mteb/NusaParagraphTopicClassification huggingface dataset:
Sêmyap dana darurat o perlu utuk tê kutê, lok si itê gi idup mênyu ang jano bi ade keluargo. Uku kuni bêl o uku têp sêmyap gennê dana darurat, ipê igai uku kêrjonê swasta itê coa namên têngen itê perlu têtibo dana o, do kulo itê idup yo coa si sehat trus, têpuak itê sakit amên coa ade dana itê bakêa bingung lok awêi ipê. Utuk tê dê bi keluargo dana darurat yo mêstai ade ipê igai itê bi ade anok, amên itê coa cêm êi tip bulên itê coa gi bakêa maik caci, guno utuk adenê dana darurat yo mêak têtibo itê perlu caci do o itê nam makêi dê niênnê itê coa pusing igai. Amên nam utuk dana barêak yo misalnê sudo itê makêi itê mêstai nam sêmyap igai mêak sapêi kosong, uku kuni gi mênyu ang bêl o dê barêak yo uku têp meker têpuak perlu dana uku bi siap, utuk dana yo coa uku makêi amên coa dêsok igê, amên ginam uku coa gêmangau d o coa niên uku makêi.
Sadêi keme kulo dau tun usaho têmanêm lemeu dê padek. Jijai waktau keme belek liburan rayo ngen keluargo keme sêmpêt lalau mto moi kêbun lemeu o, nak di uku kêmliak lemeu memang cocok nak daerah keme, cuma ade sayangnê nadêak tun utuk jêmuoa gi agok saro utuk partai lai, uku cubo têmnai ngen dê têmuan kebun jano tip bilai nam mopoa buaknê, nadêaknê au kêrno lemeu yo coa pakêi musim jijai bêbuak trus asal nrawat. Gen lemeu yo ca o tun madêaknê lemeu gerga, betuknê lai asainê mis agok pi iak kalêaknê agok kêboa. Dio lemeu ruponê do jenis ngen lemeu sunkis, dio uyo jijai komoditi andalan buak kuni Kabupaten Lebong Propinsi Bengkulu. Tepatnê nak sadêi Bermani Ulu Kabupaten Lebong kuni sadêi keme kêkiro lêmo belas menit moi perkebunan yo, utuk masuk itê coa perlu têmukua tiket asai itê coa mêngusak tun misin itê masuk, itê kulo nam mopoa dewek buaknê utuk nêmin belek be nak dalên kêluwêa itê têmimang sudo o itê masên sêsuoi gonê.
Utuk itê dê gidong jano pêi lok mênêa umêak, mêstainê itê harus sêsiap mênêa bangunan dê bakêa aman amên têtibo ade bêncano, muloi kuni kontruksinê do o itê harus meker, i o kulo ngen bahan dê bakêa itê makêi. Dau kênliakku bangunan o si mênêa asal bae ngen coa meker resikonê amên bangunan o ubuak. Ade dê samo skilai coa makêi cor gênêp bae ngen makêi butau bata ngen semen, amên barêak yo bangunannê mêak gi ade gêpo kêno angin dê agok dê ês bae nam bae bangunan o ubuak. Dau nyên uku têmau bangunan dê calai, têtiko uku spêt mbayang amên gidong padek tidua trus ade gêpo asanê utuk nam sêmlamat awok bae saro.
Kêmnek têbing dau tun namên o adeba olah raga têmasuk ekstrim. Coa tun madêaknê Rock Climbing kuni kêkêdau olah raga alam bebas, kêmnêk têbing o adeba bagian kuni dêmaki têbo, dê ipê coa nam mlitas panêu kekea, itê harus makêi tehknik utuk nam mlitasnê. Olah raga kêmnek têbing yo adeba aktivitas tun kêmnek, tu un jano mlitas bêbutau jano têbing  butau dio perlu kekuatan, nam manêu ngen sabar, ngen nam têmimbang awok. Kêmnek têbing uyo jijai olah raga dê dau tun snang nêbaco nak Journal Multilateral masalah pengaruh blat tangên nak lêm têmikêt speed track ( 2015 ) olah Erlina, kêmnek têbing yo dau pengaruh ngen kêrjo blat i o kulo utuk kêpitar awok sapêi olah raga kêmnek têbing yo dau fungsi awêi têmamêak pecayo ngen awok, mênêa keputusan ngen cao têpat ngen gacang, jêmago kesehatan awok misalnê kêmu ang kolesterol.
Dau itê kêmliak tun umêak tanggo o ade dê coa si sapêi dêtaun saok, ade dê pêi têmuan anok do nam saok. Do o sêbênêanê kêrno kêduainê sêsamo coa lok ngalêak, amên sêmanêi gidong mêngiak mêstainê dê sêlawêi mêak mpas kecek kilêak, nêmot bae ngut si sudo mêngiak mêak sapêi ngokoa bae, amên si ngokoa mêak mot lalau oba kilêak, amên cuma kecek bae amên nam têni uk bae kilêak mêak sapêi sêmimêt. Uku sêmanêi ade tikonê pas blek mdasêi kêmliak ade dê coa pasnê bi pasêtba uku têma ok, amên uku têma ok coa nam têmimo do o pasêt jijai sutok. Uku kulo amên ade salêak nêngiak kulo uku coa bakêa sêmimêt, amên nam uku lajau minoi maaf mêak sapêi bêa igê sutoknê.
Coa si salêak ngen tehknologi uyo cuma itê harus nam mok kak sêgai dê baiknê utuk makêi tehknologi o. Dau tun salêak cao gmuno alat dê bi maju uyo, dau tun makêi utuk mêngike, adê kulo dê makêi utuk nam mok informasi dê kidek kuni tun luyên ngen do o si dapêt utung kuni di. Utuk itê dê nam gmuno cao baik dio kulo dê mênêa mudêak utuk tê, awêi itê mênêa usaho cao online, ade kulo dê cuma mênêa utuk kêmnal jano dê si jêmagêa ngen ade igai dê luyênnê. Mnurutku ngen adenê tehknologi uyo mêak sapêi itê tingêa ngen tun-tun luyên utuk nam gmuno utuk moi baik, baik utuk tê i o kulo ngen tun luyên.
Waktau uku ngen kuwatku moi luwêa kota pas kulo bilai o bilai Jum’at, jijai keme dapêt sêmyang Jum’at pas nak sadêi dê nak di ruponê dau tun Jawai. Uku ngen kuwatku coa ade dê tun Jawai, uku tun Jang kuwatku tun Lampung. Waktau Khotbah uku ngen si dau coa ngertai kêrno nak di ruponê khotbah o pakêi baso Jawai, amên kuwatku nadêaknê coa nyên ngêrtai gok didik, tapi uku kêrno bêl o an kulo nak Jawai jijai dau dê uku ngêrtai kadêak dê khotbah o makêi baso Jawai dê alus kulo uku namên. Intinê isai khotbah o majok kutê utuk nam mêak têmingêa sêmyang kêrno sêmyang o ba dê dutê tênanye nak akhirat sudo yo amên itê bi mêningêa.
Ade tiko uku prai uku cubo mênêa gennê kacang kribo ade kulo dê madêak kacang tênoa, bahannê kacang tanêak, gêlpung poi pulut ngen gulo, dê nêa ku yo coa si lok srai ngen awêi dê tênukua o mungkin ade dê ku ang coa tau ba, dê pêting asai nê padêk, kêkucêp dê dio uku paling galok muk, biasonê amên lalau uak amên min sêtom uku bi pasêt têmukua, biasonê nak mini market ade jêmuoa. Uku amên muk dio dê niênnê galok coa tingêt bêdan, luyên ngen kacang dê gureng o dê gi ade kalêak agok têmamêak kerjo lok mukok kalêak nê kilêak, amên dê dio tingêa muk.
Amên tip bilai itê têmotoa cao peker tê dau itê dapêt kuni bêlajêa agamo dê nêlajêa  tê, itê coa gi bakêa meker dênio yo bae, awêi dê ndingku jak uku coa sêbêrapo meker dênio, uyo uku bêbilai ngen coa si awêi bêl o igai pekeranku, dê niênnê uku dau bêsyukur ngen awok kulo tamêak sehat, luyên amên itê bogoa meker dênio bae têtiko itê kulo cao tingêt bêsyukur magêa Allah SWT makonê idup tê asai coa ade ketenangan, coa pêrnêak mêding asai gênêp dê awtnê mêding kua ang, trus klang dêcang coa padêk asai awok. Jijai itê jibêak bogoa meker mên awêi ipê, mingau muko awêi ipê cukup bae itê usaho ngen tênamêak dau duo ngen mêak coa tingêt bêsyukur.
Bisnis dé nam ade aseané nam nak ipé bae. Coa perlu kator lai, tapi ruang tamu nak daséi kulo bi génép, pas lok muloi bisnis nak daséi. Kuni ide jagéa kuni daséi yo nam bae dapét utung lai ngen coa perlu kémliwéa modal lai, dé pétingné ité nam manéu ngen nam promosi supayo bisnis dé ité manéu yo nam lacéa ngen ade asaené. Ade kékédau ide utuk jagéa kuni daséi misalné jagéa kékucép, mukok warung kupi ngen gureng, jémuwoa sembako ngen dau igai ide dé nam ité manéu nak daséi, dé pasétné utuk muloi usaho nak uméak do o méak sabén coa panéu, kérno genné tip usaho bi pasétba ade duai aseané sukses jano gagal. Walau usaho pei muloi ité méak sabén do o coa panéu, kérno usaho o ité coa gi namén amén ité coa muloi, makoné ité harus siap mental supayo kuténé nam ménéa usaho o sukses.
Tun dé dau brasea nak lém usaho o biasoné tun o muloi utuk usaho bi agok an, nak lém si manéu usahoné o do o bi dau pénémauné, muloi kuni tun dé kérjo ngen si coa jujur sapéi tun dé saro masén jano dé si jémuwoané lok si jaso jano barang srai bae. Utuk ité dé ade anok mungkin ade dé gi sékulah jano dé gi kuliah, amén nam ité muloi cubo majéa utuk sudo yo nam ménéa utuk tun kérjo coa si utuk mésoa kérjo, kuni titik khususné ité dé swasta ité nam majéa cao ménéa usaho utuk maso moi mukoné. Walau usaho té péi titik mungkin ité péi perlu tun do jano duai utuk nam témulung usaho té, tapi ité tép jijai bos ngen ité nam matur awéi ipé usaho té nam panéu ngen trus ngélai tamék an, ngen trus bélajéa kuni bilai moi bilai utuk nam ménéa maju usaho té.
Ade tikonê jêmau ngen kêrjo bêbilai, utuk mêlnyêp jêmau o keme cet mênêa kegiatan ngen kêkuwat, luyên kuni lalai wisata moi pnan rekreasi, tetiko keme kulo cuma tmoton film nak umêak. Film dê keme tmoton nam dau variasi sêsuoi ngen galok bae, biasonê keme miliak film dê lêlucu, dê nam mênêa keme tawai sêsamo jijai asai payêak agok bêku ang didik. Tawai nam kêmu ang kadar hormon stres awêi dê tênulis halo.com, manfaat noton film dê lêlucu o nam kêmu ang tekanan dalêak lêkat. Do igai amên nadêak tun amên cet tmaton film-film lucu coa mudêak tuai jano awet uai.
Nak sadêi keme ade do danêu gennê danêu Tes, danêu yo fungsi utamonê utuk pembangkit listrik PLTA, tapi danêunê kulo utuk pnan wisata rami amên bilai libur ngen bilai rayo. Amên lok miyo itê moi kota Cu up kilêak sudo o itê kilok moi arah Lebong, tepatnê nak sadêi Tes kecamatan Lebong Selatan Kabupaten Lebong. Amên kuni Propinsi Bengkulu itê lok moi lokasi yo muk waktau kêkiro pat spêi lêmo jam, danêunê coa si brapo libêa tapi panjangnê sapêi tujuak kilo meter, nak di kulo dau tun smiwo biduk amên itê lok keliling danêu, biasonê tip bilai ade, amên bilai mingau jano bilai libur bi pasti rami.
Amên kuni Kulau ade kulo ta ai gennê ta ai Tabot, ta ai yo masuk kulo lêm ta ai tradisional Kulau, adenê ta ai yo inspirasinê kuni cerito kepahlawanan nge hebatnê Husein Bin Ali Abi Thalib kêpau kuni Nêbai Muhammad SAW. Lêm ta ai tabot yo cemrito Husein Bin Ali Abi Thalib waktau perang nak Padang Karbala Irak mêlawên Ubaidillah Bin Zaid. Cerito yo ade nak lêm sejarah asal ta ai tabot dê ade nak Propinsi Bengkulu. Jijai ta ai tabot yo nade nak Kulau tip taun do o waktau tip tangêa satu sapêi dêpuluak Muharram jano bulên pertamo nak lêm almanak Islam jano Hijriah têpat ngen mêningêanê Husein Bin Ali Abi Thalib.
Dau mêmêcêm usaho kêkêmuk misalnê usaho cetring. Catering adeba istilah usaho umum dê mlayan pêsên kêkêmuk dê gacang mêsên, dau kêkêmuk ngen menem dê galok tun mêsên utuk instansi jano pesta. Usaho catering uyo bi dau nak ipê-ipê kêrno kêkêmuk kususnê utuk pesta biasonê lok kêten baês, maksud kuni catering adeba utuk dapêt utung kuni jasa layanan ngen tujuannê mênêa tun dê mêsên puês ngen kebutuhan dê gacang sêmdio. Ade kêkêdau mêcêm catering acara dê tun makêi, catering prasmanan, catering mêi kutak, catering kator jno umêak, utuk acara nikêak ngen ade kulo catering acara pribadi. Utk usaho catering yo memang padek masalahnê utuk uyo dau tun dê perlu.
Pemain bal khususnê pemain Timnas Indonesia do o rêrato favoritku, utuk main nak Indonesia do o ade utuk tê kesempatan nam têmoton langsung moi pnan nak ipê têbo o main. Tapi amên main nak Indonesia dê ku ang baiknê o cao penyelenggaraannê o ku ang aman, kêrno gesea tip tanding ade bae masalah kuni dê tmotonnê. Barêak dê têjijai gi bêbêlau yo dê Nak Malang api itê coa sedih kêmliak kêjadian barêak o. Amên nadêakku utuk nam manêu tanding o kênliak kilêak api lawên api, dio bi namên barêak Arema lok mlawên Persebaya suporternê awêi ipê itê kutê bi namên, gentai si made nak pnan Arema i o kulo amên si made nak Surabaya bi pasêtba jijai masalah ngen suporternê, harusnê si made nak pnan luyên dê uak kuni kota têbo o.
Utuk uyo têmoton film bi lêbiak mudêak nêbaning bêl o. Bêl o bioskop gi dau nak ipê-ipê, tapi amên uyo bi cigai si. Ku angnê bioskop yo kêrno uyo peminatnê dê bi cigai kêrno bi lêbiak mudên noton nak internet ngen gêmuno aplikasi. Têmoton film lêbiak mudêak ngen nam têngen bae jano nak ipê bae, tapi harus têmotonnê nak situs dê resmi. Ade dau itê nam miliak situs têmoton film online dê resmi dê mudêak kul itê akses, amin itê têmoton film nak situs coa resmi dio bi mêlangêa hok cipto ngen nam kulo ade resiko munang Malware, makonê nakêi ba situs dê resmi nam kulo têmoton film nak layanan streaming dê dau uyo.
Amén mnurutku utuk ité nam manéu usaho o méakba ité gacang meker utungné, lok muloi utuk manéu usaho o dé pertamo ité harus namén usaho dé bakéa ité manéu o awéi ipé pasarné, sudo o ité kulo bi meker api pao dé nam ité ajok kérjo ngen ité utuk manéu usaho té. Amén utuk usaho awéi dé uku manéu, usaho jaso ngen usaho dagang, amén do o bi ade ngen ité tingéa ité mésoa pnan utuk usahoné, trus utuk barang dé ité makéi jano dé nam made utuk té, kérno utuk barang yo inti kuni usaho dé ité lok manéu, méak gacang mudéak ngen dé madéak bakéa sémyap jano bae ité lok, tapi ité méstai mcek kulo utuk moi mukoné awéi ipé, méak sapéi sudo yo ité bi panéu, utuk barang do o coa nam lacéa masuk moi pnan té.
Ade do ide jagéa igai dé nam ité manéu nak uméak adeba mukok warung sémbako, usaho dé dio cukup padek kérno tip tun do o bi pasét blanjo utuk kebutuhan bébilai. Pas mukok usaho warung sembako ité harus nam sémdio jano pao barang dé dau tun makéi, muloi kuni kékémuk awéi ténoa sapéi utuk alat kebersihan misalné sabun ménai ngen sabun népap. Barang-barang yo bi pasétba tip uméak perlu, coa si cuma sembako bae dé ité sémdio nak warung tapi dau kulo barang luyén dé biaso tun mésoa misalné mie instan, gélpung, belas, minyok, kékémuk, biyoa kemasaan, rérépéak instan ngen dé luyénné.
Amên uku biasonê lêlalau bi pasêtba min hand phone dê kameranê nam mênêa asea foto jano video dê baês, kêrno utukku dê biaso lalau moi luwêa kota têtiko perlu nyên ipê igai amên mnyakut ngen kêrjo. Utuk nam asea foto dê baês itê miliak dê kameranê dê têmuan resolusi dê lêkat biaso dê uku makêi o antaro tujuak belas sapêi dêlapên belas MP. Amên dê ukuran resolusi yo cigai tê ragau utuk kwalitas gambarnê, ipê igai amên asea video do o lêbiak bersih, utukku dê biaso kêrjo proyek utuk gambarnê harus jelas ngen bersih, ipê igai amên itê cêmitak gambar o bêbênêa baês ngen tê ang, mnurutku utuk kamera yo kesoa ba dê têmuan resolusi dê lêkat kunyau itê nam puês.
Wortel adeba sayuran utuk têmikêt imun. Mungkin itê bi namên nyên amên  wortel o dau manfaatnê, olahan wortel utuk kesehatan nam nêmuk mêsok awêi bahan sup, ade kulo nêmuk matêak awêi mênêa jus wortel, jus wortel murni coa si tênamêak gulo nam têmamêak serat utuk pencernaan, amên nam mênêa jus wortel mêak makêi gulo kêrno nak lêm wortel o bi ade gulo alami. Wortel mengandung Betacarotine dê kênlok awok utuk mênêa vitamin A supayo matai têp sehat. Menurut ahli gizi nak lêm wortel ade kandungan kalium karotenoid ngen vitamin A, C, ngen K. Nak lêm NDTU FOOD, ku ang vitamin A bakêa gêmacang têmu ai matai sapêi jijai rabun monok, makonê utuk jêmago matai kunyau sehat mbiaso ba muk wortel kuni titik.
Stres o amên itê bogoa meker do o bakêa tamêak stres, utuk mêlnyêp stres o itê nam kêmrêjo jano bae dê itê nam jano itê lalau moi mêsoa hiburan dê snang misalnê moi laut, moi pasar dê pnan tun rami jano moi mall. Ndingku amên moi laut do o gacang uku utuk mêlnyêp stres ipê igai samo ngewea jano mênai nak laut, dê awitnê amên uku ngewea oba. Ngen kêmewea kan do o ade asai snang dewek nak atêi, ipê igai amên ngeweanê nek têngêak laut biasonê uku nam dapêt kan lêlai. Amên ade rêncano utuk ngewea moi laut biasonê uku majok kêkuwat têtiko sapêi tun têlau, keme sêmiwo biduk sêsu ang kêrno biduknê agok titik do o bêduai ngen dê têmuan biduk bae bi gênêp, siwonê kulo utuk dêbilai coa si la ang igê, ngen keme makêi biduk dêdewek o  keme ngeweanê coa do pnan be amên bi mbiding baru têmau igai ngen kêkuwat.
Amên ade dê lalau moi Kulau khususnê nak Lebong, keme tun jang ade igai kêkêmuk dê bi ade kuni zaman ninik puyang mêna o gennê Pujuak, juadêak yo bi lok srai ngen dodol jano jenang amên nak Jawai. Pujuak kuni daerah keme Jang ade kulo mêmêcêm asainê dê bi dau tun kênal gennê lêpuk, pujuak yo dau makêi diyên, amên pujuak biaso dau makêi bêlas kêtan amên lêpuk yo bêlas kêtannê didik dê dau nê diyên. Utuk mênêa lêpuk yo kulo coa si dau makêi nyoa ngen coa makêi gulo, utuk asai misnê o bi ade kuni diyên, jijai asainê bêbênêa diyên, tênamêak bêlas kêtan didik o cuma utuk têmlonê bae. Lêpuk yo dau tun jêmuwoa utuk rubo, tapi bedanê amên dê tun jêmuwoa yo biasonê diyênnê didik beda ngên amên itê lok utuk dewek. Dê bi pasêtnê utuk asai ipê igai itê gê galok muk diyên lêpuk yo kêmbiak padeknê.
Ade kêkêdau masakan kuni seafood dê padek ngen gacang kêsok. Utuk nam muk kêkêmuk laut biasonê itê moi umêak makan dê ade menu seafood. Dê dau nyênnê adeba cumi, Cumi adeba hewan jenis moluska. Cumi biasonê ade nak agok têngêak biyoa laut makonê cet kulo tun madêak hewan semi pelagis ngen demersal, têtiko kulo cet itê kêmliak nak biding laut ngen nak kêlêm laut sapêi pat otos meter. Betuknê panjang ngen lucuk. Cangkangnê betuknê awêi tukêi, ade dêlapên tangên ngen dua tentakel. Betuk cumi dê padêt bêdaging ade nilai ekonomi. Cumi o asainê awêi babok tapi padek. Ca o kêmsok nê kulo dau mêcêmnê nam gênureng, sênyêp, jano tênumis. Coa si Cuma padek cumi kulo dau kandungan gizi dê lengkap awêi protein, fosfor, kalium ngen kalsium.
Nak Lampung kênliakku dau kulo utuk rêrubo yo ade kulo nak pnan luyên jano kota luyên, dê niênnê amên kupi coa bakêa alêak ngen pnan luyên kêrno Lampung yo dau kulo asea kupinê. Barêak kuni Lampung Barat ngen Tanggamus kuni di o kupi coa pêrnêak kidek kuwalitasnê, makonê dau tun amên moi Lampung dê nêsoanê dutê do o kupi, amên tun dê biaso ngupi bi pasêtba si namên awêi ipê asai kupi Lampung. Uku amên moi Jakarta utuk sêpasuak nak di uku min kupi ngen dê luyênnê, biasonê dê tênai têbo o dutê o kupi. Jijai amên moi Lampung mêak coa singêak utuk mêsoa gen rubo utamonê kupi.
Mêak sêsayang ngen caci dêdêbat utuk mêlnyêp stres ngen majok kutê keluargo mto jano mukmêi moi pnan dê luyên suasano. Ngen majok keluargo tê ade sêpasuak kulo utuk kêkopoa mto moi do pnan mukmêi ngen ngênguta do o bi nam mukok pekeran tê kuni itê nak dasêi bae. Lêm dêmingau cuma kêdau bilai itê nam kopoa kêbilai nak umêak, jijai dêdêbat amên itê majok kêluwêa do o bakêa luyên asainê. Ade pa o si lok mto tapi si têtiko bogoa meker mêak dau kêmluwêa caci, amên bi pekeran barêak yo coa gi bakêa sêmnang awok, jijai utuk itê nam dêdêbat mto jano lalau moi pnan hiburan o itê mêak meker kêdau caci tê abis, tapi itê meker utuk sêmnang awok do o kulo coa si tip mingau jano tip bulên itê manêu, jijai nêaba rêncano kuni ku uak bilai utuk nam smiso caci gen biaya utuk mpas stres tê.
Alat musik dê bi masuk nak alat musik tradisional Jang kulo adeba gambus, utuk gambus yo bilok srai kulo ngen gitar. Bisonê ngen gitar muloi kuni bêtuknê sapêi cao mainnê, alat yo amên itê masêt awêinê masuk mêna o kuni Arab jano India. Utuk nam main gambus yo bagi itê dê bi nam main gitar kulo coa si brapo saro, kêrno gambus yo agok dau moi melodi, jijai itê nam têmotoa lêgau dê itê lok main, amên nak Sumatera Khususnê alat gambus yo mudêak itê têmau, kêrno muloi kuni Aciak sapêi Lampung ade makêi alat yo. Do kulo uyo gi dau tun jêmuwoa nak toko alat musik.
Coa si uak kuni pnan keme nak Cu up ade cerito kuni mêna o dê rêrato tun Jang namên critonê. Uku ngen kêluargo moi mini dêtaun dê sudo kêrno nak di o adeba pnan tun tamasya, tip bilai Mingau jano bilai libur tun dau lalau moi pnan yo. Nak cerito yo pnannê nak suban têpatnê nak dalên kuni kota Cu up moi Lubuk Linggau, dê tun dau rami moi mini kêrno nak di kulo ade pnan mênai biyoa panês jano biyoa bli ang, paok di ba ade gennê butau nginoi. Butau nginoi yo uyo tun madêak Putri Selangkah, ceritonê bêl o butau yo pnan mênung ngen pnan nginoi Putri Gemercik Emas dê coa lok jênudau ngen Putra Gambir Melang anok kuni sukau Jang, gentai tun madêak gennê Putri  Selangkah kêrno waktau o têngen putri yo lok lalau pêi dêlakêak si nyêp têtibo bi sapêi pnan tujaunê. Belek cerito moi butau nginoi yo nano bêl o amn nadêak tun têtuai nak paok di butau yo cet kêmluwêa biyoa ngen ade suaro awêi tun gidong nginoi.
Ca o idup sehat uyo bi dau tun dê meker, khususnê nak daerah kota dê bi manêu ca o idup sehat utuk jêmago kesehatan ngen panjang omor. Kuni dê dau kêkêmuk sehat dê itê muk, awêi seafood. Jenis kêmuk dê dio dau mêcêm ngen betuk ngen dau nam miliaknê. Biasonê seafood ade pat mêcêm, pat jenis o adeba kan, kerang, moluska ngen dukut laut.  Jenis kan utuk seafood misalnê kan salmon, dioba kan dê paling top nak dênio kêrno asainê dê padek. Amên jenis kerang dê cet tun makêi utuk seafood adeba kêrang ijo, kerang ijo nam molah ngen rêpêak kuning jano saos Padang. Jenis moluska utuk seafood biasonê cumi dê nam muk jijai mêmêcêm kêmsok awêi cumi saos tiram, ade igai jenis dukut laut nam jijai bahan dasar sup.
Nak pnan ku tingêa nak Lampung ade do pnan dê padek utuk majok kluargo rekreasi samo muk mêi. Ade gen nê umêak makan Bukit Randu, pnan nê nak das têbo têtêngak kota Bandarlampung, nak di o dau pêponok nam itê makêi do o muêt sapêi tun dêpuluak lêbiak utuk do ponok. Kuni di itê nam kêmliak Kota Bandarlampung sapêi kêten moi laut, utuk kêkêmuk nê ade mêmêcêm, ade guramê krispi, udang krispi, cumi ngen dê luyên nê, utuk menem kulo dau tingêa itê mêsên lok jano, kutê brupo jus ade nak di, amên udi ati cêmubo coa udi namên awêi ipê kêpadeknê, amên moi Bandarlampung rugai amên coa singêak mini.
Nak pnan keme tingêa uyo walau dau tun dê agamonê Islam tapi nak di kulo ade dê agamo luyên, ade abiak pat otos meter kuni dasêi di o ade bangunan vihara pnan ibadah tun dê agamo Budha. Walau dau tun dê lêluyên agamo tapi keme idup rukun ngen saling mêgo antaro do ngen dê luyênnê, amên pas bilai rayo keme têbo o mêgo nyên ngen bilai o, keme kulo i o amên pas bilai rayonê. Uku dau kenal ngen têbo o amên keme waktau nguta keme coa pêrnêak smingung masalah agamo, khususnê uku didik kulo coa ku lok madêak masalah o bagiku dio masalah pribadi dê itê coa buliak murus urusan yo, belek ngen tunnê kutê soalnê masalah atêi.
Hobi mênyanyi adeba termasuk hobi dê muêak kêrno itê nam nyanyi nak ipê bae awêi nak pnan karaoke jano nak dasêi. Hobi dê do yo mênêa atêi snang ngen kêmuang asai atêi coa baik ngen nam kulo utuk melatih nyanyi nak dênam tun. Coa si didik tun dê galok nyanyi, luyên kuni mênêa snang ternyato dau kulo manfaat nyanyi yo utuk kesehatan mental. Nêbaco nak alodokter nak lêm do artikel Manfaat Bernyanyi Utuk Kesehatan Mental, nyanyi o adeba aktivitas dê mêlêi pengaruh moi otok terutamo nak bagian otok dê ade peran berfungsi baso, vokal ngen emosional. Coa si cuma do o nyanyi kulo makêi tehnik utuk napas sapêi irama jatung. Nyanyi coa si perlu suaro baês jano mêrdu bae utuk dapêt manfaat utuk kesehatan, api bae dê lok mêlnyêp stres ngen têmamêak mentalnê nam cêmubo utuk nyanyi.
Sektor pariwisata dapêt igai dukungan kuni kereta api wisata adeba anok perusahaan Kereta Api Indonesia. Dukungan o utuk mênuak kêbutuhan pelayanan wisatawan, wisatawan kuni lên nêgrai jano kuni luwêa nêgrai. Presidan Direktur PT.Kereta Api Wisata Totok Suryono, madêak krita opoi wisata jijai do alternatif ngen mêlêi sensasi liburan utuk wisatawan lêm perjalanan wisata. Totok kulo madêak amên krita opoi iso si cuma utuk alat transportasi bae tapi lêbiak moi têmamêak pengalaman utuk wisatawan. Wisatawan coa si cuma kemliak pemandangan dê baês bae kuni krita opoi tapi si kulo dapêt kenyamanan nak lêm layanan pariwisata. Nak krita opoi yo kulo bi sêndio utuk kêkêmuk mêmêcêm dê nam itê mêsên.
Liburan taun yo keme spakat lok moi kebun binatang, kêrno mnurut keme luyên kuni misai liburan keme kulo dau dapêt pengetahuan masalah bnatang dê ade nak di. Kuni bnatang titik sapêi bnatang lai, bnatang biyoa, ngen bnatang dê luyênnê. Sapêi nak kebun binatang keme masuk pertamo keme kêmliak akuarium lai dê isainê mêmêcêm kan dê agok unik ngen lai kulo. Ade kêkêdau mêcêm kan nak di, dê agok mênariknê kan Arwana. Kan arwna yo warnonê putiak pirok, mnurut Wikipedia arwana adeba kan dê ade tlan blakang dê idup nak biyoa biaso, kuni subfamili  Osteoglossinae dê dau tun namên kan dilêak bêtêlan. Lêm klurgo kan yo ulaunê bêtêlan ngen awok panyang tnutup ngen sisik lai agok bênêk ngen pola kanal mozaik. Kan yo mêlwên mini minoi awêi namên amên gidong ade dê kêmliak.
Misai waktau liburan nak kondisi gi lêm pandemi, itê coa bebas lok lalau moi ipê-ipê kuni diêm bae nak dasêi, jijai keme misai liburan keme nak blakang umêak bae, amên nak blakang umêak biasonê ade ba têtanêm musiman awêi pun jamau, lemeu ngen manga. Dêbat yo uku misai liburan ngen têtanêm, uku bi sêmyap kracok utuk têtanêm awêi pitok, pupuk organik,semlan ngen polibag. Uku muloi mênêa pnan têmbêa sêmlan ade dê mukut, ade dê muloi misai polibag gên pnan tanêm, keme têmanêm tomat, cabê ngen kacang panyang. Ade abiak dêmingau slamo libur keme bêkuser nak blakang umêak, tapi masuk buln keduai ngen ketêlau pêi kêten aseanê, dê niênnê barêak cabe ngen tomat bi muloi bêbuak kacang kulo, jijai liburan keme yo bêbênêa ade manfaatnê, jiaji walau gi lêm pandemi keme gi têp nam misai liburan.