Virusi
Virusi (kutoka Kilatini virus, yaani "sumu“) ni chembe ndogo sana iliyoundwa na mada jenetiki, kama ADN au ARN, katika bahasha ya proteini.
Virusi zinahitaji msaada wa seli za viumbehai ili kutengeneza chembe nyingine za virusi.
Wakati mwingine huhesabiwa kati ya vidubini, lakini wataalamu wengi wanakanusha ni viumbehai kwa sababu haziwezi kuzaa yenyewe pia hazina metaboli. Si seli yenyewe lakini ina sehemu za kiini cha seli.
Virusi inaingia katika seli ya kiumbehai, kama mmea au mnyama au binadamu, na kutumia seli hiihii kuzaa, yaani kujizidisha mara elfu kadhaa. Tendo hili linasababisha vurugu ndani ya seli za mwenyeji, inayoonekana kama hali ya ugonjwa.
Hadi sasa kuna aina za virusi zaidi ya 5000 zilizotambuliwa.
Takriban virusi zote ni ndogo kuliko bakteria na huonekana tu tangu kupatikana kwa hadubini ya kielektroniki. Lakini mwaka 2014 virusi kubwa sana, ukubwa wa bakteria ndogo, imeelezwa: Pithovirus sibericus. Inaambukiza amiba.
Muundo wa virusi una sehemu mbili pekee: uzi wa ADN au ARN halafu koti ya proteini ya kulinda uzi huo. Kwa kawaida ADN au ARN ya virusi ina jeni chache kwa kulinganisha na viumbehai, kama makumi kadhaa. Lakini virusi kama Pithovirus na Pandoravirus zina mamia ya jeni.
Ambukizo la virusi katika wanyama na watu husababisha itikio la kingamwili unaoelekea kuua virusi. Lakini mjibizo huu, unaoonekana mara nyingi kwa homa, unaweza kudhoofisha mwili na kuleta hali ngumu hadi kifo.
Ni vigumu kupata dawa za virusi kwa sababu virusi huishi ndani ya seli za mwili wa mwenyeji, hivyo kuna hatari ya dawa kusababisha hasara kwa seli zenyewe.
Kati ya magonjwa yanayosababishwa na virusi ni influenza (homa ya mafua) na pia UKIMWI. Aina kadhaa za virusi zinaweza kusababisha saratani.
Kundi I (Virusi ya ndui) Kundi I (Virusi dubwana: Pithovirus sibericum) Kundi II (Parvovirus B19) Kundi III (Virusi ya kuhara: Rotavirus B) Kundi IV (Virusi ya rubella) Kundi V (Virusi ya mafua: Hantavirus “Sin Nombre”) Kundi VI (Virusi ya Ukimwi: VVU) Kundi VII (Virusi ya homanyongo B)