Het VEB is in 2012 opgericht als extern verzelfstandigd agentschap (EVA) door het Vlaams Gewest in uitvoering van het oprichtingsdecreet van 2011. Daardoor is het VEB een agentschap van de Vlaamse overheid, en onderworpen aan alle decreten (en wetten) die van toepassing zijn op de overheid, oa de wet Overheidsopdrachten, het decreet Deugdelijk Bestuur en het Rekendecreet. In dat kader heeft het VEB een samenwerkingsakkoord ondertekend met de Vlaamse overheid. De voogdijminister van het VEB is de Vlaams minister van Justitie en Handhaving, Omgeving, Energie en Toerisme Zuhal Demir. Als agentschap kan het VEB binnen de wet overheidsopdrachten optreden als aankoopcentrale; de overheidsentiteiten/publieke diensten zijn vrijgesteld van het zelf organiseren van een gunningsprocedure.
Met de uitvoering van het Kaderdecreet bestuurlijk beleid van 18 juli 2003 heeft de Vlaamse decreetgever de beleidsuitvoering van de Vlaamse overheid aan zogenaamde verzelfstandigde agentschappen toevertrouwd. In dit kader bestaan er enerzijds interne verzelfstandigde (IVA’s) en extern verzelfstandigde agentschappen (EVA’s). De EVA’s zijn op hun beurt in (i) publiekrechtelijk vormgegeven EVA’s, en (ii) privaatrechtelijk vormgegeven EVA’s onderverdeeld. VEB is op grond van artikel 3 van haar oprichtingsdecreet van 15 juli 2011 een privaatrechtelijk vormgegeven EVA in de zin van artikel III..14, III.16 en III.18 van het Bestuursdecreet van 7 december 2018. Die bepaling stelt dat de privaatrechtelijk vormgegeven EVA een rechtspersoon is, waarvan de rechtsvorm volledig in overeenstemming is met de dwingende bepalingen van het private vennootschaps- of verenigingsrecht. Dit wil zeggen dat het statuut van VEB in beginsel door het privaatrecht wordt geregeld. De decreetgever heeft de Vlaamse Regering met het decreet van 15 juli 2011 met andere woorden gemachtigd om VEB als privaatrechtelijk vormgegeven EVA op te richten, en dus heeft ze uitdrukkelijk bevestigd dat in beginsel het privaatrecht van toepassing is.
Het VEB is tegelijk opgericht als privaatrechtelijke naamloze vennootschap (NV). De enige aandeelhouder is de Vlaamse Overheid. Ondanks het feit dat VEB voor 100% in handen van de Vlaamse overheid is, is ook op grond hiervan dus het privaatrecht van toepassing. Als NV en als grote onderneming is het VEB onderworpen aan onder andere de vennootschapswetgeving: neerleggen van jaarrekening bij Nationale Bank, toezicht door bedrijfsrevisor enzovoort. Klik hier voor de lijst van de Raad van Bestuur. De heer Marc De Clercq is voorzitter. Als naamloze vennootschap heeft het VEB alle vergunningen om energie (elektriciteit en aardgas) te leveren in de drie gewesten.
Voorts moet VEB, op grond van artikel 2, 1°, c) van de Overheidsopdrachtenwet van 17 juni 2016 de overheidsopdrachtenreglementering toepassen. Op basis van die zogenaamde catch-all bepaling kan dus ook een privaatrechtelijke rechtsvorm, zoals VEB, een aanbesteder zijn.
Kortom: het VEB is een 100% overheidsbedrijf, maar heeft binnen de overheid de meeste kenmerken van een privaat bedrijf. Vandaar ons juridisch statuut: een extern verzelfstandigd agentschap naar privaat recht, opgericht als naamloze vennootschap.