Regularnie wykonywana cytologia pozwala na wczesne wykrycie zmian w kobiecych narządach płciowych (stanów przedrakowych) i tym samym może uratować życie. Obecnie rak szyjki macicy jest jedną z najczęstszych przyczyn śmierci u kobiet. Badanie cytologiczne oprócz diagnostyki zmian nowotworowych wykorzystywane jest również w diagnostyce i leczeniu innych schorzeń ginekologicznych tj. nadżerki, nieprawidłowości w cyklu miesiączkowym oraz owulacji.
Badanie cytologiczne polega na pobraniu wymazu z kanału szyjki macicy, a następnie ocenie mikroskopijnej przez lekarza patomorfologa. Pobranie materiału do badania cytologicznego jest szybkie i bezbolesne. Badanie cytologiczne najlepiej jest wykonać do 4 dni od zakończenia ostatniej miesiączki. Na 2 dni przed badaniem należy zaprzestać współżycia oraz stosowania środków dopochwowych typu globulki. W dniu wizyty nie powinno się używać płynów lub innych preparatów do higieny intymnej.
Wykonanie cytologii w trakcie miesiączki jest niemożliwe. Profilaktycznie badanie cytologiczne zaleca się wykonywać raz w roku. Lekarz ginekolog może zadecydować o innej częstotliwości badań.