mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
Cooli Carlito Cooli Carlito bẹrẹ iṣẹ rẹ ni ọdun 2014, lakoko ti o nkawe ni kọlẹji. O bẹrẹ iṣẹ rẹ ni pipa nipasẹ ifihan lori ọpọlọpọ awọn ifihan redio pirate ti n ṣe idasilẹ awọn ciphers ati awọn ominira fun awọn ile itaja pẹlu Tone Coffee Shop, Don City Radio, Rinse FM laarin awọn miiran. Ni akoko yii, o tun ni ipa atilẹyin bi ọmọ ẹgbẹ onijagidijagan keke ninu Afihan Ere fiimu ti o ni Tom Hiddlestone. Carlito tu ẹyọ kan silẹ "Ile-iṣẹ Ohun tio wa fun Neasden". O gbogun ti gbo fun orin rẹ “Ile-iṣẹ Ohun tio wa fun Neasden” lẹhin ti awọn olumulo Twitter rii pe o dun lati ri ẹnikan ti o n lu nipa ita giga ilu kekere kan.
Affiliate marketing Titaja alafaramo nigbagbogbo jẹ aṣemáṣe nipasẹ awọn olupolowo. [6] Lakoko ti awọn ẹrọ iṣawari, imeeli, ati idapọmọra oju opo wẹẹbu gba pupọ ti akiyesi ti awọn alatuta ori ayelujara, titaja alafaramo gbe profaili kekere pupọ. Ṣi, awọn alajọṣepọ tẹsiwaju lati ṣe ipa pataki ninu awọn ilana titaja e-alatuta. [Itọkasi nilo] Iye ti a ṣafikun ti titaja alafaramo ni otitọ pe awọn olupolowo le ṣe ifowosowopo pẹlu awọn ọgọọgọrun awọn alabaṣiṣẹpọ, awọn alafaramo, laisi ikopa ni ibaraẹnisọrọ taara pẹlu wọn. Nitorinaa, awọn olupolowo le pọ si ipo ọjà wọn laisi iwulo lati ṣe awọn ilana akoko-n gba ti awọn ifọwọsi loorekoore ati ile ibatan pẹlu awọn alabaṣiṣẹpọ. Awọn iṣẹ -ṣiṣe wọnyi ni a ṣe nipasẹ oniṣẹ eto alafaramo, ti o ṣe agbekalẹ olubasọrọ pẹlu awọn olupolowo ati pẹlu awọn alabaṣiṣẹpọ ati mu ki awọn olupolowo ni anfani lati agbara ipolowo awọn alabaṣepọ lati gbogbo agbala aye. Lati irisi awọn olupolowo, awọn iṣẹ ipolowo ti pese nipasẹ oniṣẹ ati kii ṣe nipasẹ alabaṣepọ kọọkan ti n ṣiṣẹ laarin eto ajọṣepọ. Ni afọwọṣe, awọn alafaramo (awọn alabaṣiṣẹpọ) ni anfani lati pese awọn iṣẹ ipolowo laisi ibaraenisepo eyikeyi pẹlu awọn olupolowo niwon igbimọ alafaramo fun awọn alabaṣiṣẹpọ ni iraye si gbogbo alaye pataki ti o nilo lati ṣiṣẹ ipolongo ipolowo kan. Iru alaye bẹẹ pẹlu, fun apẹẹrẹ, awọn ohun elo ipolowo fun ọja ti a polowo ati ẹka iṣẹ kọọkan, data agbegbe fun awọn ipolowo ipolowo olukuluku fun ọja ti a polowo ati ẹka iṣẹ, eyiti o le ṣe ikede ni ibamu pẹlu agbegbe agbegbe rẹ. Ni afikun, ẹgbẹ alafaramo pẹlu alaye nipa awọn oṣuwọn fun asiwaju ti ipilẹṣẹ ninu ipolongo kan fun agbegbe agbegbe. Lati irisi awọn alabaṣiṣẹpọ, awọn iṣẹ wọn ni a fun si oniṣẹ ati kii ṣe awọn olupolowo
Abiodun Obafemi Abiodun Obafemi (ojoibi 25 December 1973 ni Lagos) je agba boolu-elese ara Naijiria. O je agbeyin to gba opo boolu re ni Jermani, o si je omo-egbe agba boolu to gba Eso Wura fun Naijiria ni Olimpiki 1996.
Tolulope Arotile Tolulope losi ile iwe Airforce alakobere ati secondary ko to ileiwe giga tan pe ni ile Eko Oro Abo Naijiria NDA o je lara awon ọmọ ẹgbẹ ti iṣẹ deede 64 ni oṣu kẹsan ọdun 2012 ati pe a fun ni aṣẹ si Nigerian Airforce gẹgẹbi Oṣiṣẹ Pilot ni Oṣu Kẹsan 2017.Tolulpe jẹ pataki ni ija ogun lori iṣọtẹ ni Nigeria pẹlu igbejako Boko Haram ni agbara rẹ bi awakọ baalu kekere ajagun kan.
Túndé Ìdíàgbọn Ni ọdun 1984, Idiagbon ṣe imuse ilana iṣipopada ikọja ti ijọba ologun ti o da lori lilo awọn ohun elo agbegbe. A ti gbe agbewọle wọle le. Ero naa ni lati rii daju idagba ti awọn ile -iṣẹ agbegbe nipasẹ eto imulo.
Frederick Rotimi Williams Frederick Rotimi Alade Williams, QC, SAN ti a bi ni ojo kerindilogun osu kejila ofun 1920, ti o si papo da ni ojo kerindinlogbon odu keta odun 2005 je agbejoro pataki ara Nigeria to je ara Naijiria akoko to di Agbejoro Agba ile Naijiria.
Oreoluwa Lesi Oreoluwa Lesi je̩  o̩kan pataki ninu onisowo to gbaju gbaja o̩mo̩ Naijiria pe̩lu onise̩ aje to gba e̩ko lati ile O̩ba UK. Owun ni oludasile ati oludari ile ise̩ Women's Technology Empowerment Centre (W.TEC), aagbari olu ile ise̩ ti ki se fun eree, a non-profit organisation eyi to n ro awo̩n obinrin pelu o̩mo̩de lobinrin lagbara ni awujo lori imo̩ e̩ko̩ ati imo̩ e̩ro̩. o̩dun 2008 ni wo̩n da ile ise̩ yi sile̩. Oreoluwa Lesi wa ninu e̩le̩gbe̩ Ashoka. O tigba awo̩duu ABIE, fun oluranlo̩wo̩ iyipada.
Felix Abidemi Fabunmi Ojogbon Felix Abidemi Fabunmi ti sise iwadii lori ede Yoruba, imo eda-ede Yoruba; o tun n sise lori awon eka-ede Yoruba paapaa ju lo awon eka-ede Yoruba to wa leyin-odi Naijiria. Die lara awon ise re to ti te jade niwonyi:
Àwọn èdè Balto-Sílàfù Awon ede Balto-Slavic Ẹgbẹ́ àwọn èdè tí wọ́n ní Baltic ati Slavic ni àwọn wọ̀nyí tí wọ́n wá ń pe àwọn méjèèjì papọ̀ ní Balto-Slavic. Ọmọ ẹgbẹ́ ni àwọn èdè wọ̀nyí jẹ́ fún àwọn ẹ̀yà èdè (branch) tí a ń pè ní Indo-European (In-indo-Yùrópíànù). Àwọn tí ó ń sọ Baluto-Sìláfíìkì yìí tí mílíọ̀nù lọ́nà ọ̀ọ́dúnrún ènìyàn (300 million people). Eléyìí tí ó ju ìlàjì lọ nínú àwọn ènìyàn wọ̀nyí ni ó ń sọ èdè Rọ́síà (Russian)
Ìgbéríko Àrin (Kẹ́nyà) kilimati Agbegbe aarin Kenya ni akoto tutu ju awon agbegbe iyoku orile Ede naa lo, nitori wipe, agbegbe naa wa no ile giga ju awon agbegbe 'yoku lo.Ojo maa n ro ni asiko meji ninu Odun. L'akoko lati osu Iketa(March), so osu karun-un(May), ati asiko elekeji to o bere ni Osu Kewaa(october} ati osu Ikakanla(November). Awon ojo akoko elekeji wonyii ni a mo si awon "ojo asiko kukuru"
Èdè agbègbè Ede agbegbe ni ede to je siso ni agbegbe orile-ede orileijoba kan, boya o agbegbe kekere, boya apapo ipinle tabi igberiko, tabi nibi totobi ju bayi lo.
Billie Jean "Billie Jean" je orin ijo pop R&B latowo akorin omo ile Amerika Michael Jackson. Jackson lo ko siwe ti Quincy Jones si se atokun re fun awo orin Jackson to n je "Thriller" ni 1982. Lakoko Jones ko fi be feran re, die lo ku ko yokuro ninu awo orin na leyin ijiyan to ni pelu Jackson nipa re.
Neveen Dominic Ohun lo se eto atike olorin ni ose asa ati oge titi New York ni odun 2018, fun Glenroy March
Àsà ilà kíkọ ní ilé Yorùbá Àwọn kan gbà wí pé ẹrú ni wón kọ́kọ́ kọ nílà láyé ọjọun fún ìjìyà ẹ̀sẹ̀ ẹrú náà. Sùgbọ́n nìgbà tó jiná tán lo di wí pé, ilà ojú re n wu gbogbo ènìyàn.
Agnetha Fältskog Agnetha Fältskog (oruko abiso Agneta Åse Fältskog, Jönköping, Sweden, 5 April 1950) je olorin ara Sweden, to gbajumo daada gegebi asiwaju akorin ati akoweorin egbe olorin pop ABBA.
Freddie Mercury Freddie Mercury (oruko abiso Farrokh Bulsara (Gujarati: ફારોખ બલ્સારા‌), 5 September 1946 – 24 November 1991) je olorin ara Britani, to gbajumo daada gegebi asiwaju akorin ati akoweorin egbe olorin rock Queen.
Akaanu Akaanu, Akan Àwọn ènìyàn bíi mílíọ̀nù méjè ni ó ń sọ èdè yìí ní pàtàkì ní orílẹ̀-èdè Ghana. Wọ́n tún ń sọ èdè yìí ní Cote d’lvoire àti Tógò. A máa ń lo Akan fún àwọn èdè tí ó fara pera wọ̀nyí Ashante, fante àti iwì tí àwọn tó ń sọ wọ́n gbọ́ ara wọn ní àgbóyé dáàyè kan ṣùgbọ́n tí wọ́n kà sí èdè òtọ̀ọ̀lọ̀ nítorí àṣà àti ọ̀nà ìgbà kọ nǹkan sílẹ̀ wọn tí kò bára mu. Èdè ìṣèjọba Àkọtọ́ Rómáànù ni wọ́n lò láti kọ ọ́ sílè.
John Lennon John Winston Ono Lennon, MBE (9 October 1940 – 8 December 1980) je olorin rok, olukowe, akorin ati alakitiyan alafia omo Ilegeesi to gbajumo gege bi ikan ninu awon oludsile egbe olorin The Beatles.
Motorhead Motörhead je egbe olorin Geesi rock, O je diddasile ni England ni 1975 be sini o je ikan ninu awon olorin to yori si rere julo ati ti o gba ayewo daada julo ninu itan orin togbajumo.
Paramore Paramore je egbe olorin Geesi rock, O je diddasile ni USA ni 2004 be sini o je ikan ninu awon olorin to yori si rere julo ati ti o gba ayewo daada julo ninu itan orin togbajumo.
Kẹ́mi Adésọyè Adésọyè fẹ́ràn láti máa wo àwọn eré bíi eré apanilẹ́rìín, eré adẹ́rùbani, eré oníṣe àti àwọn eré onípele àtìgbà dégbà lóriṣiríṣi. Gẹ́gẹ́ bí akẹ̣́kọ́ nínụ́ ìmọ̀ Architecture ní ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásitì. Nígbà tí ó wà ní ọmọ akẹ́kọ́, ìfẹ́ tí ó ní sí ìtàn kíkọ ni ó mu kí ó ṣalábàápàdé ìwé kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ ""The Elements of Script Writing"" tí Irwin R. Blacker kọ.  Nígbà tí ó bẹ̀rẹ̀ ìwẹ́ kíkọ. Oríṣiríṣi ìpènijà ni ó kojú látàrí àìsí ilé-ẹ̀kọ́ tí ó ń kọ́ni nípa ìtàn kíkọ nígbà náà.Lẹ́yìn tí ó ṣàkíyèsí ìfẹ̣́ rẹ̀ sí ìtàn kíkọ ni ó bá bẹ̀rẹ̀ sí ní kọ́ nípa bí a ṣe ń kọ ìtàn àpilẹ̀kọ ní orí ẹ̀rọ ayélujára, tí ó sì tún lọ kọ́ nípa bí a ṣe ń kọ nípa ìtàn àpilẹ̀kọ ní New York Film Academy ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): E ever: adv; (Have you ever seen an elephart?) (Paul, ever the optimist agreed to give it one last try.) (She told me she would love me for ever.) rí. N jé o ti rí erun rí ? Ní gbogbo ìgbà. Póólù eni tí ó máa n ní ìrètí mí gbogbo igba; gbà lati gbìyànjú léèkan sí i. láéláe ó so pé oun yóò fé mí títí laelae.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F free: adj; (You are free to go anywhere you want.) (He was given a free ticket for the football match.) (He is free with his money.) di òmìnìra; ní omìrira o ní òmìnra lati lo sí ibikíbí tí o bá fé. Ní ìsimi. Ó ní ìsimi ni aago méwàá, o lè ri nígbà yen lófèé wón fún un in ìwé ìwolé lófèé lati wo idíje bóòlù aláfesègbá náà.Lawó Ó lawó pèlú owó rè.
Torsten Haß Torsten Haß (inagijẹ Kim Godal, ti a bi lori 21 Oṣu kọkanla 1970) je olukawe ara orile-ede Jẹ́mánì. O kọ ẹkọ ni Stuttgart. Ohun na tun lo je Oludari fun "Ile -ikawe ti ile Yunifasiti Kehl am Rhein" (Baden-Württemberg) lati 1997 de 2014. O ti jẹ olori "Ile -ikawe ti ile Yunifasiti Ludwigshafen am Rhein" (Rhineland-Palatinate) lati ọdun 2015.
Darey Darey je olorin ara Naijiria.
ELDee ELDee je olorin ara Naijiria.
Waje Waje je olorin ara Naijiria.
M.I M.I je olorin ara Naijiria.
Nnena Nnena je olorin ara Naijiria.
Obiwon Obiwon je olorin ara Naijiria.
P-Square P-Square je olorin ara Naijiria.
Styl-Plus Styl-Plus je olorin ara Naijiria.
Twin-X Twin-X je olorin ara Naijiria.
Yanju Yanju je olorin ara Naijiria.
Anggun Anggun je olorin omo orile-ede Indonésíà.
Bola Abimbola Bola Abimbola je olorin ara Naijiria.
Ambrose Akinmusire Ambrose Akinmusire je olorin ara Naijiria.
Ayinde Bakare Ayinde Bakare je olorin ara Naijiria.
Adé Bantu Adé Bantu je olorin ara Naijiria.
Jonathan Cyril Jonathan Cyril je olorin ara Naijiria.
Noel DaCosta Noel DaCosta je olorin ara Naijiria.
Dr. Alban Dr. Alban je olorin ara Naijiria.
Lazarus Ekwueme Lazarus Ekwueme je olorin ara Naijiria.
Sólómọ́n Ilori Sólómọ́n Ilori je olorin ara Naijiria.
Jesse Jagz Jesse Jagz je olorin ara Naijiria.
Tunde Jegede Tunde Jegede je olorin ara Naijiria.
Kola Ogunkoya Kola Ogunkoya je olorin ara Naijiria.
Seun Kuti Seun Kuti je olorin ara Naijiria.
Dan Maraya Dan Maraya je olorin ara Naijiria.
Weird MC Weird MC je olorin ara Naijiria.
Jide Obi Jide Obi je olorin ara Naijiria.
Ogbogu Okonji Ogbogu Okonji je olorin ara Naijiria.
Funsho Ogundipe Funsho Ogundipe je olorin ara Naijiria.
Sonny Okosun Sonny Okosun je olorin ara Naijiria.
Joseph Omotoye Joseph Omotoye je olorin ara Naijiria.
William Onyeabor William Onyeabor je olorin ara Naijiria.
Saheed Osupa Saheed Osupa je olorin ara Naijiria.
Plantashun Boyz Plantashun Boyz je olorin ara Naijiria.
Muhamman Shata Muhamman Shata je olorin ara Naijiria.
Jóṣúà Uzoigwe Jóṣúà Uzoigwe je olorin ara Naijiria.
Suho Suho je olorin omo orile-ede Kòréà Gúúsù.
Seulgi Seulgi je olorin omo orile-ede Kòréà Gúúsù.
Chanyeol Chanyeol je olorin omo orile-ede Kòréà Gúúsù.
Bessie Tucker Bessie Tucker je olorin omo ile Amerika.
Pumpuang Duangjan Pumpuang Duangjan je olorin omo orile-ede Tháílàndì.
Mangpor Chonthicha Mangpor Chonthicha je olorin omo orile-ede Tháílàndì.
Yodrak Salakjai Yodrak Salakjai je olorin omo orile-ede Tháílàndì.
Yui Yatyer Yui Yatyer je olorin omo orile-ede Tháílàndì.
Linux Linux (tí wọ́n ń pè báyìí ) jẹ́ ètò àwọn ọ̀nà iṣé ẹ̀rọ kọ̀mpútà tí ó dàbí Unix tí ó bá POSIX mu tí wọ́n tòpọ̀ lábẹ́ lílo lọ́fẹ́ fún ìdàgbàsókè software. Àwọn ẹ̀yà Linux tí a mọ̀ ni Linux Kernel, ètò àwọn ọ̀nà iṣẹ́ kernel tí Linux Torvalds ṣàgbéjáde rẹ̀ ní Ojọ́ karún Oṣù ikẹwá Ọdún 1991. Free Software Foundation lo orúkọ GNU/Linux láti ṣàpèjúwe ètò àwọn ọ̀nà iṣé, tí ó fa rògbòdìyàn.
9885 Linux 9885 Linux jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Ọba Lájìwọwọ Wọn ní ọjọ́ tí a ò bá dá ni kì í pé. Bí ilẹ̀ ti ń mọ́, tó n ṣú, bẹ́ẹ̀ ni ọjọ́ ń lọ geere bíi kẹ̀kẹ́ ológeere; bí ọ̀sùpá ti ń ràn lálaalẹ́ bẹ́ẹ̀ ni ọjọ́ ń yọ́ gèèrègè bí òrí. Ọjọ́ tí Kábíèsí dá ku oṣù kan péré. Jìjì kò tí ì rí ẹni tó mọ nǹkan tó fẹ́ràn jù. Kò gbọ́ iṣẹ́ Olúwòó, bẹ́ẹ̀ ni kò rí ikọ̀ Tìmì. Síbẹ̀ náà ẹ̀rù kò bà á, àyà kò fò ó. Àfi bí akọ òkúta ni ọkàn rẹ̀ ṣele. ...
Mo Abudu Abudu jẹ́ olùdásílẹ̀ àti ẹni tó gbé ètò "The Debaters" jáde. Ó jẹ́ ètò tí Guaranty Trust Bank ń ṣàkóso nípa ètò ìṣúná. Ọjọ́ kẹta oṣù kẹwàá ọdún 2009 ni wọ́n dá a sílẹ̀. Ètò náà dá lé lórí "fífún ilẹ̀ Adúláwọ̀ ni ohùn kan" nípa gbígbé ọ̀rọ̀ sísọ lárugẹ.
Dangote Group Ilé-iṣẹ́ alájọni Dangote ni orúkọ àkójọpọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ tí àkójọpọ̀ oníṣòwò àti ẹni tí ó lówó jùlọ nílẹ̀ Áfíríkà, Alhaji Aliko Dangote dá sílẹ̀ káàkiri àgbáyé àti lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà . Ó jẹ́ ìgbìmọ̀ ìjọba tó tóbi jùlọ ní Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà àti ọ̀kan nínú àwọn tó tóbi jùlọ ní ilẹ̀ Áfíríkà . Ẹgbẹ́ náà ń gba òṣìṣẹ́ tó ju ènìyàn ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgbọ̀n lọ tó sì pa tó owó US $ 4.1 billion US ni ọdun 2017.
Ewì Ewì jẹ́ ìlò èdè lọ́nà àrà tí akéwì ń lò láti ṣàlàyé ọ̀rọ̀ tàbí gbé èrò ọkàn rẹ jáde lọ́nà tó yàtọ̀ sí ọ̀rọ̀ geere. Láwùjọ Yorùbá, ewì lè wà ní àkọsílẹ̀ tàbí agbárí. Ó dá yàtọ̀ gedegbe sí ọ̀rọ̀ sísọ ṣákálá. Kíké ni wọ́n máa ń kéwì. Akéwì ni Yorùbá máa ń pe ẹni tí ó ń kéwì.
Coco Gauff Cori "Coco" Gauff (ọjọ́ìbí March 13, 2004) ni agbá tẹnísì ará Amẹ́ríkà. Òhun ni agbá tẹnísì ọmọ-ọdún kékeré jùlọ tó wà ní top 100 lórí Women's Tennis Association (WTA), bẹ́ẹ̀sìni ipò rẹ̀ tó gajùlọ ni No. 49 lágbàayé nínú ìdíje àwọn ẹnìkan, àti ipò No. 42 nínú ìdíje àwọn ẹni méjì. Gauff gba ife-ẹ̀yẹ WTA ìdíje àwọn ẹnìkan ní 2019 Linz Open nígbà tó jẹ́ ọmọ-ọdún 15, èyí sọ ọ́ di ẹni ọjọ-orí tó kéré jùlọ tó gba ife-ẹ̀yẹ ìdíje àwọn ẹnìkan lórí WTA Tour lẹ́yìn ọdún 2004. Bákannáà ó tún ti gba ife-ẹ̀yẹ méjì ìdíje àwọn ẹni méjì pẹ̀lú Caty McNally. Gauff gba òkìkí lẹ̀yìn ìgbà tó borí Venus Williams ní ayò ìfigagbága àkọ́kọ́ Wimbledon ní 2019.
Tìràkómà Kòkòrò-àrùn tó n fa àìsàn náà lè tan kiri nípa fífi ara kan ojú tàbí imú ẹni tí ó ní àìsàn yìí tààrà tàbí kí ara mà kàn án tààrà. Àìfi ara kàn aláìsàn tààrà lè jẹ́ nípasẹ̀ aṣọ tó ti kàn ojú tàbí imú ẹni tí ó ní àìsàn náà tàbí eṣinṣin tó ti bà lé ibẹ̀. Ọ̀pọ̀ kíkó àìsàn náà yoo ti wà fún bí ọdún díẹ̀ kí ó tó di pé àpá tó dá sí ìpéǹpéjú náà yoo pọ̀ débi pé irun-ìpéǹpéjú yoo bẹ̀rẹ̀ sí ní pa ẹyinjú lára. Àwọn ọmọdé ní í máa n sáábà tan àìsàn náà kálẹ̀ ju àwọn àgbà lọ. Àìní ìmọ́tótó, kí èrò pọ̀jù ní ibi gbígbé, àti àìtó omi tó mọ́ gaara pẹ̀lú àwọn ilé-ìgbọ̀nsẹ̀ tó dọ̀tí tún máa n tètè tan àìsàn náà kiri.
Tony Elumelu Tony Onyemaechi Elumelu (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejìlélógún oṣù kẹta ọdún 1963) jẹ́ pàràkòyí oníṣowò, onímọ̀ ètò ọ̀rọ̀ ajé ati afowóṣàánú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni Alága àti olùdásílẹ̀ ilé iṣẹ́ Heirs Holdings,Transcorp at ilé ìfowópamọ́ the United Bank for Africa. Bẹ́ẹ̀ náà òun ni olùdásílẹ̀ Tony Elumelu Foundation, àjọ olùrànlọ́wọ́-aláìlérè, tí ń ran àwọn) ọ̀dọ́ lọ́wọ́ láti dá okowò ara wọn sílẹ̀. Ibi tí ó ṣàánú dé pẹ̀lú akitiyan rẹ̀ fún ìdàgbàsókè Nàìjíríà, ìjọba àpapọ̀ dá a Kọ́lá pẹ̀lú oyè "the Commander of the Order of the Niger (CON)" àti "Member of the Order of the Federal Republic (MFR)" lọ́dún 2003. Wọ́n bí ọlá fún un gẹ́gẹ́ bí ẹni tó wà ní ipò ogún nínú àwọn tó lágbára jùlọ nílẹ̀ Áfíríkà.
Ìfitónilétí Ọ̀rọ̀ kan tó jẹ́ X ni a pín g̣ẹ́gẹ́ bí Y àti pé ó lè jẹyọ pẹ̀lú àwọn ọ̀rọ̀ Z, Z jẹ́ ọ̀rò kan tí ó lè wà tàbí kí ó má wà nílé nígbà náà. Tí a bá n fojú iṣẹ́ ọnà wò ó ọ̀rọ̀ kan tó jẹ́ X ni ìpín onítumọ̀ àdámọ̀ (ìsọ̀rí ọ̀rọ̀) Y ní abgègbè tó saajú òrọ̀mìíràn Z, wíwá níbẹ̀ Z jẹ́ wọ̀fún. Àkọsílẹ̀ afòyemọ̀ tí òkè yìí ni à n pè ní àpíntúnpín sí ìsòrí tó múná dóko ni a jíròrò lè lórí nínú Yusuf (1997). Tí a bá padà sí àwọn àpẹẹrẹ (1,2) ti òkẹ̀, ẹni tí n sọ̀rọ̀ lórí bí a ṣe lè mọ àwọn tí ó dá dúró yìí to jẹ́ ọ̀rò orukọ tí o lè wà ní ipò tó ṣe kóko; olùwà àti àbọ̀. Lára àwọn ìmọ̀ rẹ̀ nípa àwon òrò wònyí ni pé a lè fún wón ni àwon ipa kan láti kó; tí a bá ní ká wò ó kí ni ìwúlò wọn tí wọn kò bá kó ipa kankan ní àyíká gbólóhùn tàbí ọfọ̀ wọn. Fún àpẹẹrẹ, olè kan jé ̣òṣèré, olùkópa tí ó bá kópa níhìnìn tàbí òhún láti mú àpíyadà wá. Nígbà tí ó bá n ṣerè, a mọ̀ pé ó lè jalè. Kódà kì í ṣe olè tí a kò bá mọ̀ ọ́ sí ẹni tó jí nnkan kan nítorí nínú gbólóhùn bí i.
Àrùn tó máa ń ràn Ì̀nfẹ́ṣọ́ọ̀nù tó Pàtàkì jùlọ ni èyí tó jẹ̀ gbòǹgbò àti ìdí àìsàn lágo ara. Ì̀nfẹ́ṣọ́ọ̀nù tó ṣìkejì sì ni àìsàn tó máa ń wáyé látàri ewu tí èyí tó pàtàkì jùlọ ti dá sílẹ̀.
Àrùn tó máa ń ràn (g) Olùgbàlejò ọjọ́ iwájú ni ẹni tó bá máa gbà á láyè láti wọlè.
Ìjẹ̀bú Ìtàn sọ pé Ilé-Ifẹ́ ni wọ́n ti sí wá. Àtipé wọ́n pẹ̀lú àwọn tí ó bá Odùduwà kúrò ní Mẹ́kà nígbà tí àwọn Mùsùlùmí gbógun ti wọ́n. Adétoun (2003:1) ṣàlàyé pé orí ìtàn àtẹnudẹ́nu ni ìtàn Ìjẹ̀bú àti ìṣẹ̀dálẹ̀ wọn dá lé. Ọ̀kan nínú àwọn ìtàn wọ̀nyìí sọ pé Ọ̀báńta ni ó kó àwọn Ìjẹ̀bú kúrò ní Ilé-Ifẹ̀ wá tẹ̀dó sí Ìjẹ̀bú-Òde Ìtàn mìíràn fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé orísun àwọn Ìjẹ̀bú ni Wàdáì. Olú-Ìwà ni ẹni tó ṣe atọ́nà wọn wá sí ilẹ̀ Ìjẹ̀bú. Ajẹ́bu àti Olóde tẹ̀lé Olú-Ìwà nínú ìrìnàjò wọn wá sí agbègbè Ìjẹ̀bú. Wọ́n ṣèdàá orúkọ ìlú Ìjẹ̀bú-Òde láti ara àpapọ̀ orúkọ Ajẹ́bu àti Olóde tí ó jẹ́ àtèté tó gbajúgbajà.
Olódùmarè Àwọn ọmọ ènìyàn gbà wí pé ọlọ́run tóbi ju gbogbo ẹ̀dá lọ ó sì jẹ ẹni tí wọ́n gbọ́dọ̀ má a bọlá fún, èrò ọkàn àwọn Yorùbá ni pé ọlọ́run tàbí olódùmarè tóbi púpọ̀, ó sì ju ẹnikẹ́ni lọ àti nítorí èyí kò yẹ kí wọ́n máa dárúko mọ́ ọ lórí bí wọ́n ti ń ṣe sí ẹgbẹ́ àti ọ̀gbà wọn, láti bu ọlá fún-un àti láti fi ìtẹríba wọn hàn fún un wọ́n ń fi iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀ pè é, wọn a ní ẹlẹda, èyí ní ẹni tí ó dá ọ̀run, àti ayé, òyígíyigì, èyí ni ẹni tí ó tóbi tóbẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ tí kò sí ohun tí a lè fi wé. Ọba àwámárìdí, èyí ni ẹni tí a kò lè rí ìdí iṣẹ́ rẹ̀, Alábàláṣe, èyí ni ẹnì tí ó ni àbá àti àṣẹ, Bàbá, èyí ni baba gbogbo ẹ̀dá inú ayé, Ọ̀gá ògo; èyí ni ẹni tí ó ni ọ̀run èyí tí ó jẹ́ ògo ẹ̀dá tàbí nígbà mìíràn a lè túmọ̀ rẹ̀ sí ẹni tí ògo tàbí ìgbéga ẹ̀dá ń bẹ ní ọwọ́ rẹ̀, Atẹ́rẹrẹkáríaye, èyí ni ẹni tí ó tóbi, tí ó sì ní gbogbo ayé ní ìkáwọ́ rẹ̀, ẹlẹ́mìí, èyí ni ẹni tí ó ni ẹ̀mí ẹ̀dá.
Ìfẹ́ Orílẹ́-èdè Ẹni Ìfẹ́ Orílẹ́-èdè Ẹni jẹ́ aáyan ìfọkànsìn láti fìfẹ́hàn fún orílẹ̀-èdè ẹni ní ìfọwọ́sọwọ́pọ̀ pẹ̀lú àwọn ará ìlú tí ìṣẹ̀dá wọn jọra. Èyí lè jẹ́ àpapọ̀ orísìírísìí àdámọ́ tó jẹ mọ́ ìlú ẹni; lára wọn ni ẹ̀yà, àṣà, ètò-òṣèlú tàbí ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀. Ó jẹ́ àkójọpò ìmọ̀ tó sunmo ìgbórílẹ̀-èdè ẹni ga  (nationalism).
Ìfitónilétí ẹni tó rí sọ Gẹ̀ẹ́sì kò ni ní wàhálà nípa ṣíṣẹ̀dá:
Ìjẹ̀bú Inẹ̀bú Ìjẹ̀bú jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀yà èdè Yorùbá. Ó ṣòro láti sọ pàtó ìgbà tí a dá ìlú Ìjẹ̀bú sílẹ̀ nítorí pé àwọn àgbà tí a fi ọ̀rọ̀ wá lẹ́nu wò wọn kò mọ̀-ọ́n-kọ tàbí mọ̀-ọ́n-kà. Ṣùgbọ́n wọ́n sọ wí pé “Ajẹbú” ni orúkọ ẹni tí ó dá ìlú Ìjẹ̀bú sílẹ̀ ń jẹ́.
Eégún Sì máa fin a ilẹ̀ lẹ́ẹ́mẹ́ta mẹ́ta. Bí ó bá ti ń ṣe bẹ́ẹ̀ ni yóò máa pe orúkọ ẹni tí ó ti kú náà tí a sì fẹ́ ‘sẹ́’ eégún rẹ̀ yìí. Nígbà tí ó bá ti fi pàṣán kẹta na ilẹ̀ lẹ́ẹ́kẹ́ta tí ó sì tún pe orúkọ ẹni tí ó ti kú náà, ẹni tí ó ti wà nínú igbó ìgbàlẹ̀ yóò dáùn, yóò sì máa bọ̀ pẹ̀lú aṣọ fúnfún báláú lọ́rí rẹ̀. Àwọn ènìyàn yóò sì máa yọ̀ pé baba àwọn dáhùn, pé kò tilẹ̀ kú rárá.  Bí babá bá ti jáde báyìí ni àwọn ènìyàn yóò máa béèrè oríṣìíríṣìí nǹkan lọ́wọ́ rẹ̀, tí baba náà yóò sì máa dá wọn lóhùn. Nígbà tí ó bá ti jó dáadáa fún ìgbà díẹ̀, yóò súre fún àwọn ènìyàn kí ó tó padà bá inú igbó ìgbàlẹ̀ lọ. Bí eégún ṣe ń jáde lóde òní nìyí ní ìlú Oǹdó.
Mo Abudu Abudu jẹ́ olóòtú àti ẹni tó gbé ètò "Moments with Mo" kalẹ̀ tí ó jẹ́ ètò ojoojúmọ́ àkọ́kọ́ tí ó hàn káàkiri ilẹ̀ Adúláwọ̀ lórí afẹ́fẹ́. Ní ọdún kẹwàá ọdún 2009, a ti rí tó igba ìgbà tí ètò tí ó gbé sórí afẹ́fẹ́ hàn lórí afẹ́fẹ́. Àwọn ètò orí afẹ́fẹ́ náà máa ń dá lé lórí ìgbésí ayé ẹ̀dá, ètò-ìlera, àṣà, ètò-òṣèlú, eré-ìdárayá, ìṣe, orin àti ọ̀rọ̀ lórí ìgbéyàwó láàárín ẹ̀yà méjì. Wọ́n ti gbé àwọn olókìkí èèyàn lóríṣiríṣi, Ààrẹ orílẹ̀-èdè àti àwọn èèyàn tó lórúko sórí ètò náà.
Ẹfọ̀n-Alààyè Gẹ́gẹ́ bí àwọn òpìtàn ilẹ̀ Yorùbá, àwọ òpìtàn ìlú Ẹ̀fọ̀n Aláayè gbà pé ọ̀dọ̀ odùduwà ni wọ́n tí ṣẹ̀ wá láti Ilé-Ifẹ̀. Lára àwọn òpìtàn yìí tilẹ̀ lérò pé ẹni tó tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè dó rọ̀ lati ojú ọ̀run sílé ayé. Ìlú tó sọ̀kalẹ̀ sí ní Ilé-Ifẹ̀ tó jẹ́ orírun àwọn Yorùbá. Ìtàn yìí ṣòro láti gbàgbọ́, nítorí kò ri ìdí múlẹ̀. Kò tí ì sí ẹni tí a rí tó wọ̀ láti ojú ọ̀run rí. Nínú ìtàn ìwáṣẹ̀, òrìṣà àti odù mẹ́rìndínlógún ni a gbọ́ pé wọ́n rọ̀ láti ìsálọ̀run wá sí ìsálayé (Abimbọla, W. 1968:15). Awọn òpìtàn yìí lè rò pé bóyá nítorí tí a ti ń pe àwọn Ọba ilẹ̀ Yorùbá ni ìgbákejì òrìṣà ni àwọn náà ṣe rò pé Aláayè àkọ́kọ́ rọ̀ sílẹ́ ayé lati ọ̀run.
Ìfitónilétí Kì í ṣe ohun tó dájú ni pé akẹ́kọ̀ó èdè kọ̀ọ̀kan yóò jiyàn pé ọ̀rọ̀ ni wúnrèn ìpìlẹ̣̀ fún ìtúpalẹ̀ nínú àwọn gírámà. A lè yígbà yígbà kí a wádìí lítítésọ̀ fún àríyànjiyàn lórí mọ́fíìmù, sùgbọ́n léyìn gbogbo atótónu yìí, kí ni a rí? Ṣé ó lẹ́ni tó n sọ mófíìmù tó dáwà tí wọn kìí sìí ṣe ọ̀rò fúnra wọn? kí ni ó wà nínú ọ̀rò–sísọ tó ní ìtumọ̀? Kí ni àwọn ìdánudúró fún gbólóhùn? Ọ̀rọ̀ ni àárín, inú, àti àwọn ìbẹ̀rè ọ̀rọ̣̣̣̀.àjòmọ́ ìbẹ̀rẹ̀, kódà fóníìmù pẹ̀lú kò lè dá dúró tí kò bá ti lè làdì sí ìtumọ̀ nínú ọ̀rọ̀. Ní àtètèkọ́ṣe ni ọ̀rọ̀ wà. Ó wà níbẹ̀ láti dá ayé ọfọ̀ sílẹ̀, láti mọ àti láti tún ọ̀rò–sísọ mọ, láti fikún, láti yọ kúrò àti láti mú yẹ ní oríṣìíríṣị ọ̀nà.
Fẹlá Kútì Nígbà ayé e rẹ̀, oríşiríşi nnkan ló fi lé'lẹ̀. Bẹ́è náà ni wón fun ní oríṣiríṣi èbùn tó pọ̀ já-n-ti-rẹrẹ. Wón sì tún fà á ka'lè ni èèmọkànlá gégé bí i ẹni tó yẹ látì gba èbùn ìpegede títayọ nínú işé orin kíkọ.
Olúṣọlá Ìṣọ̀lá Ògúnṣọlá Bákan náà ni ó jẹ́ òṣèré tíátà ẹlẹ́kẹrin tó ya eré sinimá àgbéléwà lẹ́yín tí Hubert Ogunde, jẹ́ ẹni akọ́kọ́ tó kọ́kọ́ ṣe bẹ́ẹ̀, eyi to gbe lọ si orílẹ̀-èdè United Kingdom
Ìnáwó Sé Yorùbá bọ̀ wọ́n ní “Se bó o ti mọ ẹlẹ́wàà sàpọ́n. Ìwọ̀n eku nìwọ̀n ìtẹ́.” Wọn a sì tún máa pa á lówe pé “ìmọ̀ ìwọ̀n ara ẹni ni ìlékè ọgbọ́n nítorí pé ohun ọwọ́ mi ò tó ma fi gọ̀gọ̀ fà á, í í já lu olúwarẹ̀ mọ́lẹ̀ ni”  áyé òde òní, àwọn ọ̀dọ́ tilẹ̀ máa ń dáṣà báyìí pé “dẹ̀ẹ́dẹ̀ẹ́ rẹ, ìgbéraga ni ìgbérasán lẹ̀.” Wọ́n máa ń sọ èyí fún ẹni tí ó bá ń kọjá ààyè rẹ̀ ni. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ ọgbọ́n kan se wí pé “ni àtètékọ́ṣe ni ọ̀rọ̀ wà,” bẹ́ẹ̀ náà ni ètò ti wà fún ohun gbogbo láti ìpilẹ̀sẹ̀ wá. Ètò ní í mú kóhun gbogbo rí rẹ́mú. Ọlọrun ọ̀gá ògo to da ayé. Ó fi ẹranko sígbó {àwọn olóró}. Ó tún fi ẹja síbú. Ó fi àwọn ẹyẹ kan sígbó. Ó fi àwọn mìíràn sílé. Àdìmúlà bàbá tó ju bàbá lọ tún fi ààlà sáààrin ilẹ̀, omi òkun, àti sánmọ̀. Ohun gbogbo ń lọ ní mẹ̀lọ̀-mẹ̀lọ.  Bàbá dá àwa ọmọnìyàn kò fi ojú wa sí ìpàkọ́. Kò fi ẹsẹ̀ wa sórí kí orí wá wà lẹ́sẹ̀. Elétò lỌlọ́run gan-an.
Lauryn Hill Lauryn Noelle Hill (ọjọ́ìbí May 26, 1975) ni akọrin, akọ̀wé-orin, àti olórin rap ará Amẹ́ríkà tó jẹ́ ìkan nínú ọmọ ẹgbẹ́ olórin rap Fugees, àti fún àwo-orin tó dá gbé jáse tó ún jẹ́ "The Miseducation of Lauryn Hill", tó gba ẹ̀bùn ọ̀pọ̀lọpọ̀, tó sì léwájú ọ̀pọ̀ rẹ́kọ́rdù ìtajà àwo-orin. Hill ni ìkan nínú àwọn olórin rap tó lókìkí jùlọ, àti ìkan láàrin àwọn aléwájú orin Neo soul.
Ìyìnbọn mọ́ ọ̀pọ̀ ènìyàn ní ṣọ́ọ̀sì ní Charleston Awọn tó fikú dá lóró jẹ́ mẹ́sàn, obìnrin mẹ́fà àti okùjrin mẹ́ta tí gbogbo wọ́n jẹ́ ọmọ Áfríkà Amẹ́ríkà ìjọ Methodist. Àwọn mẹ́jọ ku lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ níbẹ̀; ẹni kẹsan, Daniel Simmons, ku ni MUSC Medical Centre. Gbogbo wọn kú pa nipasẹ ọpọlọpọ awọn ibon gunshots ti firanṣẹ ni sunmọ ibiti o. Awọn eniyan marun ti o ye ni ihamọ ti ko ni agbara, pẹlu Felicia Sanders, iya ti o ti pa lẹgbẹ Tywanza Sanders, ati ọmọ-ọmọ ọmọ rẹ marun ọdun, pẹlu Polly Sheppard, ọmọ ẹgbẹ ẹkọ Bibeli kan. Aya iyawo Pinckney ati awọn ọmọbirin meji tun wa ninu ile lakoko ti ibon. Awọn ti o pa ni a mọ bi:
Ìmọ̀ Ẹ̀rọ Nígbà tí a ba jẹun yó tán, nǹkan tó kù láti ronú nípa rẹ̀ ni bí a oo se bo ìhòhò ara. Èyí ló fà á tí àwọn baba ńlá wa fi dọ́gbọ́n aṣọ híhun.  Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé, awọ ẹran ni wọ́n ń dà bora lákòókó náà, ṣùgbọ́n wọn ní ọ̀kánjùá ń dàgbà ọgbọ́n ń rewájú ọgbọ́n tó rewájú ló fàá tí àwọn èèyàn fi dọ́gbọ́ aṣọ hihun lára òwú lóko. Láti ara aṣọ òfì, kíjìpá àti sányán ni aṣọ ìgbàlódé ti bẹ̀rẹ̀ ILÉ GBÍGBÉ.  Bí a bá bo àsírí ara tán ó yẹ kí á rántí ibi fẹ̀yìn lélẹ̀ si. Inú ihò (Caves) la gbọ́ pé àwọn ẹni àárọ̀ ń fi orí pamọ́ sí í ṣùgbọ́n bí ìdàgbà sókè ṣe bẹ̀rẹ̀, ni àwọn èèyàn ń dá ọgbọ́n láti ara imọ̀ ọ̀pẹ, koríko àti ewéko láti fi kọ́ ilé.
Olódùmarè Ohun tí àkọlé yìí ń tọ́ka sí ni pé ohun tí ọmọ Èdùàrè, èyí tí ó dúró fún olódùmarè bá ti ṣe àṣegbé ni ìgbà gbogbo là ń gbọ́ tí àwọn àgbàlagbà máa ń sọ pé “ẹni olúwa dá kò ṣe é fara wé”. Ohun tí wọn ń tọ́ka sí nínú gbólóhùn yìí nip é ẹni tí Olú, èyí tí ó dúró fún olódùmarè “bá ti dá àyànmọ́ kan mọ́ ẹnìkan, a kò lè fara wé irú ẹ̀nìyàn bẹ́ẹ̀.
Àjàkálẹ̀ Àrùn COVID-19 ní Orilẹ̀-èdè Niger Orílẹ̀-èdè Niger ti ní akọsílẹ̀ tí ó tó méje lápapọ̀ nígbà tí yóò fi di ọjọ́ karùndínlọ́gbọ̀n oṣù Kẹ́ta ọdún 2020, ẹni kan ṣoṣo ni ó papò dà ní ọjọ́ Kẹrìnlélógún oṣù kẹta ní Ìlú Niamey, tí aláìsí náà sì jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́tàlélọ́gọ́ta tí ó wá láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àpapọ̀ iye akọsílẹ̀ tí wọ́n pada rí ní orílẹ̀-èdè Niger ní inú oṣù Kẹ́ta jẹ́ Mẹ́rìnlélọ́gvọ̀n lápapọ̀, nígbà tí ènìyàn mẹ́ta papò dá nínú wọn. Èyí wá dín wọn kù sí mọ́kanlélọ́gbọ̀n.
National Democratic Coalition (Nigeria) National Democratic Coalition (NADECO) ni wọ́n dá sílẹ̀ ní ọjọ́ kẹẹ̀dógún oṣù Karùún ọdún 1994 (May 15, 1994) láti ọwọ́  (broad coalition of Nigerian democrats),  tí ó pè ìjọba ológun tí  Sani Abacha láti kúrò lórí àléfà fún ẹni adìbòyàn  June 12, 1993, ìyẹn M. K. O. Abíọ́lá. Àwọn afẹ̀hónú hàn olóṣèlú náà wá láti apá ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà.  Wọ́n sì jẹ́ kị́ àwọn ènìyàn mọ ìdí tí wọ́n fi gbọ́dọ̀ fajúro sí ìṣèjọba ológun àsìkò náà. Ní June 11, 1994, nípa ìtẹ̀lé àlàkalẹ̀ ẹgbẹ́ òṣèlú NADECO, Abíọ́lá kéde ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti ẹni tó jáwé olúborí nínú ìdìbò June 12, tí ó sì fara ṣoko lẹ́yìn tí ìjọba ológun sì fipá mu tì mọ́lé  ní  June 23.
Abiku Àbíkú ń tọ́ka sí ẹ̀mí ẹni tókú yálà ọmọdé tàbí ẹni tí ó kú kí ó tó dàgbà. Ọmọ tí ó kú kí ó tó di pé ó pé ọmọ ọdún méjìlá ni a lè pè ní àbíkú ọmọdé, bẹ́ẹ̀ kẹ̀,ẹni tí ó kú nígbà tí ó dàgbà tí àwọn òbí rẹ̀ kò ní agbára láti bí òmíràn mọọ́ ni wọ́n ń pè ní àbíkú àgbà.Kò kí ń ṣe wí pé àbíkú nìkan ni ẹ̀mí ọmọ tí ó kú ní kékeré,gẹ́gẹ́ bí ìgbàgbọ́ Yorùbá ni pé ẹ̀mí náà á padà sí ara Ìyá rẹ̀ kan náà ní àìmọye ìgbà láti tún n bí ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà .Ìgbàgbọ́ yìí ni pé ẹ̀mí náà ni ó pinnu láti dúró "ṣe ayé" síbẹ̀ ó jẹ́ sí ipò (ti ìyá )àti ìpọ́njú ìyá rẹ̀. Ẹ̀mí fúnra wọn gbàgbọ́ láti gbé nínú igi ẹ̀yà òwú sílíìkì. Ìwé à-kà-kọ́gbọ́n ti Ben Okri tí ó pè ní"The famished road"ọ̀nà tókú fún ebi" dá lé lórí àbíkú.ìwé À-kà-kọ́gbọ́n Dèbó kọ̀tun Àbíkú"Àròfọ̀ òṣèlú Nàìjíríà olówó ológun"dá lé lórí àbíkú.ìwé À-kà-kọ́gbọ́n aṣàpèjúwe Gerald Brom ṣe àpèjúwe ohun èlò ìṣeré tó ń jà tako àbíkú,gẹ́gẹ́ Pulse ṣe sàpèjúwe rẹ̀.Ìpadà,Àbíkú ọmọ náà wáyé nínú ìwé kíkọ òǹkọ̀wé ará sìlìfẹ́níáànì Gabriela Babnik,nínú ìwé rẹ̀" Koža is bombaža. A ton rí ewì Wọlé Sóyínká"Àbíkú"tẹpẹlẹ gidi lórí i ìṣèlẹ̀ yìí . Àtúnyẹ̀wò àwọn ìtàn àtẹnudẹ́nu káàkiri pàkíyèsí sí i wí pé: Irú àkọlé bẹ́ẹ̀ (nígbà mììràn ìsọ̀tumọ̀ tó dára jù ni wọ́n máa ń jẹ́)nígbà gbogbo ó máa ń papọ̀ mọ́ òtítọ́ nípa àbíkú pẹ̀lú òtítọ́ nípa ọ̀gbáǹje.sojú ìsọ̀kan kọjá àkókò àti ààyè ìkùnà láti sọ ìyàtọ̀ tó wà láàrin gbajúmọ̀ àti a-kọ́ṣẹ́-mọsẹ́,òṣìṣẹ́ ìjọba àti aládàámọ̀,onílé àti àlejò àwon ọfọ̀ àbíkú,ká sọ pé ìgbàgbọ́ nínú àbíkú ní ajẹmọ́ṣẹ́ ọkàn ju ìpìlẹ̀ṣẹ̀ ontọ́lọ́jì àti Kíkánjú wo ìbójúmu àbíkú láti dúró gẹ́gẹ́ bì i àmì fún ọjọ́ òní,èròǹgbà àti àkíyèsí olú ìlú.
Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ Nígbà tí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà gbòmìnira ní ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá ọdún 1960, Awólọ́wọ̀ di Olórí Ẹgbẹ́ Alátakò (Opposition Leader) sí ìjọba Abubakar Tafawa Balewa àti Ààrẹ Nnamdi Azikiwe ní Ìlú Èkó. Àìṣọ̀kan tó wà láàárín òun àti Samuel Ládòkè Akíntọ́lá tó dípò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí fìdí hẹ Olórí Ìjọba ní Agbègbè Ìwọ̀ Oòrùn mú ni ó dá fàá ká ja tí ó ṣẹlẹ̀ ní ọdún 1962. Ní oṣù kọkànlá ọdún yìí, Ìjọba Àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà fi ẹ̀sùn kan Awólọ́wọ̀ wí pé ó dìtẹ̀ láti dojú ìjọba bolẹ̀. Lẹ́yìn ìgbẹ́jọ́ ó tó oṣù mọ́kànlá, ilé-ẹjọ́ dá Awólọ́wọ̀ àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú rẹ̀ méjìdínlọ́gbọ̀n lẹ́bi ẹ̀sùn ìdìtẹ̀, wọ́n sì rán wọn lẹ́wọ̀n ọdún mẹ́wàá. Ọdún mẹ́ta péré ni ó lo ní ẹ̀wọ̀n ní ìlú Kàlàbá tí ìjọba ológun Yakubu Gowon fi dá sílẹ̀ ní ọjọ́ kẹta oṣù kẹjọ ọdún 1966. Lẹ́yìn èyí Awólọ́wọ̀ di Alákòóso Ìjọba Àpapọ̀ fún Ọrọ̀ Okòwò. Ní ọdún 1979 Awólọ́wọ̀ dá ẹgbẹ́ òṣèlú kan, Ẹgbẹ́ Òṣèlú Ìmọ́lẹ̀, sílẹ̀.
Unity Party of Nigeria Unity Party of Nigeria (UPN) ló ti fìgbà kan jẹ́ ẹgbẹ òṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ tó lààmì laaka ní àpá ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà lásìkò ìjọba àwa-arawa ẹlẹ́kejì  (second republic) ní ọdún 1978-1983. Ẹgbẹ́ òṣèlú náà ló dá lórí ipò aṣáájú ológbèé Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀, ẹni tí ó ti fìgbà kan jẹ́ ìlú-mọ̀ọ́ka olóṣèlú ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó sì ti dípò ìṣèjọba mú rí lásìkò rẹ̀. Àmọ́, ànìyàn ẹgbẹ́ òṣèlú náà ló dá lórí ìṣèjọba àwùjọ àwa-arawa ló mú yàtọ̀ sí àwọn ẹgbẹ́ òṣèlú tó kù. Ẹgbẹ́ UPN jogún ìmọ̀ wọn láti ẹgbẹ́ òṣèlú àtijọ́ tẹ́lẹ̀ tí  Action Group tí ó sì jẹ́ kí ó di ẹgbẹ́ òṣèlú fún gbogbo àwùjọ́. Òun ló jẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú tí ó ṣe ìgbé-lárugẹ fún ètò ẹ̀kọ́ ọ̀fẹ́ fún gbogbo àwọn akẹ́kọ̀ọ́.
Àtòjọ àwọn ilé ìjọsìn, Ṣọ́ọ̀ṣì ní Nàìjíríà Àwọn wọ̀nyí ni àtòjọ àwọn Ṣọ́ọ̀ṣì tó gbajúmọ̀ jùlo ni Nàìjíríà,pẹ̀lú ọdún tí wọ́n dá wọn sílẹ̀ àti olùdásílẹ̀ wọn.
Gánà Ìjọba Àṣáńtì ṣiṣẹ́ ní ìṣáájú lọ́nà tí kò súnmọ́ tímọ́tímọ́, àti níkẹ̀yìn bí ìjọba àjùmọ̀ṣe pẹ̀lú ìlọsíwájú, iṣẹ́-ṣíṣe ayọ́gínní tó ga jù lọ tó dá ní olú-ìlú Kumasi. Ṣáájú ìbáṣepọ̀ Akan pẹ̀lú àwọn òyìnbó, àwọn èèyàn Akan ti ṣẹ̀dá ètò-ọrọ̀ tó ní ìlọsíwájú tó dá lé lórí pàtàkì wúrà àwọn ọjà oníwúrà tí wọ́n tà sáwọn ìlú Afíríkà.
Àrùn tó máa ń ràn Àwọn kòkòrò yìí ni èyí tó máa ń fa àìsàn látàrí gbígbé ara olùgbàlejò tó bá ní ìlera pípé láti fa àìsàn. Ọ̀pọ̀ àwọn kòkòrò yìí máa ń ran èèyàn nìkan àmọ́ àwọn àìsàn mìíràn le wáyé látàri àwọn kòkòrò mìíràn tó máa ń dá gbé tàbí èyí tó máa ń ran ẹranko àti ohun aláìlémìí.
Ẹfọ̀n-Alààyè Ni pàtàkì, ogun kò ṣẹgún Ẹ̀fọ̀ Aláayè rí àyàfi Ogun Ọdẹ́rinlọ (1852-54). Ọdẹ́rìnlọ jẹ ọmọ Ìrágberí, bẹ́ẹ̀ ni Ẹ̀fọ̀n-Aláayè ni ìrágberí ti kúrò. A le sọ pe ọmọ bíbi Ẹ̀fọ̀n ló kó Ẹ̀fọ̀n-Aláayè kì í ṣe ọ̀tá nítorí òkè to yí wọ́n ká jẹ ìrànlọ́wọ́ púpọ̀ fún ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè, ó sì jẹ wàhálà fun ọ̀tá. Àwọn ọ̀tá to fẹ jà wọn lógun nígbó Òòyè, wọn ṣe lásán ni. Ogun yìí fà á ti Aláayè kì í fi jẹ osun ògògó titi dòní. Ohun àrífàyọ nínú ìtàn yìí nip é ọdẹ ló tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n dó gẹ́gẹ́ bí àwọn ìlú mìíran ni ilẹ̀ Yorùbá. Lẹ́yìn rẹ̀ ni àwọn mìíràn ń tẹ̀lé e wá sí ibi ìtẹ̀dó. Ó ṣe é ṣe bẹ́ẹ̀ nitori ibi ti ọdẹ máa ń tẹ̀dó sí kò ní jìnnà sí omit i ń sàn; àtipé yóò ti kó àwọn ẹran rẹ̀ jọ sí ojú ibi ìdáná. Ọja ló ṣéyọ láti ibẹ̀. A tún rí i pé ẹni tó jẹ ọba Ẹ̀fọ̀n gbé adé rẹ̀ wá láti Ilé-Ifẹ̀; ṣùgbọ́n àsìkò tó dé sí ibùdó yìí ni a kò mọ̀. Lóòótọ́, ẹni tó bá jẹ́ alágbára láyé àtijọ, tó sì ní àmúyẹ ni wọn fi i jọba, lẹ́yìn ti Ifá bá ti fọre. Kò yá wá lẹ́nu pé wọ́n fi ẹni tí adé ń bẹ lọ́wọ́ rẹ̀ jẹ ọba nítorí àwọn ohun àmúyẹ ọba wà ni sàkání rẹ̀.
Linda Ikeji Ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹjọ ọdún 2018, Linda Ikeji wà lára àwọn ènìyàn pàtàkì tí wọ́n mú lá ti inú oríṣiríṣi ẹ̀yà iṣẹ́ àti oríṣiríṣi orílẹ̀-èdè láti fi àmì ẹ̀yẹ dá wọn lọ́lá. Àmì ẹ̀yẹ ti ọ̀jọ̀gbọ́n láti ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì ti Trinity International tí ó wà ní ilẹ̀ Georgia ni wọ́n fi dá Linda Ikeji lọ́lá fún àwọn iṣẹ́ rẹ tí ó tayọ nínú ìṣòwò àti ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ ní Áfírík. Lára àwọn tí wọ́n tún dá lọ́lá ni Steve Egboro ẹni tíí ṣe olùṣe fíìmù àti alákòso ayẹyẹ, ọ̀gá àgbà fún ìwé ìròyìn Daily Times, ọ̀mọ̀wé Fidelis Anosike, ọ̀mọ̀wé Obeahon Ohiwerei, ọ̀gá àgbà ilé ìfowópamọ́ ti keystone, agbẹjọ́rọ̀ olókìkí, Mike Ozekhome àti àwọn díẹ̀ míràn.
Karl Marx Tíọ́rì mìíràn tí ó tún ṣe pàtàkì ni tíọ́rì tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa ìtàn ìgbésí ayé òǹkọ̀wé. Ohun tí tíọ́rì yìí sọ nip é láti ṣe àtúpalẹ̀ iṣẹ́ ọnà kan, ó ṣe pàtàkì láti mọ irú ẹni tí ó ṣe náà, ìtàn ìgbésí ayé rẹ̀ àti àwọn ǹkan mìíràn tó kó ipa pàtàkì kí ẹni náà tó dáwọ́ lé iṣẹ́ náà àti ohun tí ó mú kí ó gbé iṣẹ́ náà gba ìlànà tí ó gbé e gbà.
Àrokò Àwọn Ohun Tó Se Pàtàkì Ti A Ba Pa ÀrokòẸni Tí O Pa Àrokò: Ẹni tí o pa àrokò gbọdọ̀ jẹ́ ẹni tí o mò irú ẹ̀rọ̀njà tí o tó fún irú àrokò ti o fẹ́ pa. Ẹni náà gbọdọ̀ jẹ ẹni tó gbangba sùn lóyé.
Ìjẹ̀ṣà Àwọn Ìjẹ̀sà ní Ìmọ̀ tí ó gbámúsé ní pa ètò ẹ̀kọ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Ìjẹ̀sà ni o di ipò gíga mú ní ilé isẹ́ ìjọba fún àǹfàní ìmọ̀ ẹ̀kọ́ wọn. tị́tí di àkòkò yìí ó tó nǹkan bí aadọta ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ tí ó wà ní igboro ilésà, ilé ẹ̀kọ́ girama méjìdínlógún àti ilé ìwé ẹ̀kọ́sẹ́ olùkọ́ onípòkejì méjì. Ni àfikún, ìjọba tún ti dá ilé- ẹ̀kọ́ ẹ̀kọ́sẹ́ olùkóni, fún ilé ẹ̀kọ́ giga sílẹ ni llésà ni ọdún 1977(Osun State College of Education) Àwọn òrìsà ilẹ̀ Ìjẹ̀sà Owari, Owaluse, Oludu, Oluaye, Ajitafa, Ogun, Omi/Osun. Sùgbọ́n àwọn òrìsà kò se bẹ gbilẹ̀ mọ́ ni ilẹ̀ Ìjẹ̀sà. Ọ̀kan soso lalè ri níbú wọn ti o dàbí ẹni pé wọn sin se ọdún rẹ.
Ìwé Ìrìnà Ìwé Ìrìnà ni àkójọ pọ̀ ìwé ìdánimọ̀ tí ìjọba orílẹ̀-èdè kan sì fi òntẹ̀ lù fún ìrìn-àjò ọmọ orílẹ̀-èdè bẹ́ẹ̀. Àmọ́ èyí kìí ṣi ìwé àṣẹ ìgbélùú rárá. Ìwé yí wà fún ìrìn-àjò lọ sí orílẹ̀-èdè mìíràn. Àwọn ohun tí ó ṣe kókó jùlọ ni orúkọ ẹni tí ó ni ìwé ìrìnà náà, ibi tí wọ́n ti bíi, ọjọ́ ìbí, àwòrán ìdánimọ̀ pélébé, ìbuwọ́lù àti àwọn nkan tí a lè fi dá ẹni tí ó ni ìwé ìrìnà náà. Púpọ̀ nínú àwọn orílẹ̀-èdè ni wọ́n ti gùn lé ìpèsè ìwé ìrìnà onítẹ̀ka tí ó ní àmì ìdánimọ̀ chip nínú, tí yóò dènà ṣíṣe ayédèrú ìwé ìrìnà lọ sí ìlú mìíràn.
Àrùn tó máa ń ràn Ó ṣe ni ní kàyéfì pé àrùn kéréje ni ọ̀pọ̀ àwọn kòkòrò yìí máa ń fà. Ewu tí àrùn máa ń fà dá lórí bí kòkòrò náà ṣe le fa ìjàm̀bá tó àti bí olùgbàlejò náà ṣe lè sá fun tó. Lọ́pọ̀ ìgbà, ìlera pípé ara olùgbàlejò máa ń fa wàhálà fún kòkòrò tó bá wọlé láti fa àìsàn. Nítorí ìdí èyí ni àwọn onímọ̀ ètò ìlera ṣe pín àwọn kòkòrò búburú náà sí èyí tó Pàtàkì jùlọ àti èyí tó máa ń lo àǹfààní.
George Lucas George Walton Lucas Jr. (bọjọ́ìbí May 14, 1944) ni aṣefílmù, ọlọ́rẹ, àoti oníṣòwò ará Amẹ́ríkà. Lucas gbajúmọ̀ gẹ́gẹ́ bíi ẹni tó ṣe àwọn fílmù bíi "Star Wars" àti "Indiana Jones", àti olùdásílẹ̀ àwọn ilẹ́-iṣẹ́ "Lucasfilm", "LucasArts" 'àti "Industrial Light & Magic". Òhun ni alága Lucasfilm tẹ́lẹ̀ kí ó tó tàá fún The Walt Disney Company ní 2012.
Ìnáwó Irú wọn á wá má ráhàn owó tósù bá ti dá sí méjì tàbí kí wọ́n jẹ gbèsè de owó osù mìíràn.  Síwájú sí i, àwọn oníṣòwò gbọ́dọ̀ máa sètò to jíire lórí ìnáwó wọn. Nípa ṣíṣe èyí, wọn óò ni àǹfààní láti mọ̀ bọ́yá Ọláńrewájú ni iṣẹ́ wọn tàbí Ọláńrẹ̀yìn. Níbi tí àtúnṣe bá sì ti pọn dandan, “a kì í fòdù ọ̀yà sùn ká tó í nà án ládàá,” wọn kò nì í bèsù bẹ̀gbà, wọn óò sì se àtúnṣe ní wéréwéré. Àwọn ọmọ ilé-ìwé gan-an gbọdọ̀ mọ̀ pé ká sètò ìnáwó ẹni kì í sohun tó burúkú bí ti í wù kó mọ. Gẹ́gẹ́ bí ọmọ ilé ẹ̀kó gíga, béèyàn bá gbowó fún àwọn orísirísi ìnáwó láti ilé lórí ẹ̀kọ́ ẹni, ó seése kí irú ẹni bẹ́ẹ̀ máa ná ìná-àpà tó bá dé ààrin àwọn ẹlẹgbẹ́ẹ rẹ̀. Irú wọn ló máa ń pe ọ̀sẹ̀ tí wọ́n bá ti ilé lọ́dọ̀ àwọn òbí wọn dé ní ‘Ọṣẹ ìgbéraga’ Èyí kò yẹ ọmọlúàbí pàápàá. Ó sì ń pè fún àtúnṣe.  Ṣíṣe ètò tó gúnmọ́ lórí ọ̀nà tí à ń gbà náwó kò pin sí àwọn ọ̀nà tí mo sàlàyé rẹ̀ sókè yìí. Mo fẹ́ kó ye wá pé a le sètò ìnáwó wa níbi àwọn orísisi ayẹyẹ bí ìsọmọlórúkọ [tàbí ìkọ́mọ́jáde], ìgbéyàwó, oyè jíjẹ, ìṣílé, àti ìsìnkú àgbà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Yóò ràn wá lọ́wọ́ láti fi bí a se tó hàn wá ká le mọ ohun tí a óò dágbá lé níbi irúfẹ́ àṣeyẹ tí a bá fẹ́ í ṣe. Nípa bẹ́ẹ̀ a ò ní í sí nínú àwọn tó máa ń pa òwe tó máa ń mú kí wọn kábàámọ̀ nígbẹ̀yìn ọ̀rọ̀. Òwe wọn ni, “rán aṣọ rẹ bí o bá se ga mọ.” Èyí tí wọn ì bá fi wí pé “rán aṣọ rẹ bí o bá se lówóo rẹ̀ sí.” Bí ẹni tó ga bá rán aṣọ rẹ̀ ní ‘bóńfò’ bó se lówó mọ ni, kò sì fẹ́ í sàsejù. Irú ẹni bẹ́ẹ̀ le ti mọ̀ pé alásejù pẹ́rẹ́ ní í tẹ́.  Bí a bá wá fẹ́ láti sètò ìnáwó wa, ó yẹ ká mọ̀ pé ìtòṣẹ̀ ló lỌ̀yọ̀ọ́, Oníbodè lo làààfin, ẹnìkan kì í fi kẹ̀kẹ́ síwájú ẹsin. Iwájú lojúgun í gbé. Ìnáwó tó bá ṣe kókó jùlọ tó sì ń bèèrè fún ìdásí ní kíákíá ló yẹ ká fi síwájú bí a se ń tò ó ní ẹsẹẹsẹ. Bí a bá wá kíyèsí pé ètò tí a là sílẹ̀ ti ju agbára wa lọ, ẹ jẹ́ ká fura nítorí pé akéwì kan wí pé:
Juan Martín del Potro Àṣeyọrí rẹ̀ tó tọ́bi jùlọ ṣẹlẹ̀ nígbà tó gba ife-ẹ̀yẹ Open Amẹ́ríkà 2009 nígbà tó borí Rafael Nadal ní semifinal àti Roger Federer ní final. Òhun ni ẹni àkọ́kọ́ tó borí Federer àti Nadal nínú ìdíje grand slam kannáà àti ẹnìkan soso lẹ́yìn àwọn tí a mọ̀ sí "Big Four" (Roger Federer, Rafael Nadal, Novak Djokovic àti Andy Murray), tọ́ gba ife-ẹ̀yẹ grand slam láàrin Open Fránsì 2005 àti Open Amẹ́ríkà 2013. Òhun náà tún ni ará Argentina kejì tó gba ife-ẹ̀yẹ Open Amẹ́ríkà nígbà Open Era.
Èdè Ainu Èdè Ainu Èdè kan tí ó dá dúró ní òun nìkan ni èdè yìí. A kò mọ iye ẹni tí ó ń sọ ọ ṣùgbọ́n ètò ìkànìyàn ọdún 1996 so pe márùndínlógún ni wọ́n. Hokkaido, Japan àti ní Sakhalin àti Erékùsù Kuril. Ní ìbẹ̀rẹ̀ sẹ́ńtúrì ogún, púpọ̀ núnú àwọn ohun tí ó se pàtàkì nínú èdè àti àṣa Ainu ni Jepaníìsì ti gba ipò wọn
Àkúdàáyà Yorùbá ní ìgbàgbọ́ pé Àkúdàáyà wà. Wọ́n gbàgbọ́ pé ẹni tí ó bá kú láìtọ́jọ́ tàbí, yálà wọ́n pa á tàbí ó kúkú nípa ìjàm̀bá máa ń ní àǹfààní lọ́dọ̀ Elédùmarè láti ṣípò padà sí àlàyè, ṣùgbọ́n sí àgbègbè mìíràn tí wọ́n kò ní mọ̀ pé òkú ní. Lọ́jọ́kọ́jọ́ tí ẹni tí ó bá mọ̀ ón bá rí I, ọjọ́ náà ni yóò pòórá kúrò níbi náà. Ìgbàgbọ́ Yorùbá ni pé irú ẹni bẹ́ẹ̀ lè tún gbé ayé kí ó sì ṣe gbogbo nǹkan tí ènìyàn ń ṣe, pàápàá jùlọ àyànmọ́ rẹ̀ tí kò ì tí ì múṣẹ kí ó tó kú.
Benedict Peters Benedict Peters jẹ́ olówó billionaire, ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Oun ni ó dá ilé iṣẹ́ Aiteo Group sílẹ̀. Ilé iṣẹ́ tí ó níṣe pẹ̀lú iṣẹ́ epo rọ̀bì tí ó jẹ́ ti àdáni tí ó sì tóbi jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní nkan bí oṣù Kọkànlá ọdún 2014, Benedict ti ní to iye owó tí ó to bílíọ́nù méjì ó lé ọwọ́ méje Dólà ($2.7 billion), gẹ́gẹ́ bí owó ara ẹni Oun ni ó wà nípò Kéje gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó lówó jùlọ nileẹ̀ Adúláwọ̀, gẹ́gẹ́ bí àjọ Ventures Africa ṣe tòó sí. "The Richest People in Africa".
Ewì Ayaba Gbogbo ewì alohùn Yorùbá ló ní kókó tí wọ́n má ń dá lé lórí. Lára kókó tí ewì ayaba máa ń dá lé lórí ni ìjúwe àwọn ayaba gẹ́gẹ́ bí i aya aládé, àrẹ̀mọ ọba tàbí abọ́baṣèlú. Ọ̀rọ̀ nípa ìgbésí-ayé ayaba, àti ọba nínú ààfin. Àlèébù to wà nínú ilé ọba. Ìwà òjòwú láàrin ayaba, ìṣàfihàn ipò ọba láàrin ìlú. Orúkọ àdàpè ọba. Ítàn àwọn ọba tó ti jẹ rí. Ọ̀rọ̀ nípa ìdàgbàsókè tó wọ inú ìlú lásìkò ọba kọ̀ọ̀kan. Àkíyèsí nípa ìwà ọba tàbí ìrísí ọba. Ọ̀rọ̀ nípa ọdún àti ìbọ tó ń wáyé láàrin ìlú tó jẹ́ ti ọba Ọ̀yọ́-Ọ̀ṣun. Ìwúre fún ọba àti ẹbí ọba.
Ẹ̀gbá Bákan náà ló jẹ́ pé gbogbo wọn lo jọ ń bú ọlá fún àwọn ẹni ńlá wọn. Kò sí pé apá kan kò ka àwọn ẹni àná yìí wọ̀nyìí́ kún. Orò tún jẹ́ ẹ̀sìn kan tó so wọ́n pọ̀. Nílélóko ni wọn ti ń sọdún orò lọ́dọọdún. Àwọn olórò ìlú kan lè mú orò wọn dé ìlú mìíràn láìsí ìjà láìsí ìta. Lóòótọ́, ìlú kọ̀ọ̀kan ló ní òrìsà tirẹ̀ tó se pàtàkì, fún àpẹẹrẹ, àwọn Òwu ló ni Òtòǹpòrò àti Ẹlúkú. Àwọn Odò ọnà ló ni Agẹmọ, àwọn ìbarà lo ni Gẹ̀lẹ̀dẹ́. Òrìsà Àdáátán, ọ̀tọ̀ ni. O máa ń sẹlẹ̀ ni ọ̀pọ̀ ìgbà pé tí ìlú kan bá parí ọdún tiwọn lónìí, tí àdúgbò míìràn le bẹ̀rẹ̀ ni ọjọ́ keje ẹ̀. Èyí kò sí yi padà láti ọjọ́ pípẹ́ wá.
Phasianidae Ìrandíran Phasianidae ni ó tóbi jùlọ nínú ẹ̀ka Galliformes, tí ó sì pẹ̀lú àwọn ẹ̀yà 150. Àwọn tó wà ní ẹgbẹ́ yìí ni àwọn ẹyẹ àparò àti ẹyẹ ìgà, adìyẹ  igbó, ẹyẹ bí adìyẹ awó àti ẹyẹ pòpòndò. Wọ́n ti dá àwọn tọkí àti adìyẹ òpìpì mọ̀ pé ìran wọn ni àwọn ẹyẹ tó dàbí ẹyẹ àparò àti ẹyẹ ìgà .
Bill Gates William Henry "Bill" Gates III tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹwàá ọdún 1955 (28th/10/1955) jẹ́ oníṣòwò ọmọ orílẹ̀-èdè Amerika, alaanu, oludako ati alaga ilé-iṣẹ́ Microsoft, ilé-iṣẹ́ atolànà kọ̀m̀pútà tó dá sílẹ̀ pẹ̀lú Paul Allen. Gates jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tó lọ́wọ́ jùlọ lágbàáyé òun sì ni olówó jùlọ ní àgbáyé lọ́dún 1995, 2009, àyàfi ọdún 2008, nígbà tó bọ́ sí ipò kẹta. Nígbà tó fi ṣíṣe ní Microsoft, Gates wà ní ipò CEO àti amójútó àgbà atolànà kọ̀m̀pútà, bẹ́ẹ̀ sì ni òun ni onípìn-ín ìdákowò tó tóbi jù lọ, ipin ajoni. Ó tún ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé.
Àlọ́ Lẹ́yìn tí àwọn ọmọdé bá ti kóra wọn jọ tí wọ́n sì pagbo, ẹnìkan yóò dúró gẹ́gẹ́ bí apàlọ́, ẹni yìí lè jẹ́ àgbàlagbà ọkùnrin tàbí obìnrin, bẹ́ẹ̀ ó sì lè jẹ́ ọmọdé lọ́kùnrin tàbí lobìnrin, tì àwọn tókù yóò sì jẹ́ agbálọ̀ọ́ tàbí ajálọ̀ọ́. Lọ́pọ̀ ìgbà, àlọ́ àpamọ̀ ló kọ́kọ́ ma ń wáyé kí wọ́n tó pàlọ́ àpagbè. Apàlọ́ yóò ma sọ pé:  Apàlọ́ : Ààlọ́ ooooooo? Àwọn Ajálọ̀ọ́: Ààlọ̀ọ̀ọ̀ọ̀ọ̀ọ̀! Apàlọ́: àlọ́ mi dá párá, ó kù fìrì, ó dá firi-gbágbòó! Àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Èyí dúró gẹ́gẹ́ bí ìfáàrà fún àlọ́ àpagbè. Lẹ́yìn tí apàlọ́ bá ti pàlọ́ rẹ̀ tán, yóò bèrè ẹ̀kọ́ tí olúkúlùkù rí kọ́,dìmú nínú àlọ́ náà.
Ìtàn Ilé-Ifẹ̀ kò sí ẹ̀dá alààyè tàbí ibùgbé tí ìtàn ìwáṣẹ̀ kì í dá lé, a sì gbọ́dọ̀ gbà á gẹ́gẹ́ bí wọ́n bá ṣe sọ ọ́ ni nítorí kò sí ẹni tí o lè jẹ́rì í sí i pé ìṣẹ̀lẹ̀ náà ṣe ojú òun. Finnegan (1970:362) fi ìdí èyí múlẹ̀, ó ní
Ìṣègùn ìbílẹ̀ Èyí ni wó̩n ń lò fún aboyun láti ìgbà tó tí ń wá o̩mo̩, títí tó fí dá os̩ù sí; do̩jó̩ ìkúnlè̩ rè̩, àti ní kété tí á bá gbóhùn ìyá gbó̩ to̩mo̩, wó̩n ń lò ó bákan náà láti fi to̩jú o̩mo̩dé.
Bẹ́rílíọ̀mù Bẹ́rílíọ̀mù ni ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà tó ní àmì-ìdámọ̀ Be àti nọ́mbà átọ̀mù 4. Nítorípé bẹ́rílíọ̀mù yíówù tó bá jẹ́ kíkódájọpọ̀ ní inú àwọn ìràwọ̀ kì í pẹ́ tí ó fi túká, nítoríẹ̀ ó jẹ́ ẹ́límẹ̀ntì tó sọ̀wọ́n gidigidi ní àgbàlá-ayé ati ní Ilẹ̀-Ayé. Ó jẹ́ ẹ́límẹ̀ntì olójú-ìsopọ̀ mẹ́jì tó ṣe é rí nínú ìdàpọ̀ mọ́ àwọn ẹ́límẹ̀ntì míràn nìkan nínú àwọn àlúmọ́nì. Àwọn òkúta iyebíye pàtàkì kan tí wọ́n ní bẹ́rílíọ̀mù nínú ni bẹ́rìlì (òkúta odò, ẹ́míràldì) àti bẹ́rìlìoníwúrà. Tó bá dá wà, ó jẹ́ ẹ́límẹ̀ntì mẹ́tàlì alkalínì ilẹ̀ tó ní àwọ̀ irin-idẹ, tó lágbára, fífúyẹ́ àti rírún wẹ́wẹ́.
Ìyísódì nínú Ẹ̀ka-èdè Ìkálẹ̀ Adéwọlé (1990:73-80) gbà pé múùdù jé ọ̀kan lára àwọn ìsọ̀ri gírámà Yorùbá. Ó pín wọn sí oríṣìí mẹ́ta nípa wíwo ọ̀nà tí wọ́n ń gbà jẹ yọ: Ó pe àkọ́kọ́ ni èyí tó ń fi ṣiṣe é ṣe hàn (possibility); ó pe èkejì ní èyí tó ń fi gbígbààyè hàn (permission); ó pe ẹ̀kẹta ni èyí tó pọn dandan. Àwọn múùdù wọ̀nyí ni à ń dá pè ni ojúṣe wọ̀fún, àníyàn àti kànńpá lédè Yorùbá. Fábùnmi (1998:23-24) pè é ní Ojúṣe.
Àjẹsára Àwàlù Eyín Àjẹsára náà kò ní ewu kankan rárá, ó sì ṣeé lò bí ènìyàn bá lóyún àti bí ènìyàn bá ní àrùn HIV/AIDS. Ìrírí tó jẹ mọ́ pé kí ojú ibití a ti fún ni ní àbẹ́rẹ́ náà má a pupa yòò, kó sì má a dun ni a má a wáyé lára àwọn ènìyàn tó tó bíi 25 sí 85% nínú àwọn tó gba àjẹsára náà. Ibà, àárẹ̀, àti ìrora kékèké nínú iṣan-ara a má a wáyé lára àwọn ènìyàn tó kéré sí ìwọ̀n kan nínú ọgọ́ọ̀rún lára àwọn tó gba àjẹsára náà. Ìfèsì ara ẹni lọ́nà òdì sí ohun tí ènìyàn kòrira a má a wáyé lára àwọn ènìyàn tó kéré sí ìwọ̀n kan nínú 100,000 lára àwọn tó gba àjẹsára náà.
Ifá Ẹbọ rírú se pàtàkì fún ẹni tí a bá dá ifá fún. bí ifá tí a dá fún ènìyàn bá se rere tàbí búbúru, oní tọ̀hùn ni lati rúbọ kí ohun tí ó dá ifá sí náà ó lè baà dará: lọ́nà kìní:- Ẹbọ ifá jẹ́ ounjẹ fún òrìṣà tí ifá bá so wí pé kí á rúbọ, Fun àpẹẹrẹ, tí ènìyàn bá fẹ́ se nǹkan. ti o ba bèrè lọ́wọ́ ifá, wọ́n le sọ pé ki o lọ rubọ fun ògun, Ẹbọ ifá jẹ́ ètùtù pàtàkì nítorí tí Babaláwo bání kí ènìyàn se nǹkan óní láti se é, ki òun pàápàá ólè ba à ni ìgboyà wípé àteégún-àteésà, nítori èyí ní àwọn babaláwo fi máa ńwí fún ẹní tí a ní kí ó rúbọ̣ pé kí ó wá oúnjẹ fún àwọn aládùgbóó rẹ.
Sheik Adam Abdullah Al-Ilory Ó jẹ́ ẹni tí ó tẹ̀lé ìlànà  Imam Maliki, tí ó sì jẹ́ òǹkọ̀wé ìmọ̀ oríṣiríṣi nínú èdè Lárúbáwá (Arabic Author). Ó tún jẹ́ oní Súfi ní ìlànà Qadiriyya. Ó dá ilé ẹ̀kọ́ Markhazl-Uluum tí ó wà ní ìlú Agége, agbègbè kéréje kan ní ìpínlẹ̀ Èkó , ní ọdún 1945. Ilé ẹ̀kọ́ náà ní ọ̀pọ̀ àwọn onímọ̀ kéú àti Kùránì tí tàn kálẹ̀ láti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà, tó fí wọ  Benin, àti gbogbo ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ adúláwọ̀ pátá
Kọ́lá Akínlàdé 5. Ọmọ́tọ́ṣọ̀ọ́ ní sítọ́ọ̀. Káyọ̀dé ni orúkọ akọ̀wé rẹ̀. Ó ti tó ọdún mẹ́fà kí Akin Ọlọ́fín-íntótó ọmọ Olúṣínà àti Ọmọ́tọ́ṣọ̀ọ́ ti rí ara wọn mọ kí wọn tún tó rí ara wọn yìí. Àbúrò Orímóògùnjẹ́ ni Ilésanmí tí òun àti Olófìn-íntótó jọ wá ṣe ìwádìí ní ilé-Ifè. Ọ̀rẹ́ Orímóògùnjẹ́ ni Ajíṣefínní tí ó ń ta kòkó. Bíọlá ni orúkọ ẹni tí ó ń ta ọtí  Lóòótọ́, oníṣèègùn ni Ọ̀sanyìnnínbí síbẹ̀, kò wọ ẹgbẹ́ àwọn Oníṣèègùn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Ẹgbẹ́ ìlera loògùn Ọrọ̀.
Ìrànwọ́ 1: Báwo lẹ ṣe lè dá àyọkà/ojú-ewé Ìṣẹ̀dá ojú-ewé ojú-ewé jẹ́ ojú-ìwé tí a lè kà láti ní ìmọ̀,ọgbọ́n àti òye yálà láti kọ́ tàbí ṣe àlékún lórí ohun kan tàbí òmíràn lórí ẹ̀rọ ayélujára.  Àwọn ohun tí a ní lá ti ní ṣáájú kí a tó dá àyọkà kankan ni: Ọ̀nà méjì ni a lè gbà ṣẹ̀dá ojú-ewé sí orí Wikipẹ́día Yorùbá.  Àkọ́kọ́ ni lílo ìlanà Àtọwọ́dá, nígba tí ékejì jẹ́ ìlanà Ògbufọ.
Ọba Lájìwọwọ Ọkùnrin kan wà ní ìlú Lápá-edé, olówó ní í ṣe. Owó ti yarọ sí i lọ́wọ́. Nítorí owó tó ní yìí ni àwọn ènìyàn ṣe máa n pè é ní Ajénifújà, alówó-lódù-bíi-ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀. Nígbà tí ìròyìn kàn án nípa ohun tí Jìjì ń fẹ́ kí ó tó lè bá ọkùnrin kan lọ, inú rẹ̀ dùn púpọ̀. Ṣé ṣaájú àsìkò yìí lòun pàápàá ti gbìyànjú, tó ti nawọ́ fífẹ́ sí Jìjì, àmọ́ tónítibi kì í ṣe bí ẹni rí i. Kò sì fún un lésì kan gúnmọ́ nígbà náà. Báyìí tí Jìjì ti lanu fọhùn pé nǹkan tóun fẹ́ràn jù, tí ẹni náà sì mú un wá; ọ̀rọ́ ti bù ṣe. Ẹmọ́ ọ̀rọ̀ náà ti lójú òpó, kí aré bẹ̀rẹ̀ ló kù ...
Ìjìnnà-síra-ẹni láwùjọ Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlànà èyíwùmí ni wọ́n tí làálẹ̀ fún àṣà ìbọra-ẹni lọ́wọ́. Ìkíni nípa fífi ọwọ́ ẹni méjèèjì papọ̀ láìbọ ẹni tí à ń kí lọ́wọ́, kíkíni nípa ìfọwọ́sọ̀yà, jẹ́ lára àwọn ọ̀nà ìkíra ẹni láìfara kanra. Ní àkókò ẹ̀rànkòrónà 2019 lórílẹ̀-èdè United Kingdom]], ìṣe ìkíni yìí ni Ọmọba Charles lò láti kí àwọn àlejò, ìkíni yìí ni Ọ̀gá-àgbà àjọ ètò ìlera àgbáyé, WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus àti Olórí ìjọba orílẹ̀ èdè Ísírẹ́lì, Benjamin Netanyahu náà tún là kalẹ̀ fún lílò . Àwọn ọ̀nà èyíwùmí mìíràn ni; nína ọba-ìka sókè, jújuwọ́ sí ni, fí fọwọ́ sáyà, bí wọ́n ṣe ń kí ara ẹni ní ní àwọn apá kan lórílẹ̀ èdè Ìran. Àwòmọ́ ìmọ̀ ìṣirò tí fihàn pé, títí ilé ìwé pa lè ṣe à ṣe ìdádúró. Bí ó tilẹ̀ wù kí ó rí, ìyọrísí rere rẹ̀ dá lórí bí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ mú òfin Ìjìnnà-síra-ẹni láwùjọ nígbà tí wọ́n kò sí ní ilé ẹ̀kọ́. Lọ́pọ̀ ìgbà, àwọn òbí mìíràn lè gbà ìyọ̀ǹda ìsinmi lẹ́nu iṣẹ́, bákan náà, wọ́n máa nílò láti ti ilé-ìwé pa fún ìgbà pípé. Àwọn ìgbésẹ̀ wọ̀nyí lè fa ìfàsẹ́yìn fún àwùjọ àti ètò ọ̀rọ̀-ajé.
Ọ̀nà tí a lè pín òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá sí Ọ̀NÀ TÍ A LÈ PÍN ÀWỌN ÒRÌṢÀ ILẸ̀ YORÙBÁ SÍ Ẹnu kò kò lórí iye àwọn òrìṣà tó wà nílẹ̀ Yorùbá. Bí àwọn kan se sọ pé ọ̀kànlénígba òrìṣà ló wà ní aàfin Ọ̀ọ̀ni bẹ́ẹ̀ náà ni àwọn kan ń sọ pé irinwó òrìṣà ó lẹ́ ọ̀kan (401 deities) ló wà lóde ìṣálayé à ò lè sọ pàtó iye òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá tó wà pẹ̀lú iye òrìṣà tí a ti mẹ́nu bà lókè yìí, nítorí pé kì í ṣe gbogbo òrìṣà tó rọ̀ láti òde-ọ̀run wá sí òde-ìṣálayé ni à ń pè ní òrìṣà. A rí àwọn abàmì nǹkan mìíràn tí àwọn ènìyàn sọ di òrìṣà. Bẹ́ẹ̀ a sì rí àwọn alágbára àtijọ́ tí a sọ di ẹni òrìṣà èyí tí Òrìṣà Bàbá Ṣìgìdì tí ìwádìí yìí dá lé lórí wà. Pẹ̀lú gbogbo àlàyé wọ̀nyìí, ọ̀pọ̀lọpọ̀ onímọ̀ ló ti gbìyànjú láti pín Òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá sí oríṣìírìíṣìí ọ̀nà. Àwọn kan pín in sí ọ̀nà méjì, àwọn kan pín in sí ọ̀nà mẹ́rin. Bákan náà ni a tún rí àwọn kan tí wọ́n pín òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá sí ọ̀nà márùn-ún. Awolàlú àti Dọ̀pèmú (1979:73) gbà pé ọ̀nà mẹ́ta ni a lè pín òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá sí.
Àjàkálẹ̀ àrùn Covid-19 ní Guinea Lọ́jọ́ kẹtàlá oṣù kẹta ọdún 2020 èsì àyẹ̀wò fihàn pé arákùnrin kan, ọmọ orílẹ̀ èdè Belgium, tí ó jẹ́ òṣìṣẹ́ àjọ European Union, tí ó wá ṣe àbẹ́wò lórílẹ̀-èdè Guinea ní àrùn Covid-19. Òun ni ẹni àkọ́kọ́ tó ní àrùn náà ni lórílẹ̀-èdè náà.
Àjàkálẹ̀ Àrùn COVID-19 ní Orílẹ̀-èdè Senegal Ní ọjọ́ Kejì oṣù Kẹ́ta ọdún 2020. Arákùnrin kan tí ó jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́rìnléláàádọ́ta tí ó jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Faranse ni ẹni akọ́kọ́ tí ó kó àrùn [[COVID-19 náà wọ orílẹ̀-èdè [[Senegal]]. Arákùnrin yí ni ó ń gbé ní agbègbè [[Almadies Arrondissement]] ní ìlú[[Dakar]], nígba tí wọ́n ṣe àyéwò fun ní [[Pasteur Institute]] ní ìlú Dakar, ni wọ́n tó ri wípé ó ní àrùn Kòrónà. Àmọ́ ṣáájú kí wọ́n tó ṣàyẹ̀wò fun ni ó ti kọ́kọ́ ṣe ìrìn-àjò tí ó sì wọ [[ọkọ̀ òfurufú]] [[Air Senegal]] ní ọjọ́ Kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù Kejì, ọdún 2020. Báyí ni orílẹ̀-èdè Senegal di orílẹ̀-èdè Kejìtí yóò ní akọsílẹ̀ àrùn àkóràn Kòrónà ní ilẹ̀ ìyàngbẹ [[Adúláwọ̀]], lẹ́yìn orílẹ̀-èdè [[Nàìjíríà]]. Akọsílẹ̀ àrùn Kòrónà ẹlẹ́kejì ni ti akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ kan tí ówá sí Dakar láti ìlú [[Faransé]]. Nígbà tí yóò fi di ọjọ́ Kẹ́rin oṣù Kẹta ọdún 2020, iye àwọn [[ènìyàn]] tí ó ti ní àrùn Kòrónà ti pé mẹ́rin, tí gbogbo àwọn mẹ́rẹ̀rin sì jẹ́ àjòjì. Ẹni tí ó jẹ́ ẹni kẹ́ta tí ó ní àrùn yí ni ìyàwó ẹni akọ́kọ́ tí ó kọ́kọ́ kó àrùn náà wọ orílẹ̀-èdè Senegal, òun ni ó dẹ́ sí Ìlú Dakar ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù Kẹta, nígba tí ọmọ ilẹ̀ [[Britain]] kan tí ó wá láti Ìlú [[Lodon]] wọ orílẹ̀-èdè [[Senegal]] ní ọjọ́ Kẹrìnlélógún oṣù Kejì ọdún 2020.  Àwọn àjọ tí ó rí sí bọ́ọ̀lù aláfọwọ́-gbá , ìyẹn [[Basketball Africa League]] fagilé eré ìdíje ìbẹ̀rẹ̀ ọdún ní ọjọ́ Kẹfà oṣù Kẹ́ta ọdún 2020, tí ó yẹ kó wáyé ní ìlú Dakar. Èyí wáyé látàrí ìbẹ̀rù tí ó múlẹ̀ ṣinṣin tí àrùn náà ti dá sílẹ̀, tí ó sì mú kí àwọn ènìyàn ó má lè kóra jọ pọ̀ mọ́ nínú [[Ilé Ìjọsin]], ayẹyẹ pàá pàá jùlọ ayẹyẹ [[Grand Magal of Touba|Grand Magal]], tí ó níṣe pẹ̀lú ọdún [[Mouride]] tí ó ma ń wáyé ní [[Touba]] tabí ìrìnà-àjò káàkiri orílẹ̀-èdè Senegal, àti gbogbo agbáyé
Nyakuron Cultural Centre Nyakuron Cultural Centre (NCC) ni ilé-iṣẹ́ kan tó n ṣe ti ìjọba tí wọ́n dá sílẹ̀ láti máa ṣètò mímú ìdàgbàsókè àti ìgbéga bá sinimá àti àṣà orílẹ̀-èdèGúúsù Sudan.
Kadaria Ahmed Ní ọdún 2017, ó dá Daria Media Ltd sílẹ̀, èyí tó jẹ́ ilé-iṣẹ́ tó rí sí ìgbélárugẹ iṣẹ́ ìkọ̀ròyìn.
Olúṣọlá Ìṣọ̀lá Ògúnṣọlá Olúṣọlá jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára àwọn àgbà ọ̀jẹ̀ òṣèré tíátà tó dá ẹgbẹ́ ANTP sílẹ̀ lọ́dún 1976. Òun ni akọ̀wé owó àkọ́kọ́ fún ẹgbẹ́ náà ní ọdún 1976 sí 1989.