Lý do đằng sau hành vi miễn cưỡng xin lỗi là rất phức tạp và đa dạng – xuất phát từ nhiều yếu tố như: tính cách, hoàn cảnh cụ thể, động cơ trong các mối quan hệ hằng ngày:
Thiếu quan tâm: Một số người có mức độ tự ái cao nên thiếu sự đồng cảm – họ xem các mối quan hệ chỉ là phương tiện để đáp ứng nhu cầu của bản thân. Kết quả là, họ thường không đủ quan tâm đến cảm xúc của người khác, để có thể vượt qua cảm giác khó chịu khi phải xin lỗi.
Lo sợ mất thể diện: Đối với nhiều người trong chúng ta, việc thốt ra lời xin lỗi là mối đe dọa đối với hình ảnh bản thân và cái tôi cá nhân. Tính hiếu thắng khiến ta lo sợ rằng, xin lỗi sẽ dẫn đến cảm giác xấu hổ, làm “lu mờ” sự khác biệt giữa hành động và tính cách của mình. Hệ quả là tự vệ/ tự bào chữa trở thành bản năng của chúng ta khi đối mặt với sai lầm đã phạm.
Không sẵn sàng sửa đổi: Thể hiện sự hối lỗi là bước đầu tiên để sửa đổi những tổn hại đã gây ra. Thế nhưng, nhiều người trong chúng ta lại thiếu mong muốn hòa giải – hoặc đơn giản là không quan tâm đến hậu quả của hành động của mình đối với người khác.
Không muốn thừa nhận: Trong nhiều trường hợp, ta có thể thực sự tin rằng bản thân không làm gì sai – và do đó, không có lý do gì để xin lỗi. Đây là xu hướng đặc biệt phổ biến ở những người có quan niệm cứng nhắc về đúng và sai – hoặc nuôi dưỡng tư duy tự cho mình luôn luôn đúng.
Hoài nghi: Nhiều người có thể không tin tưởng rằng việc xin lỗi sẽ giúp sửa chữa thiệt hại đã gây ra – hoặc liệu lời xin lỗi của họ có được chấp nhận hay không. Trải nghiệm bị từ chối hoặc phản bội trong quá khứ có thể khiến họ “áp đặt” kỳ vọng thấp về triển vọng của các mối quan hệ.
Sợ bị tổn thương về cảm xúc: Đối với những cá nhân luôn thấy bất an trong lòng, hành động xin lỗi có thể gây ra cảm giác sợ hãi về nguy cơ bị tổn thương cảm xúc. Kết quả là, họ cảm thấy thoải mái hơn với sự xa cách và tức giận, thay vì chấp nhận gần gũi và phụ thuộc vào người khác.
Khó khăn trong việc bày tỏ sự hối tiếc: Đôi khi, ta có thể thực sự muốn nhận lỗi – nhưng lại gặp khó khăn trong việc bày tỏ sự hối tiếc cách chân thành. Nguyên nhân có thể do thiếu kỹ năng xã hội/ trí tuệ cảm xúc kém/ chưa được tiếp xúc với các phương pháp làm lành lành mạnh.
Lo ngại bị phán xét: Nỗi sợ bị người khác phán xét là một lý do ngăn cản nhiều người nói lời xin lỗi. Họ lo lắng rằng nhận lỗi sẽ bị coi là dấu hiệu của sự yếu đuối – hoặc của người không có khả năng quản lý cảm xúc hiệu quả.