Kanada
Kanada ni nchi kubwa ya Amerika ya Kaskazini na ya pili duniani kwa eneo baada ya Urusi, lakini idadi wa wakazi ni 35,675,834 tu.
Kwenye nchi kavu imepakana na Marekani bara na jimbo la Alaska. Mbele ya pwani zake kuna kisiwa kikubwa cha Greenland ambacho ni chini ya Denmark halafu visiwa vidogo vya St. Pierre na Miquelon (Ufaransa).
Mji mkuu ni Ottawa.
Kanada ni nchi kubwa ya pili duniani lakini maeneo mengi ni baridi mno, hawana watu.
Pwani ya Kanada ni ndefu kushinda nchi zote za dunia, ikipakana na Atlantiki, Pasifiki na Bahari ya Aktika.
Jumla ya wakazi milioni 32 huishi katika majimbo 10 na maeneo matatu ya kitaifa.
Katika eno la km² 9,984,670, km² 9,093,507 ni nchi kavu na km² 891,163 ni maji.
Umbali kutoka Rasi Columbia kwenye kisiwa cha Ellesmere katika kaskazini hadi kisiwa cha Middle Island katika ziwa la Erie jimboni Ontaria ni km 4,634 .
Umbali kutoka Rasi Spear katika Newfoundland upande wa mashariki hadi mpaka na Alaska upande wa magharibi ni km 5,514.
Mto mkubwa kabisa nchini Kanada ni Mto Mackenzie upande wa magharibi wa nchi.
Baadhi ya milima mirefu zaidi ni:
Mlima Logan (m 5,959) - Yukon kilele cha juu cha Kanada Mlima Saint Elias (m 5,489) - Yukon Mlima Lucania (m 5,226) - Yukon King Peak (m 5,173) - Yukon Mlima Wood (m 4,850) - Yukon Mlima Vancouver (m 4,813) - Yukon Mlima Fairweather (m 4,671) - kilele cha juu cha British Columbia Mlima Hubbard (m 4,557) - Yukon Mlima Walsh (m 4,507) - Yukon Mlima Augusta (m 4,289) - Yukon Mlima Strickland (m 4,240) - Yukon Mlima Cook (m 4,196) - Yukon Mlima Waddington (m 4,019) - British Columbia Mlima Robson (m 3,959) - British Columbia Mlima Queen Mary (m 3,928) - Yukon Mlima Columbia (m 3,741) - kilele cha juu cha Alberta / British Columbia Mlima King George (m 3,741) - Yukon Northern Twin (m 3,731) - Alberta Mlima Clemenceau (m 3,664) - British Columbia Mlima Forbes (m 3,617) - Alberta Mlima Assiniboine (m 3,616) - Alberta / British Columbia Mlima Goodsir (m 3,567) - British Columbia Mlima Rouanez (m 3,555) - British Columbia Mlima Temple (m 3,540) - Alberta Mlima Upton (m 3,520) - Yukon Mlima Sir Sandford (m 3,519) - British Columbia Mlima Sir Wilfrid Laurier (m 3,516) - British Columbia Mlima Lyell (m 3,498) - mpaka wa Alberta na British Columbia Mlima Farnham (m 3,493) - British Columbia Mlima Athabasca (m 3,491) - Alberta Mlima Brazeau (m 3,470) - Alberta Mlima Joffre (m 3,433) - Alberta / British Columbia Tsar Mountain (m 3,417) - British Columbia Mlima Mfalme George (m 3,413) - British Columbia Howser Spire (m 3,412) - British Columbia Mlima Sir Douglas (m 3,411) - Alberta / British Columbia Whitehorn Mountain (m 3,399) - British Columbia Mlima Hector (m 3,394) - Alberta Mlima Dawson (m 3,377) - British Columbia Mlima Willingdon (m 3,373) - Alberta Mlima Edith Cavell (m 3,363) - Alberta Mlima Cline (m 3,361) - Alberta Mlima Fryatt (m 3,361) - Alberta Mlima Harrison (m 3,360) - British Columbia Mlima Saskatchewan (m 3,342) - Alberta Mlima Chown (m 3,316) - Alberta Mlima Mike (m 3,313) - British Columbia Mlima Saint Bride (m 3,312) - Alberta Mlima Stewart (m 3,312) - Alberta Mlima Queen Bess (m 3,298) - British Columbia Mlima Ball (m 3,294) - Alberta / British Columbia Mlima Sir Alexander (m 3,275) - British Columbia Mlima Monashee (m 3,274) - British Columbia Mlima Good Hope (m 3,242) - British Columbia Iconoclast Mountain (m 3,236) - British Columbia Mlima Rae (m 3,225) - Alberta Mlima Rogers (m 3,208) - British Columbia Mlima Ida (m 3,200) - British Columbia Mlima Galatea (m 3,185) - Alberta Mlima Razorback (m 3,183) - British Columbia Mlima Monmouth (m 3,182) - British Columbia Mlima Findlay (m 3,181) - British Columbia Mlima Ethelbert (m 3,176) - British Columbia Mlima Aylmer (m 3,162) - Alberta Mlima Seattle (m 3,150) - Yukon Mlima Nasser (m 3,138) - British Columbia Mlima Raleigh (m 3,132) - British Columbia Mlima Grenville (m 3,126) - British Columbia Mlima Old Goat (m 3,120) - Alberta Mlima Evan-Thomas (m 3,098) - Alberta Mlima Cooper (m 3,094) - British Columbia Mlima Moloch (m 3,094) - British Columbia Mlima Ratz (m 3,090) - British Columbia Majestic Mountain (m 3,086) - Alberta Mlima Tatlow (m 3,063) - British Columbia Taseko Mountain (m 3,063) - British Columbia Kates Needle (m 3,053) - Alberta / British Columbia Mlima Templeman (m 3,050) - British Columbia Mlima Moore (m 3,044) - British Columbia Mlima Quanstrom (m 3,038) - British Columbia Talchako Mountain (m 3,037) - British Columbia Mlima Washburn (m 3,033) - British Columbia Mlima Ulysses (m 3,024) - British Columbia Mlima Tisiphone (m 3,021) - British Columbia The Rajah (m 3,018) - Alberta Mlima Vishnu (m 3,008) - British Columbia Mlima Hornickel (m 3,002) - British Columbia
Mingine chini ya m 3,000 ni:
Mlima Meager (m 2,680) - British Columbia, volkeno Mlima Garibaldi (m 2,675) - British Columbia, volkeno Mlima Cayley (m 2,385) - British Columbia, volkeno Mlima Blackcomb (m 2,284) - British Columbia Golden Hinde (m 2,195) - British Columbia kilele cha juu cha kisiwa Vancouver Whistler Mountain (m 2,182) - British Columbia Bishop's Mitre - Milima Kaumajet Mlima Marble - Long Range Mlima Caubvik (m 1,652) - Milima Torngat Mlima Man O'War (m 1,050) - Milima Kiglapait Mlima Thor (m 1,675)
Maneo ya Kanada yalianza kukaliwa tangu miaka 50,000 hadi 15,000 iliyopita na wahamiaji kutoka Asia ya Kaskazini.
Wazungu wa kwanza waliofika walikuwa Wanorwei kutoka Greenland mnamo mwaka 1000 BK. Lakini hawakukaa muda mrefu sana.
Katika karne zilizofuata kuna uwezekano wa kwamba wavuvi kutoka Ulaya ya Kaskazini walifika pwani za Kanada mara kwa mara na kujenga makazi ya muda wakikausha samaki kwa ajili ya safari za kurudi, lakini hakuna uhakika.
Tarehe 26 Aprili 1497 alifika Mwitalia Giovanni Caboto (kwa Kiingereza huitwa "John Cabot") kwenye visiwa vya Newfoundland akiwa katika utumishi wa malkia wa Uingereza akavitangaza kuwa eneo la Waingereza.
Mnamo 1534/1535 Wafaransa walifika katika eneo la Mto Saint Lorensi na kujenga makao yao.
Wapelelezi na walowezi kutoka Ulaya walileta pamoja nao magonjwa ambayo hayakujulikana kwa wenyeji asilia na yalisababisha vifo vingi kati yao. Kupunguzwa kwa wakazi asilia kulisaidia upanuzi wa walowezi Wazungu kota Amerika.
Makoloni ya Waingereza na Wafaransa yalikua polepole. Katika Vita ya Miaka Saba Ufaransa ulipotea maeneo yake yote yaliyotwaliwa na Uingereza. Visiwa vya St. Pierre na Miquelon pekee vilibaki upande wa Ufaransa. Uingereza uliamua kukubali utamaduni wa pekee wa wakazi Wafaransa katika jimbo la Quebec. Hadi leo wanaendelea kutumia Kifaransa na kufuata hasa Ukatoliki, tofauti na Wakanada wenye asili ya Kiingereza walio zaidi Waprotestanti.
Wakati wa vita ya kupigania uhuru wa Marekani, wakazi wa Kanada walibaki upande wa Uingereza. Hivyo Kanada iliendelea chini ya Uingereza ikaitwa "Amerika ya Kaskazini ya Kiingereza".
Mwaka 1841 sehemu mbalimbali ziliunganishwa kama koloni moja la Kanada.
Mwaka 1867 Bunge la Uingereza lilikubali sheria iliyounda Shirikisho la Kanada lenya majimbo manne ya Ontario, Quebec, Nova Scotia na New Brunswick. Sasa Kanada ilikuwa nchi ya kujitawala chini ya Mfalme wa Uingereza.
Kujengwa kwa reli kati ya Atlantiki na Pasiki na kufika kwa wahamiaji kutoka Ulaya kuliimarisha nchi mpya. Majimbo mapya yaliundwa hadi kufika majimbo 10 na maeneo matatu chini ya shirikisho jinsi ilivyo sasa.
Kanada ilishikamana na Uingereza katika vita kuu za dunia zote mbili. Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia nchi ilionekana kama nchi ya pekee iliyotoa sahihi yake yenyewe pamoja na Uingereza chini ya mkataba wa Versailles.
Mwaka 1927 ilipeleka balozi wa kwanza huko Marekani.
Uhuru kamili ulipatikana mwaka 1982. Hadi leo malkia wa Uingereza ni mkuu wa dola akiwakilishwa na gavana mkuu.
Zaidi ya nusu ya wakazi huishi katika miji mikubwa zaidi. Mji mkubwa ni Toronto yenye wakazi milioni 5.6 ambayo ni bandari kwenye Ziwa Ontario na kitovu cha viwanda. Montreal ni mji wa biashara wenye milioni 3.27.
Miji mingine mikubwa ni (idadi ya wakazi katika mabano):
Vancouver (2.130.000) Calgary (968.475) Ottawa (874.433) Edmonton (822.319) Québec (745.623) Hamilton (653.637) Winnipeg (632.069 Ew.).
Alberta - AB British Columbia - BC Manitoba - MB New Brunswick - Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. NB (in French) NB Newfoundland and Labrador - NL Northwest Territories - NT Nova Scotia - NS Nunavut - NU Ontario - Transclusion error: {{En}} is only for use in File namespace. Use {{lang-en}} or {{en icon}} instead. ON (in French) ON Prince Edward Island - PE Quebec - (in French) PQ Saskatchewan - SK Yukon - YU
Wakazi asilia wa Kanada ni Waindio na Waeskimo. Walikuwa wameingia kutoka Siberia (Asia) Hakuna uhakika walikuwa wangapi wakati wa kufika kwa Wazungu lakini idadi yao ilipungua haraka kwa sababu watu kutoka Ulaya walileta magonjwa ya kuambukizwa na wenyeji walikosa kinga dhidi yake. Leo hii idadi imeongezeka tena kiasi: kuna takriban milioni 1.2 au asilimia 4.3 za Wakanada wote.
Wahamiaji kutoka Ùfaransa walitangulia, wakifuatwa na Waingereza, Waskoti na Waeire. Wengine walifuata kutoka Ujerumani, Italia, Urusi, Ukraine, Poland na penginepo. Kwa jumla wenye asili ya Ulaya ni 76.7%.
Katika miaka ya nyuma wahamiaji wengi wamefika kutoka China na Asia. Wahindi wengi waliofukuzwa Uganda wamehamia Kanada pia. Kwa sasa wenye asili ya Asia ni 14.2%.
Lugha rasmi ni Kiingereza (lugha mama ya 60%) na Kifaransa (20%). Lakini zinatambulika pia lugha 9 za kijimbo.
Upande wa dini, kati ya wakazi 67.3% ni Wakristo. Kati yao, madhehebu makubwa ni: Wakatoliki (38.7%), Kanisa la Muungano la Kanada (6.1%) na Anglikana (5%). Waislamu ni 3.2%, Wahindu 1,5%, Singasinga 1.4%, Wabuddha 1.1%, Wayahudi 1.0%. Kwa jumla dini zinarudi nyuma, na tayari 23.9% hawana dini yoyote.
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
from UCB Libraries GovPubs at Curlie from BBC News from CIA World Factbook from the OECD from Library and Archives Canada from International Futures
from International Council for Canadian Studies
Jamii:Nchi za Amerika ya Kaskazini Jamii:Nchi za G7 Jamii:Nchi za G8 Jamii:Nchi za G20 Jamii:Jumuiya ya Madola Jamii:Nchi zinazotumia lugha ya Kifaransa