De cognitieve gedragstherapie richt zich op het zich bewust worden van de eigen gedachten. Ze is gebaseerd op de gedachte dat onze gevoelens en onze handelingen worden beïnvloed door wat we denken. De CGT onderzoekt het verband tussen onze gedachten, ons gevoel en wat we vervolgens doen, ons gedrag.
Bij CGT wordt het kind of de jongere geholpen zijn niet-constructieve of niet – helpende denkwijzen te ontdekken. Deze manieren van denken leiden vaak tot zorgelijke, angstige, verdrietige, boze of nare gevoelens. Deze gevoelens zijn onaangenaam en kunnen aan de bron liggen van ongewenst of vermijdend gedrag. We proberen de nare gevoelens te voorkomen of te laten ophouden door moeilijke situaties of uitdagingen te vermijden. We spreken dan van een negatieve cirkel. Het kind of de jongere wordt geleerd zich bewust te worden van de eigen gedachten, na te gaan of deze gedachten kloppend en waar zijn en of die helpend voor hem zijn. Niet-ware of niet-helpende gedachten worden vervangen door meer reële en helpende gedachten. Het kind zal dan ervaren dat hij zich prettiger en meer ontspannen voelt hetgeen een positieve invloed heeft op wat hij doet. Het kind of de jongere wordt zo geholpen door op een andere manier te leren denken.
Kinderen worden tevens ondersteund in het zelf actief bedenken van mogelijke oplossingen; hierdoor wordt het probleemoplossend vermogen versterkt. Als ouder ben je geneigd om problemen voor je kind op te lossen, maar het is effectiever om je kind te ondersteunen bij het zelf bedenken van mogelijke oplossingen.