“The floods of Mt. Olympus at Dion archaeological site” Pandermalis, D., President of the Acropolis Museum Abstract ------- Presentation Δ. ΠΑΝΤΕΡΜΑΛΗΣ: Ευχαριστώ πολύ κ. Πρόεδρε. Κύριε Υπουργέ, κυρία Γενική, αγαπητοί φίλοι, θα κλείσω με ένα πραγματικό παράδειγμα μιας απειλητικής καταστροφής από την οποία είχα εμπειρία προσωπικά ο ίδιος και η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού.Είχα το προνόμιο για πολλά χρόνια, περίπου 50 χρόνια, να κάνω αρχαιολογικές ανασκαφές στην περιοχή αυτή σε μια στενή λωρίδα γης, ανάμεσα στο ψηλότερο βουνό της Ελλάδας, τον Όλυμπο, και τη θάλασσα του Βορείου Αιγαίου.Είναι μια περιοχή που φαίνεται από την αρχαιότητα είχε πάρα πολύ ενδιαφέρον κλιματικών αλλαγών, το οποίο όμως επιδεινώθηκε, για να θυμηθούμε λίγο τη μυθολογία, γιατί αρχαία Ελλάδα χωρίς μυθολογία δεν γίνεται, λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα από το Δίον, νοτίως στα 8 χιλιόμετρα, έλεγαν οι αρχαίοι ότι υπήρχε μια πόλη, τα Λείβηθρα που ήταν ιερή πόλη του Ορφέα. Η πόλη αυτή ήταν χτισμένη στην όχθη ενός ξεροποτάμου. Κάποια στιγμή ήρθε ένας μάντης και τους είπε ξέρετε η πόλη σας θα καταστραφεί από ένα Sus. Sus είναι ο αγριόχοιρος.Γέλασαν αυτοί και είπαν είναι δυνατόν ένα ζώο να καταστρέψει ολόκληρη πόλη; Αλλά Sus λεγόταν και ο ξεροπόταμος. Ένα βράδυ κατέβασε ο Όλυμπος πάρα πολλά νερά και εξαφανίστηκε η πόλη. Και τότε, λέει, καταστράφηκε και ο τάφος του Ορφέα και μεταφέρθηκε στην περιοχή του Δίου.Έχουμε μια μεγάλη καταστροφή από πλημμύρα η οποία μαρτυρείται στους προϊστορικούς χρόνους. Βλέπετε εδώ πέρα τα νερά του Ολύμπου κατεβαίνουν από τα χιόνια τα οποία βρίσκονται πάνω και όλο το χρόνο μέσα στις χαράδρες γίνονται αυτές οι λιμνούλες, οι μικροί καταρράκτες και το νερό προχωρεί προς τα κάτω, αλλά κάποια στιγμή λίγο πιο πάνω από το χώρο που κάναμε ανασκαφές το νερό αυτό εξαφανίζεται μέσα στη γη.Άλλο ένα γεωλογικό φαινόμενο το οποίο σχετίστηκε πάλι με τη μυθολογία. Το  νερό αυτό μπαίνει μέσα στη γη και ξαναβγαίνει εκεί που κάνουμε τις ανασκαφές. Αναβλύζει, περπατάει υπόγεια και αναβλύζει. Οι αρχαίοι το έντυσαν με το μύθο του Ορφέα και είπαν ότι εκεί οι μαινόμενες γυναίκες της περιοχής, σκότωσαν τον Ορφέα επειδή ο Ορφέας με τη μουσική του μάγευε τους άντρες και αντί να κάνουν τις δουλειές που έπρεπε, βλέπετε πώς αναβλύζουν τα νερά, ακολουθούσαν τον Ορφέα.Αυτό είναι το αίμα του Ορφέα το οποίο βγαίνει στον αρχαιολογικό χώρο του Δίου. Ο χώρος αυτός έχει μια ειδυλλιακή μορφή, πάρα πολύ βλάστηση και ασφαλώς τράβηξε το ενδιαφέρον των αρχαίων από πολύ νωρίς και για ένα άλλο λόγο που έχει σχέση με το κλίμα. Έχει πάρα πολλές βελανιδιές ψηλές οι οποίες τραβούν τους κεραυνούς.Έπεφταν πάρα πολλοί κεραυνοί και είπαν εδώ πέρα ο Δίας, ο πατέρας των Θεών, σημαδεύει ότι πρέπει να κάνουμε το ιερό του. Και πράγματι εδώ έγινε το μεγαλύτερο ιερό του Διός στη Βόρεια Ελλάδα.Αυτός ο ειδυλλιακός χώρος μερικές φορές υφίσταται το αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής, βλέπετε παντού τα νερά και νεροφίδες. Αυτό είναι το ιερό της Ίσιδας, όπου αναβλύζουν νερά. Αυτή είναι μια κατάσταση ηρεμίας, θα λέγαμε και όταν αρχίζουν οι ταραχές του περιβάλλοντος, της φύσης, θα δείτε τι συμβαίνει εδώ πέρα.Εδώ είναι οι κατασκευές που έχουμε μέσα στον αρχαιολογικό χώρο για να μπορεί κανείς να κάνει εύκολα τον περίπατο. Ξαφνικά ο Όλυμπος σκοτεινιάζει και αρχίζει να κατεβαίνει νερό από τον Όλυμπο, θολώνει το ποτάμι που είναι δίπλα και στη συνέχεια οι κολώνες τις οποίες βλέπετε να στέκονται όρθιες, αυτές εκεί στο βάθος, γεμίζουν νερό και βλέπει κανείς μόνο το επάνω μέρος με τα κιονόκρανα.Κατεβαίνει δηλαδή μια τεράστια ποσότητα νερού η οποία παραμένει εκεί πέρα για αρκετές ώρες και θα δείτε αμέσως μετά το τράβηγμα των νερών, το αποτέλεσμα.Έχει κανείς την αίσθηση ότι είναι μετά από μια μεγάλη μάχη. Είναι πεδίο μάχης. Κατακαλύπτεται ένα ανάγλυφο το οποίο το είχαμε στη θέση του, ένα αντίγραφο. Αυτή είναι η εικόνα του ιερού. Βέβαια πλημμύρες είχαν συμβεί και παλαιότερα. Δεν είναι η πρώτη φορά. Με τη βοήθεια των τοπικών αρχών και του Υπουργείου Πολιτισμού κάναμε αποχετευτικά κανάλια για να φεύγουν. Η βροχή όμως που ήταν και η καταιγίδα πριν από τρία χρόνια, πραγματικά γέμισε τον αρχαιολογικό χώρο με λάσπη και ευχαριστώ και από τη θέση αυτή τη Γενική Γραμματέα που μας έστειλε άμεσα μια πίστωση για να αρχίσουμε τον καθαρισμό.Ένας δεύτερος τομέας, το ιερό του Διός υψίστου μέσα στον αρχαιολογικό χώρο, το οποίο επίσης κατακλύστηκε από λάσπη, χώματα, πέτρες και άμμο. Το βλέπετε εδώ πέρα σε μια ήρεμη κατάσταση.Και η εικόνα του ίδιου ιερού μετά τη βροχή.Επομένως δεν είναι απλώς να συντηρήσουμε ορισμένους τοίχους. Εδώ πέρα πρόκειται για τεράστια επέμβαση, βίαιη επέμβαση της φύσης. Δείτε εδώ πέρα το θέατρο. Η ορχήστρα του θεάτρου την οποία θα τη δείτε σε λίγο σαν μια λίμνη. Και ακόμα περισσότερο και μέσα στην αρχαία πόλη. Εδώ είναι η περιοχή των μεγάλων σπιτιών της πόλης, βρήκαμε το ψηφιδωτό του Διονύσου το οποίο είναι περίπου στο κέντρο ενός μεγάλου σπιτιού. Ευτυχώς πριν από πέντε χρόνια, αποφασίσαμε να το αποξηλώσουμε και να το μεταφέρουμε στο μουσείο για να σωθεί. Είναι ένα καταπληκτικό έργο τέχνης 200 τ.μ. αριστούργημα της αρχαίας ψηφοθετικής. Η κατάσταση μετά τη βροχή. Ευτυχώς που το βγάλαμε και το σώσαμε.Και η υποδομή. Η μεγάλη ζημιά επίσης έγινε στις υποδομές. Αυτές είναι οι γέφυρες, τα μικρά φράγματα, οι διευθετήσεις που είχαμε των υπόγειων νερών και των νερών που ανεβαίνουν στην επιφάνεια. Όλα αυτά καταστράφηκαν εξαιτίας αυτής της υπερβολικής ποσότητας νερού που κατέκλυσε τον αρχαιολογικό χώρο.Και από την πλευρά του αρχαίου τείχους, αυτή είναι η επίχωση που κατέβασε μέσα σε 24 ώρες το ποτάμι. Βλέπετε τη γέφυρα. Περίπου 4 μέτρα χαλίκι γέμισε αυτή την τάφρο η οποία ήταν η αποχετευτική τάφρος. Έγινε ένα έργο καθαρισμού, αλλά είμαστε ακόμα στο επίπεδο να επαναφέρουμε τον αρχαιολογικό χώρο σε αυτή την ειδυλλιακή μορφή.Ωστόσο μέσα μας υπάρχει ακόμα ο φόβος ποια θα είναι η επόμενη απειλή της φύσης εξαιτίας της αλλαγής του περιβάλλοντος και της κλιματικής αλλαγής. Σας ευχαριστώ πολύ.