Vergi mükellefi, vergi usul kanununun 8. maddesinde yer alan bilgilere göre üzerine vergi borcu yüklenen gerçek ve tüzel kişiler, vergi mükellefi olurlar. Vergi sorumlusu ise verginin ödenmesi bakımından alacaklı vergi dairesine karşı muhatap olan kişidir. Ülkemiz tabiyetinde bulunan her gerçek kişi ile tüzel kişiye bir vergi numarası verilir.
Dolaylı ve dolaysız vergi olmak üzere 2 çeşit vergi vardır. Gerçek kişilerin gelir vergisiyle kurum kazançlarını kapsayan kurumlar vergisi mükellefiyeti; dar mükellefiyet ve tam mükellefiyet olmak üzere ikiye ayrılır.
Usül ve esaslarının tespit edilmesini, vergi numarasının kamu kurum ve kuruluşlar ile gerçek ve tüzel kişilerce yapılacak işlemlerle ilgili kayıtlarda ve düzenlenecek belgelerde kullanılması mecburiyetin ile Maliye Bakanlığı yetkilidir.
İki türde vergi mükellefiyeti bulunmaktadır. Bunlar;
Yasal (Hukuki) Yükümlü
Gerçek (Fiili) Yükümlü
Gerçek yükümlü yasalarda hukuksal bir kavram yoktur.
Kanuni Yükümlü: Diğer bir adıyla hukuki yükümlü yasalarda vergi yükümlüsü olarak belirlenen kişiye denir. Yasal yükümlülükler vergi yükünü her zaman kendileri taşımazlar. Vergi yükünü başkasına yansıtma mekanizması vasıtasıyla aktarabilir.
Gerçek (Fiili) Yükümlü: Adından da anlayabileceğiniz gibi vergi yükünü gerçekte taşıyanlardır. Yansıma neticesinde vergi yüküne fiilen katlanmak zorunda olan kişi olarak tanımlanır. Örnek vermek gerekirse; bir gümrük vergisini ödeyen kişi dışarıdan aldığı malı gümrüğe getiren ithalatçıdır. Yasaya göre mal ithal eden gümrük vergisi yükümlüsüdür. İthalatçı malın fiyatını belirlerken gümrük vergisini de fiyata ekler. Bu şekilde ödediği vergiyi alıcılara yansıtmış olur. Tüketici ise malı alınca gümrük vergisini de yüklenmiş olur.