Voor alle vergunningplichtige monumentaanvragen vraagt de gemeente advies aan een onafhankelijke gemeentelijke erfgoed- of monumentencommissie, soms gecombineerd met de welstandscommissie in een commissie ruimtelijke kwaliteit of omgevingscommissie.  Deze onafhankelijke monumentencommissie adviseert de gemeente op het gebied van cultuurhistorische kwaliteit van de leefomgeving en bij plaatsing van een monument op bijvoorbeeld de gemeentelijke monumentenlijst.  Ook beoordeelt de gemeentelijke monumentencommissie, wanneer een omgevingsvergunning wordt aangevraagd, bouwplannen bij monumenten of in een beschermd (stad- of dorps-)gezicht.  Hierbij kijkt de commissie naar de mate waarin de cultuurhistorische waarden van het betreffende monument worden gerespecteerd. Als de monumentwaarden voldoende worden gerespecteerd zal de commissie een positief advies geven over het plan. Indien de monumentwaarden in het geding zijn zal de monumentencommissie de redenen hiervoor onderbouwen en aangeven op welke punten het plan gewijzigd dient te worden.  Vervolgens adviseert de monumentencommissie de gemeente over de verstrekken vergunning) en onder welke voorwaarden. Dit is voor rijksmonumenten vastgelegd in de Erfgoedwet en voor provinciale of gemeentelijke monumenten in de provinciale of gemeentelijke (erfgoed-/) monumentenverordening.  Bij grote wijzigingen zoals herbestemming of (gedeeltelijke) sloop vraagt de gemeente eveneens advies aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.