రాశి
జ్యోతిష శాస్త్రంలో రాశులు పన్నెండు ఉంటాయి. ఒక్కొక్క రాశిలో తొమ్మిది నక్షత్రపాదాలు ఉంటాయి. ఇలా పన్నెండు రాశులలో కలిసి నూట ఎన్మిమిది నక్షత్ర పాదాలు ఉంటాయి. రాశి నక్షత్ర సమూహాలను ఉహా రేఖతో కలిపి ఆ ఆకారం పోలికను అనుసరించి ఋషుల చేత నిర్ణయించబ్నడినవే మేషము, మీనము మొదలగు రాశులు.
సూర్యుడు ఒక్కొక్క రాశిలో ఒక మాస కాలం ఉంటాడు. ఆతరువాత రాశి మారుతూ ఉంటాడు. దానిని మాస సంక్రాంతి అంటారు. అలాగే ఒక రోజుకు ఒక లగ్నానికి రెండు గంటలు చొప్పున ఇరవైనాలుగు గంటల కాలాన్ని పన్నెండు లగ్నాలుగా విభజిస్తారు.
మేషరాశి (మార్చి 21 నుండి ఏప్రిల్‌ 20) వృషభరాశి (ఏప్రిల్‌ 21 నుండి మే 20 ) మిథునరాశి (మే 21 నుండి జూన్‌ 21) కర్కాటకరాశి (జూన్‌ 22 నుండి జూలై 20) సింహరాశి (జూలై 21 నుండి ఆగష్టు 20) కన్యారాశి (ఆగష్టు 21 నుండి సెప్టెంబర్‌ 20) తులారాశి (సెప్టెంబర్‌ 21 నుండి అక్టోబర్ 20) వృశ్చిక రాశి (అక్టోబర్ 21 నుండి నవంబర్ 20) ధనూరాశి (నవంబర్ 21 నుండి డిసెంబర్‌ 20) మకరరాశి (డిసెంబర్‌ 21 నుండి జనవరి 20) కుంభరాశి (జనవరి 21 నుండి ఫిబ్రవరి 20) మీనరాశి (ఫిబ్రవరి 21 నుండి మార్చి 20)
ఒక రోజులో పన్నెండు లగ్నాలు ఉంటాయి. ప్రతి రెండు గంటల సమయానికి లగ్నం మారుతూ ఉంటుంది. పుట్టిన సమయాన్ని అనుసరించి లగ్న నిర్ణయం జరుగుతుంది. జాతకుడు పుట్టిన లగ్నం అతడికి మొదటి రాశి లేక స్థానం లేక లగ్నం ఔతుంది. మేషమునకు అధిపతి కుజుడు, వృషభముకు అధిపతి శుక్రుడు. మిధునముకు అధిపతి బుధుడు. కటకముకు అధిపతి చంద్రుడు. సింహముకు అధిపతి సూర్యుడు. కన్యకు అధిపతి బుధుడు. తులకు అధిపతి శుక్రుడు. వృశ్చికముకు అధిపతి కుజుడు. ధనస్సుకు అధిపతి గురువు. మర, కుంభములకు వరుసగా శని అధిపతి. చివరి రాశి అయిన మీనముకు అధిపతి గురువు.
ఉపచయ రాశులు లగ్నము నుండి 3,6,10,11. అపోక్లిమ రాశులు లగ్నము నుండి 3,6,9,12. ఉపాంత్యము అంటే చివరి రాశికి ముందు రాశి.
సూర్యునకు ఉచ్ఛ రాశి మేషము. అలాగే నీచరాశి దానికి ఏడవ స్థానంలో ఉన్న తులారాశి. చంద్రుడికి ఉచ్ఛ రాశి వృషభము. నీచరాశి దానికి ఏడవ స్థానంలో ఉన్న వృశ్చికము. కుజుడికి ఉచ్ఛ రాశి మకరము. నీచ రాశి దానికి ఏడవ స్థానంలో ఉన్న కటకము. బుధుడికి ఉచ్ఛరాశి కన్య. నీచ రాశి దానికి ఏడవ స్థానం ఉన్న మీనము. గురువుకు ఉచ్ఛ రాశి కటకము. నీచ రాశి దానికి ఏడవ స్థానంలో ఉన్న మకరము. శుక్రుడికి ఉచ్ఛ రాశి మీనము. నీచ రాశి దానికి ఏడవ స్థానంలో ఉన్న కన్య. శనికి ఉచ్ఛ రాశి తుల. నీచ రాశి దానికి ఏడవ స్థానంలో ఉన్న మేషము. పురుష రాశులు:- మేషము, మిధునము, సింహము, తుల, ధనస్సు, కుంభము. స్త్రీరాశులు:- వృషభము, కటకము, కన్య, వృశ్చికము, మకరము, మీనము. ఎరుపు వర్ణ రాశులు:- మేషము, సింహము, ధనస్సు. నలుపు:- మకరము, కన్య, మిధునము. పసుపు:- వృశ్చికము, కుంభము, మీనము. తెలుపు:- వృషభము, కటకము, తుల. బ్రాహ్మణ జాతి:- వృషభము, తులా, వృశ్చికము, మీనము. క్షత్రియ జాతి:- మేషము, సింహము, ధనస్సు. వైశ్యజాతి:- ముధునము, కుంభము. శూద్రజాతి:- కటకము, కన్య, మకరములు. రాశులు దిక్కులు:- తూర్పు దిక్కు:- మేషం, వృషభం, మిధునములు. దక్షిణం దిక్కు:- కటకం, సింహం, కన్య. ఉత్తర దిక్కు:- తులా, వృశ్చికం, ధనస్సులు. పడమర దిక్కు:- మకరం, కుంభం, మీనం. చరరాశులు:- మేషము, కటకము, తులా, మకరములు. సమరాశూలను ఓజ రాశులు అంటారు.
మేషం:- మేక ఆకారం. వృషభం:- కుమ్ముతున్న ఎద్దు. మిధునం:- గదను ధరించిన పురుషుడు. కర్కాటకం:- ఎండ్రకాయ ఆకారం. సింహం:- సింహాకారము. కన్య:- సస్యమును, దీపమును చేత పట్టుకుని తెప్ప మీద ఉన్న కన్య. తుల:- త్రాసు ధరించిన పురుషుడు. వృశ్చికము:- తేలు ఆకారము. ధనస్సు:- ధనస్సు ధరించిన పురుషుడు. మకరము:- మృగము వంటి ముఖము కలిగిన మొసలి. కుంభము:- రిక్త కుంభము చేత పట్టిన పురుషుడు. మీనము:- అన్యోన్య పుచ్ఛాభిముఖమై ఉన్న రెండు చేపలు.
నవాంశచక్రము జాతక నిర్ణయంలో ప్రధానపాత్ర పోషిస్తుంది. ఉత్తరభారతదేశంలో నవాంశను ఆధారంగా చేసుకుని జాతక నిర్ణయం చేస్తారు. ఫలితాలు తుల్యంగా ఉంటాయని పండితుల అభిప్రాయం. రాశిలోని తొమ్మిది నక్షత్ర పాదాలను తొమ్మిది భాగాలుగా విభజిస్తారు. ఒక్కొక్క పాదానికి ఒక్కొక్క రాశి ఆధిపత్యం వహిస్తుంది. మేషం, కటకం, తుల, మకరం వరుసగా నవాంశ ఆరంభ రాశులు. నవాంశను గ్రహం ఉపస్థిత రాశిని దానికి ఒక్కొక్క పాదంలో స్థానంలో ఉన్న రాశిని స్థానంలో ఉన్న రాశిని అనుసరించి నిర్ణయిస్తారు.
వర్గం:జ్యోతిష్యం వర్గం:ఖగోళ శాస్త్రము వర్గం:రాశులు