీశ్వరుని పూజకు కావలసిన అన్ని వస్తువులు ఇక్కడ దొరుకుతాయి.. ఎత్తైన గోపురాలు లేకున్నా శిల్ప కళా తోరణాలు లేకున్నా అత్యంత కళాత్మకంగా వున్నదీ ఆలయం. ఇక్కడ పూజలు చేసినవారికి శని దోషాలు తొలిగి పోతాయని భక్తుల నమ్మకం. ఆంధ్ర సరిహద్దులో వున్నందున ఈ ఆలయానికి తెలుగు నాట నుండి కూడా పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు వస్తుంటారు. పావ గడ ప్రక్కనే వున్న ఒక కొండ పై ఒక పెద్ద కోట ఉంది.
కైలాశ పర్వతం టిబెట్ హిమాలయాల్లో భాగమైన గాంగ్డిసె పర్వతాలలో ఒక శిఖరం. ఇది ఆసియాలోని పెద్ద నదులలో కొన్ని సింధు నది, సట్లేజ్ నది (సింధు నది ప్రధాన ఉపనది), బ్రహ్మపుత్ర నది, కర్నాలి నది (గంగా నది ఉపనది) మూలానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. ఇది నాలుగు మతాలలో పవిత్ర స్థలంగా భావించబడుతుంది, అవి:బోన్, బుద్ధిజం, హిందూ మతం, జైనిజం. హిందూ మతంలో ఇది శివుని నివాసంగా, శాశ్వత ఆనందానికి నిలయంగా భావించబడుతుంది. ఈ పర్వతం టిబెట్ లోని మానససరోవరానికి, రాక్షస్తల్ సరస్సుకి దగ్గరగా ఉంటుంది. కొంతమంది యాత్రికులు కైలాష పర్వత యాత్ర అంతా ఒక్కరోజు లోనే చెయ్యాలని నమ్ముతారు. అదంత సులభం కాదు. మంచి ఆకృతి గల వేగంగా నడిచే మనిషి ఈ 52km పూర్తి చెయ్యడానికి దాదాపు 15 గంటలు పడుతుంది. అస్థిర వాతావరణం, ఎత్తువల్ల వచ్చే అస్వస్థత, ఈ ప్రక్రియలో ఎదురయ్యే క్లిష్ట పరిస్థితులకి కొంచెం భయపడి నప్పటికీ కొంతమంది భక్తులు ఈ సాహసాన్ని పూర్తిచేస్తారు. అలాగే ఇతర యాత్రికులు ఇంకొంచెం ఎక్కువ పథ్యాన్ని పాటిస్తూ చేస్తారు, మొత్తం ప్రదక్షిణ అంతా సాష్టాంగ నమస్కారాలు చేస్తూ చేస్తారు: యాత్రికుడు వంగి మోకాళ్ళ మీద కూర్చొని మొత్తం సాగిలపడి వేళ్ళతో గుర్తు చేసి మోకాళ్ళ మీద లేచి ప్రార్థించి చేతులతో, మోకాళ్ళతో అక్కడివరకు ప్రాకి మళ్లీ మళ్లీ ఈ పద్ధతిని పునరావృతం చేస్తారు. ఈ పథ్యాన్ని పాటిస్తూ ప్రదక్షిణ పూర్తి చేయడానికి కనీసం నాలుగు వారాల శారీరక ఓరిమి అవసరమవుతుంది. ఈ పర్వతం టిబెటన్ హిమాలయాలలో . యాత్రికుల సౌకర్యార్థం కొన్ని ఆధునిక వసతులైన బెంచీలు, విశ్రాంతి ప్రదేశాలు, ఉపాహార కేంద్రాలు ఏర్పాటుచేయబడ్డాయి. ఈ పర్వతాన్ని పూజించే అన్ని మతాల ప్రకారం దీని వాలులలో కాలు పెట్టటం మహా పాపం. ఈ మూఢ నమ్మకాన్ని తొలగించడానికి ప్రయత్నించిన వారంతా ఆ ప్రయత్నంలో మరణించారని చెపుతారు
1950లో చైనిస్ సైన్యం టిబెట్ లో అడుగు పెట్టిన తరువాత, చైనిస్-ఇండియన్ సరిహద్దులలో నెలకొన్న రాజకీయ, సరిహద్దు అనిశ్చితి వలన శివ భగవానుడి నివాసానికి చేసే తీర్థయాత్ర 1954 నుండి 1978 వరకు నిలిపివేయబడింది. దానితరువాత పరిమిత సంఖ్యలో భారతీయ తీర్థయాత్రికులు ఈ ప్రదేశాన్ని దర్శించడానికి అనుమతి లభించింది, వీరు చైనిస్ మరియు భారతీయ ప్రభుత్వాల పర్యవేక్షణలో సుదీర్ఘమైన, క్లిష్టమైన హిమాలయాల అధిరోహణ చేస్తారు, భూమార్గం గుండా కాట్మండు నుండి లేదా లాసా నుండి విమానాల ద్వారా టిబెట్ చేరుకొని అక్కడినుండి గొప్ప టిబెటన్ పీఠభూమిని కారులో చుడతారు. ఈ ప్రయాణం నాలుగు రాత్రులు పడుతుంది, చివరికి దార్చేన్ చేరతారు,>
ఇక్కడి చిన్న అవుట్ పోస్ట్ ప్రతి సంవత్సరం ప్రత్యేక సమయంలో తీర్థయాత్రికులతో నిండిపోతుంది. కనిష్ఠ సౌకర్యాలు కలిగి ఉన్నప్పటికీ విదేశీ తీర్థ యాత్రికుల కోసం ఆధునిక గెస్ట్ హౌసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి, అదే టిబెటన్ తీర్థ యాత్రికులయితే సాధారణంగా వారి సొంత టెంట్లలో నిద్రపోతారు. సుదూర-తూర్పు టిబెట్ లోని స్విస్ కోర్సం ఫౌండేషన్ నిదులన్దించే చిన్న ప్రాంతీయ వైద్య కేంద్రం 1997లో ఇక్కడ స్థాపించబడింది.
విషయ సూచిక 1 అమర్ నాథ్ యాత్ర 2 ప్రత్యేకత 3 యాత్రకు ముందుగానే దరఖాస్తు చేసుకోవాలి 4 యాత్రలో వసతి సౌకర్యాలు 5 తీసుకోవల్చిన ముందు జాగ్రత్తలు 6 ఆరోగ్య పరీక్షలు 7 ఖర్చు ఎంతవుతుంది 8 ప్రయాణంలో కష్టాలు 9 మంచు లింగ రూపంలో దేవదేవుని దర్శనంతో కలిగే అనుభూతి
1 అమర్ నాథ్ యాత్ర 2 ప్రత్యేకత
ప్రతి హిందువుకు అమరనాథ్ యాత్ర ఒక తీయని కల. భక్తులు తాము అనుకున్నంతనే ఏ తిరుపతికో, కాశీకో, లేక బదరీ నాథ్ కో వెళ్ళి వచ్చేస్తుంటారు. అలా ఇతర పుణ్య క్షేత్రాలకు వెళ్ళినంత సునాయాసంగా అమరనాథ్ యాత్రకు వెళ్ళడం అంత సులభం కాదు. ఏడాదిలో అతి కొద్ది కాలము మాత్రమే దర్శనమిచ్చే ఆ ఆదిదేవుని దర్శనానికి ఎవరు బడితే వారు వారిష్టానికి వారు వెళ్ళడానికి వీలు లేదు. ఎందుకంటే ఈ యాత్ర సాగె దారులు, అక్కడి వాతావరణం, మొదలగు వాటిని దృష్టిలో వుంచుకొని కొన్ని నిభందనలను యాత్రీకుల విధించారు. యాత్రికుడు శారీరకంగా / ఆరోగ్య పరంగా యాత్రకు అర్హుడే నని వైద్యుడినుంచి ప్రమాణ పత్రం తీసుకోవాలి. ప్రతికూల వాతావరణ పరిస్థితుల్లో సాగే ఈ యాత్రకు వచ్చేవారు తప్పనిసరిగా ఆరోగ్య దృవీకరణ పత్రాలు పొంది వుండాలి. అక్కడి వెళ్ళడానికి ముందుగానే తమ పేరును నామోదు చేసుకోవాలి. కొన్ని ప్రత్యేక వాతావరణ పరిస్థితుల్లో సాగే ఈ యాత్ర భక్తుల రక్షణార్తం కొన్ని నిబందనలను ఏర్పరిచారు. అందుకే ఈ యాత్ర ప్రత్యేకమైనది చెప్పొచ్చు. 3 యాత్రకు ముందుగానే దరఖాస్తు చేసుకోవాలి
యాత్రకు బయలుదేరే ముందే ఒక దరఖాస్తును నింపాలి. ఆ దరఖాస్తు అలయ వెబ్ నుంచి గాని కొన్ని బ్యాంకుల ద్వారా గాని ఉచితంగా పొందవచ్చు. తమ ఆరోగ్యం గురించి ఈ యాత్రకు అర్హులే నని వైద్యుని నుండి దృవీకరణ పాత్రాన్ని పొందాలి. ధరఖాసును నింపి. రెండు ఫోటోలను జతచేసి., ఆరోగ్య దృవీకరణ పత్రాన్ని కూడా జతచేసి ఫీజు క్రింద 30 రూపాయలను చెల్లించి సంబందిత బ్యాంకులలో సమర్పిస్తే వారు ఒక కార్డు జారీ చేస్తారు. అందులో ఆ యాత్రికుడు ఏ తారీకుల్లో యాత్ర ప్రారంబించాలో కొన్నిచూచనలుంటాయి. 4 యాత్రలో వసతి సౌకర్యాలు 5 తీసుకోవల్చిన ముందు జాగ్రత్తలు 6 ఆరోగ్య పరీక్షలు 7 ఖర్చు ఎంతవుతుంది 8 ప్రయాణంలో కష్టాలు 9 మంచు లింగ రూపంలో దేవదేవుని దర్శనంతో కలిగే అనుభూతి
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాల జాబితా భారతదేశంలోని హిందూ దేవాలయాల జాబితా
వర్గం:దేవాలయాలు వర్గం:పుణ్యక్షేత్రాలు వర్గం:హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు వర్గం:హిందూ మతము వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు