In tegenstelling tot veel andere historische perioden wordt de romantiek niet gekenmerkt door nieuwe uitvindingen of grote oorlogen, zoals de industrialisatie of de verlichting.
De romantiek is – heel toepasselijk – wat subtieler en abstracter. De periode, die begon rond 1770 en eindigde halverwege de 19e eeuw, wordt vooral gekenmerkt door een nieuwe manier van denken. Over de mens, de natuur, de waarheid en vooral de kunst.
De romantiek ontstond in Duitsland, waar dichters, schrijvers en filosofen in opstand kwamen tegen de kille rationaliteit die sinds de verlichting als hoogste waarde gold.
Met hun nuchtere, klinische blik op de werkelijkheid probeerden verlichte schrijvers, politici en filosofen het individu te bevrijden, mensenrechten in te voeren en de oude instanties, die na een rationele herindeling van de maatschappij geen functie meer hadden, op te heffen.
Dit had gevolgen voor de Europese kerk en monarchieën, maar was ook de aanleiding voor de Franse Revolutie en de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog.
Net als de verlichtingsdenkers voor hen, namen de romantici het individu als uitgangspunt. Maar ze geloofden niet dat het verstand de beste manier was om de wereld te begrijpen. In plaats daarvan vertrouwden ze op gevoelens en intuïtie.
Tijdens de korte eeuw van de romantiek werd er heel veel beeldende kunst, literatuur en muziek gemaakt, waarbij grote emoties werden uitgebeeld en opgeroepen.