</ref>
| Pfam = PF01353
| Pfam_clan = CL0069
| InterPro = IPR011584
| SMART =
| PROSITE =
| MEROPS =
| SCOP = 1ema
| CATH = 1ema
| TCDB =
| OPM family =
| OPM protein =
}}
'''Zeleni fluorescentni protein''' ('''GFP''') je [[protein]] koji pokazuje jarko zelenu [[fluorescencija|fluorescenciju]] kada je izložen svjetlu u plavom do [[ultraljubičasta svjetlost|ultraljubičastom]] opsegu.<ref name=Prendergast_1978>{{cite journal | vauthors = Prendergast FG, Mann KG | title = Chemical and physical properties of aequorin and the green fluorescent protein isolated from Aequorea forskålea | journal = Biochemistry | volume = 17 | issue = 17 | pages = 3448–53 | date = Aug 1978 | pmid = 28749 | doi = 10.1021/bi00610a004 }}</ref><ref name=Tsien_1998>{{cite journal | vauthors = Tsien RY | title = The green fluorescent protein | journal = Annual Review of Biochemistry | volume = 67 | pages = 509–44 | date = 1998 | pmid = 9759496 | doi = 10.1146/annurev.biochem.67.1.509 | url = http://tsienlab.ucsd.edu/Publications/Tsien%201998%20Annu.%20Rev.%20Biochem%20-%20GFP.pdf }}</ref>  Oznaka ''GFP'' tradicionalno se odnosi na protein koji je prvi izolovan iz [[meduza]] ''[[Aequorea victoria]]'' i ponekad se naziva ''avGFP''. Međutim, GFP-ovi su pronađeni u drugim organizmima uključujući [[korali|korale]], [[morske sase|morske anemone]], [[Zoantharia|zoanitide]], [[copepoda]] i [[lancelet]]e.<ref name="Salih_2019">{{cite book|title=Fundamentals of Fluorescence Imaging|vauthors=Salih A| veditors = Cox G |publisher=Jenny Stanford Publishing|year=2019|isbn=9781351129404|location=Boca Raton|pages=122|chapter=Fluorescent Proteins|doi=10.1201/9781351129404|s2cid=213688192 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=MYGUDwAAQBAJ&pg=PT127}}</ref>
 
GFP iz ''A. victoria'' ima glavni [[Fluorescentna spektroskopija|pik ekscitacije]] na [[talasna dužina|talasnoj dužini]] od 395&nbsp;nm i manji na 475&nbsp;nm. Vrh njegove emisije je na 509&nbsp;nm, što je u donjem zelenom dijelu [[spektar|vidljivog spektra]]. [[Kvantni prinos]] (QY) [[Fluorescencija|florescencije]] GFP-a je 0,79. GFP iz morske maćuhice (''[[Renilla reniformis]]'') ima jedan glavni ekscitacioni vrh na 498&nbsp;nm. GFP je odličan alat u mnogim oblicima biologije zbog svoje sposobnosti da formira unutrašnji [[hromofor]], bez potrebe za bilo kakvim dodatkom [[kofaktor (biohemija)|kofaktora]], genskih proizvoda ili [[enzim]]a / [[supstrat (biohemija)|supstrata]] osim molekulskog kisika.<ref name="pmid18691124">{{cite journal | vauthors = Stepanenko OV, Verkhusha VV, Kuznetsova IM, Uversky VN, Turoverov KK | title = Fluorescent proteins as biomarkers and biosensors: throwing color lights on molecular and cellular processes | journal = Current Protein & Peptide Science | volume = 9 | issue = 4 | pages = 338–69 | date = Aug 2008 | pmid = 18691124 | pmc = 2904242 | doi = 10.2174/138920308785132668 }}</ref>
 
U [[citologuja|citologiji]] i [[molekularna biologija|molekulskoj biologiji]], GFP [[gen]] se često koristi kao [[reporterski gen|izvještač ekspresije]].<ref name=Phillips_2001>{{cite journal | vauthors = Phillips GJ | title = Green fluorescent protein--a bright idea for the study of bacterial protein localization | journal = FEMS Microbiology Letters | volume = 204 | issue = 1 | pages = 9–18 | date = Oct 2001 | pmid = 11682170 | doi = 10.1016/S0378-1097(01)00358-5 }}</ref> Korišten je u modifikovanim oblicima za pravljenje [[biosenzor]]a, a stvorene su mnoge životinje koje eksprimiraju GFP, što pokazuje [[dokaz koncepta]] da se gen može eksprimirati u datom organizmu, u odabranim organima , ili u ćelijama od interesa. GFP se može uvesti u životinje ili druge vrste putem [[Genetičko inženjerstvo|transgenih tehnika]], i održavati u njihovom [[genom]]u i genomu njihovog potomstva. Do danas, GFP je bio izražen u mnogim [[takson]]ima, uključujući [[bakterije]], [[kvasci|kvasce]], [[gljive]], [[ribe]] i [[sisari|sisare]], uključujući i ljudske ćelije. Naučnici [[Roger Y. Tsien]], [[Osamu Shimomura]] i [[Martin Chalfie]] su 10. oktobra 2008. dobili [[Nobelova nagrada za hemiju|Nobelovu nagradu za hemiju]] 2008. za njihovo otkriće i razvoj zelenog fluorescentnog proteina .
 
Većina komercijalno dostupnih gena za GFP i slične fluorescentne proteine dugi su oko 730 [[bazni par|parova baza]]. Prirodni protein ima 238 [[aminokiselina]]. Njegova [[molekulska masa]] je 27 kD.<ref name="pmid21390811">{{cite journal | vauthors = Uckert W, Pedersen L, Günzburg W | title = Green fluorescent protein retroviral vector: generation of high-titer producer cells and virus supernatant | journal = Methods in Molecular Medicine | volume = 35 | issue = | pages = 275–85 | date = 2000 | pmid = 21390811 | doi = 10.1385/1-59259-086-1:275 | isbn = 1-59259-086-1 }}</ref> Stoga, spajanje GFP gena sa genom proteina od interesa može značajno povećati veličinu i molekulsku masu proteina i može narušiti prirodnu funkciju proteina ili promijeniti njegovu lokaciju ili putanju transporta unutar ćelija.<ref>{{cite book | veditors = Goodman SR | chapter = Chapter 1 - Tools of the Cell Biologist: Green Fluorescent Protein  |title=Medical Cell Biology | url = https://archive.org/details/medicalcellbiolo0000unse_b9q5 |date=2008 |publisher=Elsevier/Academic Press |location=Amsterdam |isbn=978-0-12-370458-0 | doi = 10.1016/B978-0-12-370458-0.50006-2 |edition=3rd | pages = [https://archive.org/details/medicalcellbiolo0000unse_b9q5/page/14 14]–25 | s2cid = 90224559 }}</ref>
 
==Pozadina ==
[[slika:Aequorea victoria.jpg|thumb|200px|''Aequorea victoria'']]
[[slika:Neural progenitors in the olfactory bulb.tif|thumb|3D rekonstrukcija konfokusne slike nervnih progenitora sa prekomjernom ekspresijom VEGF-a (crveno) i GFP-pozitivnih kontrolnih nervnih progenitorskih ćelija (zeleno) u olfaktornom režnju pacova. RECA-1-pozitivni krvni sudovi - plave boje.]]
 
=== GFP [[divlji tip|divljeg tipa]] (wtGFP) ===
Prva prijavljena [[kristalna struktura]] GFP-a bila je ona mutanta S65T od strane Remingtonove grupe u ''Science'' 1996.<ref name="Ormo_1996"/> Mjesec dana kasnije, Phillipsova grupa je nezavisno prijavila GFP divljeg tipa struktura u ''Nature Biotechnology''.<ref name="Yang_1996"/> Ove [[kristalne strukture]] pružile su vitalnu pozadinu za formiranje [[hromofor]]a i interakcije susjednih ostataka. Istraživači su modificirali ove ostatke usmjerenom i nasumičnom [[mutageneza|mutagenezom]], kako bi proizveli širok spektar GFP derivata koji se danas koriste. Dalja istraživanja GFP-a su pokazala da je otporan je na [[deterdžent]]e, [[proteaze]], tretmane gvanidinij-[[hlorid]]om (GdmCl) i drastične promene temperature.<ref name="Brejc_1997">{{cite journal | vauthors = Brejc K, Sixma TK, Kitts PA, Kain SR, Tsien RY, Ormö M, Remington SJ | title = Structural basis for dual excitation and photoisomerization of the Aequorea victoria green fluorescent protein | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 94 | issue = 6 | pages = 2306–2311 | date = mart 1997 | pmid = 9122190 | pmc = 20083 | doi = 10.1073/pnas.94.6.2306 | bibcode = 1997PNAS...94.2306B | doi-access = free }}</ref>
 
=== Nomenklatura ===
Nomenklatura modificiranih GFP-ova često je zbunjujuća zbog preklapanja mapiranja nekoliko GFP verzija na jedno ime. Naprimjer, '''mGFP''' se često odnosi na GFP sa [[N-terminal]]om [[palmitoilacija|palmitoilacijom]] koji uzrokuje da se GFP veže za [[ćelijska membrana|ćelijske membrane]]. Međutim, isti termin se također koristi za označavanje [[monomer]]nih GFP-a, koji se često postiže tako što interfejs dimera razbija mutaciju A206K.<ref name="Zacharias_2002">{{cite journal | vauthors = Zacharias DA, Violin JD, Newton AC, Tsien RY | s2cid = 14957077 | title = Partitioning of lipid-modified monomeric GFPs into membrane microdomains of live cells | journal = Science | volume = 296 | issue = 5569 | pages = 913–16 | date = maj 2002 | pmid = 11988576 | doi = 10.1126/science.1068539 | bibcode = 2002Sci...296..913Z }}</ref>  GFP [[divlji gtip|divljeg tipa]] ima slabu tendenciju [[proteinski dimer|dimeraizacije]] pri koncentracijama iznad 5&nbsp;mg/mL. mGFP je također skraćenica za "modificirani GFP", koji je optimiziran kroz razmjenu [[aminokiselina]] za stabilnu ekspresiju u biljnim ćelijama.
 
== U prirodi ==
[[Slika:Lancelet GFP GIF.gif|280px|right| Živa lanceta (''B. floridae'') pod fluorescentnim mikroskopom.|thumb]]
[[Slika:Pone.0011517.g001.png|280px|thumb|left|Zelena [[fluorescencija]] u morskom kopepodu ''[[Pontella mimocerami]]'']]
{{clear}}
Svrha i (primarnih) [[bioluminiscencija]] (od djelovanja [[ekvorin]]s na [[luciferin]]) i (sekundarne) [[fluorescencije]] GFP-a u [[meduza]]ma je nepoznata. GFP se ko-eksprimira sa ekvorinom u malim granulama oko oboda zvona meduze. Sekundarni ekscitacijski vrh (480&nbsp;nm) GFP-a apsorbuje nešto od plave emisije ekvorina, dajući [[bioluminiscencija|bioluminiscenciji]] zeleniju nijansu. Ostatak serina 65 GFP-a [[hromofor]]a je odgovoran za spektre ekscitacije sa dvostrukim vrhom GFP-a [[divlji tip|divljeg tipa]]. Sačuvan je u sve tri GFP [[izoforme]] koje je prvobitno klonirao Prasher. Gotovo sve mutacije ovog ostatka konsolidiraju ekscitacijske spektre u jedan vrh na 395&nbsp;nm ili 480&nbsp;nm. Precizan mehanizam ove osjetljivosti je složen, ali, čini se, uključuje doniranje vodika iz [[serin]]a 65 u [[glutamat]] 222, koji utiče na ionizaciju hromofora.<ref name="Tsien_1998"/> Budući da jedna [[mutacija]] može dramatično povećati 480&nbsp; nm ekscitacioni vrh, što GFP čini mnogo efikasnijim partnerom ekvorina, Čini se da ''A. victoria'' evolucijski preferira manje efikasan spektar ekscitacije sa dvostrukim vrhom. Roger Tsien je spekulisao da promjenjivi [[hidrostatski pritisak]] sa dubinom može uticati na sposobnost [[serin]]a 65 da donira vodik hromoforu i pomjeri omjer dva ekscitirajuća pika. Dakle, meduza može promijeniti boju svoje bioluminiscencije s dubinom. Međutim, kolaps u populaciji meduza u ''Friday Harbor'', [[Washington]], gdje je GFP prvobitno otkriven, omeo je dalje proučavanje uloge GFP-a u prirodnom okruženju meduze.
 
Poznato je da većina vrsta [[lancelet]] proizvodi GFP u različitim dijelovima svog tijela.<ref name="Yue_2016">{{cite journal | vauthors = Yue JX, Holland ND, Holland LZ, Deheyn DD | title = The evolution of genes encoding for green fluorescent proteins: insights from cephalochordates (amphioxus) | journal = Scientific Reports | volume = 6 | issue = 1 | pages = 28350 | date = juni 2016 | pmid = 27311567 | doi = 10.1038/srep28350 | pmc = 4911609 | bibcode = 2016NatSR...628350Y | doi-access = free }}</ref> Za razliku od ''[[Aequorea victoria|A. victoria]]'', lancete ne proizvode sopstvenu plavu svjetlost, a porijeklo njihovog [[endogen]]og GFP-a je još uvijek nepoznato. Neki nagađaju da privlači [[plankton]] prema ušću lancete, služeći kao pasivni mehanizam za lov. Takođe može poslužiti kao [[fotoprotektivnost|fotoprotektivni]] agens u [[larva]]ma, sprečavajući oštećenja uzrokovana plavim svjetlom visokog intenziteta pretvarajući ga u zeleno svjetlo nižeg intenziteta. Međutim, ove teorije nisu testirane.
 
Proteini slični GFP-u pronađeni su u više vrsta [[More|morskih]] [[Copepoda]], posebno iz porodica ''[[Pontellidae]]'' i ''[[Aetideidae]]''.<ref name="Hunt_2010">{{cite journal | vauthors = Hunt ME, Scherrer MP, Ferrari FD, Matz MV | title = Very bright green fluorescent proteins from the Pontellid copepod Pontella mimocerami | journal = PLOS ONE | volume = 5 | issue = 7 | pages = e11517 | date = juli 2010 | pmid = 20644720 | pmc = 2904364 | doi = 10.1371/journal.pone.0011517 | bibcode = 2010PLoSO...511517H | doi-access = free }}</ref> GFP izolovan iz ''[[Pontella mimocerami]]'' pokazao je visok nivo sjaja sa [[kvantni prinos|kvantnim prinosom]] od 0,92, što ih čini skoro dvostruko svetlijim od obično korišćenog EGFP izolovanog iz ''A. victoria''.<ref>{{cite web | title = eGFP  | url = https://www.fpbase.org/protein/egfp/ | work = FPbase }}</ref>