Een pacemaker is een apparaatje dat elektrische prikkels kan afgeven aan de hartspier. Het kan zowel de functie van de sinusknoop als de AV-knoop overnemen. Je hebt hem vooral nodig bij een erg trage hartslag en de bijhorende klachten, veroorzaakt door een totaal blok of (zelden) een falende sinusknoop. De pacemaker kan reageren op de werking van het hart zelf en veranderende omstandigheden, zoals rust en inspanning. Hierdoor heeft hij zowel een regulerende als ondersteunende functie en zorgt in samenwerking met je hart voor een zo optimaal mogelijk ritme.
De permanente pacemaker is een klein plat en rond apparaatje waaraan lange draden zitten met aan de uiteinden elektroden. De pacemaker zelf wordt doorgaans onder de huid van het bovenste gedeelte van de borstkas of in de buik geplaatst (bij kinderen tot ongeveer 6 jaar) en de elektroden worden (via aders) respectievelijk in of op het hart geplaatst. Hier kunnen ze elektrische prikkels afgeven aan het hartspierweefsel. De pacemaker werkt op een batterij die gemiddeld vijf tot acht jaar mee gaat. Ook beschikt de pacemaker over een klein computertje dat het ‘denkwerk’ verricht. Van buiten kan de pacemaker met een magnetisch veld geprogrammeerd worden. Een ander sterk magnetisch veld, zoals bij een MRI wordt opgewekt, kan een pacemaker ontregelen. Kleine elektrische apparatuur, zoals in huis wordt gebruikt, en beveiligingspoortjes (bv. van winkels) geven geen ontregeling. Maar magneten weer wel.