Tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội – pháp lý tiêu cực mang tính phổ biến, tính thay đổi về mặt lịch sử, được hình thành từ tổng thể các tội phạm được thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định và trên một không gian xác định (vùng, quốc gia, khu vực, thế giới), chứa đựng các chỉ số về lượng (tình trạng, động thái) và các chỉ số về chất (cơ cấu, tính chất).
Tình hình tội phạm có vai trò quan trọng trong việc làm sáng tỏ nguyên nhân tội phạm, bởi tình hình tội phạm chỉ ra xu hướng phát triển của tội phạm ở địa bàn và trong khoảng thời gian nhất định; những thiệt hại, tác động mà tội phạm đã mang lại cho xã hội về con người, kinh tế, môi trường, trật tự xã hội, an ninh xã hội…; tìm ra mối liên hệ với những sự thay đổi của xã hội (đạo đức xã hội, chính trị – tư tưởng, quản lý – tổ chức, khoa học – công nghệ…) từ đó góp phần làm sáng tỏ nguyên nhân tội phạm.