Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, separacja jest bardzo podobna do rozwodu: rozstrzyga o niej sąd (wskazując winę lub nie), a orzeczenie reguluje w zasadzie te same kwestie (użytkowanie wspólnego mieszkania, opiekę i koszty utrzymania małoletnich dzieci itp.). Separacja, podobnie do rozwodu powoduje też ustanie wspólności majątkowej, a małżonkowie zostają wyłączeni z ustawowego dziedziczenia. Pomiędzy tymi dwoma instytucjami prawnymi są jednak znaczące różnice. Przede wszystkim separacja nie powoduje ustania małżeństwa. Małżonkowie nie mogą więc powrócić do nazwiska sprzed ślubu i zalegalizować nowego związku. Aby uzyskać separację, wystarczy udowodnić, że rozkład małżeństwa jest zupełny – nie trzeba wykazywać, że jest on trwały. Zostanie ona orzeczona nawet wtedy, gdy domaga się jej tylko i wyłącznie małżonek uznany za wyłącznie winnego. Separacja, w przeciwieństwie do rozwodu, jest również odwracalna. Na zgodny wniosek stron można ją zakończyć, co przywraca też wspólność majątkową oraz wszystkie prawa i obowiązki małżonków. Różnice istnieją także w kwestii alimentów na współmałżonka. Co do zasady, przy rozwodzie wygasa on po 5 latach. W separacji nie ma takiego ograniczenia czasowego.