Quỹ ETF vàng (vàng ETFs) là một quỹ hoán đổi danh mục hàng hóa, chỉ bao gồm duy nhất một tài sản chính là vàng hoặc bao gồm các hợp đồng phái sinh vàng. Chứng chỉ quỹ này được niêm yết trên Sàn Giao dịch Chứng khoán.
Các quỹ ETFs vàng được sử dụng để phòng ngừa rủi ro khi đầu tư vào vàng với chiến lược cơ bản là theo sát và phản ánh chính xác diễn biến giá vàng, đem lại cơ hội kiếm lời dựa trên chính biến động của giá vàng.
Quỹ ETF vàng được hình thành từ việc huy động vàng vật chất từ nhà đầu tư hoặc các thành viên lập quỹ, sáng lập viên của quỹ. Việc huy động vàng để lập quỹ thực hiện theo cơ chế hoán đổi, cụ thế nhà đầu tư, thành viên lập quỹ, sáng lập viên chuyển vàng vật chất vào quỹ và nhận lại chứng chỉ quỹ.
Các quỹ ETF vàng hoạt động như một khoản lai giữa các cổ phiếu riêng lẻ và các quỹ tương hỗ và hoạt động như các quỹ nắm giữ toàn bộ danh mục tài sản nhưng giao dịch trên thị trường chứng khoán giúp nhà đầu tư dễ dàng mua và bán.
Vàng mua được sẽ được giữ bởi những người ủy thác của quỹ và sau đó được sử dụng để tạo ra các chứng khoán của quỹ ETF. Bản chất là việc chứng khoán hóa vàng vật chất, song người sở hữu các chứng chỉ quỹ ETF vàng vẫn có quyền hoán đổi sang vàng vật chất khi cần thiết.
Ngoài ra các quỹ ETFs vàng góp phần làm thay đổi tập quán nắm giữ vàng miếng, từ đó hạn chế dần việc sử dụng vàng như là một công cụ tiết kiệm và thanh toán, từ đò góp phần cải thiện hiệu quả chính sách tiền tệ. Nhà đầu tư dù không có kinh nghiệm đầu tư có thể mua chứng chỉ quỹ ETF vàng thay vì mua vàng vật chất mà vẫn bảo đảm lợi nhuận.
Vàng ETFs lần đầu tiên được đưa vào hoạt động vào năm 2003 tại Úc với sự ra đời của Gold Bullion Security, nhưng sự xuất hiện của quỹ SPDR Gold Trust ETF tại Hoa Kỳ năm 2004 mới thực sự là dấu mốc bắt đầu của thị trường vàng ETFs. Sau nhiều năm phát triển, thị trường Mỹ hiện có 31 ETF vàng khác nhau, thu thập tổng số AUM là 62,78 tỷ USD.
Hiện tại, SPDR Gold Trust là quỹ ETF đầu tư vàng lớn nhất thế giới. SPDR Gold Share là cổ phiếu do SPDR Gold Trust phát hành, được bảo trợ bởi Hội Đồng Vàng Thế Giới (WGC). Cổ phiếu này đã được niêm yết trên Sàn chứng khoán New York vào ngày 18/11/2004 với mã là GLD.