mteb/WikiClusteringP2P.v2 huggingface dataset:
[[Categoreye:Atôtchance]]
[[Categoreye:Tourisse]]
[[File:Libramont gare 1900.jpg|thumb|Cwåte poståle avou l' [[gåre (di trén)|gåre]] di [[Libråmont]]]]
[[File:Cwåte Crowaceye.jpg|thumb|Ene cwåte poståle evoyeye di [[Crowaceye]] å [[Marok]] et scrîte e walon]]
:''[[Cwåte|Discramiaedje di tos les årtikes avou "cwåte"]]
Ene '''cwåte poståle''', c' est ene cwåte di [[papî]] [[cwårton|cwårtoné]], a pô près 10 x 15 cm hôte et lådje, k' on evoye pal [[posse]] sins l' sititchî dins ene [[ewalpeure]].
Li '''bwès d' tchåfaedje''' u '''bos d' rasse'''<ref>[[O3]] a «ras´».</ref>, c' est des [[åbe]]s k' on-z abate dins les [[taeye (di bwès)|taeyes]], et k' on rcepe sovint a bokets d' on mete,  pu rfinde a [[Wikt:schene|schenes]]. Les pus ptitès coxhes ki n' sont nén rfindowes si lomnut les rondins.
{{Wiccionaire|flaxhaedje}}
[[Image:Flaxhaedje.jpg|thumb|Flaxhaedje do frumint å long strin]]
Li '''flaxhaedje des grins''' u l' '''avadjaedje des dinrêyes''' u l' '''ploncaedje des dveres'''<ref>sorlon [[Wikt:plonker|plonker]], [[C65]].</ref>, c' est cwand les [[dinrêyes d' awousse]] (ou do hôt [[four]]) si coûtchèt dins les tchamps, divant l' [[awousse des dinrêyes|awousse]].
[[File:Carbon-dioxide-2D-dimensions.png|right|thumb|200px|Diyocside di carbone]]
Li '''diyocside di carbone''' (on dot eto: '''gaz carbonike''' ou '''anidride carbonike'''), c' est on [[gåz]], di formule tchimike '''CO<sub>2</sub>''', ki vént do metaedje-eshonne do [[carbone]] avou l' [[ocsidjinne]].
L' '''angliche''' ([EN] ''Anglish''), k' est pus oficirmint lomé «&nbsp;'''purisse linwistike di l' inglès'''&nbsp;» ([EN] ''Linguistic purism in English''). Li mot «&nbsp;'''angliche'''&nbsp;», ubén s' parey e-n [[Inglès (lingaedje)|inglès]], vént di [[Paul Jennings]], ki l' a askepyî e [[1966]].<ref name=":0">https://andreracicot.ca/anglish/</ref>
{{djermon biesse}}
{{Wiccionaire}}
Les '''biesses å Bon Diu''' (on dit eto : '''costirete''', '''mårtén''', '''mårtén-salé''' et co plins d' ôtes nos)<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''8''' 130.</ref>, c' est des [[inseke]]s foirt kinoxhous a cåze del [[Biesse å Bon Diu ordinaire]] k' a des rodjès aiyes avou set noers ponts dsu.
Li '''bounite di l' Atlantike'''<ref>[[Noûmot do walon]] askepyî so Wikipedia e 2021; ratourné di l' espagnol «''bonito atlántico''» riprins e l' inglès «''Atlantic bonito''»; fonolodjeye do prumî pî come li rîlêye di mots ås sorwalondes avou «bou-» ([[Wikt:bouminmint|bouminmint]], [[Wikt:bounete|bouminmint]]).</ref>, u '''bounite å roylé dos'''<ref>Calcaedje del tcherpinte do francès «''bonite à dos rayé''»</ref>, c' est on magnåve [[pexhon]] assez corant dins l' [[Atlantike]].
[[File:Olympic schedule (Competitions) ancient Pentathlon.svg|thumb|essegne do pintatlon vî-grek]]
Li '''pintatlon''' ou '''cénkespôrt'''<ref>Calcaedje di l' almand "fünfkampf", [[noûmot do walon|noûmot]] askepyî so [[Wikipedia walon|Wikipedia]] e 2016</ref>, c' est on [[spôrt]] avou cénk diferinnès diciplenes.
[[File:Logo Renewable Energy by Melanie Maecker-Tursun V1 4c.svg|right|frameless]]
Le '''todi-poujhåve enerdjeye''' u l' '''nén spoujhåve enerdjeye''', u co '''ranouvlåve exhowe''', c' est ene [[enerdjeye]] ki n' si [[Wikt:spoujhî|spoujhe]] nén.
[[File:Idioma siciliano.PNG|thumb|Mape avou les edroets ewou çk' el '''sicilyin''' est cåzé.]]
[[File:WIKITONGUES- Paola speaking Italian and Sicilian.webm|thumb|Ene videyo d' ene comere ki djåze e '''sicilyin'''.]]
[[File:WIKITONGUES- Steven speaking Sicilian.webm|thumb|Èn estazunyin ki dvize èç lingaedje la.]]
[[Categoreye:Meteyo]]
{{djermon}}
[[Image:Canicule Europe 2003.jpg|thumb|Adire inte les timperateures tins do waernu di 2003 et les tcholeurs normåles li monme moes.]]
Li '''waernu''' u les '''canicules''', c' est ene termene k' il î fwait stof, e l' [[esté]].
{{Wiccionaire|feve}}
[[File:Illustration Vicia faba1.jpg|thumb]]
Li '''grosse feve''', c' est ene [[påwionacêye]] ki dene des grossès grinnes k' ont l' cogne d' on [[rno]], et k' on splitche foû d' leu schågne divant d' les magnî (årvier del [[pitite feve]], k' on magne les cosses eto).
{{Wiccionaire|portuguès}}
[[file:Detailed SVG map of the Lusophone world.svg|thumb|upright=1.5]]
Li '''portuguès''', c' est on [[lingaedje roman]] k' est l' [[lingaedje oficire]] do [[Portugal]] et di sacwants ôtes payis, colnijhîs des Portuguès ([[Braezi]], [[Mozambike]], [[Angola]], [[Vert Cap]], [[Sao Tomé et Principe]]).
'''Xharkiv'''<ref>scrijha ki shût li rbatijhaedje e-n [[oucrinnwès]] (anêyes 2000).</ref> u '''Carcof'''<ref>Scrijha moennant a on prononçaedje pus simpe ki shût l' ancien lomaedje e [[rûsse]], et les uzances les pus corantes e l' [[fonolodjeye]] [[walon]]e.</ref>, c' est ene [[veye]] d' Oucrinne, å Levant, nén lon del frontire rûsse.
[[Categoreye:Economeye]]
[[Categoreye:Ovraedje]]
:''[[Traitmint|Discramiaedje des årtikes avou "traitmint"]]
Li '''traitmint''' (po les fonccionaires) u li '''salåre''' (po les ovrîs), c' est les [[cwårs]] ki les cis (cenes) k' ovrèt wangnèt po leu boutaedje.
Ene '''evayixhante plante''' (ou '''plante evayixhante'''), c' est ene [[plante]] ki n' est nén do payis, k' î est apoirtêye, pu ki si spåde témint bén k' ele towe les ôtès plantes k' i gn a dins ene metowe [[biyonaxhe]] (et kécfeye les [[biesse]]s ki vicnut tot paxhant ces plantes la).
[[File:Diplodus cervinus cervinus.jpg|thumb]]
Li '''sargo ås grossès lepes'''<ref>calké del tcherpinte do francès "sar à grosses lèvres".</ref> u '''bråme roylé'''<ref>calké del tcherpinte di l' inglès "zebra seabream".</ref>, c' est on pexhon foirt corant di l' [[Oceyan Atlantike]], del sôre des [[bråmes di mer]].
'''Al Djazira''' (الجزيرة en [[arabe]], çou ki vout dire ''l'&nbsp;iye'', sovint scrît d'&nbsp;après li [[transliteraedje]] inglès: ''Al Jazeera''), c’&nbsp;est ene tchinne di televuzion arabe-cåzante ki evoye 24 eures so 24 pa tévéspoutnik a pårti do [[Qatar]].
{{po|scawaedje|scawaedje (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|scawaedje}}
Li '''scawaedje''', el [[linwince]], c'est l' rissaetchaedje del cawe d' on [[mot]], po-z askepyî on [[novea mot]] (naturelmint ou pal voye d' on [[linwe-ehåyaedje]]).
Li '''tåvlea periodike des elemints''' (ossu lomé '''Tåvlea Mendeleyev''', '''classifiaedje periodike des elemints''', ou simplument '''tåvlea periodike''') riprezinte tos les [[elemint tchimike|elemints tchimikes]], classés sistematicmint pa leu [[limero atomike]].
Il est båzé so l'&nbsp;idêye do tchimikî rûsse [[Dmitriy Ivanovitch Mendeleyev]], kel prezinta e s'&nbsp;live ''Principes del Tchimeye'' ([[1869]]).
{{po|fonnet|fonnets (sôres)}}
[[File:Asian hornet (33965402201) (2).jpg|thumb]]
Li '''fonnet d' Azeye''' u '''fonnet aziyatike''' u '''noer fonnet''', c' est on [[fonnets (sôres)|fonnet]] ki dmoréve e l' [[Azeye]], mins ki s' a spårdou enawaire e l' [[France]].
ahiveu do nawea Linux]]
'''Linux''' est on [[sistinme d' operance]] (ou mwaisse programe, li ci ki fwait tourner tos les ôtes) edvinté pa [[Linus Torvalds]] aidî di cints eyet di cints di programeus tot avå li daegn. Linux fwait tot çou ki vos poloz ratinde d' on sistinme d' operance (come [[Windows]], [[OS/2]], [[Mac OS]], [[Unix]]...) eyet co did pus : Linux est (pus) stocaesse, il est bråmint meyeu martchî (vos l' poloz minme avu po rén) eyet, so tot, c' est on "[[libe programe]]".
{{Wiccionaire|Tchandleuse}}
[[File:0946 Das Fest Mariä Lichtmeß am 2. Februar in Sanok.JPG|thumb|Messe del Tchandleuse]]
[[File:Crêpe en train de cuire.jpg|thumb|Grosse vôte]]
Li '''Tchandleuse''' ou '''les Tchandeles''' u li '''tchandleur'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''3''' 191.</ref>, c' est ene [[fiesse]] [[catolike]] ki s' djoû, c' est l' [[2 d' fevrî]], dj' ô bén, 40 djoûs après l' [[Noyé]].
{{Wiccionaire}}
[[File:Brin d' leu.jpg|thumb|]]
Li '''brin-d'-leu'''<ref>[[G100]], vinant di [[O99]]; ôtes nos ramexhnés pa [[Louis Marcelle]]: tarara, rôbale, crånion, [[fleur di tonoere]].</ref> u '''rodje kipagnon''', c' est ene [[fleur des tchamps]] ki florit e moes d' may, tot dnant ene bele rodje-måve fleur.
{{Dizo-tite|''Neervelp''}}
{{po|Flepe|Flepe (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|Flepe}}
'''Basse Flepe'''<ref>Temognaedje da [[Jacques Desmet]], nén dins [[TG1]] (ratindou p. 109).</ref><ref>dinltins motoit ossu, Wepe-li-djuzrin, eneviè Wepe-li-Sovrin, po [[Hôte Flepe]].</ref> {{odio|Wa Basse Flepe.ogg|lang=wa}} ({{nl}} ''Neervelp''), c' est èn ancyin ptit ban del [[Flande]], rebané avou [[Boutersem]], e l' [[province do Braibant flamind]].
'''Sevile'''<ref>Do prononçaedje da [[Bob Dechamps]] (/sévil/) dins l' tchanson-sketch «L' assôt do tram 5…»</ref> u '''Seveye'''<ref>Di ''Sévèye'', ortografeye da [[Joseph Mignolet]] dins «[[Amour a l' Alambra (roman)|Amour a l' Alambra]]»</ref> ([[castiyan]] ''Sevilla'', /sé'bîya/ {{odio|Sevilla.ogg|lang=es}} , arabe إشبيلية /ichbi'liyya/, vî arabe andalou, dandjreus شبيلة chbîla<ref>Come ritrové dins [[Tikchbila (rime-rame di djeu e l' arabe marokin)|on rime-rame d' efant e l' arabe marokin]].</ref>), c' est ene [[veye (djeyografeye)|veye]] d' [[Espagne]], e l' [[Andalouzeye]].
{{Wiccionaire|Tossint}}
[[File:Fijhaedje des tombes divant Tossint1.jpg|thumb|Fijhaedje des tombes pol Tossint]]
Li '''Tossint''' c' est ene [[fiesse]] [[crustin]]ne ki rvént tos les [[1î d' nôvimbe]], mon les [[catolike]]s. Dins les payis istoricmint catolike, c' est on [[fiesse-djoû]].
{{Wiccionaire}}
[[File:Cougnet.jpg|thumb|cougne dins ene pitite role di faw]]
On '''cougn''' ou '''cougnet''', c' est ene [[usteye]] di fier u d'&nbsp;bwès k'&nbsp;on stitche dins les roles d' [[åbe]]s abatou et rcepés, po les finde a schenes ou schinetes.
Li '''tchårnea ordinaire''' u '''tchårnale kimene'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz l' [[ALW]] al [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=6&alw_page=421 notule '''6''' 159].</ref>, c' est l' [[tchårnale]] li pus corante e l' [[Urope]].
'''Tipik''', kécfeye avou l' ortografeye,'''Tip!k''', c' est ene tchinne di televuzion eyet d' radio djenerålisse beldje eyet francès-cåzante del [[RTBF]]. Ès publik, c' est les djins etur 25 eyet 39 ans. Elle a stî askepyî li [[7 di setimbe]] [[2020]], avou l' ribanaedje di [[La Deux]], ancyinne deujhinme tchinne di tévé del [[RTBF]], eyet [[Pure FM]], ene ancyinne tchinne di radio.
{{po=}}
{{Wiccionaire}}
[[File:ArdennerPferd.JPG|thumb]]
[[File:Bundesarchiv Bild 183-1988-0810-301, Berlin, Ausbildung von Hufschmieden.jpg|thumb]]
[[File:Czechy Kowal kucie gwozdzia 5.jpg|thumb]]
On '''marixhå''', c' esteut èn [[ome di mestî]] k' aveut ene [[foidje]], et ferer les [[tchvå]]s.
[[File:Kessim praying.jpg|thumb|[[Curés falachas]] d' Israyel ki djhèt leu priyires po les Falachas moirts e Soudan, sol voye di l' egzôde]]
[[File:Ethiopie-falasha.jpg|thumb|Sipårdaedje des Falachas e l' Etiopeye (vete coleur)]]
On '''Falacha''', c' est on [[djwif]] d' [[Etiopeye]].
[[File:Poster for immigration from Ethiopia (1981).JPG|thumb|Afitche po bouter les Falachas a-z ebaguer e-n Israyel (1981)]]
L' '''ebagance des Falachas eviè Israyel''', c' est cwand les [[djwifs etiopyins]] ont cwité a zels toplin l' [[Etiopeye]] po-z [[ebagance|ebaguer]] eviè [[Israyel (estat)|Israyel]].
{{Wiccionaire}}
[[Image:Logging oregon.jpg|thumb|200px|Des bokions e l' Oregon diviè 1905]]
On '''bokion''' u '''boskiyon''' (on dit eto: '''bwejhleu''', '''bwejhlî''' u '''abateu d' bwès''', '''ovrî d' bwès'''), c' est onk ki boute dins les bwès po-z [[abataedje d' èn åbe|abate les åbes]] et ndè fé do [[bwès d' tchåfaedje|bwès po s' tchåfer]] u po vinde.
{{Wiccionaire}}
[[File:Diaper_Contents_after_user.jpg|thumb|On pamperse avou del [[schite]] divins]]
Ene '''faxhe-coulote''' ou on '''pamperse''' ou ene '''coûtche-coulote''', c' est ene [[faxhete]] ([[bråye]]) a taper evoye, k' on n' doet pus aveur rén d' ôte avou, po [[refaxhaedje|refaxhî]] les påpåds (u d' ene grande djin k' end a dandjî).
[[Categoreye:Aiwes d' Urope]]
[[Categoreye:France]]
{{Aiwe|Sour||23| 228||120| |[[Sambe]]|[[France]]}}
L' aiwe di '''Sour''' (fr: ''Solre'') est ene aiwe di France ki s' egolene dins [[Sambe]] djusse après [[Måbeuje]].
[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt;
[[Lingaedjes indo-uropeyins|indo-uropeyin]] &gt; tîxhon coûtchantrece &gt; bas-almand &gt; '''neyerlandès'''
----
{{Wiccionaire}}
Li '''neyerlandès''', c' est l' lomaedje des [[lingaedjes tîxhons]] do boird del [[Mer do Nôr]], hoûte del [[Frize]] et disk' a [[Dunkere]].
On '''waibe-blok''' u '''djournå éndjolike''', c' est ene [[waibe (Daegntoele)|waibe]] da ene sakî wice ele dit l' sinne tos les djoûs, ou cåzu. Adon, c' est ene sôre di [[djournå (live)|djournå]] intime, mins [[so les fis]], k' on pout tertos lére, et co-z î leyî afeye des ptits messaedjes. C' est eto ene fele usteye po les [[politike|politikîs]] u po les cis ki sont sconte di zels. Les waibe-bloks polèt esse atakés pås [[spamaedje|bôreus]], come les [[emilreye]]s.
Li '''diccionairaedje'''<ref>[[noûmot do walon|noûmot]] atåvlé so l' [https://moti.walon.org/dicc_esplicantD_DA.html#DIC l' esplicant motî] eplaidî do [[L' Aberteke (waibe)|l' Aberteke]] (inte 2000 et 2003)</ref> u '''lecsicografeye'''<ref>calcaedje do mot eternåcionå.</ref>, c' est li scrijhaedje di [[motî]]s ou di [[motlî]]s bén ahessîs.
L' '''afwaire Dutroux''', c' est ene afwaire d' apiçaedje et d' [[moude]] di cwate pititès [[båshele]]s, dijh onze ans viyes, aprume kinoxhowes pa leus ptits nos: Djuliye (''Julie'') et Melissa, di [[Gråce-Hologne]], eyet An et Eefje, deus ptitès [[Flande|Flamindjes]].
Li '''Grande Notru-Dame''' (on dit eto : li '''Notru-Dame d' emey l' awousse''', li '''Notru-Dame d' awousse''', li '''Nosse-dame d' awousse''', li '''Cwénze d' awousse''', li '''Sompcion''')<ref>Po tote les alomåcions e walon del Grande Notru-Dame, alez s’ vey so l’ [[ALW]] '''3.''' p. 339 (notule 201).</ref>, c' est l' pus grande des fiesses a l' [[Aviedje Mareye]] dins l' rilidjon [[catolike]]. Ele si passe li [[15 d' awousse]]. Ele fiestixh li montaedje å cir di l' Aviedje.
{{Dizo-tite|''L' Tonnia d’Chalerwet''}}
'''El Tonea d' Tchålerwè''' ('''''L' Tonnia d’Chalerwet'''''), c' esteut ene [[gazete e walon|gazete pår e walon]] ki vudive totes les samwinnes, [[imprimêye]] a [[Tchålerwè (veye)|Tchålerwè]].
{{Taxobox biesse   | Coirnaye | Krähe_65(loz).JPG | '''Corvus corone corone - coirnaye''' }}
{{Taxobox phylum   | ''Chordata'' (biesses al schene) }}
{{Taxobox classe   | ''Aves'' (oujheas) }}
{{Taxobox ôre      | ''Passeriformes'' (pareys ås moxhons) }}
{{Taxobox famile   | ''Corvidae'' (coirvidîs) }}
{{Taxobox djinre   | ''Corvus'' }}
{{Taxobox espece   | ''corone corone'' }}
{{Taxobox end placement}}
{{Taxobox no latén biesse | Corvus corone corone }}
{{Taxobox fén}}
{{Wiccionaire}}
Li '''coirnaye''' (pus spepieuzmint, li '''noere coirnaye'''), c' est on [[oujhea]] del [[famile ås coirbås]] mo conoxhowe e l' [[Walonreye]].
[[File:Terril Loos-en-Gohelle 2006-01-14.jpg|thumb|On teri el France]]
{{Wiccionaire}}
On '''teri''', '''terisse''', u '''teri d' fosse''', c' est on nouzome hopea d' tere, bråmint pus hôt k' ene måjhon, k' a stî fwait (aprume di 1800 a 1960) avou les vudaedjes des [[:Wikt:rikete|riketes]] des [[houyire|fosses å tcherbon]].
[[Categoreye:Dinrêyes]]
{{Wiccionaire}}
[[File:BarleyEars.JPG|thumb|oidje (a hintche) et scweron (a droete)]]
[[File:Hordeum vulgare subsp. hexastichum MHNT.BOT.2015.2.41.jpg|thumb|''Hordeum vulgare subsp. hexastichum'' - [[Muséum de Toulouse]]]]
{{Wiccionaire}}
[[File:Broodjes met knakworst (3891551373) (cropped).jpg|thumb|mitchot ås såcisses]]
[[File:Broodjes A.jpg|thumb]]
On '''mitchot''' (on dit eto: ene '''mitche''', on '''pistolet'''), c' est ene [[påstedjreye]] fwaite d' on boket d' påsse di pwin, k' on meteut a cure e for (eneviè li [[tortea al paile]], k' on coujheut al paile).
[[Categoreye:Agricoûteure]]
[[Categoreye:Cotlaedje]]
Li '''treråyaedje''' ou '''intråyaedje''' (on dit eto : aclairixhaedje, asclairixhaedje, raclairixhaedje, rasclairixhaedje, distoclaedje, distroclaedje, plouctaedje, dispårtixhaedje) d' on semé, c' est l' råyaedje di sacwants djetes po k' les cis ki dmornut crexhexhe mî.
{{Omonimeye}}
Les '''porpîs'''<ref>[[Noûmot do walon|noûmot]] atåvlé cial dissu Wikipedia e 2023 (tuzé pa deus waloneus tot loucant l' no dins diferins ôtes lingaedje).</ref><ref>Li mot vént do latén ''pulli pes'' ([[poye]]-[[pî]], pî d' poye).</ref>, c' est des [[plante]]s di diferinnès [[indje (biyolodjeye)|indjes]]:
* li [[porpî ordinaire]] (''Portulaca oleracea'')
* li [[porpî ås grandès fleurs]] (''Portulaca grandiflora'')
* li [[porpî d' ivier]] (''Claytonia perfoliata'')
* les porpîs d' mer (''Atriplex halimus'', ''Honckenya peploides'' et ''Sesuvium portulacastrum'')
* li [[porpî d' fagne]] (''Lythrum portula'')
On '''medcén''', ene '''comere-medcén''' (on djheut eto on '''méde'''; asteure, c' est purade on '''docteur''', ene '''doctoresse'''), c' est ene djin, ki sogne les [[malåde]]s tot trovant li [[maladeye]] k' il ont, et cachî l' moyén d' les [[riwerixhaedje|rweri]].
[[Categoreye:Djeyografeye]]
[[Image:Ross Ice Shelf 1997.jpg|thumb|Li platea d' glaece di Ross e 1997]]
Li '''platea d' glaece di Ross''' (81°30'S 175°00'W) c' est li pus stindou [[platea d' glaece]] di l' [[Antartike]] (d' ene sitindowe d' on dmey miyon d' [[kilomete cwåré|kilometes cwårés]], eyet a pô près 800&nbsp;km lådje; dj' ô bén, li grandeu del France).
I s' trouve sol [[Mer di Ross]] et cåzu en etir å dvins del [[Dipindince di Ross]] (boket d' l' Antartike kel [[Nouve Zelande]] vôreut k' ça soeye da sinne).
'''Tarik Ben Ziyyad''' (sicrît pus lete pa lete a pårti d' l' arabe : '''Tariq Ibn Ziyyad''', طارق بن زياد), c' esteut on tchîf militaire de [[Tlemcen]] ki passa li [[stroet d' Djibraltar]] e 711, et cmincî li colnijhaedje di l' Espagne pås [[arabe (peupe)|Arabes]].
[[File:Tissot Jael Shows to Barak, Sisera Lying Dead.jpg|thumb]]
'''Yaèle'''<ref>Ortografeye meyeuse ki ''[[Ya-el]]'' u ''[[Yaël]]'' (faflotaedje nén rprins e rfondou); li scrijha "è" permete di n' nén prononcî "ae" a môde do [[betchfessî ae]]; mot foû-rîle pol ristopaedje di l' [[ahiket]]; coron femrin -e come [[Wikt:Djowele|]] u «[[Nowele]]».</ref>, c' est ene kimere del [[Bibe]], dins l' [[live des djudjes]].
{{Wiccionaire|tamazir}}
[[File:A7idos.jpg|thumb|"aHidos", mot tipike do tamazir do Mîtrin Atlasse]]
Li '''tamazir do Mîtrin Atlasse''' ou pus simpmint '''tamazir''', c' est on lingaedje [[amazir]] do Mitan do Marok, dins l' [[Mîtrin Atlasse]], mins eto les payis Zayane et Zemmour (Xhemissete, Tiflete). A Bijhe, i va disk' a [[Taza]].
[[Categoreye:Antomeye]]
{{po|Djambe & djambe|Djambe (discramiaedje)}}
[[File:Lust - The Seven Deadly Sins 01.jpg|thumb|Djambe di comere]]
Li '''djambe''', c' est l' pårteye do [[mimbe dizotrin]] (mimbe dirîtrin po les [[cwate-pates]]) ki va do [[djno]] disk' al [[tchiveye]]. Ådzeu, c' est l' [[coxhe (antomeye)|coxhe]]; pus lon, c' est l' [[pî (antomeye)|pî]].
{{Wiccionaire|Mondjoye}}
'''Mondjoye''' (e-n almand, dispu 1918, "''Monschau''", francès "''Montjoie''", coinreçmint e [[plat almand|plat]] ([[ripouwaryin]] {{?}}) "''Montche''"), c' est ene veye d' [[Almagne]], nén lon del [[Walonreye]], di l' ôte costé del [[Fagne]].
{{Wiccionaire}}
[[File:Djindjipe.JPG|thumb]]
Li '''djindjipe''', c' est ene [[plante]] ki vént d' [[Azeye]] et k' on eploye li [[rampe (plante)|rampe]] come [[yerbêye]], dins les [[såce]]s ou dins les [[dessert]]s. Eto dins les [[sope]]s.
El '''dipårtumint des Årdenes''' (e Walonreye, on dit '''les Årdenes francesses'''), c' est on [[province|dipårtumint]] d' [[France]], djusse astok del [[Walonreye]]. C' esteut on boket del [[redjon administrative|redjon]] [[redjon Tchampagne-Årdenes|Tchampagne-Årdenes]], asteure ci-ci a stî rebanêye e-n ene pus grande redjon&nbsp;: li [[Grand-Est (France)|Grand-Est]].
[[Categoreye:Medcene]]
[[Image:Actinomycosis PHIL 2856 lores.jpg|thumb|On malåde avou d' l' actinomicôze sol droete djwexhe]]
L' '''actinomicôze''', c' est ene maladeye cåzêye pa des [[bactereye]]s di l' indje des ''[[Actinomyces]]''. Elle arive assez rålmint ås djins, a cåze di ''Actinomyces israelii'' et padecô ''A. gerencseriae''.
[[File:ⴰⴳⵍⵎⴰⵎ ⴰⵣⴳⵣⴰ.jpg||thumb]]
L' '''Aguelmam Azigza''' (e-n [[Kimon amazir marokin|amazir]], [[Wikt:ⴰⴳⵍⵎⴰⵎ|ⴰⴳⵍⵎⴰⵎ]] [[Wikt:ⴰⵣⴳⵣⴰ|ⴰⵣⴳⵣⴰ]]), c' est on [[laetche naturel]] motou dins l' [[Mîtrin Atlasse]], a ene vintinne di kilometes di [[Xhenifra]], å [[Marok]].
[[Categoreye:Årtisyince]]
[[Categoreye:Medcene]]
[[Categoreye:Epweznaedjes]]
{{djermon}}
Li '''fluworôze''', c' est ene [[maladeye]] des [[medcene|djins]] et des [[årtisyince|biesses]] a cåze do magnaedje di dpus d' [[fluwôr]] k' i n' elzî fåt.
{{Wiccionaire}}
[[File:Jeneverbes.jpg|thumb|On franc pectî ezès [[Bas Payis]], ki mostere bén li stoclaedje d' on bouxhon]]
Li '''franc pectî''' ou '''djneuve''' ou '''peton'''<ref>Po tos les prononçaedjes do mot, et les sinonimes, loukîz a l' [[ALW]] '''6''', notule 132 (pp 346-352)</ref>, c' est on [[pectî]] k' on trouve co e sacwants plaeces el Walonreye, mins k' on n' pout pus [[abataedje (åbe)|abate]].
{{po|Sint-Nicolai|Sint-Nicolai}}
[[File:Sint-Nicolai.jpg|thumb]]
[[File:Sint-Nicolai pitite båshele mame.jpg|thumb]]
[[File:Sint-Nicolai valet schoûtant.jpg|thumb]]
Li '''Sint-Nicolai''', c' est ene [[fiesse]] des efants el [[Beldjike]] ki s' passe li [[6 di decimbe]], li djoû k' on dit ki l' vraiy [[sint Nicolai]] a morou.
Li '''påsse po-z assaetchî les pexhons''' u '''påsse ås pexhons''', c' est ene sôre di [[:Wikt:påsse|påsse]], k' on fwait avou del foite tere, des amagnîs (farene di tchå), kécfeye des [[vier]]s u des [[molon]]s. On ndè fwait des pezantès boles, come ene bale di [[tenisse]].
[[File:Aprestaedje kefir a l' aiwe.JPG|thumb|Siminces (å mitan) avou deus bocås di kefir a l' aiwe djusse aprestés (li fike est co å fond)]]
Li '''kefir''', c’ est ene maxheure di [[yesse]]s et d' [[bactereye]]s laeçreces, ki s’ mopliyèt raddimint dins l’ [[aiwe]] avou do [[souke]], et adon siervi a-z aprester ene [[abwesson]].
{{Wiccionaire}}
[[File:Syringe2.jpg|thumb|sirinke di plastike di 10 cécés]]
Ene '''sirinke''', c' est èn instrumint des [[docteur]]s ou des [[årtisse (vetrinaire)|årtisses]], k' on pike houte del [[pea]], po fé moussî ene [[drouke di farmacyin|drouke]] dins l' coir d' on malåde.
{{Wiccionaire|peticion}}
Ene '''peticion'''<ref>On a eto atåvlé come sinonime «ene plindance»</ref>, c' est ene dimande d' ene peclêye di djins, ki rclamnut ene sacwè a on povwer politike u ene institucion publike. Å pus sovint, i sinèt tertos ådzo d' on tecse.
{{po=}}
[[File:Belgium national football team World Cup 2018.jpg|thumb|Ekipe del cope daegnrece 2018]]
Les '''Rodjes Diåles''', c' est li [[Såvadje no|spot]] di l' ekipe nåcionåle di [[fotbale]] del [[Beldjike]]. Ç' est ossi li spot dès djouweus d' [[Manchester United FC]] (''[EN] Red Devils'').
[[File:Blason Brest(29).svg|thumbnail|right|150px]] 
[[File:Bourg-la-Reine (la mairie).JPG |thumb|300px|Bourg-la-Reine.]] 
'''Bourg-la-Reine''' est ene veye di [[France]], el dipårtumint de Hauts-de-Seine. Ele si trouve inte [[Paris]] et [[Antony]].
[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Dansgroep uit Ouarzazate tijdens het Nationaal Folkore Festival te Marrakech TMnr 20017662.jpg|thumb|muzicyins avou les taburins et danseuses (padrî) a on fiestival]]
[[File:AHwache ⴰⵃⵡⴰⵛ binde muzicyins et danseuses.jpg|thumb|pitite trope, e-n ene shijhe privêye]]
L' '''ahwache''' (e [[cmon amazir marokin]] «[[Wikt:ⴰⵃⵡⴰⵛ|ⴰⵃⵡⴰⵛ]]», [[AFE]] /ˈæħ.wæʃ/{{odio|Zgh-shi-aHwach ⴰⵃⵡⴰⵛ.ogg|lang=zgh}}), c' est ene [[danse]] [[foclorike]] do [[Grand Atlasse]] et des ôtès contrêyes ([[techelheyt|techelheyt-cåzantes]] a [[Nonne]] do [[Marok]]).
{{Wiccionaire}}
Li '''ramessaedje'''<ref>''ramèssèdje'' [[E1]], ''ramessihèdje'' [[E21]].</ref> u el '''ralaedje a messe'''<ref>''ralâtche a mèsse'', dins [[O98]] p. 10.</ref> u les '''rlevaedjes'''<ref>''r'luvadjes'', [[Cassetes Lucyin Mahin]], {{l°|5b}}, 1994; ''r'le̊vayes'', [[C61]] p. 778.</ref>, c' est ene ceremoneye [[crustin]]ne la ki l' [[payelinne]] (l' [[acoûtcheye]]), loukeye come impeure, si rapeure po poleur raler a [[messe]] avou les ôtès djins.
Li '''guere civile espagnole''' (ou co '''Guere civile d'&nbsp;Espagne'''), c' est ene [[guere civile]] e l'&nbsp;[[Espagne]], après k'&nbsp;ene pårteye di l'&nbsp;årmêye eyet del wåde civile åye sayî d'&nbsp;fé on côp d'&nbsp;Estat fachisse siconte del [[Deujhinme Republike Espagnole]].