Ogólnie rzecz biorąc, terapia oparta na różnych orientacjach psychoanalitycznych przewiduje ścisłą relację psychoterapeuty z pacjentem, dzięki któremu próbuje się zgłębić strukturę konfliktów odpowiedzialnych za objawy. Psychoterapeuta pomaga pacjentowi w przepracowaniu wewnętrznych konfliktów, pozwalając na lepsze radzenie sobie ze skutkami nimi wywołanymi. Psychoterapia taka, wymaga zwykle długiego okresu, aby relacja terapeutyczna mogła się odpowiednio rozwinąć. Spotkania odbywają się regularnie raz, dwa lub czasem nawet trzy razy w tygodniu.
Czasem jednak psychoterapeucie zdarza się pracować interwencyjnie, czy też krótkoterminowo, dotyczy to zwłaszcza pacjentów, którzy wcześniej już przeszli własną psychoterapię, a w których życiu pojawił się emocjonalny problem, z którym sami sobie w danym momencie nie radzą. Interwencja taka charakteryzuje się wyraźnym skupieniem na objawach i ich jak najszybszym złagodzeniu.
Sam proces leczenia, z technicznego punktu widzenia, polega na relacji terapeutycznej w tak zwanym settingu, czyli ustalonych ramach. Ramy te sprzyjają rozwojowi przeniesienia (pojęcie psychoanalityczne) co można to porównać do uzewnętrznienia schematów relacyjnych pacjenta. Dzięki temu mechanizmowi, między pacjentem a terapeutą zachodzi proces, w trakcie którego jest szansa na emocjonalne ułożenie pewnych spraw, które dotychczas były nieświadome. Innymi słowy, u pacjenta uruchamia się nieświadoma reprezentacja pierwotnych stylów relacyjnych, czasem skorelowanych z napotkanymi trudnościami.
Interpretacja przeniesienia, przeciwprzeniesienia (tj. reakcji emocjonalnych psychoterapeuty na określone procesy u pacjenta), wolnych skojarzeń i innego materiału osobistego (na przykład zachowań, wzorców relacji, snów itp.) sprzyja odnalezieniu najgłębszych przyczyn konfliktów. Wszystko po to, aby pacjent stał się bardziej świadomy i mógł zmienić swoje style zachowań, a także uzyskać częściową zmianę struktury swojej osobowości, swojego Ja. Celem zmiany w życiu jest uzyskanie jak najbardziej adekwatnego przystosowania się do życia społecznego i relacyjnego oraz złagodzenie objawów psychopatologicznych i psychosomatycznych, jeśli takowe są.