Bản vị vàng là chế độ tiền tệ mà trong đó vàng được coi là cơ sở cho cung ứng tiền tệ của một quốc gia hay giá trị tiền tệ của quốc gia được liên kết trực tiếp với vàng và vàng được sử dụng để thanh toán các khoản thâm hụt trong cán cân thương mại quốc tế và cán cân thanh toán. Hiểu một cách nôm na, chế độ bản vị vàng là chế độ công nhận chức năng tiền tệ của vàng và hơn nữa trong chế độ này hàm lượng vàng chính là tiêu chuẩn ấn định cho các giá trị khác.
Trong quá trình được áp dụng ở các quốc gia, hệ thống tiền tệ này phát triển dưới hình thức của 3 chế độ khác nhau: bản vị tiền vàng, bản vị vàng thỏi và bản vị hối đoái vàng.
Trong chế độ tiền tệ này, các quốc gia đã đồng ý chuyển đổi tiền giấy thành một lượng vàng cố định và tiền dù ở dưới hình thức nào (đúc bằng vàng hay in trên giấy) thì người sở hữu tiền luôn có một quyền quan trọng là yêu cầu người phát hành tiền đổi tiền thành vàng theo tỉ lệ đã cam kết.
Cũng dưới chế độ bản vị vàng, phương tiện tính toán kinh tế tiêu chuẩn được ấn định bằng hàm lượng vàng và tỷ giá hối đoái được cố định một cách "cứng nhắc" dựa trên hàm lượng vàng của các đồng tiền.
Nếu một quốc gia theo chế độ bản vị vàng, tiền xu vàng lưu thông và tiền giấy được đổi ra vàng trực tiếp theo giá thị trường (chính phủ không thể bắt buộc), tiền giấy giống như một tờ séc cho phép người cầm giữ nó quyền sở hữu một lượng vàng nhất định đang được quản lý bởi người phát hành tờ tiền đó.
Khi đó, những quốc gia theo chế độ bản vị vàng sẽ phải tuân thủ các quy tắc bao gồm:
Ấn định cố định giá trị đồng tiền của mình với vàng, việc mua và bán vàng tại mức giá đã qui định không bị hạn chế.
Các hoạt động xuất nhập khẩu vàng giữa các quốc gia được tự do hoạt động.
Tiền do ngân hàng trung ương phát hành được bảo đảm 100% bằng vàng.
Những người ủng hộ chế độ bản vị vàng cho rằng hệ thống tiền tệ này có thể kìm hãm lạm phát gây ra do lượng tiền mặt tăng lên cũng như đề kháng được sự bành trướng tín dụng và nợ nần - có thể gây ra bởi chế độ tiền luật định.