mteb/WikiClusteringP2P.v2 huggingface dataset:
{{po=}}
{| border="1" style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" id="toc" cellspacing="0" cellpadding="2"
|+ <span style="font-size:large;">'''Republike populaire di Chine'''<br />
'''Renmin Zhongguo'''<br /></span>
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align:center; width:100%;"
|-
| 
|}
|-
| align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|<font size="-1">''[[Divize]] nåcionåle: Compter so ses propès foices ''</font>
|-
| align=center colspan=2|
|-
|[[Lingaedje oficir]] || [[mandarin|chinwès mandarin]], [[chinwès cantonais]], [[ôtes lingaedjes minoritaires]]
|-
|[[Mwaisse veye]] || [[Pekin]]
|-
|[[Djivêye des prezidints del Chine|Prezidint]] || [[Xi Jinping]]
|-
|[[Djivêye des prumîs minisses del Chine|Prumî minisse]] || [[Li Qiang]]
|-
|[[Sitindêye]]
&nbsp;- Totåle <br />
&nbsp;- % aiwe
|[[Djivêye des payis, d' après leu stindêye|Classé 3inme]]
9.596.960&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]] <br />
6,20%
|-
|[[Populåcion]]
&nbsp;- Totåle ([[2005]]) <br />
&nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]]
|[[Djivêye des payis, d' après leu populåcion|Classé 1i]]
1.338.613.000&nbsp;dimorants <br />
137 &nbsp;djins/km² 
|-
{{Riscrire e rfondou}}
L' '''Esportigne di Tchålerwè''', ubén d' ès veur ratourné e walon "'''Royå Tchålerwè Esportigne Club'''" (Abredjî adon e : '''R.T.E.C.'''), c' est ene ekipe do fotbale walon ki djowe e Divizion-1-A. E francès, el '''R.T.E.C.''' si lome : '''''Royal Charleroi Sporting Club''''' (Abredjî e : '''''R.C.S.C''.'''). Èç club ci djowe a Tcharlerwè, å [[ståde do Mambour|ståde do Mambor]].
{{po|stron d' pourcea|stron d' pourcea (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|stron-d'-pourcea}}
[[File:Bruchsal, Dustdevil, Kleintrombe.jpg|thumb|stoubion so on tchamp d' four]]
[[File:Dust Devil (3811771725).jpg|thumb|e-n ene wastinne]]
On '''stron-d'-pourcea'''<ref>Li [[Livea sociolinwistike d' on mot|livea måhonteus]] des deus mots aplakés shonne awè disparexhou cwand on djåze do fenominne meteyo.</ref> (on dit eto ene '''damabonde''', on '''toubion''', on '''stoubion''')<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''3''' 75.</ref>, c' est on mouvmint do vint ki toûne so lu-minme a pårti d' tere, et k' epoite dins les airs des ledjirès sacwès k' i gn a al tere ([[poûssire]], [[såvlon]], fistous di [[strin]] u d' [[four]]).
Li '''Guinêye-Conacri'''<ref>sifwaitmint lomêye po fé l' diferince avou l' [[Guinêye-Bissaw]] eyet l' [[Guinêye ecwatoriåle]]</ref> (pus courtinnmint, li '''Guinêye''', copuvite dins les ôtes lingaedjes), c' est on [[dislaxhî payis]] del [[Mîtrinne Afrike]].
{{Wiccionaire}}
s ([[Marok]])]]
]]
]]
]]
Ene '''djouxhire''' (on dit eto: ene '''trîxhe''', on '''trî''', on '''triyot'''), c' est ene tere ki n' est nén tcherwêye po s' ripoizer èn an, sorlon on vî sistinme d' agriculteure did divant les [[ecråxhes tchimikes]].
{{Wiccionaire|paxhnåde}}
[[Image:Riesenbaerenklau3.jpg|thumb|Ombrale del plante]]
[[Image:Expansion of hogweed A.svg|thumb|Kissemaedje del plante]]
Li '''paxhnåde do Cocaze''' u '''adjeyante paxhnåde''', c' est come ene grande [[paxhnåde]] ki pout crexhe 3 metes hôt.
'''Laozi''' ('''Lao-tseu''', come transcrit e francès pa l' [[EFEO]]; e [[pinyin]] '''Lǎo Zi'''; e [[Chinwès (lingaedje)|chinwès]], '''老子''' çou ki vout dire "vî efant", "vî mwaisse" ou "mwaisse Lao", ou co '''Li Eul''', oudonbén '''Lao Tan'''), c' esteut on [[filozofe]] [[chinwès]] k' åreut viké 200 ans vî, eviè l’ [[6inme sieke divant Dj.-C.]] et acsegnî l’ djonne [[Confuciusse]].
Li '''RTBF''' ou '''Radio televuzion bedje del kiminålté francesse''' (''[FR] Radio Télévision Belge Francophone'') est li televuzion publike bedje e francès-cåzante ; dispoy li federålijhaedje del [[Beldjike]] elle a passé dizo l' viernaedje del [[kiminålté francesse di Beldjike]], dismetant ki l' televuzion e neyerlandès passéve dizo l' viernaedje del [[Flande]], dizo l' no di [[VRT]].
[[Image:Night vision.jpg|thumb|Des sôdårds amerikins ki moussèt dins les måjhons po cweri les rezistants]]
[[Image:Army.mil-2007-03-27-114351.jpg|thumb|Des moirts civils ("pietes dilérinnes")]]
Li '''guere d' Irak''', c' est ene [[guere]] k' a oficîremint cmincî li 20 di maus' [[2003]], pa l' abrocaedje des [[Estats Unis|Amerikins]] et leus [[Aloyîs]] (bråmint les [[Grande-Burtaegne|Inglès]]) e l' Irak, adon moenné pa [[Saddam Housseyn]].
{{Elementbox_header|number=7|symbol=N|name=nitrodjinne|left=[[carbone|C]]|right=[[ocsidjinne|O]]|above=-|below=[[Fosfôre|P]]|color1=#a0ffa0|color2=black}}
|}
Li '''nitrodjinne''' u '''azote''', c' est èn [[elemint tchimike]] del troke des corants [[gåz]], d' [[essegne atomike]] '''N''', di [[limero atomike]] 7 eyet di [[masse atomike]] 14,0067.
Li '''Live Doutrepont-Delbouille so les noyés walons''', ki l' tite e francès, c' est '''''Les Noëls Wallons''''', c' est on [[live (po lére)|live]] sicrît pa [[Maurice Delbouille]], ki s' a rashiou so l' ovraedje fwait dvant lu pa [[Auguste Doutrepont]], et ki rashonne 46 tecses di [[noyés walons]].
Li '''rascråwance''', el [[minêyolodjince]], c' est l' nombe totå di [[malåde]]s a on metou moumint, u so ene metowe termene, rimetou å nombe totå di djins u d' biesses so on aroyaedje diné (comene, province, payis, Daegne etire; po les biesses: sitåve, pouytreye, waidiant tropea).
L' '''afwaire Calbalasse''', c' est l' djudjmint avou codanåcion a moirt d' on [[cåbartî]] – ey eto [[taeyeu d' mousmints]] - di [[Malonne]], Djåspård Françwès (''Gaspard François''), pol [[moude]] d' on [[tchenonne]] di l' abeye di Malonne, li [[12 di decimbe]] [[1787]].
{{Wiccionaire}}
[[File:Albert Mahin hårkea.jpg|thumb|150px|hårkea po poirter l'&nbsp;laecea al laitreye (Walonreye, diviè 1948)]]
On '''hårkea''' (on dit eto : '''gorea''', '''lamea''', '''coube'''), c' est on travayî bwès, on bon mete long, k'&nbsp;on poite so les spales, dizo l' [[hanete]], et k'&nbsp;gn a deus saeyeas u deus djusses ki pindèt après, so les deus costés do poirteu (del poirteuse).
[[File:Northeast_Caucasian_languages.png|thumb|500px|e djaene påle, ådzo del mape]]
Li '''lesgwès''', c' est on [[ptit lingaedje]] cåzé pa ene les Lesguenes, on peupe ki dmeure a [[Nonne (costé del Daegne)|Nonne]] do [[Daguestan]] (la kel lingaedje est onk des shijh [[lingaedjes oficires]]), et a [[Bijhe (costé del Daegne)|Bijhe]] di l' [[Azerbayidjan]].
{{djermon tchimeye}}
{{Elementbox_header | number=19 | symbol=K | name=potassiom | left=[[årgon]] | right=[[calciom]] | above=[[sodiom|Na]] | below=[[rubidiom|Rb]] | color1=#ff6666 | color2=black }}
|}
Li '''potassiom''' obén li '''kaliom''', c' est èn [[elemint tchimike]] del troke des [[alcalin]]s, d' essegne atomike '''K''', limero atomike 19 eyet masse atomike 39,0983.
[[Categoreye:Mestîs]]
Èn '''apoirteu d' banket''' (ene '''apoirteuse di banket'''), c' est ene djin u ene eterprijhe k' aprestêye des [[grands dinners]], et ls amoenner tot fwaits amon les djins k' ont-st ene grande fiesse: [[noice]]s, [[etermint]]s, [[cominion]]s, [[bateme]]s.
[[File:Tales from far and near - history stories of other lands (1915) (14779875142).jpg|thumb]]
[[File:Tales from far and near - history stories of other lands (1915) (14593555969).jpg|thumb]]
[[File:Wojtkiewicz Krucjata dziecieca.jpg|thumb]]
[[File:Boyce Joanna The Departure.jpg|thumb]]
[[File:Gustave dore crusades the childrens crusade.jpg|thumb]]
Les deus '''croejhådes d' efants''', c' est deus convoyes di djonnès djins, nén scolés po les [[guere]]s, ki s' metnut e-n erote eviè l' [[Palestene]], afîsse d' aler dlivrer li [[Sinte Tere]] des [[muzulman]]s.
[[Categoreye:Montinnes]]
[[Categoreye:Marok]]
[[File:Djebel Xhedar Xhemiss Qsiba.jpg|thumb|Veyou d' [[Nonne (costé del Daegne)|Nonne]]]]
Li '''Djebel Xheder''' (arabe''' جبل الاخدر '''; Fr. ''Djebel El Akhdar''; ''Jbel Lakhdar''), ki l' no vout dire "Vete Montinne", c' est ene pitite [[montinne]], 687 mete hôte al copete, k' i gn a å [[Marok]].
[[Categoreye:Linwince]]
{{Lka}} "[[Raptitixhante cawete]]"
On '''raptitixhant mot''' u '''raptitixha''', c' est on [[mot]] ki mostere ene pus ptite sacwè (ene pus ptite biesse, ene pus ptite djin) ki l' cene mostrêye på mwaisse mot.
[[File:Black-headed wagtail.jpg|thumb|]]
[[File:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.44.jpg|thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Motacilla flava'']]
Li '''djaene hosse-cou''' (ou '''djaene hosse-cawe''', ou '''[[djaenisse]]'''), c' est on [[hosse-cou]] avou on djaene ploumaedje .
Li '''cressale''' u '''crustale''' u '''crustalin'''<ref>po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz e l' [[ALW]] '''8''' p. 200.</ref>, c' est on ptit [[fåcon]] ki tchesse tot dmorant a voler el minme plaece, çou ki fwait pinser a ene aparexhaedje do [[Sint Spér]]. Po çoula, i baltêye do dbout des aiyes.
[[Categoreye:Televuzion]]
Les '''noveles al tévé''' ou '''djournå al tévé''' ou '''djournå pårlé sol tévé''', c' est [[djournå pårlé (posse)|come å posse]] mins sol [[boesse ås imådjes]]. Dabôrd, on voet li ci ki prezinte, et å pus sovint, des rapoirtaedjes so les noveles k' on-z pi dene.
]]
Li '''Cosmodrome di Baykonour''' (e [[rûsse]]: Космодром Байконур) est li cinte [[Rûsseye|rûsse]] d'&nbsp;enondaedje sipåciå.
I&nbsp;s'&nbsp;trouve e [[Kazaxhtan]], a pô près a 200&nbsp;km a l'&nbsp;ess del [[Mer d'&nbsp;Aral]], sol droete rive (å nôress) di l'&nbsp;Aiwe di [[Syr Darya]].
'''Facebook''' (flotchreçmint ratourné e francès på, "live des vizaedjes", vout dire "trombinoskope" eyet "foto di troke")<ref>https://dictionnaire.reverso.net/francais-anglais/trombinoscope</ref>, sipoté '''[[Fesse-bok]]''' ([[bok]] ås fesses), c' est l' pus rlomêye des [[rantoeles di soçnaedje]].
{{Wiccionaire}}
[[File:Maulbeerbaum Karbach, 4.jpg|thumb|ombion d' l' åbe]]
[[File:Unbekannte Frucht 2.JPG|thumb|foyes et fruts]]
Les '''åbes al soye'''<ref>[[noûmot do walon]] atåvlé pa [[Georges Sfasie]] {{Ran}} 79, erî-såjhon 2016.</ref>, c' est on [[djinre (biyolodjeye)|djinre]] di beas grands [[åbe]]s ki les foyes siervèt a nouri les [[viers al soye]]. Ses magnåves fruts si lomèt '''toûtifraijhes'''<ref>[[noûmot do walon]] amoenné pa [[Georges Sfasie]], pu rarindjî avou l' bodje «[[fraijhe]]» dins l' [[cou-coviete]] del {{Ran}} 79, erî-såjhon 2016.</ref>
Li '''revintreye siryinne di 2011''', c' est ene [[revintreye]] do peupe di [[Sireye]] k' a cmincî li [[25 di måss]] [[2011]]. Ci fourit l' céncwinme des [[revintreyes arabes di 2011]], après les cenes d' [[Revintreye tunizyinne|di Tunizeye]], d' [[revintreye edjipsyinne|Edjipe]], di [[guere civile libyinne|Libeye]] et do [[revintreye yemenresse|Yemen]].
{{po|ni et Ni|ni et Ni (discramiaedje)}}
{{Wiccionaire|ni}}
]]
On '''ni'''<ref>Ortografeye sins halcrosse D å coron (cogne francesse), come sicrît pa [[Jean Haust]] ([[E1]], [[S24]]), ca i n' rispite måy divins l' parintaedje e walon</ref> pus rålmint on '''nik'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz l' [[ALW]] al [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=8&alw_page=34 notule '''8''' 14].</ref>, c' est ene plaece bén rassonrêye, sovint maçnêye, la k' èn [[oujhea]] va [[acover]].
Les '''såvadjès biesses et såvadjès plantes'''<ref>Li ratourneure "såvadje veye", come e francès ey e-n inglès n' a måy sitî eployeye dins les scrijhaedjes e walon.</ref>, c' est les [[biesse]]s ki n' sont nén [[aclevaedje|aclevêyes]], et les plantes ki n' sont nén [[coûtivaedje|ahivêyes]] pa les djins. Et co des ôtès sfwaitès [[vicantès sacwès]], ki n' sont ni plantes ni biesses, come les [[tchampions-åbussons]], [[protozowaire]]s, [[bactereyes]] evnd.
{{Wiccionaire}}
[[File:Stol_från_Kempes_vångin_vid_kornhamnstorg._Inlån_till_utställningen_-_Hallwylska_museet_-_86748.tif|thumb|150px|left]]
Ene '''tcheyire''' ou '''tchereye'''<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] ''''''' 72.</ref>, c' est on meube avou cwate pates et ene dossire, po s' ashir dissu.
L'&nbsp;'''Aldjereye''', c' est on [[payis]] d'&nbsp;[[Afrike bijhrece]], avou ene coisse sol [[Mîtrinne Mer]] å Nôr, eyet des frontires avou l'&nbsp;[[Tunizeye]] å Nôr-Ess, li [[Libeye]] a l'&nbsp;Ess, li [[Nidjer]] å Sud-Ess, li [[Mali]] eyet li [[Moritanreye]] å Sud-Ouwess, eyet li [[Marok]] a l'&nbsp;Ouwess.
Ene '''wastene'''<ref>vî mot walon k' a stî wårdé dins [[Wastene (discramiaedje)|des nos d' plaece del Walonreye]] po des plaeces k' on  n' saveut coûtiver. Li stindaedje ås grandès stindowes des tchôds payis s' a fwait dins les anêyes 2000, pa assaetchance do neyerlandès «woestijn» ([[Djôr Staelens]], k' a rlevé tos les nos d' plaeces del Walonreye avou ç' mot la).</ref>, asteure, purade el '''dizert'''<ref>''dèzair'' dedja dins [[E203]] (1866), mins djusse dins les sinses imådjreces.</ref>, li '''dzert'''<ref>Sipotchaedje acertiné dins on sinse des [[houyire]]s (les ''d'zêrts'' = trôs nén rebleyîs), et dins l' parint «d(i)zerter» / «d(è)zarter»</ref>, c' est ene grande sitindowe di tere sins waire di [[plouve]], dins les [[tchôds payis]].
[[File:One eclair.jpg|thumb]]
{{po|aloumire|aloumire (discramiaedje)}}
Ene '''aloumire di boledjî'''<ref>[[noûmot do walon|Noûmot]] atåvlé e 2018 pa [[Christian Thirion]]</ref> u '''eclair å tchocolåt'''<ref>Calcaedje do francès «éclair au chocolat»</ref>, c' est ene glote påstadjreye, avou do [[pudingue]] didins et do [[tchocolåt]] dsu.
e 1920]]
Les '''djeus olimpikes''' (on dit eto les '''DjO''', les '''''djiyôs'''''), c' est ene bate esportive eternåcionåle k' i gn a tos les cwatre ans, dispu [[1896]]. Il ont stî tuzés sol piceure des vîs djeus des Greks, ki si tnént a [[Olimpeye]].
{{Wiccionaire}}
[[File:Pertussis.jpg|thumb|efant avou l' kintosse]]
Li '''kéntosse'''<ref>[[no bikebok]] e walon : fé '''do''' kéntosse ou '''del''' kintosse</ref> (on dit eto : [[kincoûsse]], [[kinkioûle]], [[cåcour]], [[caytosse]], [[tosse Sint-Tibåd]])<ref>Po tos les nos e walon, et leus accints, loukîz al notule [[ALW]] '''15''' 130.</ref>, c' est ene [[maladeye]] des [[efant]]s k' i tossèt a kéntes, pu poleur mori stofés, di cåze d' ene bactereye k' atake li goidje, ''[[Bordetella pertussis]]''.
L' '''Areyopôrt di Gochliye''', pus oficirmint «&nbsp;'''Areyopôrt di Tchålerwè Brussele-Nonne'''&nbsp;» ([EN] ''Brussels South Charleroi Airport''), c' est l' pus rlomé des [[areyopôrt]]s del [[Walonreye]]. C' est l' seu d' zels k' a on trafik di passaedjîs.
{{po|cåbaret|cåbaret}}
{{Wiccionaire|cåbaret}}
, foû såjhon]]
]]
On '''cåbaret''' ou '''cafè''', c' est ene [[måjhone]], å lådje po tertos, la k' on pout boere do [[cafè (abwesson)|cafè]], mins purade del [[bire]] et des [[gote (alcol)|gotes]].
Li '''crijhe di Souwesse'''<ref>Riscrijhaedje li pus près do prononçaedje e walon di l' arabe «السويس», as-souwîss.</ref> (u '''Crijhe di Suwez'''), k' on lome ossu el '''deujhinme guere inte Arabes et Israyel''', u l' '''Abrocaedje del troejhinne''' (dins les Payis arabes, e-n arabe «العدوان الثلاثي», al-3adouwân ath-thoulâthî, les troes innmis), uco '''li guere do Sinayî''' (e-n Israyel), c' est ene guere la k' [[Israyel (payis)|Israyel]], avou li [[France]] eyet l' [[Grande Burtaegne]] abrokît houte del [[wastene]] do [[Sinayî]] aviè l' [[tchenå d' Souwesse]]. C' esteut fén [[1956]].
[[Categoreye:Televuzion]]
[[Categoreye:Amerike]]
'''Telesur''' ('''Televisión del Sur''', ''televuzion do sud'') c' est ene tchinne di [[televuzion]] publike [[Amerike latene|latin-amerikinne]], castiyan-cåzante, ki evoye 24 eures so 24 pa tévéspoutnik a pårti d' [[Caracas]]. Ele eploye li spot ''Nuestro Norte es el Sur'' (nosse Nôr c' est å Sud).
Li tchinne a cmincî a-z evoyî li [[24 di djulete]] [[2005]].
[[Image:Herchies JPG06b.jpg|thumb|Esvotos après l' tchinne [[Sint-Antoenne di Padowe]] a [[Erciye]]]]
Èn '''esvoto''', c' est ene plakete ahavtêye a on meur d' ene eglijhe u d' ene tchapele, ene posteure, ene imådje u tolminme kéne ôte sacwè metowe a ene plaece k’ on î dmande des gråces a on [[sint]] (dins l' [[catolicisse]]) u a on [[diè]] (dins les viyès rlidjons) pol rimerciyî d’ aveur egzocî on veu.
[[Categoreye:Belès-letes]]
On '''scrijheu redjonalisse''', c' est on [[scrijheu]] d' [[roman]]s ki plaece ses persounaedjes dins on metou payis, sovint on viyaedje. Et ndè profiter po djåzer del vicåreye dins les campagnes, foirt diferinne do vicaedje estandård k' on trouve dins les ôtes romans, ki s' pasnut å pus sovint dins l' monde des veyes.
<table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" bgcolor=#FDFFEC>
<caption><font size="+1">'''Judeţul Suceava'''</font><br />'''(distrik di Suceava)'''</caption>
<tr><td style="background:#FDFFEC;" align="center" colspan=2>
</td></tr>
<tr><td>Mwaisse-veye</td><td>[[Suceava]]</td></tr>
<tr><td>Redjon</td><td>[[Boucovine]]</td></tr>
<tr><td>Acourtixheure</td><td>SV</td></tr>
<tr><td>Minorité(s)</td><td>&nbsp;</td></tr>
<tr><td>Sitindêye<br />&nbsp;- Totå </td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu stindêye|classé 2inme]] <br /> 8.553&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]]</td></tr> <tr><td>[[Populåcion]]<br />&nbsp;- Totå ([[2001]])<br />&nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]]</td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu populåcion|classé 7inme]]<br />712.854 dimorants<br />83&nbsp;djins/km²</td></tr>
</table>
L' '''Nos campagnes''' (on tite k' est tot ossu bén do francès k' do walon), c' est ene [[antolodjeye di scrijheus e walon]] do [[Roman Payis]], do moens li pårteye k' a èn [[Accints do walon|accint]] do [[walon do Mitan]] ([[Åve]]-[[Djodogne]]).
Èn '''apacse'''<ref>calcaedje di l' inglès «hapax», [[noûmot]] edvinté pa on lomé John Trapp e 1654 divins s' live «''Annotations upon the Old and New Testament''»; c' est ene [[scawaedje (linwince)|scawaedje]] do grek «ἅπαξ λεγόμενον» (''hápax legómenon'', volant dire «dit on seu côp»); vinou å walon pal voye d' on reployaedje do minme mot e francès</ref><ref>Riscrijhaedje sins H, come ci n' est nén on [[H prumrece]], et c' est on halcrosse H e francès; coron sins [[displouctaedje des trokes di cossounes å coron|displouctaedje del troke di cossounes «KS»]], po wårder l' xhiltance do mwaisse mot et mete di l' adire avou «[[Wikt:passe|passe]]» et «[[Wikt:pake|pake]]», a môde di «[[Wikt:tecse|]]» u «[[Wikt:ficse|]]»; [[halcrosse E]] å coron pa dujhance ortografike eritêye do francès pal voye do [[sistinme Feller]].</ref><ref> atåvlé cial so Wikipedia e 2023, dedja trovåve dins {{Ran}} e 2022.</ref>, c' est on [[mot]] ki n' rivént k' on mier côp, aprume dins des [[vîs scrijhas]].
'''Mixhail Sergeyevitch Gorbatchyov''' (Михаил Сергеевич Горбачёв) ([[2 d' måss]] [[1931]]), politikî eyet diridjant do pårti comunisse sovietike.
I diridja l'&nbsp;[[Union Sovietike]] inte [[1985]] eyet [[1991]], eyet fjha des rfômes k'&nbsp;ont moenné al fén del [[Froede Guere]], mins eto, sins l'&nbsp;voleur, al fén del moennance politike do pårti comunisse eyet di l'&nbsp;Union Sovietike leye minme.
, el [[Nonne-Afrike]].]]
Li '''BRICS''', c' est ene troke politike di cénk payis&nbsp;: el [[Braezi]], el [[Chine]], l' [[Inde]], el [[Nonne-Afrike]] ey el [[Rûsseye]]. Mins nerén, el [[Nonne-Afrike]] a ridjondou ciste troke ci k' e [[2010]]. Adon, e [[2009]], anêye d' ès-n' askepiance, eyet li vnowe d' èç payis la, li '''BRICS''' si loméve seulmint '''BRIC'''.<ref name=":0">https://www.levif.be/international/voici-les-6-pays-qui-rejoindront-les-brics-en-2024/</ref> Li mot «&nbsp;'''BRICS'''&nbsp;», c' est l' racourtixhaedje des nos des cénk payis e-n [[Inglès|inglès&nbsp;]]: ''Brazil'', ''Russia'', ''India'', ''China'' eyet ''South Africa''.<ref>https://moderndiplomacy.eu/2023/07/02/brics-at-a-historical-turning-point-unexpected-challenges/</ref>
{{Wiccionaire}}
[[File:Lathen - Hafenstraße + DEK+Ems + Hopfen 01 ies.jpg|thumb|sol dilé d' on vevî, ki s' a agritchî å drî d' ene plake]]
Li '''houbion''', c' est ene plante ki crexhe dins les [[håye]]s ou k' est ahivêye esprès po vinde ås [[bresseu]]s.
a ene boukinreye]]
 dins ene livreye d' on [[grand botike]] a Stråssen ([[Grande Dutcheye]])]]
]]
Ene '''livreye''', c' est on [[botike]] (u ene pårteye d' on [[grand botike]]) la k' on vind des [[live (po lére)|lives]]. Li ci (cene) kel tént si lome on '''livrî''', ene '''livrire'''.
[[File:Raploû Lile faflotaedje FEW.jpg|thumb|faflotes pol fonetike dins l' [[FEW]]]]
On sene '''diyacritike''' (on dit eto ene '''faflote''' ou èn '''accint'''), c' est on sene ki s' mete å pus sovint å dzeu, å dzo ou åd triviè d' ene lete po ndè fé ene lete diferinne (ou on prononçaedje diferin).
a [[Benrazi]] li 23 d' fevrî]]
]]
Li '''guere del Libeye''' c' est ene guere moennêye pa l' [[OTAN]] siconte do govienmint del [[Libeye]]; elle a-st ataké e e moes d' måss et djoker li 31 d' octôbe [[2011]] (ahote des bombårdumints d' l' OTAN). Å cmince, li [[15 di fevrî]] [[2011]], gn ourit-st ene [[revintreye]] dins l' ess do payis, el veye di [[Belrazi]].
[[Djivêye des lingaedjes|lingaedjes]] &gt;
[[Lingaedjes ostronezyins|ostronezyins]] &gt; ostronezyin ponantrece &gt;
[[polinezyin]] &gt; '''mawori'''
----
{{po|mawori|mawori (discramiaedje)}}
Li '''mawori''' (''te reo māori'' e mawori) est l'&nbsp;lingaedje des [[Maworis]] del [[Nouve Zelande]], et asteure onk des deus lingaedjes oficirs do payis avou l'&nbsp;[[inglès]]. C'&nbsp;est on lingaedje [[polinezyin]] del famile des [[lingaedjes ostronezyins]]; près parint do [[samowès]], do [[hawayin]] eyet do [[tongyin]].
[[File:TeReoMaori2013.png |thumb| Mape do lingaedje mawori.]]
<table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" bgcolor=#FDFFEC>
<caption><font size="+1">'''Judeţul Bihor'''</font><br />'''(distrik di Bihor)'''</caption>
<tr><td style="background:#FDFFEC;" align="center" colspan=2>
</td></tr>
<tr><td>Mwaisse-veye</td><td>[[Oradea]]</td></tr>
<tr><td>Redjon</td><td>[[Transilvaneye]]</td></tr>
<tr><td>Acourtixheure</td><td>BH</td></tr>
<tr><td>Minorité(s)</td><td>&nbsp;</td></tr>
<tr><td>Sitindêye<br />&nbsp;- Totå </td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu stindêye|classé 4inme]] <br /> 7.544&nbsp;[[kilomete cwåré|km²]]</td></tr> <tr><td>[[Populåcion]]
<br />&nbsp;- Totå ([[2002]])
<br />&nbsp;- [[Dinsité di populåcion|Dinsité]]</td><td>[[Djivêye des distriks del Roumaneye, d' après leu populåcion|classé 12inme]]
<br />600.223 dimorants
<br />80&nbsp;djins/km²</td></tr>
</table>
{{Taxobox biesse|Margay|margay.jpg|On margay å Costa Rica}}
{{Taxobox phylum|taxon=''[[Chordata]]''}}
{{Taxobox classe|taxon=''[[Mammalia]]''}}
{{Taxobox ôre   |taxon=''Carnivora''}}
{{Taxobox famile|taxon=''[[tchetidî|Felidae]]''}}
{{Taxobox djinre|taxon=''Leopardus''}}
{{Taxobox no latén biesse | Leopardus wiedii }}
{{Taxobox end placement}}
{{Taxobox end}}
Li '''margay''' est ene biesse a tetes magneuse di tchå del famile des [[tchetidîs]], di poyaedje djaene-orandje cafloré di noer, ene miete pus grande
k' on [[tchet|tchet d' måjhone]], e sincieus latén ''Leopardus wiedii''.
I vike del nute ezès tchôdès aforesses di l'&nbsp;[[Amerike cintråle]] et [[Amerike nonnrece|nonnrece]], wice k'&nbsp;i gripe disk'&nbsp;al miercopete des åbes. C'&nbsp;est li seu tchedidî ki pout dschinde des åbes li tiesse èn avant.
{{Wiccionaire}}
]]
 di [[Rotchfoirt]]]]
Ene '''couyonåde''' (on dit eto: ene '''[[fåve]]''', ene '''boûde''', ene coye, ene crake, ene [[paskeye]], ene rirêye, ene minte), c' est ene istwere po rire, k' on raconte pattavå dins on on payis.
{{Wiccionaire|chiråde}}
)]]
L' '''Achoura''' (eto scrijhåve : '''Âachoura''' u '''Aâchoura'''; di l'[[arabe (lingaedje)|arabe]] : [[Wikt:عاشوراء|عاشوراء]], riscrît e l' inglès ''Ashura''), c' est ene [[fiesse]] ki s' passe li dijhinne [[djoû]] do prumî [[moes]] di l' [[anêye muzulmande]] ([[moharrem]]). Si no (volant dire a pô près ''dijhinme'') vént di çk' on î dene li [[déme sol tcheté]] ([[zakate el mâl]]).
{{Dizo-tite|''Padrî l'fènièsse''}}
{{po|finiesse|finiesse (discramiaedje)}}
'''Padrî l' finiesse''' (''Padrî l'fènièsse''), c' est ene [[sitroete plake]] avou des [[tecses powetikes]], ey ene muzike di fond, prodûte pa [[Jean Goffart]] ki dit lu-minme ses tecses.
[[Categoreye:Plantes]]
[[Categoreye:Biyotchimeye]]
Li '''clorofile''' (do grek ''xhlôros'', "vete", et ''fullon'', "foye"), c' est ene sustance organike complecse ki dene leu vete coleur åzès bokets des [[plante]]s et ki fwait l' [[fotossinteze]] (produjhaedje d' [[ocsidjinne]] a pårti do [[gaz carbonike]] eyet del loumire do solea).