Decennialang groeide het gemiddelde intelligentiequotiënt gestaag. De wetenschapper Flynn bewees dit, vandaar dat dit gegeven ook wel kortweg het Flynn-effect wordt genoemd. De stijging bedroeg gemiddeld 0,3 punten per jaar, wat, geëxtrapoleerd over 100 jaar, neerkomt op maar liefst 30 punten. Dit betekent dat iemand die honderd jaar eerder 130 punten scoorde en dus hoogbegaafd was, 100 jaar later slechts 100 punten zou scoren, wat net aan gemiddeld is.
Als redenen voor deze stijging van de intelligentiescores worden onder meer genoemd: beter en langer onderwijs, betere voeding en betere medische zorg.
Maar een paar jaar geleden beweren wetenschappers dat de toename is gestagneerd of dat er zelfs sprake is van een afname van de intelligentiescores. Voor Duitsland werd vastgesteld dat de verbale intelligentie weliswaar licht toeneemt, maar dat het ruimtelijk inzicht achteruit gaat.
In sommige landen, zoals Noorwegen, Finland en Estland, werd zelfs een daling van de IQ-scores geconstateerd.
Noorwegen levert bijzonder betrouwbare resultaten omdat er al tientallen jaren uitgebreide tests zijn uitgevoerd. Besproken wordt of een oorzaak is dat het vermogen om te abstraheren steeds minder goed ontwikkeld is.
Er is nu veel discussie en speculatie over de oorzaken van dit negatieve Flynn-effect. Genoemd worden de toenemende internetconsumptie en de daarmee gepaard gaande stortvloed aan prikkels die steeds meer afleiden van het eigen denken. Tegelijkertijd kunnen jongeren en kinderen zich steeds minder goed concentreren op een taak. Een ander aspect is de technische ontwikkeling, waardoor mensen steeds gemakkelijker problemen kunnen oplossen. Een eenvoudig voorbeeld is het navigatiesysteem, dat het probleem oplost om de beste manier te vinden om van A naar B te komen.
Maar ook milieu-invloeden worden als oorzaak genoemd. In Duitsland bijvoorbeeld de toenemende verslechtering van het onderwijs.
Een andere oorzaak lijkt de toenemende specialisatie, zowel in het onderwijs als later in het beroepsleven. Dit betekent dat de ontwikkeling van diverse vaardigheden verloren gaat en men zou zich op zijn minst moeten afvragen of een dergelijke ontwikkeling op de lange termijn wenselijk is.