సామాజిక శాస్త్రం
మానవ సమాజాలపై జరిపే శాస్త్రీయ లేదా క్రమబద్ధ అధ్యయనాన్ని సామాజిక శాస్త్రం (సోషియాలజీ / Sociology) అంటారు. సాంఘిక శాస్త్రంలో ఇదొక విభాగం (సాంఘిక శాస్త్రానికి ఇది అనధికారిక పర్యాయపదంగా ఉపయోగించబడుతోంది), మానవ సామాజిక నిర్మాణం మరియు కార్యకలాపాలు గురించిన పరిజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకు, శుద్ధి చేసేందుకు సామాజిక శాస్త్రం అనుభావిక పరిశోధన[1][2] మరియు సూక్ష్మ విశ్లేషణ[3] లకు సంబంధించిన వివిధ పద్ధతులను ఉపయోగిస్తుంది, సామాజిక సంక్షేమ యత్నానికి ఇటువంటి పరిజ్ఞానాన్ని వర్తింపజేసే లక్ష్యాన్ని ఇది కలిగివుంది. ఇందులోని అంశాలు ముఖాముఖి సంకర్షణ యొక్క సూక్ష్మ స్థాయి నుంచి అతిపెద్ద సమాజాల యొక్క బృహత్ స్థాయి వరకు ఉంటాయి.
సోషియాలజీ అనే పదము సోషియో-లోగోస్ అనే గ్రీకు పదము సహాయముతో రాబట్టబడెను. సమాజములో గల మానవుల మధ్య గల పరస్పర చర్యలను క్రమబద్దీకరణతో అధ్యయనము చేయడము ఈ శాస్త్రంలో విషయం.
పరిశోధనా పద్ధతి మరియు పాఠ్యాంశ విషయపరంగా సామాజిక శాస్త్రం ఒక విస్తృతమైన విభాగం. సంప్రదాయబద్ధంగా సామాజిక స్తరీకరణ (లేదా తరగతి), సామాజిక సంబంధాలు, సామాజిక సంకర్షణ, మతం, ఆధునికత్వం, సంస్కృతి మరియు అతిరిక్తత అంశాలపై ఈ విభాగం దృష్టిపెట్టింది మరియు గుణాత్మకం మరియు పరిమాణాత్మక పరిశోధన వంటి రెండు సంవిధాన పద్ధతులనూ ఇది పాటిస్తుంది. సామాజిక వ్యవస్థ లేదా సామాజిక కార్యకలాప వర్గంలోకి మానవులు చేరేకొద్ది, వైద్యం, మిలిటరీ, శిక్షా సంస్థలు, ప్రసార మాధ్యమాలు, శాస్త్రీయ పరిజ్ఞాన సృష్టిలో సామాజిక కార్యకలాపం యొక్క పాత్ర వంటి ఇతర అంశాలపైకి సామాజిక శాస్త్రం యొక్క దృష్టి కేంద్రీకరణ క్రమంగా విస్తరించబడింది. సామాజిక శాస్త్రీయ పద్ధతుల పరిధి కూడా బాగా విస్తరించబడింది. సమాజ అధ్యయనానికి అర్థవివరణ, గూఢార్థ వివరణ, "ఆధునికోత్తర" పద్ధతుల అవసరం పెరిగేందుకు 20వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో భాష మరియు సాంస్కృతిక పరిణామాలు దోహదపడ్డాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, ఇటీవల దశాబ్దాల్లో సామాజిక వ్యవస్థ విశ్లేషణ వంటి గణితశాస్త్రపరమైన కఠిన పద్ధతుల ఉపయోగం కూడా పెరిగింది.
మొదట సామాజిక తర్కం (సోషియోలాజికల్ రీజనింగ్) అనే పదం వాడుకలో ఉండేది, సామాజిక శాస్త్రానికి (సోషియాలజీ) ఇదే మూలపదం. పశ్చిమ పరిజ్ఞానం మరియు తత్వశాస్త్రం యొక్క ఉమ్మడి గ్రంథాల్లో సామాజిక విశ్లేషణకు మూలాలు ఉన్నాయి, ప్లేటో సమయం నుంచి ఇది కొనసాగుతోంది. ఉత్తర ఆఫ్రికాకు చెందిన 14వ శతాబ్దపు అరబ్ పండితుడు బిన్ ఖాల్డూన్ మొదటి సామాజిక శాస్త్రజ్ఞుడుగా చెప్పబడుతున్నాడు, సమాజ సంబంధం మరియు సమాజ సంఘర్షణల యొక్క సామాజిక-శాస్త్రీయ సిద్ధాంతాలు పురోగమించడానికి జరిగిన తొలి ప్రయత్నంగా అతని యొక్క ముఖాడిమాను పరిగణిస్తున్నారు.[4][5][6][7][8]
"సోషియాలజీ " అనే పదాన్ని 1780లో ఫ్రెంచ్ గ్రంథకర్త ఇమాన్యువల్ జోసెఫ్ సీయెస్ (1748–1836) ఒక ప్రచురితంకాని లిఖిత గ్రంథంలో ఉపయోగించాడు.[9] దీనిని తరువాత 1837లో ఆగస్టే కాంమ్టే (1798–1857) స్థిరపరిచాడు.[10] కాంప్టే దీనికి ముందు "సామాజిక భౌతికశాస్త్రం" అనే పదాన్ని ఉపయోగించాడు, దీనిని తరువాత అనేక మంది అభినందించారు, ముఖ్యంగా బెల్జియానికి చెందిన గణాంకశాస్త్ర నిపుణుడు అడోల్ఫ్ క్వెటెలెట్ ఈ పదప్రయోగాన్ని సమర్థించాడు. అయితే కాంప్టే సామాజిక రంగాన్ని శాస్త్రీయంగా అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా చరిత్ర, మనస్తత్వ శాస్త్రం మరియు ఆర్థిక శాస్త్రాన్ని ఐక్యం చేసేందుకు ప్రయత్నించాడు. ఫ్రెంచ్ విప్లవం యొక్క వ్యాకులతపై ఆ వెంటనే అతను ఒక ప్రతిపాదన రాశాడు, సామాజిక అనారోగ్యాలను సామాజిక ప్రత్యక్షైకవాదంతో నయం చేయవచ్చనేది ఆయన ప్రతిపాదన సారాంశం, ఈ జ్ఞానాన్వేషణ పద్ధతిని అతను ది కోర్స్ ఇన్ పాజిటివ్ ఫిలాసఫీ [1830–1842] మరియు ఎ జనరల్ వ్యూ ఆఫ్ పాజిటివిజమ్ [1844]లో ప్రస్తావించాడు. మానవ అవగాహన గమనంలో ప్రతిపాదనాత్మక వేదాంత మరియు అధిభౌతిక దశల తరువాత వచ్చే 'ప్రత్యక్షైకవాద దశ' తుది శకానికి గుర్తుగా నిలిచిపోతుందని భావించాడు.[11] "ఫాదర్ ఆఫ్ సోషియాలజీ"గా కాంప్టే గుర్తించబడుతున్నప్పటికీ,[11] దీనిని ఎమిలే డుర్కీమ్ (1858–1917) అనే మరో ప్రత్యక్షైకవాద భావకుడు స్థిరపరిచాడు, ఇతను ఐరోపాలో తొలి విద్యా విభాగాన్ని స్థాపించడంతోపాటు, ప్రత్యక్షైకవాదాన్ని మరింత అభివృద్ధి పరిచాడు. ఆ తరువాత నుంచి, సామాజిక జ్ఞానాన్వేషణ పద్ధతులు, పరిశోధనా పద్ధతులు మరియు విచారణ ప్రణాళికలు గణనీయంగా విస్తరించబడటంతోపాటు, విపరిణామం చెందాయి.
పారిశ్రామీకరణ, పట్టణీకరణ, లౌకికవాదం, 'హేతుబద్ధీకరణ' ప్రక్రియ వంటి ఆధునికత్వం యొక్క సవాళ్లకు ఒక విద్యా ప్రతిస్పందనగా సామాజిక శాస్త్రం అభివృద్ధి చెందింది.[12] బ్రిటీష్ మానవశాస్త్రం ప్రత్యేక మార్గాన్ని ఎంచుకోవడంతో, ఐరోపా ఖండంలోని దేశాల్లో సామాజిక శాస్త్రం ప్రబలంగా ఉండేది. అయితే 20వ శతాబ్దానికి వచ్చేసరికి, ఆంగ్లో-అమెరికన్ ప్రపంచంలో అనేక మంది ప్రముఖ సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు తమ ప్రత్యేకత చాటుకున్నారు. అలెక్సిస్ డి టాక్‌విల్లే, కార్ల్ మార్క్స్, ఫ్రెడ్రిక్ ఏంజెల్స్, హెర్బెర్ట్ స్పెన్సెర్, విల్‌ఫ్రెడో పారెట్, లుడ్‌విగ్ గుంప్లోవిచ్, ఫెర్డినాండ్ టానీస్, ఎమిలే డుర్కీమ్, గాబ్రియేల్ టార్డే, తోర్‌స్టెయిన్ వెల్బెన్, జార్జ్ సిమెల్, జార్జి హెర్బెర్ట్ మీడ్, చార్లెస్ కూలీ, వెర్నెర్ సోబర్ట్, మాక్స్ వెబెర్, W. E. B. డుబోయిస్, మోయిసే ఆస్ట్రోగోర్‌స్కీ, రాబర్ట్ మైకెల్స్, ఛార్లట్ గిల్మాన్, ఆంటోనియో గ్రామ్‌స్కీ, ఫ్లోరియన్ నానీయెకి, గైర్గీ లూకాక్స్, మౌరిస్ హాల్బాచ్స్, తియోడర్ W. అడోర్నో, మరియు టాల్కాట్ పార్సన్స్‌లు శాస్త్రీయ సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు మరియు ప్రధాన వ్యక్తులుగా గుర్తింపు పొందారు. సామాజిక శాస్త్రానికి సంబంధించి ఆర్థికశాస్త్రం, న్యాయశాస్త్రం, మనస్తత్వశాస్త్రం, తత్వశాస్త్రం తదితర విభాగాల్లో వీరు కృషి చేశారు. వీరి సిద్ధాంతాలు వివిధ విద్యా విభాగాల్లో పాటించబడుతున్నాయి.
సామాజిక శాస్త్రంలో 20వ శతాబ్దపు మరియు సమకాలీన ప్రసిద్ధ వ్యక్తులుగా లూయిస్ అల్తూసెర్, జీన్ బాడ్రిలార్డ్, జిగ్మంట్ బౌమన్, సైమన్ డి బ్యూవోయిర్, ఉల్‌రిచ్ బెక్, హోవార్డ్ S. బెకర్, డేనియల్ బెల్, రాబర్ట్ బెలా, పీటర్ బెర్గర్, హెర్బెర్ట్ బుల్మెర్, పీరే బౌర్డీ, మైఖేల్ బురావోయ్, ఎర్నెస్ట్ బుర్గెస్, జుడిత్ బట్లర్, మాన్యూల్ కాస్టెల్స్, డైటెర్ క్లెసెన్స్, రాల్ఫ్ డాహ్రెన్‌డోర్ఫ్, గై డెబోర్డ్, టెర్రీ ఎగ్లెటాన్, మైఖేల్ పౌకాల్ట్, గిల్బెర్టో ఫ్రెయ్రే, స్టీవ్ ఫుల్లెర్, హెర్బెర్ట్ గాన్స్, ఎర్నెస్ట్ గెల్నెర్, ఆంథోనీ గిడెన్స్, పాల్ గిల్‌రాయ్, బార్నే గ్లేసెర్, ఎర్వింగ్ గోఫ్‌మాన్, జుర్గెన్ హబెర్‌మాస్, స్టువర్ట్ హాల్, రిచర్డ్ హోగార్ట్, బెల్ హూక్స్, ల్యూస్ ఇరిగారే, ఫ్రెడ్రిక్ జేమ్సన్, జూలియా క్రిస్టెవా, బ్రూనో లాతౌర్, గెర్‌హార్డ్ లెన్‌స్కీ, సేమౌర్ మార్టిన్ లిప్‌సెట్, నిక్లాస్ లూమాన్, మైఖెల్ మాఫెసోలీ, హెర్బెర్ట్ మార్కస్, మార్కెల్ మౌస్, రాబర్ట్ K. మెర్టోన్, రాల్ఫ్ మిలిబాండ్, C. రైట్ మిల్స్, ఆంటోనియో నెగ్రీ, నికాస్ పౌలాంటస్, జాన్ రెక్స్, జార్జి రిట్జెర్, ఎడ్వర్డ్ సెడ్, ఆల్‌ఫ్రెడ్ షుట్జ్, డోరోతీ స్మిత్, పితిరిమ్ సోరోకిన్, అన్సెల్మ్ స్ట్రాస్, జాన్ థామ్సన్, బారీ వెల్‌మాన్, ఎడ్వర్డ్ వెస్టెర్‌మర్క్, మరియు రేమండ్ విలియమ్ ఉన్నారు.
ప్రతి కీలక వ్యక్తి ఒక్కో సిద్ధాంతపరమైన దృక్కోణం మరియు నేపథ్యం కలిగి ఉన్నారు. డుర్కీమ్, మార్క్స్ మరియు వెబెర్‌లు సామాజిక శాస్త్రం యొక్క ప్రధాన వ్యవస్థాపకులుగా పరిగణించబడుతున్నారు; వీరు వరుసగా కార్యకారణవాదం, సంఘర్షణ సిద్ధాంతం మరియు ప్రత్యక్షైకవ్యతిరేకవాదం ఆవిష్కరణలకు కృషి చేశారు. సిమెల్ మరియు పార్సన్స్‌లు కూడా "నాలుగో" కీలక వ్యక్తులుగా విద్యా విషయక పాఠ్యాంశాల్లో చేర్చబడ్డారు.
Marx and Engels associated the emergence of modern society above all with the development of capitalism; for Durkheim it was connected in particular with industrialization and the new social division of labour which this brought about; for Weber it had to do with the emergence of a distinctive way of thinking, the rational calculation which he associated with the Protestant Ethic (more or less what Marx and Engels speak of in terms of those 'icy waves of egotistical calculation'). Together the works of these great classical sociologists suggest what Giddens has recently described as 'a multidimensional view of institutions of modernity' and which emphasizes not only capitalism and industrialism as key institutions of modernity, but also 'surveillance' (meaning 'control of information and social supervision') and 'military power' (control of the means of violence in the context of the industrialization of war).
అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లోని లారెన్స్‌లో ఉన్న కాన్సాస్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఈ విభాగం 1890నాటి తొలిపేరు కింద బోధించబడింది. ఈ కోర్సు పేరు, ఎలిమెంట్స్ ఆఫ్ సోషియాలజీ, దీనిని ఫ్రాంక్ బ్లాక్‌మర్ బోధించాడు. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో కొనసాగుతున్న పురాతన సామాజిక శాస్త్ర కోర్సు ఇది. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో తొలి పూర్తిస్థాయి విశ్వవిద్యాలయంగా గుర్తింపు పొందిన కాన్సాస్ విశ్వవిద్యాలయంలోని చరిత్ర మరియు సామాజిక శాస్త్ర విభాగం 1891లో నెలకొల్పబడింది.[14][15] చికాగో విశ్వవిద్యాలయంలో సామాజిక శాస్త్ర విభాగం 1892లో ప్రారంభమైంది, దీనిని అల్బియాన్ W. స్మాల్ ఏర్పాటు చేశాడు, అతనే 1895లో అమెరికన్ జర్నల్ ఆఫ్ సోషియాలజీని కూడా స్థాపించాడు.[16]
తొలి యూరోపియన్ సామాజిక శాస్త్ర విభాగం 1895లో ఏర్పాటు చేయబడింది, L'Année Sociologique (1896) వ్యవస్థాపకుడు ఎమిలే డుర్కీమ్ చేత బార్డౌ విశ్వవిద్యాలయంలో ఈ విభాగం నెలకొల్పబడింది. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో తొలి సామాజిక శాస్త్ర విభాగం 1904లో లండన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ అండ్ పొలిటికల్ సైన్స్‌లో (బ్రిటీష్ జర్నల్ ఆఫ్ సోషియాలజీ స్వగృహం) ఏర్పాటు చేశారు.[17] 1919లో, జర్మనీలోని మ్యూనిచ్‌లో ఉన్న లుడ్విగ్ మాక్సిమిలియన్స్ యూనివర్శిటీలో సామాజిక శాస్త్ర విభాగం నెలకొల్పబడింది, దీనిని మాక్స్ వెబెర్ 1920లో స్థాపించాడు, 1920లో పోలెండ్‌లో ఫ్లోరియన్ నానీయెకి సామాజిక శాస్త్ర విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు.
1893లో రెనె వోర్మ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఇంటర్నేషనల్ డి సోషియాలజీ వ్యవస్థాపించడంతో సామాజిక శాస్త్రంలో అంతర్జాతీయ సహకారం ప్రారంభమైంది, తరువాత 1949లో ఇంటర్నేషనల్ సోషియోలాజికల్ అసోసియేషన్ (ISA) నెలకొల్పబడటంతో ఇది మరుగునపడింది.[18] 1905లో, ప్రపంచంలో అతిపెద్ద సామాజిక శాస్త్రజ్ఞుల సంఘంగా గుర్తింపు పొందిన అమెరికన్ సోషియోలాజికల్ అసోసియేషన్ స్థాపించబడింది, 1909లో ఫెర్డినాండ్ టానీస్, జార్జ్ సిమెల్, మరియు మాక్స్ వెబెర్, మరియు ఇతరులు Deutsche Gesellschaft für Soziologie (జర్మన్ సొసైటీ ఫర్ సోషియాలజీ)ని నెలకొల్పారు.
ప్రారంభ సిద్ధాంతకర్తలు సామాజిక శాస్త్రంలో పరిశోధనా పద్ధతిని ప్రకృతి శాస్త్రం మాదిరిగానే ఒక విభాగాన్ని విస్తృతంగా చూసేందుకు ఉపయోగించేవారు. ఎటువంటి సామాజిక హక్కులు లేదా తీర్పులకైనా వివాదరహిత మూలం అందజేసేందుకు మరియు తత్వశాస్త్రం వంటి తక్కువ అనుభవ రంగాల నుంచి సామాజిక శాస్త్రాన్ని బయటకు తీసుకొచ్చేందుకు అనుభవవాదం మరియు శాస్త్రీయ పద్ధతికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. ఈ దృక్కోణాన్నే, ప్రత్యక్షైకవాదంగా పిలుస్తారు, ఒకేఒక్క యధార్థమైన పరిజ్ఞానం శాస్త్రీయ పరిజ్ఞానమని, ఇటువంటి పరిజ్ఞానం కఠిన శాస్త్రీయ మరియు పరిమాణాత్మక పద్ధతుల ద్వారా సిద్ధాంతాల ప్రత్యక్ష నిశ్చయం నుంచి మాత్రమే వస్తుందనే భావన ఆధారంగా ఇది ప్రతిపాదించబడింది. సిద్ధాంత ఆధారిత అనుభావిక పరిశోధన ప్రధాన ప్రతిపాదకుడిగా ఎమిలే డుర్కీమ్ పరిగణించబడుతున్నాడు,[19] అతను నిర్మాణ చట్టాలను బయటపెట్టేందుకు "సామాజిక వాస్తవాలు" మధ్య సహసంబంధాలను ఉపయోగించాడు. సామాజిక సంస్కరణ వృత్తిలో సామాజిక తీర్పులను వర్తింపజేయడంలో ఆసక్తి మరియు సామాజిక "నియమాల విచ్ఛిన్నత"ను వ్యతిరేకించడం ద్వారా అతని స్థానం తెలియజేయబడింది. ఈరోజు, డుర్కీమ్స్ యొక్క ప్రత్యక్షైకవాదం అతిశయోక్తి మరియు మితిమీరిన సరళీకరణ అనేందుకు ఆస్కారం ఉందని విద్యావేత్తలు వ్యాఖ్యానిస్తున్నారు: ఉత్కృష్ట విజ్ఞాన శాస్త్రం మాదిరిగానే సామాజిక రంగం శాస్త్రీయ విశ్లేషణకు అనుబంధించబడి ఉండవచ్చని ప్రతిపాదించిన ఒకేఒక్క ప్రధాన సామాజికశాస్త్ర భావకుడిగా కాంప్టేను పరిగణిస్తున్నారు, మరోవైపు సిద్ధాంతపరమైన జ్ఞానాన్వేషణ పరిధులను వివరించేందుకు డుర్కీమ్‌ను గుర్తు చేసుకుంటున్నారు.[20][21] ప్రత్యక్షైకవాదంపై ప్రతిస్పందనలు జర్మనీ తత్వవేత్త జార్జ్ విల్‌హెమ్ ఫ్రెడ్రిక్ హెగెల్‌తో ప్రారంభమయ్యాయి, అతను అనుభవవాదం, దీనిని అతను అశాస్త్రీయమని తోసిపుచ్చాడు, మరియు నిర్ణయవాదం (నిశ్చితత్వం) రెండింటినీ వ్యతిరేకించాడు, ఈ రెండు వాదాలను అతను మితిమీరిన యాంత్రికతగా పరిగణించాడు.[22] భ్రమలను తొలగించడం ద్వారా వాస్తవాల అనుభావిక సంగ్రహాన్ని అందించేందుకు కార్ల్ మార్క్స్ యొక్క పరిశోధనా పద్ధతి హెగెల్ విరోధ వికాసాన్ని స్వీకరించడంతోపాటు, సూక్ష్మ విశ్లేషణకు మద్దతుగా ప్రత్యక్షైకవాదాన్ని తిరస్కరించింది.[23] ఈ దృక్కోణాలను పత్రబద్ధం చేసి వదిలిపెట్టకుండా సమీక్షించాల్సిన అవసరం ఉందన్నాడు. అయితే మార్క్స్ చారిత్రక భౌతికవాదం యొక్క ఆర్థిక నిర్ణయవాదంలో మూలం కలిగివున్న ఒక సామాజిక విజ్ఞానశాస్త్రాన్ని సృష్టించేందుకు ప్రయత్నించాడు.[23] హెన్‌రిచ్ రికెర్ట్ మరియు విల్‌హెమ్ డిల్‌దేలతోపాటు ఇతర తత్వవేత్తలు, మానవ సమాజానికి మానవ సంస్కృతులను తెలియజేసే కొన్ని ప్రత్యేకమైన కోణాలు (ఆలోచనలు, గుర్తులు మరియు ఇటువంటి లక్షణాలెన్నో) ఉన్న కారణంగా సహజ ప్రపంచానికి సామాజిక ప్రపంచానికి తేడా ఉందని వాదించారు.
20వ శతాబ్దంలోకి వచ్చేసరికి మొదటి తరం జర్మనీ సామాజిక శాస్త్రజ్ఞులు పరిశోధనాత్మకమైన ప్రత్యక్షైకవ్యతిరేకవాదాన్ని పరిచయం చేశారు, మానవ సాంస్కృతిక నిబంధనలు, విలువలు, చిహ్నాలపై పరిశోధనా దృష్టి కేంద్రీకరించాలని మరియు సామాజిక ప్రక్రియలను ఊహనాస్పద కోణం నుంచి చూడాలని ప్రతిపాదించారు. కారణ సంబంధాలను—ముఖ్యంగా సంక్లిష్ట సామాజిక పరిణామం యొక్క భావ రకాలు లేదా ఊహాత్మక సూక్ష్మీకరణల మధ్య సంబంధాలను, గుర్తించే సామర్థ్యం ఉన్న కారణంగా సామాజిక శాస్త్రాన్ని పాక్షిక విజ్ఞాన శాస్త్రంగా వర్ణించవచ్చని మాక్స్ వెబెర్ వాదించాడు.[24] అయితే ప్రత్యక్షైకవ్యతిరేకవాదిని సంబంధాలు కోరాలనుకుంటే వాటి నుంచి, సహజ శాస్త్రజ్ఞులకు సంబంధించిన, వారు పరిష్కరించగల చారిత్రాత్మక అంశాలతో సంబంధంలేని, స్థిరమైన లేదా సాధారణీకరించదగిన సంబంధాలను మినహాయించాలి. జెమీన్‌షాఫ్ట్ మరియు గెసెల్‌షాఫ్ట్‌లను (సాహిత్యంలో వర్గం మరియు సమాజం ) రెండు సాధారణ రకాల మానవ సంబంధాలుగా ఫెర్డినాండ్ టానీస్ చూపించాడు. టానీస్ భావగ్రహణ రంగం మరియు సామాజిక చర్య యొక్క వాస్తవికత మధ్య స్పష్టమైన విభజన చూపించాడు: మొదటి దానిని స్వయంగా తెలుసుకున్న సత్యంగా మరియు ఊహించదగిన మార్గంలో (ఔపపత్తిక సామాజిక శాస్త్రం) పరిగణించాలి, రెండో దానిని అనుభావికంగా మరియు ప్రేరక మార్గంలో (అనువర్తిత సామాజిక శాస్త్రం) చూడాలని సూచించాడు.[25]
[Sociology is ] ... the science whose object is to interpret the meaning of social action and thereby give a causal explanation of the way in which the action proceeds and the effects which it produces. By 'action' in this definition is meant the human behaviour when and to the extent that the agent or agents see it as subjectively meaningful ... the meaning to which we refer may be either (a) the meaning actually intended either by an individual agent on a particular historical occasion or by a number of agents on an approximate average in a given set of cases, or (b) the meaning attributed to the agent or agents, as types, in a pure type constructed in the abstract. In neither case is the 'meaning' to be thought of as somehow objectively 'correct' or 'true' by some metaphysical criterion. This is the difference between the empirical sciences of action, such as sociology and history, and any kind of priori discipline, such as jurisprudence, logic, ethics, or aesthetics whose aim is to extract from their subject-matter 'correct' or 'valid' meaning.
వెబెర్ మరియు జార్జ్ సిమెల్ ఇద్దరూ సామాజిక శాస్త్రంలో వెర్‌స్టెహెన్ (లేదా 'అర్థవివరణ')కు మార్గదర్శకులుగా పేరొందారు; ఒక బాహ్య పరిశీలకుడు ఒక నిర్దిష్ట సాంస్కృతిక వర్గాన్ని లేదా ఒకే జాతి ప్రజలకు వారి యొక్క సొంత నియమాలు ఆధారంగా మరియు వారి యొక్క దృక్కోణం నుంచి ఒక క్రమపద్ధతిలో సంబంధాన్ని ఆపాదించేందుకు ప్రయత్నిస్తాడు. ముఖ్యంగా సిమెల్ యొక్క కృషి ద్వారా, సామాజిక శాస్త్రం ప్రత్యక్షైకవాద సమాచార-సేకరణ లేదా అద్భుతం, నిర్మాణ చట్టం యొక్క నిర్ణయవాద వ్యవస్థల ఆవల తన ఆనవాలును ఏర్పరుచుకోగలిగింది. సిమెల్ జీవితకాలంపాటు సోషియోలాజికల్ అకాడమీ నుంచి వేరుచేయబడినప్పటికీ. అతను దృగ్విషయశాస్త్రంలో చిరస్మరణీయమైన ఆధునికత్వం యొక్క వ్యక్తిగత విశ్లేషణను అందించాడు మరియు కాంప్టే మరియు డుర్కీమ్ కాకుండా ఇతర అస్తిత్వవాద రచయితలు, సామాజిక వ్యక్తిత్వం యొక్క రూపాలకు మరియు దాని సాధ్యతలపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టారు.[27] 'సమాజం అంటే ఏమిటి?' అని ప్రశ్నించే గ్రహణ శక్తి పరిధుల యొక్క నియో-కాంటియన్ సమీక్షలో అతని సామాజిక శాస్త్రం ఉపయోగంలో ఉంది. కాంట్ యొక్క ప్రశ్న 'ప్రకృతి అంటే ఏమిటి?'కి ఇది ఒక ప్రత్యక్ష ఉల్లేఖనంగా ఉంది[28] 120px|upright|ఎడమ
The deepest problems of modern life flow from the attempt of the individual to maintain the independence and individuality of his existence against the sovereign powers of society, against the weight of the historical heritage and the external culture and technique of life. The antagonism represents the most modern form of the conflict which primitive man must carry on with nature for his own bodily existence. The eighteenth century may have called for liberation from all the ties which grew up historically in politics, in religion, in morality and in economics in order to permit the original natural virtue of man, which is equal in everyone, to develop without inhibition; the nineteenth century may have sought to promote, in addition to man's freedom, his individuality (which is connected with the division of labor) and his achievements which make him unique and indispensable but which at the same time make him so much the more dependent on the complementary activity of others; Nietzsche may have seen the relentless struggle of the individual as the prerequisite for his full development, while socialism found the same thing in the suppression of all competition - but in each of these the same fundamental motive was at work, namely the resistance of the individual to being levelled, swallowed up in the social-technological mechanism.
సామాజిక శాస్త్రం మరియు మానవశాస్త్రం రెండింటిలోనూ నిర్మాణాత్మక కార్యకారణవాదం అనేది ఒక విస్తృతమైన రూపావళి, నిర్మాణాత్మక కార్యకారణవాదం దానియొక్క నియామక అంశాల అవసరమైన ప్రమేయం ఆధారంగా సామాజిక నిర్మాణాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఒక సాధారణ సారూప్యం (హెర్బెర్ట్ స్పెన్సర్ చేత ప్రసిద్ధి చెందిన) ఏమిటంటే సమాజ శరీరం మొత్తం సరిగా పనిచేయించే దిశగా కృషి చేసే అవయవాలుగా నిబంధనలు, విలువలు మరియు సంస్థలను గౌరవించడం.[30] పరిశీలించదగిన, నిర్మాణ చట్టాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని మళ్లీ వ్యక్తపరిచిన దృక్కోణం కాంప్టే యొక్క అసలు సామాజిక ప్రత్యక్షైకవాదంలో అవ్యక్తంగా ఉండగా, డుర్కీమ్ చేత పూర్తిగా సిద్ధాంతీకరించిబడింది. కార్యకారణవాదం అనుభావిక పద్ధతిలో చరిత్ర మరియు సిద్ధాంతపరమైన సంబంధాన్ని పంచుకుంటున్నప్పటికీ, తరువాత బ్రోనిస్లా మాలినోవ్‌స్కీ మరియు టాల్కాట్ పార్సన్ వంటి కార్యకారణవాదులు ప్రత్యక్షైకవ్యతిరేక వాదం వ్యాప్తికి తోడ్పడ్డారు.[31] అదేవిధంగా, అదే సమయంలో కార్యకారణవాదం 'మహా సిద్ధాంతం'తో సంబంధాన్ని పంచుకుంది (ఉదాహరణకు నిక్లాస్ లూమాన్ యొక్క వ్యవస్థల సిద్ధాంతం), నిర్మాణ మరియు నిర్మాణేతర తలంపుల మధ్య ఈ మహా సిద్ధాంతం వైవిధ్యాన్ని చూపగలదు. ఇది సంప్రదాయవాద భావనతో నేరుగా దృక్కోణాన్ని సమీకరించడాన్ని సులభం చేస్తుంది.[32] సాధారణ పరిభాషలో కార్యకారణవాదాన్ని "సాధ్యమైనంత కచ్చితంగా ప్రతి లక్షణం, నిబంధన లేదా ఆచరణలకు ఆపాదించే ప్రయత్నంగా, దీని యొక్క స్థిర, సంలగ్న వ్యవస్థల పనితీరుపై ప్రభావంగా అనుబంధించవచ్చు."[31]
To aim for a civilization beyond that made possible by the nexus of the surrounding environment will result in unloosing sickness into the very society we live in. Collective activity cannot be encouraged beyond the point set by the condition of the social organism without undermining health.
దీనికి విరుద్ధంగా సంఘర్షణ సిద్ధాంతాలు కేంద్రీకృత సామాజిక-రాజకీయ వ్యవస్థ సమీక్షించే, ఒక నిర్దిష్ట సామాజిక వర్గం యొక్క అసమానతను స్పష్టంగా తెలిపే లేదా నిర్మాణ కార్యకారణవాదం మరియు సంప్రదాయవాదం నుంచి వేరుచేసే దృక్కోణాలు కలిగివుంటాయి. సంఘర్షణ సిద్ధాంతాలు వర్గ సంఘర్షణ వంటి అధికార భేదాత్మకాలకు ప్రాధాన్యత కల్పించడంతోపాటు, సాధారణంగా సంప్రదాయ లేదా చారిత్రక-ఆధిపత్య భావాలకు వ్యత్యాసం కలిగివుంటాయి.[34] ఈ పదం మార్క్సిజంతో బాగా అనుబంధం కలిగివుంది, కార్యకారణవాదం మరియు శాస్త్రీయ పద్ధతికి ఒక ప్రతిచర్యగా అయితే ఇది శాస్త్రీయ సిద్ధాంతం, స్త్రీ,పురుష సమానత్వ వాదం, విరుద్ధ సిద్ధాంతం, ఆధునికోత్తర సిద్ధాంతం, ఉత్తర-నిర్మాణ సిద్ధాంతం, ఉత్తర-కాలనీ సిద్ధాంతం మరియు వివిధ ఇతర దృక్కోణాలతో అనుబంధించవచ్చు.
The history of all hitherto existing society is the history of class struggles. Freeman and slave, patrician and plebeian, lord and serf, guild-master and journeyman, in a word, oppressor and oppressed, stood in constant opposition to one another, carried on an uninterrupted, now hidden, now open fight, a fight that each time ended, either in a revolutionary re-constitution of society at large, or in the common ruin of the contending classes.
20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, సామాజిక శాస్త్రం U.S.లో వ్యాప్తి చెందింది, సమాజాల పరిణామక్రమాన్ని వివరించే సూక్ష్మసామాజిక శాస్త్రం, రోజువారీ మానవ సామాజిక సంకర్షణలకు అనుబంధించబడివున్న స్థూలసామాజిక శాస్త్రం రెండింటిలోనూ అభివృద్ధి చోటుచేసుకుంది. జార్జి హెర్బెర్ట్ మీడ్, హెర్బెర్ట్ బుల్మెర్ మరియు తరువాత చికాగో స్కూల్ యొక్క కార్యసాధక సామాజిక మనస్తత్వ శాస్త్రం ఆధారంగా సామాజిక శాస్త్రజ్ఞులు సాంకేతిక సంకర్షణవాదాన్ని (పరస్పర చర్యావాదాన్ని) అభివృద్ధి చేశారు.[36] 1930వ దశకంలో, టాల్కాట్ పార్సన్స్ చర్యా సిద్ధాంతాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు, వ్యవస్థ సిద్ధాంతం మరియు సమాచార నియంత్రణ యంత్రాధ్యయనం యొక్క ఉన్నత వివరణకు ఉద్దేశించిన సందర్భంలో చర్చను ఉంచుతూ, సూక్ష్మ మరియు స్థూల అంశాల యొక్క నిర్మాణ, స్వచ్ఛంద కోణాలతో సామాజిక క్రమ అధ్యయనాన్ని సమగ్రపరిచేందుకు ఇది ఉపయోగపడింది. ఆస్ట్రేలియాలో మరియు తరువాత అమెరికాలో ఆల్‌ఫ్రెడ్ షుట్జ్ సామాజిక దృగ్విషయవాదాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు, ఇది తరువాత సామాజిక నిర్మాణవాదంగా మార్పు చెందింది. ఇదే కాలంలో, ఫ్రాంక్‌ఫుర్ట్ స్కూల్ సభ్యులు వెబెర్, ఫ్రెడ్ మరియు గ్రామ్‌స్కీ యొక్క అడుగుజాడల్లో మార్క్సిజం యొక్క చారిత్రాత్మక భౌతిక అంశాలను సమగ్రపరచడం ద్వారా సూక్ష్మ సిద్ధాంతాన్ని అభివృద్ధి చేశారు — ఎప్పుడూ పేరు ప్రకారం కాకుండా, సిద్ధాంతపరంగా— విశదీకరణ యొక్క కేంద్ర సిద్ధాంతాల నుంచి దూరంగా వచ్చే ప్రయత్నంలో భాగంగా పెట్టుబడిదారీ ఆధునికత్వం యోగ్యతను తెలియజేసేందుకు దీనిని అభివృద్ధి పరిచారు.
ఐరోపా‌లో, ముఖ్యంగా అంతర్యుద్ధ కాలం సందర్భంగా, బయటి రాజకీయ నియంత్రణ కారణాలతో సామాజిక శాస్త్రాన్ని ఏకాధిపత్య ప్రభుత్వాలు బలహీనపరిచాయి, పశ్చిమదేశాల్లోని సంప్రదాయవాద విశ్వవిద్యాలయాలు కూడా ఇదే ధోరణిని అనుసరించాయి. సామాజిక శాస్త్రంలోని దృక్కోణాలు వాటి యొక్క సొంత లక్ష్యాలు మరియు ముఖ్యాంశాలు ద్వారా ఉదార లేదా వామపక్ష భావంవైపు సహజ పక్షపాతం చూపిస్తుండటం ఇందుకు ప్రధాన కారణం. ఈ విభాగం నిర్మాణ కార్యకారణవాదులచే సృష్టించబడింది; ఇది అంగిక సంబంధం మరియు సామాజిక ఏకీభావంతో సంబంధించబడివుంటుంది, ఈ దృక్కోణం కొంతవరకు నిరాధారమైంది (ఇది డుర్కీమియన్ సిద్ధాంతాన్ని అమెరికాకు పరిచయం చేసిన పార్సన్స్ యొక్క అభిప్రాయం, ఉద్దేశించిన సంప్రదాయవాదం అవ్యక్తంగా ఉండటంతో అతని అర్థవివరణ విమర్శలకు పాత్రమైంది).[37] చర్యా సిద్ధాంతం మరియు ఇతర వ్యవస్థ-సిద్ధాంత పద్ధతులు బాగా ప్రాచుర్యం చెంది ఉండటంతో ప్రకృతిపరంగా మరింత శాస్త్రీయంగా ఉండేందుకు U.S.-అమెరికన్ సోషియాలజీలో 20వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో సార్వజనికం కాని— ఒక సాధారణ ధోరణి కనిపించింది.
20వ శతాబ్దం రెండో అర్ధ భాగంలో, సామాజిక శాస్త్ర పరిశోధన ప్రభుత్వాలు మరియు వ్యాపారాలు ఒక సాధనంగా ఉపయోగించే ధోరణి బాగా వ్యాపించింది. సామాజిక శాస్త్రజ్ఞులు పరిమాణాత్మక మరియు గుణాత్మక పరిశోధన వంటి కొత్త పద్ధతులను అభివృద్ధి చేశారు. 1959లో, C. రైట్ మిల్స్ సామాజిక కల్పనను ప్రతిపాదించాడు, ఇది మానవత్వ ఆవిష్కరణను ప్రోత్సహిస్తూ, వియుక్తమైన అనుభవవాదం మరియు మహా సిద్ధాంతాన్ని తోసిపుచ్చింది. 1960వ దశకంలో వివిధ సామాజిక ఉద్యమాలతోపాటు, ముఖ్యంగా బ్రిటన్‌లో, సాంస్కృతిక మార్పు కారణంగా సంఘర్షణ సిద్ధాంతాలు సామాజిక పోరాటాన్ని ప్రస్ఫుటం చేశాయి (ఉదాహరణకు నవ్య-మార్క్సిజం, రెండో స్త్రీ-పురుష సమానత్వ వాదం మరియు జాతి సంబంధాలు), సామాజిక పోరాటంచే కార్యకారణవాద దృక్కోణాలు నిరోధించబడ్డాయి.[34] లౌకికవాద సిద్ధాంతం (మతాతీత భావన), ప్రపంచీకరణతో మతం సంకర్షణ, మత ఆచారం యొక్క నిర్వచనం మారడంపై కొత్త చర్చలు ప్రారంభమవడంతో మత సామాజిక శాస్త్రం ఈ దశాబ్దంలో పునరుజ్జీవనం పొందింది. లెన్‌స్కీ మరియు యింజెర్ వంటి సిద్ధాంతకర్తలు మతం యొక్క 'కార్యకారణ' నిర్వచనాలను ఏర్పరిచారు; ఇవి వాడుక పరిభాషలో మతం అంటే ఏమిటి అనేదాని</i>ని తెలుసుకునే కంటే అది ఏమి చేయగలదు అనేది తెలుసుకునేందుకు శోధన చేస్తాయి. ఈ విధంగా, వివిధ కొత్త సామాజిక సంస్థలు మరియు ఉద్యమాలు మతంలో వాటి యొక్క పాత్రను తెలుసుకునేందుకు పరిశీలించబడతాయి. తుల్య పదాల్లో వినిమయతత్వాన్ని పరిశీలించేందుకు లూకాక్స్ మరియు గ్రామ్‌స్కీ యొక్క సంప్రదాయాన్ని మార్క్సిస్ట్ సిద్ధాంతకర్తలు కొనసాగిస్తున్నారు.
1960 మరియు 1970వ దశకాల్లో ఎక్కువ మంది శాస్త్రీయ సామాజిక శాస్త్రజ్ఞులు నిర్మాణవాదం మరియు దృగ్విషయవాదం నుంచి ఉత్తర-నిర్మాణవాద మరియు ఆధునికోత్తరవాద సిద్ధాంతాలను సృష్టించారు, ఇవి సామాజిక విచారణ యొక్క వ్యవస్థలపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపాయి. తరుచుగా దీనిని ఆధునికత్వం' అనంతరం పాఠ్యాంతర సంబంధం, సంకరం మరియు వక్రోక్తులచే గుర్తించబడుతున్న సాధారణ సాంస్కృతిక శైలిగా అర్థం చేసుకుంటున్నారు, ఆధునికోత్తరవాదం యొక్క సామాజిక విశ్లేషణ (1) లోకోత్తర వృత్తాంతాల రద్దు (ముఖ్యంగా లైటార్డ్ యొక్క రచనల్లో) మరియు (2) వస్తుకాముకతలకు సంబంధించిన ఒక సుస్పష్టమైన శకాన్ని అందించింది మరియు పెట్టుబడిదారీ సమాజం (డెబోర్డ్; బాడ్రిలార్డ్; జేమ్‌సన్)లో వినియోగంతో గుర్తింపును చూపించింది.[38] మైఖెల్ ఫౌకాల్ట్, క్లాడే లెవి-స్ట్రాస్ వంటి భావకులు మానవ అంశం యొక్క విశదీకరణ భావాలను తిరస్కరించడంతో కూడా ఆధునికోత్తరవాదానికి సంబంధం ఉంది, మానవ-వ్యతిరేకవాదంతో మార్క్సిజాన్ని సమన్వయపరిచేందుకు లూయిస్ అల్తూసెర్ చేసిన ప్రయత్నంలోనూ కొంతవరకు దీని ప్రమేయం ఉంది. ఉద్యమంతో క్రియాశీల సంబంధం కలిగిన ఎక్కువ మంది సిద్ధాంతకర్తలు ఆధునికోత్తరవాదాన్ని ఏ విధంగా కూడా చారిత్రాత్మక దృగ్విషయంగా గుర్తించేందుకు, అంగీకరించేందుకు నిరాకరించారు, వారు దానిని ఒక విశ్లేషణా పద్ధతిగా మాత్రమే అంగీకరించారు. అయితే, ఆత్మచేతన ఆధునికోత్తర భాగాలు మాత్రం సాధారణంగా సామాజిక మరియు రాజకీయ విజ్ఞాన శాస్త్రాల్లో పుట్టుకొస్తూనే ఉన్నాయి. ఆంథోనీ గిడెన్స్ మరియు జిగ్మంట్ బౌమన్ వంటి ఆంగ్లో-సాక్సోన్ ప్రపంచంలో పనిచేసిన సామాజిక శాస్త్రజ్ఞులు ఆధునికత్వం యొక్క 'ఉన్నత దశ' ప్రాతిపదికన ప్రపంచీకరణ, ప్రసారణం మరియు ఉపకరణ ప్రతివర్తితం యొక్క సిద్ధాంతాలపై దృష్టి పెట్టేందుకు ఆసక్తి చూపారు, దానిని ఒక సుస్పష్టమైన "కొత్త" శకం సామాన్య పరిశీలన</i>గా ప్రతిపాదించేందుకు నిరాకరించారు.
సామాజిక శాస్త్రంలో, ముఖ్యంగా అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ప్రత్యక్షైకవాద సంప్రదాయం వాడుకలో ఉంది.[39] ఈ విభాగాన్ని విస్తృతంగా ప్రస్తావించిన రెండు అమెరికన్ జర్నల్స్ ఏమిటంటే అమెరికన్ జర్నల్ ఆఫ్ సోషియాలజీ మరియు అమెరికన్ సోషియోలాజికల్ రివ్యూ, ఇవి రెండూ ఎక్కువగా ప్రత్యక్షైకవాద సంప్రదాయంలో పరిశోధనలను ప్రచురించాయి, ASR బాగా వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించింది, (మరోవైపు బ్రిటీష్ జర్నల్ ఆఫ్ సోషియాలజీ, ఎక్కువగా ప్రత్యక్షైకవ్యతిరేకవాద కథనాలు ప్రచురించింది).[39] 20వ శతాబ్దంలో సామాజిక శాస్త్రంలో పరిమాణాత్మక పరిశోధన పద్ధతులు అభివృద్ధి జరిగింది. అనేక ఏళ్లు లేదా దశాబ్దాలపాటు ఒకే జనాభా పాటించే అనుదైర్ఘ్య అధ్యయనాలు అభివృద్ధి చెందడం వలన పరిశోధకులు దీర్ఘ-కాలిక దృగ్విషయాన్ని అధ్యయనం చేసేందుకు వీలు ఏర్పడింది మరియు పరిశీలకులు కారణవాదాన్ని అనుమానించే సామర్థ్యం పెరిగింది. ఈ సమాచారాన్ని విశ్లేషించేందుకు కొత్త గణాంక పద్ధతులు అన్వేషించబడటంతో కొత్త అధ్యయన పద్ధతులు సృష్టించిన సమాచార పరిమాణం పెరిగింది. ఈ రకమైన విశ్లేషణను సాధారణంగా SAS, Stata, లేదా SPSS వంటి గణాంక సాఫ్ట్‌వేర్ ప్యాకేజీలతో నిర్వహిస్తారు. ప్రత్యక్షైకవాద సంప్రదాయంలో కొత్త రూపావళికి సామాజిక వ్యవస్థ విశ్లేషణ ఒక ఉదాహరణ. ఆర్థిక సామాజిక శాస్త్రం (ఉదాహరణకు, J. క్లైడే మిచెల్, హారిసన్ వైట్, లేదా మార్క్ గ్రానోవెటెర్ రచనలు చూడండి), వ్యవస్థాగత ప్రవర్తన, చారిత్రక సామాజిక శాస్త్రం, రాజకీయ సామాజిక శాస్త్రం లేదా విద్యా సామాజిక శాస్త్రం వంటి అనేక సామాజికశాస్త్ర ఉప విభాగాలను సామాజిక వ్యవస్థ విశ్లేషణ ప్రభావితం చేస్తుంది. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో C. రైట్ మిల్స్ భావనల్లో మరియు అతని పవర్ ఎలైట్ అధ్యయనాల్లో కొంతమేర మరింత స్వతంత్ర, అనుభావిక సామాజిక శాస్త్రం పునరుద్ధరించబడిందని స్టాన్లీ అరోనోవిట్జ్ సూచించాడు.[40]
సామాజిక శాస్త్ర పరిశోధనా పద్ధతులను రెండు విస్తృత విభాగాలుగా విభజించవచ్చు:
పరిమాణాత్మక నమూనాలు సామాజిక దృగ్విషయాన్ని మరియు సంఖ్యా సమాచారాన్ని విశ్లేషించేందుకు ప్రయత్నిస్తాయి, అనేక సందర్భాలవ్యాప్తంగా చిన్న సంఖ్యలో గుణవిశేషాల మధ్య సంబంధాలపై ఇవి దృష్టిపెడతాయి. గుణాత్మక నమూనాలు వ్యక్తిగత అనుభవాలు మరియు పరిమాణాత్మకంపై అర్థవివరణలను ఉద్ఘాటిస్తాయి, ఇవి సామాజిక దృగ్విషయ భావాన్ని అర్థం చేసుకోవడంతో సంబంధించబడివుంటాయి, సారూప్యంగా ఉండే కొద్ది సందర్భాల్లోని భారీ సంఖ్యలో గుణవిశేషాల మధ్య సంబంధాలపై ఇవి దృష్టి పెడతాయి.
నిర్దిష్ట పరిశోధనా పద్ధతులకు మద్దతు ఇచ్చే విషయంలో సామాజిక శాస్త్రజ్ఞులు భిన్నాభిప్రాయాలు కలిగి ఉన్నారు. ఈ వివాదాలు సామాజిక సిద్ధాంతం యొక్క చారిత్రక మూలానికి సంబంధించి ఏర్పడ్డాయి (ప్రత్యక్షైకవాదం మరియు ప్రత్యక్షైకవ్యతిరేకవాదం; నిర్మాణం మరియు సంస్థ). అనేక కోణాల్లో బాగా వైవిధ్యం ఉన్న గుణాత్మక మరియు పరిమాణాత్మక పద్ధతులు సిద్ధాంతం మరియు సమాచారం మధ్య ఒక క్రమ సంకర్షణలో మాత్రం ప్రమేయం కలిగివుంటాయి.[41] పరిశోధకుడు ఒక పద్ధతిని ఎంచుకోవడం ఎక్కువగా అతను పరిశోధించాల్సిన అంశంపై ఆధారపడివుంటుంది. ఉదాహరణకు, ఒక పరిశోధకుడు మొత్తం జనాభావ్యాప్తంగా ఒక గణాంక సాధారణీకరణ గీయాలనుకుంటే ఒక ప్రాతినిధ్య నమూనా జనాభాకు ఒక అధ్యయన ప్రశ్నావళిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇటువంటి సమాచారం ఏదైనా 'ద్వితీయ ప్రాధాన్యత' కలిగివుండవచ్చు. దీనికి భిన్నంగా, వ్యక్తుల సామాజిక చర్యల యొక్క పూర్తి సందర్భార్థాన్ని కోరే పరిశోధకుడు మానవ సభ్యస్వీకృత పరిశీలనను లేదా బహిరంగ అభిముఖ సమావేశాలను పరిగణలోకి తీసుకుంటాడు. 'బహుళ వ్యూహ' నమూనాలో భాగంగా సాధారణంగా అధ్యయనాలు పరిమాణాత్మక మరియు గుణాత్మక పద్ధతులను సంయోగ పరచడం లేదా 'త్రిభుజాలుగా విభజించడం' చేస్తాయి. ఉదాహరణకు, ఒక పరిమాణాత్మక అధ్యయనాన్ని గణాంక శ్రేణులను లేదా లక్ష్య నమూనాను పొందేందుకు నిర్వహించవచ్చు, తరువాత ఒక గుణాత్మక అభిముఖ సమావేశంతో సంయోగపరిచి ఒక ప్రతినిధి యొక్క సొంత పరివర్తితాన్ని గుర్తించవచ్చు.[41]
ఒక జనాభా భారీ సంఖ్యలో ఉంటే, జనాభా లెక్కలు వేయడం లేదా ఆ జనాభా యొక్క అన్ని విలువలను పూర్తిగా గణనం చేయడం సాధ్యం కాదు. అందువలన ఒక 'నమూనా' జనాభా యొక్క నియంత్రించదగిన ఉపభాగాన్ని ఏర్పాటు చేస్తుంది. ప్రత్యక్షైకవాద పరిశోధనలో, మొత్తం జనాభా యొక్క అనుమితిలను గీసేందుకు ఒక నమూనా నుంచి పొందే గణాంకాలను విశ్లేషిస్తారు. ఒక నమూనా నుంచి సమాచారాన్ని సేకరించే ప్రక్రియను 'నమూనా సేకరణ' (సంచయం)గా సూచిస్తారు. నమూనా సేకరణ పద్ధతులు 'యాదృచ్ఛికం'గా (యాదృచ్ఛిక నమూనా సేకరణ, క్రమ నమూనా సేకరణ, స్తరిత నమూనా సేకరణ, సమూహ నమూనా సేకరణ) లేదా నియమ/సంభావ్యేతరంగా (అనుకూల నమూనా సేకరణ, ప్రయోజనార్థక నమూనా సేకరణ, పరిణామ నమూనా సేకరణ) ఉండవచ్చు.
ఈ కింది పరిశోధనా పద్ధతుల జాబితా ప్రత్యేకత లేదా సమగ్రత కలిగిలేదు:
ప్రాచీన పత్రాల పరిశోధన లేదా చారిత్రక పద్ధతి: జీవితచరిత్రలు, జీవితానుభవాలు మరియు వార్తా ప్రకటనల వంటి సమాచారాన్ని ప్రాచీన పత్ర భాండాగారాలు మరియు గ్రంథాల నుంచి బయటకు తీసేందుకు ఉపయోగిస్తారు. విషయ విశ్లేషణ: అభిముఖ సమావేశాలు మరియు ఇతర సందర్భాలకు చెందిన విషయాన్ని క్రమపద్ధతిలో విశ్లేషిస్తారు. NVivo వంటి గుణాత్మక సమాచార విశ్లేషణ (QDA) సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించి 'మూల సిద్ధాంత' పద్ధతిలో భాగంగా తరచుగా సమాచారం 'సంకేతీకరించబడి' ఉండవచ్చు.[42] . ప్రయోగాత్మక పరిశోధన: పరిశోధకుడు ఒక సామాజిక ప్రక్రియ లేదా సామాజిక దృగ్విషయాన్ని విడిగా ఉంచుతాడు మరియు సమాచారాన్ని సామాజిక సిద్ధాంతాన్ని నిర్ధారించేందుకు లేదా నిర్మించేందుకు ఉపయోగిస్తాడు. భాగస్వాములు ("అంశాలు"గా కూడా సూచించవచ్చు) నియమరహితంగా వివిధ పరిస్థితులు లేదా "అభిచర్యలు"కు సంబంధించిన విధులకు కేటాయించబడవచ్చు, తరువాత వర్గాల మధ్య విశ్లేషణ నిర్వహిస్తారు. నియమరహిత చర్య పరిశోధకుడు అభిచర్య బాహ్య అంశాలపై కాకుండా, వర్గ భేదాలపై ప్రభావం చూపుతుందని నిర్ధారించుకునేందుకు ఉపయోగపడుతుంది. అధ్యయన పరిశోధన: ఒక నిర్దిష్ట జనాభా యొక్క ప్రయోజనానికి ప్రాతినిధ్యం వహించేందుకు అభిముఖ సమావేశాలు, ప్రశ్నావళి లేదా ఎంపిక చేసుకున్న ప్రజా సమూహం నుంచి సారూప్య పునర్నివేశాన్ని (నియమరహిత ఎంపికతో సహా) ఉపయోగించి పరిశోధకుడు సమాచారాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాడు. ఒక అభిముఖ సమావేశం లేదా ప్రశ్నావళి నుంచి సేకరించిన అధ్యయన అంశాలు అనియంత్రితంగా లేదా నియంత్రితమై ఉండవచ్చు. పరిమాణాత్మక సమాచారాన్ని PASW (SPSS) వంటి గణాంక సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించి పరిశీలించవచ్చు. జీవిత చరిత్ర: సభ్యుడి యొక్క వ్యక్తిగత జీవితంలోని అనుభవాలు మరియు గతిపథాలపై జరిపే అధ్యయనం. పాక్షిక-నిర్మాణాత్మక అభిముఖ సమావేశాల ద్వారా పరిశోధకుడు సభ్యుడి జీవితంలోని నిర్ణయాత్మక సందర్భాలు లేదా వివిధ ప్రభావాలను పరిశోధిస్తాడు. అనుదైర్ఘ్య అధ్యయనం: సుదీర్ఘ కాలంపాటు ఒక వ్యక్తి లేదా వర్గంపై జరిపే విస్తృత అధ్యయనాన్ని అనుదైర్ఘ్య అధ్యయనం అంటారు. పరిశీలన: సాధారణ చైతన్యవంతమైన అవగాహనల నుంచి సేకరించిన సమాచారాన్ని ఉపయోగించి పరిశోధకుడు సమాజ దృగ్విషయం లేదా ప్రవర్తన గురించి సమాచారాన్ని నమోదు చేస్తాడు. పరిశీలన పద్ధతులు సభ్యస్వీకృత పరిశీలనగా లేదా సభ్యస్వీకృతేతర పరిశీలనగా కూడా ఉండవచ్చు. సభ్యస్వీకృత పరిశీలనలో, పరిశోధకుడు ఒక రంగం (ఒక వర్గం లేదా పనిచేసే ప్రదేశం వంటివి) యొక్క లోతైన అర్థాన్ని సేకరించేందుకు దానిలోకి ప్రవేశిస్తాడు మరియు దీర్ఘకాలంపాటు ఆ రంగానికి సంబంధించిన కార్యకలాపాల్లో పాలుపంచుకుంటాడు. ఈ పద్ధతుల ద్వారా సేకరించిన సమాచారాన్ని పరిమాణాత్మకంగా లేదా గుణాత్మకంగా విశ్లేషించవచ్చు.
ఆర్థికవేత్తలు, రాజకీయవేత్తలు మరియు ప్రజా విధానం, విద్యావేత్తలు, ప్రణాళికా నిపుణులు, చట్టసభ సభ్యులు, పాలకులు, రూపకర్తలు, వ్యాపారవేత్తలు, నిర్వాహకులు, సామాజిక కార్మికులు, ప్రభుత్వేతర సంస్థలు, లాభాపేక్షలేని సంస్థలు, మరియు సాధారణంగా సామాజిక సమస్యలు పరిష్కరించేవారికి సామాజిక పరిశోధన ఉపయోగకర సమాచారం తెలియజేస్తుంది. సామాజిక పరిశోధన, విఫణి పరిశోధన మరియు ఇతర గణాంక రంగాలు మధ్య తరచుగా పెద్దఎత్తున పరస్పర మార్పులు జరుగుతుంటాయి.
విజ్ఞాన శాస్త్రంగా ఒక విభాగం వర్గీకరించబడే పరిధి ఇప్పటికీ అస్తిత్వం మరియు జ్ఞానాన్వేషణకు సంబంధించిన ప్రాథమిక ప్రశ్నలకు ఒక విశిష్టమైన సమస్యగానే ఉంది. సిద్ధాంత నిర్వహణ మరియు పరిశోధనలో ఊహనాత్మకత్వం, ప్రమాణాత్వకత్వం, అన్యోన్యఊహనాత్మకత్వం మరియు ప్రయోగాత్మకత్వాలను ఏ విధంగా ప్రస్పుటం చేయాలి లేదా సమగ్ర పరిచాలనే దానిపై వరుస వివాదాలు చెలరేగుతున్నాయి. 19వ శతాబ్దం నుంచి ప్రముఖ సిద్ధాంతకర్తలు అందరూ పదం యొక్క సంప్రదాయ భావాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక శాస్త్రం విజ్ఞాన శాస్త్రం కాదని అంగీకరించినప్పటికీ, కారణ సంబంధాలు గురించే దీని సామర్థ్యం విజ్ఞాన శాస్త్రం యొక్క అధిభౌతిక-సిద్ధాంతంలో మాదిరిగా కొన్ని సిద్ధాంతపరమైన తత్వ సంబంధ చర్చలను లేవనెత్తింది. సామాజిక పరిశోధన, విఫణి పరిశోధన మరియు ఇతర గణాంక రంగాలు మధ్య తరచుగా పెద్దఎత్తున పరస్పర మార్పులు జరుగుతుంటాయి. మరోవైపు సరళ అనుభవవాదం విత్తనంగా ప్రత్యక్షైకవాదం కొన్ని సందర్భాల్లో వ్యంగ్యాత్మకం అవుతుంది, కాంప్టే నుంచి వియన్నా సర్కిల్ యొక్క తార్కిక ప్రత్యక్షైకవాదం వరకు మరియు వీటికి ఆవల కూడా ఈ పదం ఘనమైన చరిత్ర కలిగివుంది. ఒకే ఆనవాలు చేత విజయవంతమైన ప్రత్యక్షైకవాదం కార్ల్ పోపెర్ చేత ప్రతిపాదించబడిన సూక్ష్మ తార్కిక వ్యతిరేక సమర్థనవాదానికి కూడా తెరిచివుంటుంది,[43] థామస్ కున్ యొక్క జ్ఞానాన్వేషణ లక్షణ మార్పు భావన ద్వారా ఇది వివాదాస్పదమైంది.[44] ఇటీవల సంవత్సరాల్లో లుడ్విగ్ విట్జెన్‌స్టెయిన్ మరియు రిచర్డ్ రోర్టీ వంటి వ్యక్తులతో తరచుగా సామాజిక శాస్త్రజ్ఞులు ఏకీభవిస్తున్నారు, సామాజిక తత్వశాస్త్రం తరచుగా సామాజిక సిద్ధాంతంతో కలుస్తుందని మాత్రమే చెబుతున్నారు. పీటర్ వించ్ యొక్క విట్జెన్‌స్టెయినియన్ టెక్ట్స్ ది ఆడియా ఆఫ్ సోషల్ సైన్స్ అండ్ ఇట్స్ రిలేషన్ టు ఫిలాసఫీ (1958)లో మానవ విజ్ఞానశాస్త్రాలపై ఒక ప్రస్తావనార్హ సమీక్ష గుర్తించబడింది. 20వ శతాబ్దం మధ్యకాలం యొక్క భాషాపరమైన మరియు సాంస్కృతిక మార్పులు సామాజిక శాస్త్రంలో సంగ్రహమైన తత్వ మరియు వివరణాత్మక విషయాలు, సామాజిక పరిజ్ఞాన సేకరణపై ఆధునికోత్తర దృక్కోణాలు వృద్ధి చెందేందుకు దోహదపడ్డాయి.[45]
నిర్మాణం మరియు యంత్రాంగం రూపాలపై సామాజిక సిద్ధాంతంలో ఎడతెగని చర్చ జరుగుతోంది: "వ్యక్తి యొక్క ప్రవర్తనను సామాజిక నిర్మాణాలు లేదా మానవ యంత్రాంగం గుర్తిస్తుందా?" ఈ సందర్భంలో 'యంత్రాంగం' అనే పదం వ్యక్తులు స్వతంత్రంగా వ్యవహరించే మరియు స్వతంత్ర నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యాన్ని సూచిస్తుంది, 'నిర్మాణం' అనేది వ్యక్తుల (సామాజిక తరగతి, మతం, లింగం, జాతి, తదితరాలు) నిర్ణయాలు మరియు చర్యలను పరిమితం చేసే లేదా ప్రబావితం చేసే అంశాలను సూచిస్తుంది. నిర్మాణం లేదా యంత్రాంగం యొక్క సర్వోత్కృష్టతపై చర్చలు సామాజిక ఉనికి కేంద్రానికి సంబంధించబడివుంటాయి ("సామాజిక ప్రపంచం దేనితో తయారు చేయబడింది?" "సామాజిక ప్రపంచంలో కారణం ఏమిటి, మరియు ప్రభావం అంటే ఏమిటి?").[46] ఆధునికోత్తర సమీక్షలను సాంఘిక శాస్త్రాన్ని ప్రబల పరిచే ప్రాజెక్టులతో సమన్వయ పరిచే ప్రయత్నంతో, ముఖ్యంగా బ్రిటన్‌లో సూక్ష్మ వాస్తవికవాదం అభివృద్ధి చెందింది. రాయ్ భాస్కర్ వంటి సూక్ష్మ వాస్తవికవాదులు విజ్ఞాన శాస్త్రం సాధ్యపరిచే అస్తిత్వ పరిస్థితులను పరిష్కరించడంలో విఫలం చెందడం ద్వారా సంప్రదాయ ప్రత్యక్షైకవాదం తార్కికంగా ఒక తప్పుడు వాదనను ఇస్తుందని పేర్కొన్నారు: అంటే, దానిలోనే నిర్మాణం మరియు యంత్రాంగం.[47] మితిమీరిన-నిర్మాణం లేదా యంత్రాంగం భావనపై సాధారణ అపనమ్మకం వలన బహుళముఖ సిద్ధాంతాలు అభివృద్ధి చెందాయి, వీటిలో ముఖ్యమైనవి టాల్కాట్ పార్సన్స్ యొక్క చర్యా సిద్ధాంతం మరియు ఆంథోనీ గిడెన్స్ యొక్క స్ట్రక్చరేషన్ థియరీ.
సామాజిక ప్రత్యక్షైకవాదంపై పెద్దఎత్తున సిద్ధాంతపరమైన విమర్శలు వచ్చినప్పటికీ, గణాంక పరిమాణాత్మక పద్ధతులు ఇప్పటికీ బాగా ఆచరణలో ఉన్నాయి. మైఖేల్ బురావోయ్ ప్రజా సామాజిక శాస్త్రంతో విభేదించాడు, విద్యా లేదా వృత్తి సామాజిక శాస్త్రంతో కచ్చితమైన వ్యవహారిక అనువర్తనాలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇచ్చాడు, ఇతర సామాజిక/రాజకీయ శాస్త్రవేత్తలు మరియు తత్వవేత్తలు మధ్య ఇది చర్చనీయాంశమైంది.[48]
ఉపసంస్కృతులు లేదా సమాజాలు ఉన్నాయో లేవో తెలుసుకునేందుకు సామాజిక జీవనం యొక్క రూపాలతో అనుబంధం కలిగివుండే పదాలు, చేతితో చేయబడిన వస్తువులు మరియు చిహ్నాలను సాంస్కృతిక సామాజిక శాస్త్రం సూక్ష్మ విశ్లేషణ చేస్తుంది. సంస్కృతి అంటే "చరిత్రలో ప్రమాణాత్మకం చేయబడిన బాహ్య రూపాల యంత్రాంగం ద్వారా జరిగిన వ్యక్తుల పెంపకం" అని సిమెల్ సూచించాడు.[49] థియోడర్ అడోర్నో మరియు వాల్టర్ బెంజమిన్ వంటి ఫ్రాంక్‌ఫర్ట్ స్కూల్ సభ్యులకు సంస్కృతి చారిత్రక భౌతికవాద విశ్లేషణ యొక్క ఒక ప్రబలమైన అంశం. సాంస్కృతిక అధ్యయనాల్లో విభాగంలో సంస్కృతి, సామాజిక విచారణ యొక్క సాధారణ అంశంగా తక్కువ ప్రత్యేకత కలిగివుంది.[50] రిచర్డ్ హోగార్ట్, స్టువర్ట్ హాల్ మరియు రేమండ్ విలియమ్స్ వంటి బర్మింగ్‌హామ్ స్కూల్ సాంస్కృతిక సిద్ధాంతకర్తలు ప్రజలు-తయారు చేసిన సాంస్కృతిక అంశాలు ఎలా ఉపయోగించాలనే దానిలో అన్యోన్యతను ఉద్ఘాటించారు, ముందుకాలానికి చెందిన నవ్య-మార్క్సిజం సిద్ధాంతంలో ప్రస్పుటంగా కనిపించిన 'ఉత్పాదకులు' మరియు 'వినియోగదారులు' మధ్య శక్తివంతమైన విభజనను ప్రశ్నించారు. సాంస్కృతిక ఆచారాలు మరియు అధికారంతో వాటి సంబంధం ప్రాతిపదికన సాంస్కృతిక అధ్యయనాలు వాటి యొక్క విషయాలను పరిశీలించే లక్ష్యం కలిగివుంటాయి. ఉదాహరణకు, ఒక ఉపసంస్కృతి (లండన్‌లో యువ తెల్లజాతి శ్రామిక తరగతి వంటి) యొక్క అధ్యయనం యువత ప్రబలమైన తరగతులకు చెందడం వలన వారి సామాజిక ఆచారాలను పరిగణలోకి తీసుకుంటుంది.
'అతిరిక్తత' అనేది అధికారికంగా-అమలులో ఉన్న చట్టాల వంటి సాంస్కృతిక నిబంధనలను ఉల్లంఘించే (ఉదాహరణకు నేరం) చర్యలు లేదా ప్రవర్తనలను, సామాజిక నిబంధనల అనధికారిక ఉల్లంఘనలను వివరిస్తుంది. ఈ నిబంధనలు ఎలా సృష్టించబడ్డాయి; కాలగమనంలో అవి ఏవిధంగా మారాయి; మరియు అవి ఎలా అమలు చేయబడ్డాయి అనేవాటిని అధ్యయనం చేయడం సామాజిక శాస్త్రజ్ఞుల బాధ్యత. అతిరిక్తతకు సంబంధించిన సామాజిక శాస్త్రం అనేక సిద్ధాంతాలు కలిగివుంది, సామాజిక అతిరిక్తతలో ఉన్న పోకడలు మరియు నమూనాలను సరిగా వర్ణించేందుకు, సంఘం యొక్క ప్రవర్తనను మెరుగ్గా అర్థం చేసుకునేందుకు ఇవి ఉపయోగపడతాయి.
ఆర్థిక దృగ్విషయం యొక్క సామాజిక విశ్లేషణను ఆర్థిక-సామాజిక శాస్త్రం అంటారు; సమాజంలో ఆర్థిక నిర్మాణాలు మరియు సంస్థలు పోషించే పాత్ర, ఆర్థిక నిర్మాణాలు మరియు సంస్థల యొక్క వైఖరిపై సమాజం ప్రభావాన్ని ఇది విశ్లేషిస్తుంది. పెట్టుబడిదారీ విధానం మరియు ఆధునికతత్వం మధ్య సంబంధం ఒక ప్రముఖమైన అంశం. సమాజ నిర్మాణంపై ఆర్థిక శక్తులు ఏ విధంగా ప్రధాన ప్రభావాన్ని చూపుతాయో వివరించేందుకు మార్క్స్‌ యొక్క చారిత్రక భౌతికవాదం ప్రయత్నించింది. మాక్స్ వెబెర్ కూడా తక్కువ నిర్ణయాత్మకంగా సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఆర్థిక ప్రక్రియలు కీలకమైన సూచించాడు. ఆర్థిక సామాజిక శాస్త్రం యొక్క ప్రారంభ అభివృద్ధికి జార్జి సిమెల్, ముఖ్యంగా ఫిలాసఫీ ఆఫ్ మనీ ద్వారా, బాటలు వేశాడు, ఎమిలే డుర్కీమ్ యొక్క ది డివిజన్ ఆఫ్ లేబర్ ఇన్ సొసైటీకూడా దీనికి సంబంధించినదే. ఆర్థిక సామాజిక శాస్త్రం తరచుగా సామాజిక ఆర్థిక శాస్త్రానికి పర్యాయపదంగా ఉపయోగించబడుతుంది. అయితే అనేక సందర్భాల్లో, కర్మాగారం మూసివేత, విఫణి మోసపూరిత సర్దుబాటు, అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలపై సంతకం చేయడం, కొత్త సహజ వాయువు నియంత్రణ మరియు ఇతరాల వంటి నిర్దిష్ట ఆర్థిక మార్పుల యొక్క సామాజిక ప్రభావంపై సామాజిక ఆర్థిక శాస్త్రజ్ఞులు దృష్టిపెడతారు.
పర్యావరణ సామాజిక శాస్త్రం సామాజిక-పర్యావరణ సంకర్షణల అధ్యయనాన్ని సూచిస్తుంది, పర్యావరణ సమస్యలకు కారణమయ్యే సామాజిక అంశాలు, ఈ సమస్యల ప్రభావాలు, వాటిని పరిష్కరించే చర్యలను ఇది ఉద్ఘాటిస్తుంది. సమాజానికి పర్యావరణ పరిస్థితులు నిర్వచించబడే మరియు తెలియజేయబడే ప్రక్రియలకు ఇది ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది. (ఇది కూడా చూడండి: సోషియాలజీ ఆఫ్ డిజాస్టర్)
విద్యా సంస్థలు సామాజిక నిర్మాణాలు, అనుభవాలు మరియు ఇతర ఫలితాలను గుర్తించేందుకు సంబంధించిన అధ్యయనాన్ని విద్యా సామాజిక శాస్త్రం అంటారు. ఉన్నత, అత్యున్నత, వయోజన మరియు అవినాభావ విద్య వంటి విస్తరణలతోపాటు, ఆధునిక పారిశ్రామిక సమాజాల యొక్క పాఠశాల వ్యవస్థలపై ఇది ప్రత్యేక దృష్టి కలిగివుంది.[51]
కుటుంబ సామాజిక శాస్త్రం వివిధ సిద్ధాంతపరమైన దృక్కోణాల నుంచి కుటుంబ వ్యవస్థను, ముఖ్యంగా ఆధునిక చారిత్రక పరిణామమైన వ్యష్టి కుటుంబం మరియు దాని యొక్క ప్రత్యేక లింగ పాత్రలను పరిశీలిస్తుంది. ప్రారంభ మరియు విశ్వవిద్యాలయస్థాయి ముందు విద్యా విషయాల్లో కుటుంబం ఒక ప్రధాన అంశంగా ఉంది.
లింగం మరియు లైంగికత యొక్క సామాజిక విశ్లేషణ ఈ విభాగాలను పరిశీలించడంతోపాటు సమీక్షిస్తుంది, ముఖ్యంగా అధికారం మరియు అసమానతలపై దృష్టి పెడుతుంది, చిన్న-స్థాయి సంకర్షణల స్థాయిలో మరియు విస్తృత సామాజిక నిర్మాణ ప్రాతిపదికన రెండింటిని పరిశీలిస్తుంది. ఇటువంటి కార్యం యొక్క చారిత్రక మూలం ఏమిటంటే స్త్రీవాద సిద్ధాంతం మరియు పితృస్వామ్యం యొక్క ఆందోళన: అనేక సమాజాల్లో మహిళలు క్రమపద్ధతిలో అణిచివేత కనిపిస్తుంది. స్త్రీ-పురుష సమానత్వవాది ఆలోచన మూడు రకాలుగా విభజించబడి ఉండవచ్చు (1) 19వ శతాబ్దం యొక్క ప్రారంభ ప్రజాస్వామ్య సమ్మతి ఉద్యమం, (2) 1960వ దశకానికి సంబంధించిన 'స్త్రీ-పురుష సమానత్వ వాదం యొక్క రెండో ఉద్యమం' మరియు సంక్లిష్ట విద్యా సిద్ధాంతం మరింత అభివృద్ధి చెందడం మరియు (3) ప్రస్తుత, 'మూడో ఉద్యమం', ఇది లైంగిక మరియు లింగ సమానత్వానికి సంబంధించిన అన్ని అడ్డంకులను ఇది తొలగించగలిగింది మరియు అంతేకాకుండా ఇది ఆధునికోత్తరవాదం, మానవతావ్యతిరేకవాదం, ఉత్తర-మానవతావాదం మరియు విరుద్ధ వాదంతో దగ్గరి సంబంధం కలిగివుంది. మార్క్సిస్ట్ స్త్రీ-పురుష సమానత్వం మరియు నల్లజాతి మహిళల సమానత్వవాదం కూడా ముఖ్యమైన దృక్కోణాలు. లింగం మరియు లైంగికతకు సంబంధించిన అధ్యయనాలు సామాజిక శాస్త్రంలో కాకుండా, దానితోపాటు అభివృద్ధి చెందాయి. అయితే ఎక్కువ సంఖ్యలో విశ్వవిద్యాలయాలు దీనికి ప్రత్యేక విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేయకపోవడంతో, సాధారణంగా దీనిని సామాజిక శాస్త్ర విభాగాల్లో భాగంగానే భావిస్తున్నారు.
సామాజిక శాస్త్రజ్ఞులకు ఇంటర్నెట్ అనేక మార్గాల్లో ఉపయోగపడుతుంది. ఇంటర్నెట్‌ను పరిశోధనకు ఒక సాధనంగా (ఉదాహరణకు, ఆన్‌లైన్‌లో ప్రశ్నావళిని నిర్వహించేందుకు), చర్చావేదికగా, పరిశోధనాంశంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. ఇంటర్నెట్ సామాజిక శాస్త్రం అనేది విస్తృత పరిధి కలిగివుంది, ఆన్‌లైన్ కమ్యూనిటీలు (ఉదాహరణకు వార్తాగ్రూపులు, సోషల్ నెట్‌వర్కింగ్ వెబ్‌సైట్‌లు) మరియు కాల్పనిక ప్రపంచాలుకు సంబంధించిన విశ్లేషణ దీని పరిధిలోకి వస్తాయి. ఇంటర్నెట్ వంటి కొత్త ప్రసార మాధ్యమం ద్వారా వ్యవస్థాగత మార్పు ఉత్రేరణ చెందుతుంది, అందువలన ఇది భారీ స్థాయిలో సామాజిక మార్పు ప్రభావితం చేస్తుంది. సమాచార సమాజంగా పారిశ్రామిక సమాజం మార్పు చెందేందుకు ఇది నమూనాను సృష్టించింది (మాన్యేల్ కాస్టెల్స్ మరియు, ముఖ్యంగా శతాబ్దం మార్పు గురించి అతని భావనలు ఉన్న "ది ఇంటర్నెట్ గెలాక్సీ"ని చూడండి). నెట్‌వర్క్ ఎనాలసిస్ ద్వారా ఆన్‌లైన్ వర్గాలను గణాంకపరంగా అధ్యయనం చేయవచ్చు మరియు అదే సమయంలో వాస్తవిక మానవజాతి శాస్త్రం ద్వారా గుణాత్మకంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. గణాంక జనాభా వర్గీకరణల ద్వారా లేదా ఆన్‌లైన్ ప్రసారమాధ్యమ అధ్యయనాల్లో సందేశాలు మరియు చిహ్నాల మార్పును అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా సామాజిక మార్పును అధ్యయనం చేయవచ్చు.
విజ్ఞానానికి సంబంధించిన సామాజిక శాస్త్రం మానవ ఆలోచన మరియు అది ఉద్భవించే సామాజిక సందర్భం మధ్య సంబంధాన్ని మరియు సమాజాలపై ప్రబలమైన ఆలోచనల యొక్క ప్రభావాలను అధ్యయనం చేస్తుంది. 1920వ దశకంలో ఈ పదం తొలిసారి బాగా విస్తృతంగా వాడుకలోకి వచ్చింది, ఆ సమయంలో జర్మనీకి చెందిన సిద్ధాంతకర్తలు, ముఖ్యంగా మాక్స్ షెలెర్ మరియు కార్ల్ మాన్‌హీమ్ దీనిపై విస్తృత రచనలు చేశారు. 20వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో కార్యకారణవాదం యొక్క ఆధిపత్యం కారణంగా సామాజిక శాస్త్ర ప్రధాన భావనాస్రవంతిలో విజ్ఞాన సామాజిక శాస్త్రం నిలిచిపోయింది. 1960వ దశకంలో, ముఖ్యంగా పీటర్ L. బెర్గెర్ మరియు థామస్ లుక్‌మాన్ యొక్క ది సోషల్ కన్‌స్ట్రక్షన్ ఆఫ్ రియాలిటీ (1966)లో దీనిని రోజూవారీ జీవితానికి మరింత దగ్గరగా అమలు చేయడం మరియు ఎక్కువగా తిరిగి సృష్టించబడటం జరిగింది, మానవ సమాజం యొక్క గుణాత్మక అర్థవివరణకు సంబంధించిన పద్ధతులకు ఇది (సామాజికంగా నిర్మించబడిన వాస్తవికత తో పోలిస్తే) ఇప్పటికీ కేంద్రంగా ఉంది. దీని యొక్క గుర్తించదగిన సమకాలీన ప్రభావాన్ని మైఖెల్ పౌకాల్ట్ యొక్క "పురాతత్వ" మరియు "వంశ పరిణామ" అధ్యయనాలు కలిగివున్నాయి.
చట్టానికి సంబంధించిన సామాజిక శాస్త్రం యొక్క ఉప-విభాగం, అంతేకాకుండా ఇది న్యాయశాస్త్ర అధ్యయన విభాగంలో ఒక పద్ధతి. చట్టానికి సంబంధించిన సామాజిక శాస్త్రం అనేది సమాజంలోని ఇతర కోణాలతో చట్టం యొక్క సంకర్షణను పరిశీలించే విభాగం, అంటే న్యాయ సంస్థలు, సిద్ధాంతాలు, ఇతర సామాజిక దృగ్విషయాలు మరియు తదితరాలపై ప్రభావాన్ని ఇది అధ్యయనం చేస్తుంది. న్యాయ సంస్థల సామాజిక అభివృద్ధి, న్యాయపరమైన అంశాల యొక్క సామాజిక నిర్మాణం మరియు సామాజిక మార్పుతో చట్టానికి గల సంబంధం తదితర రంగాలపై ఇది విచారణ జరుపుతుంది. న్యాయశాస్త్రం, చట్టం యొక్క ఆర్థిక విశ్లేషణ మరియు నేర విచారణ శాస్త్రం వంటి మరింత ప్రత్యేకించబడిన అంశాలకు సంబంధించిన విభాగాల్లో కూడా సామాజిక చట్ట శాస్త్రం పాత్ర కలిగివుంది.[52] చట్టం అనేది అధికారికంగా చేయబడేది కాబట్టి, ఇది 'కట్టుబాటు' వంటిది కాదు. దీనికి విరుద్ధంగా అతిరిక్త సామాజిక శాస్త్రం, సహజత్వం నుంచి అధికార మరియు అనధికార విచలనాలు రెండింటినీ పరిశీలిస్తుంది; అతిరక్తత యొక్క నేర మరియు పూర్తిగా సాంస్కృతికమైన రూపాలను ఇది పరిశోధిస్తుంది. సామాజిక దండన శాస్త్రం నియమరహిత లేదా నైతిక తీర్పులను, శిక్షాత్మక చర్యల ప్రవృత్తిని పరిశీలిస్తుంది.
సాంస్కృతిక అధ్యయనాలు మాదిరిగా, ప్రసార సాధన అధ్యయనాలు అనేవి కూడా ఒక ప్రత్యేకమైన విభాగం, సామాజిక శాస్త్రం మరియు ఇతర సాంఘిక శాస్త్రాలు మరియు మానవీయశాస్త్రాలు, ముఖ్యంగా, సాహిత్య విమర్శ మరియు సూక్ష్మ సిద్ధాంతం కలయికకు ఇవి ఉద్దేశించబడివున్నాయి. అలంకార రూపాల యొక్క సృష్టి ప్రక్రియ లేదా సమీక్ష సామాజిక శాస్త్రజ్ఞుల పరిధిలో లేనప్పటికీ, సైద్ధాంతిక ప్రభావాలు మరియు ప్రేక్షక సమాదరణ వంటి సామాజిక భాగస్వామ్య అంశాల విశ్లేషణ సామాజిక సిద్ధాంతం మరియు పద్ధతి నుంచి విడిపోయింది. అందువలన సామాజిక మాధ్యమ శాస్త్రం దానిలో ఒక ఉపవిభాగం కాదు, అయితే ప్రసార సాధనం అనేది ఒక సాధారణ మరియు తరచుగా-అనివార్యమైన అంశంగా ఉంటుంది.
వైద్య సామాజిక శాస్త్రం వైద్యరంగ సంస్థలు మరియు చికిత్సా సంస్థల యొక్క అంతర్గత-సంబంధాన్ని పరిశీలిస్తుంది, అంతేకాకుండా అనారోగ్యాలు, వ్యాధులు, లోపాలు మరియు వృద్ధ పరిణామ ప్రక్రియలవైపు సామాజిక ప్రభావాలు మరియు ప్రజా వైఖరిపై ఇది దృష్టి పెడుతుంది. బ్రిటన్‌లో, గూడెనౌగ్ నివేదిక (1944) అనంతరం వైద్య పాఠ్యాంశాల్లో సామాజిక శాస్త్రాన్ని కూడా ప్రవేశపెట్టారు.[53]
సైనిక సామాజిక శాస్త్రం సైన్యాన్ని ఒక సంస్థగా కాకుండా ఒక సామాజిక వర్గంగా పరిగణిస్తూ, దానిపై క్రమబద్ధ అధ్యయనం జరిపేందుకు ఉద్దేశించబడివుంది. ఇది బాగా ప్రత్యేకించబడిన ఉపవిభాగం, ఇది పౌర సమాజంలో కంటే మరింత బాగా నిర్వచించిన మరియు సంకుచితమైన ప్రయోజనాలు మరియు విలువలుతో, ఉద్యోగం మరియు సమరంలో మనుగడకు సంబంధించి పంచుకున్న ఆసక్తులు ఆధారంగా శక్తివంతమైన ఉమ్మడి చర్యతో మిలిటరీ వ్యక్తులను ఒక ప్రత్యేకమైన వర్గంగా పరిగణిస్తూ, వారికి సంబంధించిన సమస్యలను పరిశీలిస్తుంది. పౌర-సైనిక సంబంధాలు మరియు ఇతర గ్రూపులు లేదా ప్రభుత్వ సంస్థలతో వాటి సంకర్షణలతో కూడా సైనిక సామాజిక శాస్త్రం అనుబంధం కలిగివుంది. ఇది కూడా చూడండి: తీవ్రవాద సామాజిక శాస్త్రం. ఇందులోని అంశాలు:
సైన్యంలో ఉండేవారు చేసే ప్రబలమైన ప్రతిపాదనలు, సైన్యంలోని సభ్యుల యుద్ధ సమ్మతిలో మార్పులు, సైన్యంలో యూనియన్ల ఏర్పాటు, సైనిక వృత్తినిపుణత, మహిళల పాత్ర పెరుగుదల, సైనిక పారిశ్రామిక-విద్యా సముదాయం పరిశోధనపై సైన్యం ఆధారపడటం మరియు సైన్యం యొక్క సంస్థాగత మరియు వ్యవస్థాగత నిర్మాణం.[54]
రాజ్యం మరియు సమాజం మధ్య సంబంధాలను అధ్యయనం చేసే విభాగాన్ని రాజకీయ సామాజిక శాస్త్రం అంటారు.[55] ఈ విభాగం సమాజాల్లో రాజకీయ వాతావరణాన్ని అర్థం చేసుకునేందుకు ప్రభుత్వ వ్యవస్థలు మరియు ఆర్థిక సంస్థల విశ్లేషణ కోసం తులనాత్మక చరిత్రను ఉపయోగిస్తుంది. చరిత్ర మరియు సామాజిక సమాచారాన్ని పోల్చడం మరియు విశ్లేషించడం ద్వారా రాజకీయ పోకడలు మరియు నమూనాలు బయటపడతాయి. అధికారం మరియు వ్యక్తిత్వం పాత్రను కూడా రాజకీయ సామాజిక శాస్త్రం అధ్యయనం చేస్తుంది, ఉదాహరణకు, గుర్తింపుపై ప్రపంచీకరణ ప్రభావం: "ప్రసార మాధ్యమాలు మరియు వినిమయతత్వం పెరుగుదల, స్థిర వృత్తులు మరియు వర్గాల క్షీణతతో విలువలు మరియు జీవన-శైలుల విచ్ఛిన్నం మరియు బహుళత్వం జరిగింది, అంటే ఇంతకుముందు ఆచరణలో ఉన్న ఇచ్చినదానిని పుచ్చుకునే గుర్తింపులు రాజకీయం చేయబడ్డాయి."[56]
సమకాలీన రాజకీయ సామాజిక శాస్త్రంలో నాలుగు ప్రధాన పరిశోధనా రంగాలు ఉన్నాయి:
ఆధునిక రాజ్యం యొక్క సామాజిక-రాజకీయ సృష్టి. "ఎవరు పాలించాలి"? వర్గాలు (తరగతి, జాతి, లింగం, తదితరాలు) మధ్య సామాజిక అసమానత్వం రాజకీయాలను ప్రభావితం చేస్తుంది. రాజకీయ శక్తి యొక్క అధికార సంస్థల వెలుపల ప్రభుత్వ వ్యక్తులు, సామాజిక ఉద్యమాలు మరియు పోకడలు రాజకీయాలను ప్రభావితం చేస్తున్నాయి మరియు సామాజిక వర్గాల్లో (ఉదాహరణకు కుటుంబాలు, పనిచేసే ప్రదేశాలు, ఉద్యోగిస్వామ్యం, ప్రసార మధ్యమాలు, తదితరాలు) మరియు వాటి మధ్య అధికార సంబంధాలు.
సామాజిక శాస్త్రంలో వర్గం మరియు జాతి సంబంధాల విభాగం సమాజంలోని అన్ని స్థాయిల్లో జాతుల మధ్య సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్థిక సంబంధాలను అధ్యయనం చేస్తుంది. వర్గం మరియు జాతి యొక్క అధ్యయనం, వివిధ గ్రూపులకు చెందిన సభ్యుల మధ్య సంక్లిష్ట రాజకీయ సంకర్షణలు కూడా దీని పరిధిలోకి వస్తాయి. సారూప్య సిద్ధాంతం లేదా బహుళసంస్కృతుల సిద్ధాంతం ప్రాతిపదికన రాజకీయ విధాన స్థాయిలో ఈ అంశం సాధారణంగా చర్చించబడుతుంది. జాత్యహంకార వ్యతిరేక వాదం మరియు ఉత్తర కాలనీల వాదం కూడా సమగ్ర భావాలు. పాల్ గిల్‌రాయ్, స్టువర్ట్ హాల్, జాన్ రెక్స్ మరియు తారీఖ్ మొదూద్ ఇందులో ప్రధాన సిద్ధాంతకర్తలు.
సమాజంలో మత సంబంధ ఆచారాలు, సామాజిక నిర్మాణాలు, చారిత్రక నేపథ్యాలు, పరిణామాలు, సార్వజనిక ఇతివృత్తాలు మరియు పాత్రలతో మత సామాజిక శాస్త్రం సంబంధం కలిగివుంది. ఆధారాలు కలిగిన చరిత్రవ్యాప్తంగా మరియు అన్ని సమాజాల్లోనూ మతం పాత్ర ఎప్పటికప్పుడు తిరిగి సృష్టించబడిందనే నిర్దిష్ట స్పష్టీకరణ ఉంది. కీలకంగా మత సామాజిక శాస్త్రం మతానికి మాత్రమే సంబంధించిన యదార్థ-అర్హతలను బేరీజు వేయడంతో సంబంధం ఉండదు, అయితే పీటర్ L. బెర్గెర్ వివరించిన విధంగా, బహుళ వైరుధ్య అంధవిశ్వాసాలను పోల్చే ప్రక్రియకు 'వాస్తవిక పరిశోధనా నాస్తికత్వం' అవసరం కావొచ్చు. మత సామాజిక శాస్త్రజ్ఞులు మతంపై సమాజం ప్రభావాలను, సమాజంపై మతం ప్రభావాలను వివరించేందుకు ప్రయత్నిస్తారు; మరో విధంగా చెప్పాలంటే వాటి యొక్క ద్వంద్వ తార్కిక సంబంధం పై దృష్టి పెడతారు. కాథలిక్ మరియు ప్రొటెస్టంట్ జనాభాలపై 1897లో జరిపిన ఆత్మహత్యల అధ్యయనం సందర్భంగా డుర్కీమ్ వాస్తవానికి సామాజిక శాస్త్రం మతం యొక్క విశ్లేషణతోనే ప్రారంభమైందని వ్యాఖ్యానించినట్లు తెలుస్తోంది.
శాస్త్రీయ సామాజిక శాస్త్రం అనేది విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని ఒక సామాజిక కార్యకలాపంగా అధ్యయనం చేస్తుంది, ముఖ్యంగా "విజ్ఞాన శాస్త్రం యొక్క సామాజిక పరిస్థితులు మరియు ప్రభావాలు మరియు శాస్త్రీయ కార్యకలాపం యొక్క సామాజిక వ్యవస్థలు మరియు ప్రక్రియలపై ఇది దృష్టి పెడుతుంది."[57] గాస్టోన్ బాచెలార్డ్, కార్ల్ పోపెర్, పాల్ ఫెయెరాబెండ్, థామస్ కున్, మార్టిన్ కుచ్, బ్రూనో లాతౌర్, మైఖెల్ ఫౌకాల్ట్, అస్లెమ్ స్ట్రాస్, లూసి సుచ్మాన్, సాల్ రెస్టివో, కారిన్ నోర్-సెటినా, రాండల్ కొలిన్స్, బారీ బార్నెస్, డేవిడ్ బ్లోర్, హారీ కోలిన్స్, మరియు స్టీవ్ ఫుల్లెర్ తదితరులు సిద్ధాంతకర్తలుగా గుర్తింపు పొందారు.
సామాజిక శాస్త్రం మరియు మనస్తత్వ శాస్త్రం మధ్య హద్దును సామాజిక మనస్తత్వ శాస్త్రం చెరిపేస్తుంది. ఇది సామాజిక వ్యవస్థ యొక్క ఆందోళనలను తిరస్కరిస్తూ సూక్ష్మ లేదా స్థూల కారకాలపై దృష్టి పెడుతుంది; ఇందులో సాంకేతిక సంకర్షణవాదం మరియు సామాజిక వినిమయ సిద్ధాంతం సాధారణ అంశాలు.
సామాజిక తరగతులు, కులాల్లోని వ్యక్తులు మరియు సమాజంలోని వర్గాల యొక్క అధికార క్రమ అమరికను సామాజిక స్తరీకరణ అంటారు. ఆధునిక పశ్చిమ సమాజాల్లో స్తరీకరణ సంప్రదాయబద్ధంగా మూడు ప్రధాన పొరలతో సాంస్కృతిక మరియు ఆర్థిక తరగతులకు సంబంధించబడి ఉంటుంది: అవి ఎగువ తరగతి, మధ్య తరగతి మరియు దిగువ తరగతి, అయితే ప్రతి తరగతి చిన్న ఉపతరగతులుగా విభజించబడివుంటుంది (ఉదాహరణకు వృత్తికి సంబంధించిన).[58] సామాజిక స్తరీకరణను సామాజిక శాస్త్రంలో మౌలికమైన వివిధ మార్గాల్లో అర్థం చేసుకోవచ్చు. అనేక రాజ్య సమాజాల్లో సామాజిక స్తరీకరణ ఉన్న కారణంగా, వాటి మనుగడకు సాయం చేయడంలో అధికార క్రమం ప్రయోజనకరంగా ఉండాలని వ్యవస్థీకృత కార్యకారణవాదం యొక్క ప్రతిపాదకులు సూచించారు. దీనికి విరుద్ధంగా సంఘర్షణ సిద్ధాంతకర్తలు, స్తరీకరించబడిన సమాజాల్లో వనరులు అవసరమైన సమయంలో అందుబాటులో లేకుండా ఉండటం మరియు సామాజిక చలనశీలత లేకపోవడాన్ని విమర్శిస్తున్నారు. కార్ల్ మార్క్స్ సామాజిక తరగతులను పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలో ఉత్పాదక సాధనాలకు వాటి యొక్క సంబంధం ఆధారంగా వర్గీకరించాడు: మధ్యతరగతి జనులు ఈ సాధనాలుగా ఉంటారు, అయితే శ్రామికులే వారి యొక్క శ్రామిక శక్తిని విక్రయించగలరు కనుక ఇందులో శ్రామిక వర్గం కూడా ఉంటుంది (భౌతిక మహావ్యవస్థకు వీరు పునాదిని ఏర్పాటు చేస్తున్నారు). మాక్స్ వెబెర్ వంటి ఇతర భావకులు, మార్క్సిస్ట్ ఆర్థిక నిర్ణాయకవాదాన్ని విమర్శించారు, సామాజిక స్తరీకరణ పూర్తిగా ఆర్థిక అసమానతల ప్రాతిపదికన మాత్రమే లేదని, ఇందులో హోదా మరియు అధికారం కూడా పాత్ర కలిగివున్నాయని పేర్కొన్నారు (ఉదాహరణకు పితృస్వామ్యం). రాల్ఫ్ డారెన్‌డోర్ఫ్ వంటి సిద్ధాంతకర్తలు ఆధునిక పశ్చిమ సమాజాల్లో మధ్యతరగతి విస్తరించబడటాన్ని, ముఖ్యంగా సాంకేతిక లేదా సేవల-ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో విద్యావంతులైన శ్రామిక వర్గం అవసరాన్ని ప్రస్తావించారు. ఈ ప్రభావం తృతీయ ప్రపంచానికి శ్రామికుల బదిలీ చేస్తుందని ఆశ్రయణ సిద్ధాంతం వంటి ప్రపంచీకరణకు సంబంధించిన దృక్కోణాలు సూచిస్తున్నాయి.
పట్టణ సామాజిక శాస్త్రం మహానగర ప్రదేశాల్లో సామాజిక జీవనం మరియు మానవ సంకర్షణలను విశ్లేషిస్తుంది. ఇది ఒక నియమసహిత విభాగం, ఒక పట్టణ ప్రాంతంలో వ్యవస్థలు, ప్రక్రియలు, మార్పులు మరియు సమస్యలను అధ్యనయం చేస్తుంది, ఈ అధ్యయనాల ద్వారా ప్రణాళిక మరియు విధాన నిర్ణయాలకు మూలాలు అందజేస్తుంది. సామాజిక శాస్త్రంలో ఎక్కువ విభాగాలు మాదిరిగానే, పట్టణ సామాజిక శాస్త్రజ్ఞులు వలసలు మరియు జనభా పోకడలు, ఆర్థికాంశాలు, పేదరికం, జాతి సంబంధాలు, ఆర్థిక పోకడలు మరియు ఇతరాల వంటి వివిధ అంశాలను అధ్యయనం చేసేందుకు గణాంక విశ్లేషణ, పరిశీలన, సామాజిక సిద్ధాంతం, అభిముఖ సమావేశాలు మరియు ఇతర పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు. పారిశ్రామిక విప్లవం తరువాత జార్జి సిమెల్ వంటి సిద్ధాంతకర్తలు పట్టణీకరణ ప్రక్రియ మరియు సామాజిక పరాధీనత మరియు అనభిజ్ఞతపై దాని యొక్క ప్రభావంపై దృష్టి పెట్టారు, ది మెట్రోపోలిస్ అండ్ మెంటల్ లైఫ్ (1903)లో సిమెల్ దీనిని ప్రస్తావించాడు. 1920 మరియు 1930వ దశకాల్లో, చికాగో స్కూల్ సాంకేతిక సంకర్షణవాదాన్ని ఒక క్షేత్ర పరిశోధనా పద్ధతిగా ఉపయోగించి పట్టణ సామాజిక శాస్త్రంలోని విశిష్ట విభాగాలను సృష్టించింది. దీనికి విరుద్ధంగా, మహానగరేతర ప్రాంతాల్లో సామాజిక జీవనాన్ని అధ్యయనం చేసే సామాజిక శాస్త్ర విభాగాన్ని గ్రామీణ సామాజిక శాస్త్రం అంటారు.
పనికి సంబంధించిన సామాజిక శాస్త్రం పరిశ్రమలో ప్రజల చర్యలతోపాటు, స్థూల స్థాయిలో పారిశ్రామీకరణ యొక్క ప్రభావాన్ని పరిశీలిస్తుంది. అందువలన ఈ రంగం యొక్క ప్రధాన సైద్ధాంతిక ఆందోళనలతో ఇది సంబంధం కలిగివుంది (ఆధునికత్వం, హేతుబద్ధీకరణ మరియు ఇతరాలు). ఆచరణలో, ఈ విభాగంలో పరిశోధన కార్పొరేట్ లేదా ప్రభుత్వ సంస్థల్లో సంక్లిష్ట సంకర్షణలు, ఉదాహరణకు, యజమాని-సహాయకుడు, అంతర్-విభాగ, యాజమాన్యం-కార్మిక సంఘం, తదితరాలుపై దృష్టిపెడుతుంది.
సమాజాన్ని అధ్యయనం చేసే వివిధ విభాగాలతో సామాజిక శాస్త్రం అతివ్యాప్తమై ఉంటుంది; ముఖ్యంగా రాజకీయ విజ్ఞాన శాస్త్రం, ఆర్థిక శాస్త్రం మరియు సామాజిక మనస్తత్వ శాస్త్రం. సమాచార ప్రసార అధ్యయనాలు, సూక్ష్మ సిద్ధాంతం, సాంస్కృతిక అధ్యయనాలు, జనభా అధ్యయనం, చలనచిత్ర అధ్యయనాలు, ప్రసార మాధ్యమ అధ్యయనాలు మరియు సాహిత్య సిద్ధాంతం వంటి అనేక తులనాత్మక కొత్త సామాజిక విజ్ఞాన శాస్త్రాలు సంప్రదాయిక సామాజిక శాస్త్రంలో మూలాలు ఉన్న పద్ధతులపై నిర్మించబడ్డాయి. ప్రత్యేక విభాగమైన సామాజిక మనస్తత్వ శాస్త్రం కూడా అనేక సామాజిక మరియు మనస్తత్వ ఆసక్తుల సంకర్షణల నుంచి ఉద్భవించింది, అంతేకాకుండా ఇది సామాజిక లేదా మనస్తత్వ అవధారణ ప్రాతిపదికన వర్గీకరించబడింది.[59]
పరిణామక్రమం మరియు ఇతర జీవ ప్రక్రియల చేత సామాజిక ప్రవర్తన మరియు వ్యవస్థ ఏ విధంగా ప్రభావితమయ్యాయో సామాజికజీవ శాస్త్రం అధ్యయనం చేస్తుంది. ఈ విభాగం మానవ శాస్త్రం, జీవ శాస్త్రం, జంతు శాస్త్రం మరియు ఇతరాలు వంటి అనేక ఇతర విజ్ఞానశాస్త్రాలతో సామాజిక శాస్త్రాన్ని అనుసంధానం చేస్తుంది. సామాజికజీవ శాస్త్రం జన్యు సమీకరణానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ద్వారా సాధారణ సాంఘికీకరణ మరియు పర్యావరణ అంశాలపై సోషియోలాజికల్ అకాడమీలోనే వివాదం సృష్టించింది ('ప్రకృతి లేదా పెంపకం' చూడండి).
సామాజిక శాస్త్రజ్ఞుల జాబితా సామాజిక శాస్త్రంలో శాస్త్రీయ జర్నల్స్ జాబితా ప్రసిద్ధ సామాజిక శాస్త్ర సంబంధ ప్రచురణ సంస్థల జాబితా సాంస్కృతిక మానవ శాస్త్రం సామాజిక మానవ శాస్త్రం సామాజిక నమూనాలు సామాజిక తత్వ శాస్త్రం సామాజిక మనస్తత్వ శాస్త్రం వ్యవస్థ మరియు సంస్థ సామాజిక సిద్ధాంతం సామాజిక శాస్త్రంలో ఉపవిభాగాలు సామాజికశాస్త్ర కాలక్రమం
మానవ శాస్త్రం నేర విచారణ శాస్త్రం సాంస్కృతిక మానవ శాస్త్రం పర్యావరణ శాస్త్రం రాజకీయ విజ్ఞాన శాస్త్రం మనస్తత్వశాస్త్రం సామాజిక మానవ శాస్త్రం సామాజిక మనస్తత్వ శాస్త్రం సాంఘిక శాస్త్రాలు సామాజిక-ఆర్థిక శాస్త్రం సామాజిక చిత్రణం సామాజికశరీర శాస్త్రం గణాంక అధ్యయనం
అబే, స్టీఫెన్ H. సోషియాలజీ: ఎ గైడ్ టు రిఫరెన్స్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ సోర్సెస్, 3వ ఎడిషన్. లిటిల్‌టాన్, CO, లైబ్రరీస్ అన్‌లిమిటెడ్ ఇంక్., 2005, ISBN 1-56308-947-5 Missing or empty |title= (help) కాల్‌హౌన్, క్రైగ్ (కూర్పు) డిక్షనరీ ఆఫ్ ది సోషల్ సైన్సెస్, ఆక్స్‌ఫోర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్, 2002, ISBN 978-0-19-512371-5Missing or empty |title= (help) మాసియోనిస్, జాన్ J. 2004. సోషియాలజీ (10వ ఎడిషన్) . ప్రెంటిస్ హాల్, ISBN 0-13-184918-2Missing or empty |title= (help) నాష్, కేట్. 2000 కాంటెంపరరీ పొలిటికల్ సోషియాలజీ: గ్లోబలైజేషన్, పాలిటిక్స్, అండ్ పవర్. బ్లాక్‌వెల్ పబ్లిషర్స్. ISBN 0-631-20660-4 Missing or empty |title= (help) స్కాట్, జాన్ & మార్షల్, గోర్డాన్ (సంపాదకులు) ఎ డిక్షనరీ ఆఫ్ సోషియాలజీ (3వ ఎడిషన్). ఆక్స్‌ఫోర్స్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్, 2005, ISBN 0-19-860986-8, Missing or empty |title= (help)
అంకెర్, గై.ఎక్స్‌పెరిమెంటల్ సోషియాలజీ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్. ఎ గైడ్ టు థియరీ, రీసెర్చ్, అండ్ లిటరేచర్, 1983 మౌటన్ డి గ్రూయ్‌టెర్, ISBN 90-279-3440-1 బాబీ, ఎర్ల్ R.. ఫిబ్రవరి 12,2003. ది ప్రాక్టీస్ ఆఫ్ సోషల్ రీసెర్చ్, 10వ ఎడిషన్. వాడ్స్‌వర్త్, థామ్సన్ లెర్నింగ్ ఇంక్., ISBN 0-534-62029-9 Missing or empty |title= (help) కొలిన్స్, రాండల్. మే 6, 1994 ఫోర్ సోషియోలాజికల్ ట్రెడిషన్స్. ఆక్స్‌ఫోర్డ్, ఆక్స్‌ఫోర్డ్ యూనివర్సటీ ప్రెస్ ISBN 0-19-508208-7 Missing or empty |title= (help) కోసెర్, లెవీస్ A., మాస్టర్స్ ఆఫ్ సోషియోలాజికల్ థాట్: ఐడియాస్ ఇన్ హిస్టారికల్ అండ్ సోషల్ కంటెక్ట్స్, న్యూయార్క్, హార్‌కోర్ట్ బ్రేస్ జోవనోవిచ్, 1971. ISBN 0-15-555128-0. గిడెన్స్, ఆంథోనీ. (2006). సోషియాలజీ (5వ ఎడిషన్), పాలిటీ, కేంబ్రిడ్జ్. ISBN 0-7456-3378-1 Missing or empty |title= (help) మెర్టోన్, రాబర్ట్ K.. 1959. సోషల్ థియరీ అండ్ సోషల్ స్ట్రక్చర్. టూవార్డ్ ది కాండిఫికేషన్ ఆఫ్ థియరీ అండ్ రీసెర్చ్, గ్లెన్‌కోయ్: Ill. (నవీకరించిన మరియు విస్తరించిన కూర్పు) Missing or empty |title= (help) Missing or empty |title= (help) Check date values in: |year= (help) నిస్‌బెట్, రాబర్ట్ A. 1967. ది సోషియోలాజికల్ ట్రెడిషన్, లండన్, హీన్‌మాన్ ఎడ్యుకేషనల్ బుక్స్. ISBN 1-56000-667-6 Missing or empty |title= (help) రిట్జెర్, జార్జ్ మరియు డగ్లస్ జె. గుడ్‌మాన్. 2004 సోషియోలాజికల్ థియరీ, 6వ ఎడిషన్. మెక్‌గ్రా-హిల్. ISBN 0-07-281718-6 Missing or empty |title= (help) వాలెస్, రుత్ A. & అలిసన్ వోల్ఫ్. 1995. కాంటెంపరరీ సోషియోలాజికల్ థియరీ: కంటిన్యూయింగ్ ది క్లాసికల్ ట్రెడిషన్, 4వ ఎడిషన్., ప్రెంటిస్-హాల్. ISBN 0-13-036245-X Missing or empty |title= (help) వైట్, హారిసన్ C.. 2008. ఐడెంటిటీ అండ్ కంట్రోల్. హౌ సోషల్ ఫార్మేషన్స్ ఎమర్జ్. (2వ ఎడిషన్., పూర్తిస్థాయి సమీక్ష కలిగిన ఎడిషన్) ప్రిన్స్‌టన్, ప్రిన్స్‌టన్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్. ISBN 978-0-691-13714-8 Missing or empty |title= (help) విల్లీస్, ఎవాన్. 1996. ది సోషియోలాజికల్ క్వెస్ట్: ఎన్ ఇంట్రడక్షన్ టు ది స్టడీ ఆఫ్ సోషల్ లైఫ్, న్యూ బ్రూన్స్‌విక్, NJ, రుట్జెర్స్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్. ISBN 0-8135-2367-2 Missing or empty |title= (help)
యూనివర్శిటీ ఆఫ్ నోట్రీ డామ్ నుంచి ఓపెన్‌కోర్స్‌వేర్ , సోషియాలజీ విద్యార్థులకు ఇంటర్నెట్ పరిశోధనా నైపుణ్యాలు బోధించే ఒక ఉచిత ఆన్‌లైన్ ట్యుటోరియల్ , సామాజిక శాస్త్ర వనరులకు సంబంధించిన ఒక డైరెక్టరీ , సామాజిక శాస్త్ర వనరులు కలిగిన ఒక డైరెక్టరీ , సామాజిక శాస్త్ర నిపుణులు మరియు విద్యార్థులపై ఒక e-రూపం at Curlie , ఒక అంతర్జాతీయ సామాజిక శాస్త్ర వర్గం , ఇంటర్నెట్ ఆధారిత సామాజిక ప్రవర్తనా అధ్యయనాల గ్రూపు
వర్గం:సామాజిక శాస్త్రం వర్గం:సాంఘిక శాస్త్రాలు