Brak empatii lub empatia na niskim poziomie to zjawiska, które mają różne źródła. W niektórych przypadkach przyczyny takiego stanu rzeczy mają podłoże w dzieciństwie, gdy prawidłowe procesy, które prowadzają do naturalne adaptacji dziecka w społeczeństwie, zostaną zakłócone. Wystarczy tutaj trudna sytuacja rodzinna, w tym częste konflikty, brak poczucia bezpieczeństwa, ignorowanie dziecka przez rodziców lub opiekunów. Nieprawidłowy rozwój emocjonalny powodują także różnego rodzaju sytuacje patologiczne, traumy, a także niekorzystny wpływem otoczenia. Czasem czynniki środowiskowe jedynie ograniczają rozwój empatii, ale na dalszych etapach życia ta zdolność wciąż może ewoluować, jeśli będziemy rozwijać nasze procesy poznawcze i nabywać odpowiednie doświadczenia. Bak empatii to również jeden z objawów zaburzeń osobowości, w tym osobowości narcystycznej i osobowości psychopatycznej. Są to zaburzenia psychiczne, co oznacza, że niewykształcona empatia wynika również z predyspozycji genetycznych. Na zaburzenia o naturze antyspołecznej narażone są też osoby, u których w życiu płodowym doszło do komplikacji wpływających również na rozwój mózgu.