Ujerumani
Ujerumani (pia: Udachi, kwa Kijerumani: Deutschland) ni nchi ya Ulaya ya Kati.
Imepakana na Denmark, Poland, Ucheki, Austria, Uswisi, Ufaransa, Luxemburg, Ubelgiji na Uholanzi.
Ni nchi yenye watu wengi katika Ulaya, isipokuwa Urusi ina watu zaidi.
Uchumi wa Ujerumani una uwezo mkubwa: ni nchi inayouza bidhaa nyingi nje kushinda mataifa yote ya dunia.
Muundo wake kiutawala ni shirikisho la jamhuri lenye majimbo 16 ndani yake na kila jimbo lina kiwango cha kujitawala.
Wenyeji wanaiita "Deutschland" (Deutschland, tamka: doich-land) na jina hilo limeingia katika Kiswahili kama "Udachi". Lilikuwa jina la kawaida katika karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20.
Siku hizi neno "Ujerumani" limechukua nafasi yake kutokana na Kiingereza kinachoiita "Germany". Watu wengine hulichukua "Udachi" kuwa na maana "Uholanzi" wakilichanganya na neno la Kiingereza "Dutch" (tamka datsh) linalomaanisha "Kiholanzi".[1]
Ujerumani unaenea kati ya Bahari ya Kaskazini halafu ya Bahari Baltiki upande wa kaskazini na milima ya Alpi upande wa kusini. Mpaka na Denmark inakata sehemu ya kusini ya rasi ya Jutland. Mpaka wa kusini unafuata sehemu za chini za Alpi, Ziwa la Konstanz na mto Rhein dhidi ya Austria na Uswisi.
Mipaka yake upande wa magharibi na mashariki ilibadilika mara nyingi katika historia yake; baada ya vita kuu mbili za karne ya 20 maeneo makubwa yalitengwa na Ujerumani na kuwa sehemu za Poland, Urusi, Chekia na Ufaransa. Wakazi Wajerumani mamilioni walifukuzwa au kuwa raia wa nchi hizi.
Tangu mwaka 1945 mpaka wa mashariki ni mto Oder dhidi ya Poland na vilele vya Milima ya Madini (jer. Erzgebirge) na Msitu wa Bohemia.
Upande wa magharibi mpaka dhidi ya Ufaransa ni mto Rhein pamoja na vilima kati ya Alsasi na Rhine-Palatino na vilima dhidi ya Luxemburg na milima ya Eifel dhidi ya Ubelgiji. Mpaka dhidi ya Uholanzi katika magharibi kaskazini inapita katika tambarare ikifuata mistari ya kihistoria.
Ujerumani ina kanda tatu za kijiografia:
uwanja wa kaskazini ambayo ni sehemu ya Tambarare ya Ulaya Kaskazini ni takriban theluji ya eneo lake nyanda ya vilima na milima ya kati milima ya kusini pamoja na Alpi.
Tambarare ya pwani ya kaskazini ni eneo bapa; hakuna milima na nchi haipandi juu ya mita 200, sehemu kubwa ni kati ya uwiano wa bahari na mita 60 juu yake. Uso wa nchi ni tokeo la kupitiwa na barafuto kubwa za enzi ya barafu iliyopita iliyonyosha uso wa nchi ikiacha vilima vya mchanga, kokoto na ardhi ambavyo ni miinuko ya pekee inayofika hadi mita 200 juu ya uwiano wa bahari.
Nyanda ya milima ya kati ni mabaki ya milima ya kale iliyotokea miaka milioni 350 iliyopita na kupungua sana tangu zamani ile kwa njia ya mmomonyoko. Kwa hiyo hakuna vilele vikali bali vyote vina umbo poa.
Alpi katika kusini ni milima mirefu Ujerumani ingawa sehemu kubwa na za juu zaidi ziko nje ya mipaka ya Ujerumani huko Uswisi na Austria. Milima hii ilianza kutokea miaka 135-50 iliyopita tu. Kilele cha juu atika Ujerumani ni mlima wa Zugspitze yenye urefu wa mita 2,962 juu ya UB
Makabila mbalimbali ya Wagermanik yamekuwa yakiishi kaskazini mwa Ujerumani wa leo tangu zamani za Roma ya Kale. Eneo lililoitwa kwa Kilatini "Germania" linajulikana tangu mwaka 100.
Wakati wa Dola la Roma kudhoofika, makabila hayo yalisambaa hasa kwenda kusini.
Kuanzia karne ya 10 Ujerumani ulikuwa kiini cha Dola Takatifu la Kiroma.[2]
Katika karne ya 16 maeneo ya Ujerumani kaskazini yakawa kiini cha Matengenezo ya Kiprotestanti katika Ukristo.
Baada ya Dola Takatifu kusambaratika, Shirikisho la Ujerumani ulianzishwa mwaka 1815.
Mwaka 1871, Ujerumani ukawa taifa-dola chini ya Prussia.
Kisha kushindwa katika vita vikuu vya kwanza, hilo Dola la Ujerumani lilikoma na kuiachia nafasi Jamhuri ya Weimar.
Adolf Hitler aliposhika uongozi wa nchi mwaka 1933 aligeuza nchi kuwa wa kidikteta na kuingiza dunia katika vita vikuu vya pili ambapo hasa Wayahudi waliangamizwa kwa mamilioni katika makambi maalumu.
Baada ya kushindwa tena vitani, nchi iligawanyika pande mbili, magharibi chini ya Marekani, Uingereza na Ufaransa, na mashariki chini ya Muungano wa Kisovyeti.
Ukomunisti ulipopinduliwa mwaka 1989, tarehe 3 Oktoba 1990 Ujerumani mashariki ulijiunga na shirikisho la Ujerumani magharibi ambao ulikuwa tayari kati ya nchi waanzilishi wa Umoja wa Ulaya wa leo.[3]
Katika karne ya 21 Ujerumani ni nchi ya kidemokrasia yenye maendeleo makubwa hasa upande wa uchumi.
Kuhusiana na hatua hizo mbalimbali za historia yake ndefu, inafaa kusoma pia:
Dola Takatifu la Kiroma (900-1806) Shirikisho la Ujerumani (1815-1866) Dola la Ujerumani (1871-1945) Shirikisho la Jamhuri ya Ujerumani (1949 hadi 1990 Ujerumani wa Magharibi) Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani (1949 hadi 1990 Ujerumani wa Mashariki)
Baden-Württemberg Bavaria (Freistaat Bayern) Berlin Brandenburg Bremen (Freie Hansestadt Bremen) Hamburg (Freie und Hansestadt Hamburg) Hesse (Hessen) Mecklenburg-Pomerini (Mecklenburg-Vorpommern) Saksonia Chini (Niedersachsen) Rhine Kaskazini-Westfalia (Nordrhein-Westfalen) Rhine-Palatino (Rheinland-Pfalz) Jimbo la Saar (Saarland) Saksonia (Freistaat Sachsen) Saksonia-Anhalt (Sachsen-Anhalt) Schleswig-Holstein Thuringia (Freistaat Thüringen)
Majiji yenye wakazi zaidi ya milioni moja ni:
Miji mikubwa mingine ni:
Bonn Bremen Düsseldorf Essen Hannover Frankfurt am Main Stuttgart
Wakazi ni Wajerumani asilia (79%), Wazungu wengine (11%), Waturuki (3.5%), Waasia wengine (3.5%, hasa kutoka Mashariki ya Kati), Waafrika (0.8%) n.k. Kati yao, 12% si raia wa nchi.
Lugha asilia ni Kijerumani kinachojadiliwa kwa lahaja mbalimbali, lakini wenyeji wote wanasikilizana. Katika maeneo mawili kuna wasemaji asilia wa Kideni na Kisorbia.
Wahamiaji wa karne ya 20 wameleta lugha zao, hasa Kituruki na lugha za Ulaya ya Kusini.
Upande wa dini, kadiri ya sensa ya mwaka 2011, Wakristo ni 66.8% (Wakatoliki 30.8%, Walutheri 30.3%, Waprotestanti wengine 5.7%), huku Waislamu wakiwa 1.9%. Thuluthi moja ya wakazi haina dini yoyote.
Alberto Mkuu Johann Sebastian Bach Michael Ballack Ludwig van Beethoven Papa Benedikto XVI Johannes Brahms Johann Wolfgang von Goethe Günter Grass Johannes Gutenberg Georg Wilhelm Friedrich Hegel Henri II Hildegarda wa Bingen Adolf Hitler Immanuel Kant Martin Luther Karl Marx Wolfgang Amadeus Mozart Friedrich Nietzsche Rabanus Maurus Edith Stein Valentin Weigel
Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
* Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya Jamii:Nchi za Ulaya Jamii:Nchi za G7 Jamii:Nchi za G8 Jamii:Nchi za G20 Jamii:Nchi Kijerumani kinapotumika