Ng'ombe
Ng'ombe (zamani pia bakari) ni wanyama wakubwa wanaokula nyasi. Ni wanyama wanaofugwa kwa wingi sana kwa ajili ya nyama, maziwa, ngozi au pia kwa kuvuta plau au gari la kukokotwa.
Kibiolojia ni wanyama wa jenasi Bos. “Ng'ombe-kaya” ni aina zifugwazo za “ng'ombe-mwitu” (Bos primigenius).
Kwa asili kuna aina mbili za ng'ombe-kaya: ng'ombe wa Ulaya na ng'ombe wa Uhindi ambazo ni nususpishi za B. primigenius (B. p. taurus na B. p. indicus mtawalia, ingawa mara nyingi nususpishi hizo zinaainishwa kama spishi za B. taurus na B. indicus). Zinatoka kwa nususpishi za zamani B. p. primigenius na B. p. namadicus.
Siku hizi ni vigumu kufahamu nususpishi za ng'ombe, kwa sababu takriban aina zote za ng'ombe ni chotara sasa.
Ng'ombe hula nyasi na hutembea kwa kwato. Ng'ombe waliofugwa na binadamu walitokana na ng'ombe-mwitu ili kujipatia nyama na maziwa. Katika nchi nyingi hutumiwa pia kama mnyama wa mizigo anayevuta plau au magari.
Wataalamu huamini ya kwamba aina zote za ng'ombe zina asili katika Mashariki ya Kati mnamo milenia ya 9 KK ambako watu waliwahi kuwafuga na kutoka hapa ufugaji ng'ombe ulisambaa kote duniani.
Ng'ombe wanapatikana kote duniani na kuna aina kwa kila namna ya hali ya hewa. Wengine huishi katika milima baridi ya Uskoti na Skandinavia, wengine katika joto la Afrika au Australia.
Wanacheua chakula chao na huwa na tumbo lenye vyumba vinne. Baada ya kula nyasi mara ya kwanza wanairudisha kutoka chumba cha kwanza cha tumbo na kuitafuna tena. Kwa njia hii wanapata lishe nyingi kutoka nyasi.
Bos primigenius, Ng'ombe †Bos p. africanus, Ng'ombe-mwitu wa Afrika – imekwisha sasa Bos p. indicus, Ng'ombe wa Uhindi (Zebu) †Bos p. namadicus, Ng'ombe-mwitu wa Uhindi – imekwisha sasa †Bos p. primigenius, Ng'ombe-mwitu – imekwisha sasa Bos p. taurus, Ng'ombe wa Ulaya (Cattle)
Ng'ombe-mwitu Ng'ombe wa Ulaya Ng'ombe wa Uhindi au zebu. Ng'ombe ya Ankole - Watutsi "Kibinda" Ng'ombe wa Watutsi."Gaju" Ndama aliyezaliwa sasa hivi Ndama anapata maziwa kutoka kwa mama Mashine ya kukamulia maziwa Chotara wa Brahman Friesian-Holstein ni ng'ombe wa maziwa mengi sana Mchezo wa ng'ombe hupendwa sana katika nchi zenye utamaduni wa Kihispania
- Oklahoma State University - Sekta ya Mifugo Tanzania
Jamii:Ng'ombe na jamaa Jamii:Wanyama wa Biblia