అల్జీరియా
అల్జీరియా (అరబీ: الجزائر‎ అల్-జజైర్; బెర్బర్: ⵍⵣⵣⴰⵢⴻⵔ జాఏర్) అధికారికంగా ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర అల్జీరియా మధ్యధరా సముద్ర తీరం వద్ద ఉత్తర ఆఫ్రికాలో ఒక సార్వభౌమ దేశం. దాని రాజధాని మరియు అత్యంత జనాభా ఉన్న నగరం ఆ దేశపు ఉత్తరాన ఉన్న అల్జీర్స్ నగరం. 2, 381, 741 చదరపు కి.మీ భూభాగంతో అది ప్రపంచం లోనే 10వ అతి పెద్ద దేశం, మరియు ఆఫ్రికా, అరబ్ దేశాల్లో అతి పెద్ద దేశం. ఆల్జీరియాకు ఈశాన్యం వైపు ట్యునీషియా, తూర్పు వైపు లిబియా, దక్షిణాన మొరాకో, నైరుతి వైపు దక్షిణ సహారా, మౌరిటానియా, మాలి, ఆగ్నేయానికి నైజర్, ఉత్తరానికి మెడిటెరెన్నేయిన్ సముద్రం సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. ఆ దేశం సెమీ అధ్యక్ష గణతంత్ర్యం, 48 కార్యాచరణ పరిధులు మరియు 1, 541 కమ్మ్యూన్లు కలిగి ఉంది. అబ్దిలాజిజ్ బౌటెఫ్లికా ఆ దేశానికి 1999 నుండి అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు.
ప్రాచీన ఆల్జీరియాకు ఎన్నో సామ్రాజ్యాలు, వంశాలు తెలుసు అవి నుమీడియన్లు, ఫినీషియన్లు, కార్థాగినియన్లు, రోమన్లు, వాండల్లు, బైజాంటైన్లు, ఉమ్మాయద్లు, అబ్బసిద్లు, ఇద్రిసిద్లు, రుస్తమిద్, అఘ్లబిద్, రుస్తమిద్, ఫాతిమిద్, జిరిద్, హమ్మాదిద్, అల్మొరావిద్, అల్మొహాద్, ఒట్టోమాన్లు మరియు ఫ్రెంచి వలస సామ్రాజ్యం. బెర్బెర్లు సాధారణంగా ఆ దేశీయ నివాసులుగా పరిగణింపబడ్డారు. ఉత్తర ఆఫ్రికా లోని అరబ్ ఆక్రమణ తరువాత, చాలా నివాసితులు అరబ్బులుగా మర్చబడ్డారు. అయితే అధికభాగం అల్జీరియన్స్ బెర్బెర్ మూలానికి చెందిన వారు అయినా, ఎక్కువ మంది వాళ్ళను అరబ్ సంస్కృతితో సంబంధించుకుంటారు. అల్జీరియన్ల సమూహం బెర్బర్లు, అరబ్బులు, తుర్కులు, సిరియన్లు మరియు అండలుసియన్ల కలిసిన మిశ్రమ.
అల్జీరియా ఉత్తర ఐరోపాకి భారి మొత్తంలో సహజ వాయువులను సరఫరా చేస్తుంది. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకి శక్తి ఎగుమతులు వెన్నెముక్క లాంటివి. ఓపెక్ ప్రకారం అల్జీరియాలో ప్రపంచం లోనే 17వ అతి పెద్ద మరియు ఆఫ్రికా లోనే 2వ అతి పెద్ద చమురు నిల్వలు ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా ప్రపంచం లోనే 9వ అతి పెద్ద సహజ వాయువుల నిల్వలు అల్జీరియాలో ఉన్నాయి. సొనాట్రాచ్, ఆ దేశపు చమురు కంపెనీ ఆఫ్రికా లోనే అతి పెద్ద కంపెనీ. అల్జీరియా ఆఫ్రికా లోనే అతి పెద్ద సైన్యాలలో ఒకటి మరియు ఆ ఖండం లోనే అతి పెద్ద రక్షణ బడ్జెట్ కలిగి ఉంది. చాలా వరకు అల్జీరియా ఆయుధాలు మిత్ర దేశమైన రష్యా నుండి దిగుమతి చెయ్యబడతాయి. అల్జీరియా ఆఫ్రికన్ యూనియన్, ది అరబ్ లీగ్, ఓపెక్, ఐక్య రాజ్య సమితిలో సభ్య దేశం మరియు మఘ్రెబ్ యూనియన్ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు.
ఆ దేశం పేరు అల్జియర్స్ అనే నగరం పేరు నుంచి ఉత్పన్నమైంది. ఆ నగరం పేరు అరేబిక్ లో ఆల్-జజైర్ (الجزائر, "ద్వీపాలు"), దాని పాత రూపం ఐన జజైర్ బనీ మజ్హ్ఘన్నా (جزائر بني مزغنة, "మజ్ఘన్నా జాతి యొక్క ద్వీపాలు") లోని ముక్క అని మధ్యయుగ భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త అల్-ఇద్రిసి భావన.
ఉత్తర ఆఫ్రికాలో ఐన్ హనెచ్ ( సైదా ప్రావిన్స్) ప్రాంతంలో (200, 000 క్రీ.పూ) నాటి మానవుల ఆక్రమణ అవశేషాల కనుగొనబడ్డాయి. నీన్దేర్తల్ పరికరాల తయారీదారులు లెవాంట్ లో మాదిరిగా లెవల్లొశియన్ మరియు మౌస్టీరియాన్ శైలిలో (43, 000 BC) చేతి గొడ్డళ్ళు ఉత్పత్తి చేశారు.
అల్జీరియా మధ్య రాతియుగ ఫ్లేక్ సాధన పద్ధతుల అభివృద్ధికి అత్యధిక కేంద్రం. క్రీ.పూ .30, 000 ప్రారంభించి, ఈ యుగంలో యొక్క పరికరములను ఎటీరియన్ అని అంటారు (దక్షిణ తెబెస్సా లోని పురాతత్వ స్థలమైన బిర్ ఎల్ ఎటెర్ నుంచి వచ్చింది).
ఉత్తర ఆఫ్రికాలో మొట్టమొదటి బ్లేడ్ పరిశ్రమలను బెరోమెరీషియన్ (ప్రధానంగా ఆరాన్ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి) అని అంటారు . ఈ పరిశ్రమ 15, 000 మరియు 10, 000 క్రీ.పూ మధ్యకాలంలో మఘ్రేబ్ తీర ప్రాంతాల అంతటా వ్యాపించినట్టుగా కనిపిస్తుంది. సహారా మరియు మెడిటెర్రేనియన్ మాఘ్రేబ్ లో నియోలిథిక్ నాగరికత (జంతు పెంపకం మరియు వ్యవసాయం) క్రీ.పూ 11, 000 లో గాని లేదా క్రీ.పూ 6000 నుండి 2000 మధ్యలో గానీ అభివృద్ధి చెందింది. ఘనంగా ఎన్ అజ్జర్ చిత్రాలలో చిత్రీకరించిన ఈ జీవితం, క్లాసికల్ కాలం వరకు అల్జీరియాలో ప్రభావం చూపించాయి.
ఉత్తర ఆఫ్రికా యొక్క ప్రజల మిశ్రమం చివరికి ఒక ప్రత్యేక స్థానిక జనాభాగా మారి ఉత్తర ఆఫ్రికా స్వదేశీ ప్రజలైన బెర్బర్లగా పిలవబడుతున్నారు.
వారి అధికారానికి ప్రధాన కేంద్రమైన కార్తేజ్ నుండి కార్తగినియన్స్ విస్తరించి ఉత్తర ఆఫ్రికా తీరం వెంబడి చిన్న స్థావరాలు ఏర్పాటు చేశారు. క్రీ.పూ 600 కాలం నాటికి తిపాసా, తూర్పు చెర్చెల్, హిప్పో రీజియస్ (ఆధునిక అన్నాబ) మరియు రుసీసాడ్ (ఆధునిక స్కిక్డా) లో ఫినీషియన్ ఉనికిడి మనుగడలో ఉంది. ఈ ఆవాసాలు వాణిజ్య పట్టణాలుగా మరియు లంగరులుగా పనిచేస్తున్నాయి.
కార్తేజిల అధికారం పెరిగే కొలది, వారి ప్రభావం స్థానిక ప్రజల మీద నాటకీయంగా పెరిగింది. అప్పటికే బెర్బర్ల నాగరికత చాలా దేశాలకు వ్యవసాయ, వర్తక, తయారీ, రాజకీయ వ్యవస్థలలో సహాయం చేసే దశలో ఉంది. కార్తేజీ-బెర్బర్ల వర్తకం లోపల (అంతర్గతంగా) పెరిగింది కానీ ప్రాదేశిక విస్తరణ బెర్బర్లను బానిసలుగా చేయడానికి, కొంతమంది బెర్బర్లను సైనికులలో చేర్చడానికి, మరియు ఇతర బెర్బర్ల నుండి పన్ను వసూలు చేయడానికి కుడా కారణమయ్యింది.
క్రీస్తు పూర్వం నాల్గవ శకానికి వచ్చేసరికి, బెర్బర్లు కార్తేజుల సైన్యంలో ఒక సింహ భాగమై కూర్చున్నారు. కిరాయి సైనికుల తిరుగుబాటులో, బెర్బరు సైనికులు కీ.పూ 241 నుంచి కీ.పూ 238 వరకు తిరుగుబాటును సాగించారు. మొదటి ప్యూనిక్ యుద్ధంకు సంబంధించిన జీతాలను చెల్లించకపోవడం దీనికి కారణం. దీనిలో వారు ఉత్తర ఆఫ్రికా భూభాగాలను అతి మొత్తంలో నియంత్రణ సాధించగలిగారు. అంతే కాకుండా వారు లిబ్యన్ అనే పేరు ఉన్న నాణాలను అచ్చువేయించారు. లిబ్యన్ అనే పేరు గ్రీకులు ఉత్తరాఫ్రికా వాసులకు వాడతారు. గ్రీకుల చేత ప్యూనిక్ యుద్ధాలలో వరుస ఓటముల వల్ల కార్తేజుల రాజ్యం కనుమరుగవ్వటం మొదలయ్యింది.
క్రీ.పూ 146 లో కార్తేజు నగరం ధ్వసం అయ్యింది. ఒక పక్క కార్తేజుల పెత్తనం తగ్గుతుండగా, బెర్బెర నాయకుల ప్రభావం అంతర్భాగాల్లో పెరిగింది. క్రీ.పూ 2 వ శతాబ్దం నాటికి నియంత్రణ సరిగా లేని అనేక బెర్బర రాజ్యాలు పుట్టాయి. అందులో రెండు రాజ్యాలు కార్తేజులు పరిపాలిస్తున్న సముద్ర తీర ప్రాంతాల వెనుకాల ఉన్న న్యుమీడియాలో ఏర్పరచబడ్డాయి. న్యుమీడియాకు ఉత్తరాన మౌరిటానియ ఉంది. ఇది ప్రస్తుత మొరాకోలోని మౌలోవ్య నదికి ఇరువైపులా అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం వరకు విస్తరించి ఉండేది. ఆల్మోహాడ్ల, ఆల్మోరావిడ్ల వరకు సమఉజ్జీ లేని బెర్బర్ల నాగరికత క్రీ.పూ 2 వ శతాబ్ధపు మాసింసేను పరిపాలనలో ఉచ్ఛ దశకు చేరుకుంది.
మాసింసేను క్రీ.పూ 148 లో చనిపోయాడు. ఆ తర్వాత బెర్బరు రాజ్యాలు చాలా సార్లు విడిపోయి కలిసాయి. మాసింసేను వారసుల పాలన క్రీ.శ. 24 వరకు కొనసాగింది. క్రీ.శ. 24 లో రోమను సామ్రాజ్యంలో బెర్బరు భూభాగం కలపబడింది.
చాలా శతాభ్దాలు అల్జీరియా రోమన్లచే పరిపాలించబడింది. రోమన్లు అక్కడ చాలా వలస రాజ్యాలను స్థాపించారు. అల్జీరియా మిగతా ఉత్తరాఫ్రికాలానే రాజ్యానికే ఒక ధాన్యాగారంగా ఉండింది. ధాన్యాల మరియు ఇతర వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను ఎగుమతి చేసేది. సెయింట్ అగస్టీన్, హిప్పో రేగస్ (ఇప్పటి అల్జీరియా) యొక్క మత గురువు (బిషప్). జంసరెక్కు (ఆంగ్లం: Genseric) రాజు యొక్క జర్మనీ తెగలకు చెందిన వ్యాండళ్ళు 429 లో ఉత్తరాఫ్రికాకు చేరి 435 కల్లా తీరప్రాంత న్యుమీడియాను నియంత్రించారు.[1] స్థానిక తెగల చేత హింసించబడటం వల్ల వారు అక్కడ చెప్పుకోదగిన విధంగా స్థిరపడలేదు. నిజం చెప్పాలంటే, బైజాంటీన్లు వచ్చేసరికి లెపిక్స్ మాగ్నా వదిలివేయబడింది మరియు సెల్లాటా (ఆంగ్లం: Msellata) ప్రాంతాన్ని స్థానిక లాగ్వుతాన్ల చే ఆక్రమించబడింది. లాగ్వుతాన్లు బెర్బెర్ల రాజకీయ, సైనిక, మరియు సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం చేయడంలో నిమగ్నులై ఉండి ఉన్నారు.[1][2]
మంచుతో కప్పబడిన జుర్జురా పర్వత శ్రేణి జానేట్ దగ్గర ఉన్న ఎర్ర తద్రార్త్ (ఎర్ర పర్వతమ్మ) వార్శ్నీస్, వాయువ్య పర్వత శ్రేణి (1985 మీటర్లు) బెజాయ సముద్ర తీరం తసిలి అన్ అజ్జర్ (నదుల పీటభూమి) లఘ్వాట్ లోయ
అల్జీరియా ఆఫ్రికాలో మరియు మధ్యదరా సముద్ర ప్రాంతాల్లో అతిపెద్ద దేశం. దీని దక్షిణ భాగంలో చెప్పుకోదగ్గ సహారా ఎడారి భాగం ఉంది. ఉత్తరానికి అరెస్ మరియు నేమెంచా పర్వత శ్రేణులు ఉన్నాయి. ఇందులో అతి ఎత్తైన పర్వతం తాహత్ పర్వతం (3,003 మీటర్లు).
అల్జీరియా 19° 37°N అక్షాంశాల మధ్య ఉంది. చిన్నభాగం మటుకు 37° ల ఉత్తరానికి ఉంది. అలాగే 9°W and 12°E రేఖాంశాల మధ్య ఉంది. తీర ప్రాంతం చాలావరకు కొండ కోనలతో, కొంత వరకు పర్వతాలతో నిండి ఉంది. కొన్ని సహజ ఓడరేవులు కుడా ఉన్నాయి. తీర ప్రాంతం నుంచి టెల్ అట్లాస్ వరకు సారవంతమైన భూములను కలిగి ఉంది. టెల్ అట్లాస్ దక్షిణానికి ఉండేది ఒక భూదృశ్య సోపానం (ఆంగ్లం: Steppe Landscape), ఇది సహారా అట్లాస్లో కలుస్తుంది. ఇంకా దక్షిణానికి, సహారా ఎడారి ఉంది.[3]
అహగ్ఘర్ పర్వతాలు (Arabic: جبال هقار‎) లేదా హోగ్గార్ దక్షిణ అల్జీరియాలో మధ్య సహారాలో ఒక ఎత్తైన ప్రాంతములో ఉన్నాయి. ఇవి అల్జీర్స్ దక్షిణానికి దాదాపు 1500 కి.మీ ల దూరంలోను, తమాన్ రాసేత్తుకు పశ్చిమ దిక్కు పక్కనే ఉన్నాయి. అల్జీర్స్, ఓరన్, కాంసంటీనా మరియు అన్నాబా మరికొన్ని ముఖ్య నగరాలు.
వర్గం:జి-15 దేశాలు