Een smartwatch werkt alleen als hij gekoppeld is aan een smartphone. Sommige smartwatches kan je ook zonder telefoon gebruiken, maar de initiële set-up moet je altijd doen met je smartphone (of tablet).
Een smartwatch doet twee zaken: data verzamelen over je gezondheid en de meest essentiële functies van je smartphone naar je pols brengen. Door een sensor onderaan de smartwatch kan hij data verzamelen zoals je hartslag, je slaap, verbrande calorieën tijdens een workout en meer. Smartwatches met een ingebouwde GPS kunnen ook je exacte positie op een kaart aangeven. De data die een smartwatch verzamelt, kan je bekijken in de bijbehorende app op je smartphone.
Anderzijds is een smartwatch een soort van mini smartphone. Sommige smartwatches, zoals de Galaxy Watch en Apple Watch, hebben een eigen app store met aangepaste versies van de apps op je smartphone. Andere hebben dan weer een vooraf geïnstalleerde reeks apps, die meestal bestaat uit een weer-app, mediaspeler, timer en kalender. Elke smartwatch in deze lijst kan oproepen beantwoorden en standaardantwoorden op berichten versturen. Duurdere smartwatches kan je gebruiken om volledige e-mails te schrijven, Spotify te bedienen en meer.