mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
Historic Centre of Lima Ilu Lima, olu-ilu Perú, jẹ ipilẹ nipasẹ Francisco Pizarro ni ọjọ 18 Oṣu Kini ọdun 1535 ti o fun ni orukọ Ilu Awọn Ọba. Sibẹsibẹ, pẹlu akoko, orukọ atilẹba rẹ tẹsiwaju, eyiti o le wa lati ọkan ninu awọn orisun meji: láti èdè Aymara "lima-limaq" ti o túmọ sí "ofeefee ododo"), abi ti awọn Spanish pe ni Quechuan "rimaq" (ìtúmọ "ọlọrọ", ti wọn má kọ àti ipé jáde ni "limaq" ni èdèy Quechua I ti o sun mọ wọn). O ṣe pataki pe ọrọ Quechuan kanna tun jẹ orisun ti orukọ ti a fi fun odo ti o shan wọ ilu naa. Awọn maapu ibẹrẹ ti Perú ṣe afihan awọn orukọ meji ti o han ni apapọ.
Durban O wa ni eti Okun India, ni igberiko ti KwaZulu-Natal, ilu Durban ni olu-ilu iṣaaju ti ileto ati agbegbe Natal, ti a mọ tẹlẹ bi Port-Natal. Ti ipa India ati ti ileto, o jẹ loni olokiki oniriajo ati ibi-afẹde okun. Awọn arinrin ajo le wa si Durban lati gbadun awọn eti okun ẹlẹwa ati awọn eti okun igbẹ. O tun mu idapọmọra nla ti faaji ati aṣa papọ, pẹlu awọn ẹda ti akoko amunisin, awọn ile ọnọ musiọmu ti o nifẹ, ati awọn agbegbe adun. Lati pari aworan iyalẹnu tẹlẹ yii, Durban tun mọ fun awọn ẹranko, ododo, ati eweko tutu ti o yi i ka!
Oduwacoin Bright Enabulele: jẹ onitumọ oniye-ọrọ blockchain, ati oludokoowo ti o pinnu lati ṣii ilẹkun fun awọn eniyan pẹlu olu-ilu kekere lati kopa ninu nini ọrọ. O tun jẹ ọmọ ẹgbẹ oludasile ti Oduwa Blockchain Solutions Ltd. Awọn ọmọ ẹgbẹ miiran pẹlu Charles Anchang, Michael-Vitally Vernon, James Cunningham ati Haseem Sultan.
Sanusi Lamido Sanusi Ki o tó jọba, Sanusi jẹ́ ògbóǹtarìgì onímọ̀ nípa okoòwò àti Gómìnà Ilé Ìfowópamọ́-àgbà tí Nàìjíríà láti ọdún 2009 sí 2014,tí Ààrẹ àná, Goodluck Jonathan pàṣẹ kí ó dáṣẹ́ dúró látàrí owó kan tí Sanusi ṣẹnu bóró pé ó sọnù lápò ilé-iṣẹ́ ìjọba àpapọ̀ tí ó ń ṣe kòkárí epo lọ̀bì, NNPC.
Ùgándà Ùgándà tabi orile-ede Olominira ile Uganda je orile-ede ni apa ilaoorun Afrika. O ni bode pelu orile-ede Kenya.
Índíà India, fun tonibise bi orile-ede Olominira ile India ( ""; see also in other Indian languages), je orile-ede kan ni Guusu Asia. Ohun ni orile-ede keje titobijulo gege bi itobi jeografi, orile-ede keji toni iye awon eniyan julo pelu bi 1.18 egbegberunkeji eniyan, ati orile-ede oseluaralu toni iye awon eniyan julo lagbaye. O ja mo Okun India ni guusu, Okun arabu ni iwoorun, ati Ebado Benga ni ilaorun, India ni ile eti odo to je . O ni bode mo Pakistan ni iwoorun; Saina, Nepal, ati Bhutan si ariwa; ati Bangladesh ati Burma ni ilaorun. India wa nitosi Sri Lanka, ati Maldives ti won wa ni Okun India.
Ere idaraya Ki ọ́mọdé tabi awọn géndé to pade nibi eré àrín, nwọn a ti wọ iho ti ko ju bi isun meji tabi mẹta, wọn yóò tẹ́ ẹní pàkìtí lé ihò náà lórí. Bakannaa ni nwọn o si ti wá àrín bi mẹfa mẹfa tabi ju bẹẹ lọ dani. Àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta yóò ta àrín wọn sínú ihò tí a tẹ́ ẹní sí lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo. Àwọn àrín náà ti a npe ni "apẹ àrín". Ẹnikẹ́ni tí àrín rẹ̀ bá jáde láti inú ihò yóò san àrín mìíràn fún ẹni tí ó ni àrín tó lé e síta. Sugbọn bi àrín awọn mejeeji ti o ṣẹkù si'nu ihò ba tuka lẹẹkannaa a jẹ'pe awọn mejeeji naa ta ọ̀mi. Ẹni tí àrín rẹ̀ bá sì gbẹ̀yìn sínú ihò ni ó borí.
Mutiat Mustapha/sandbox/2 A bi Savage ni Ikeja, olu-ilu Eko. Awọn ẹbi re ko lọ si ilu Lọndọọnu nigba ti o wa ni ọmọ ọdun mọkanla. Nigba ti o wa ni ile-iwe giga, o jẹ ẹni ti o ma n fun trombone fun orchestra band ile-iwe rẹ. O dagba si inu eto ọpọlọpọ aṣa latara iṣilọ rẹ lati Naijiria lọ si United Kingdom ati lati United Kingdom lọ si United States. Lẹyin ti o jade pẹlu iyi ninu Business administration lati University of Kent, o bẹrẹ si ni ma ṣiṣẹ ni The Royal Bank of Scotland. O ṣe elegbe fun George Michael nigba ti o wa ni ọmọ ọdun mẹrindinlogun ati fun Mary J. Blige, Chaka Khan, Blu Cantrell, Emma Bunton, Kelly Clarkson, Andrea Bocelli ati Ms. Dynamite laarin awọn yooku. O ti ṣere lori itage pẹlu Sting, 50 Cent, The Black Eyed Peas, Eminem, Robbie Williams ati Destiny's Child lati mẹnu ba diẹ.
Tógò Togo tabi orile-ede Togo Olominira je orile-ede ni Iwoorun Afrika. O ni bode mo Ghana ni apa iwoorun, Benin ni apa ilaoorun ati Burkina Faso ni ariwa.
Mọ́rísì Mọ́rísì (; , Mauritian Creole: "Moris"; Geesi: "Mauritius"), fun ibise gege bi orile-ede Olominira ile Morisi () je orile-ede erekusu lebado Afrika ni guusuiwoorun Okun Indiain, bi ilaorunt orile-ede Madagascar.  Lapapo mo erekusu Morisi, orile-ede yi na tun ni awon erekusu Cargados Carajos, Rodrigues ati Agalega Islands. Morisi je ikan ninu awon Erekusu Mascarene, pelu erekusu Fransi Réunion ni si guusuiwoorun ati erekusu Rodrigues ni si ariwailaorun.
Orílẹ̀-èdè alábàágbépọ̀ Bi orile-ede alabagbepo ni a unpe orile-ede kan to ba je ikan ninu orile-ede ninla bi orile-ede alaselorile tabi akorajo oniorile-edepupo.
Orílẹ̀-èdè sósíálístì Bi orile-ede sosialisti tabi orile-ede olusalawujo (tabi orile-ede olominira sosialisti, orile-ede awon osise tabi) le ni orisirisi awon itumo ti won baramu.
George Mother Ṣádè (Yaya DaCosta) sọ́fùń Ádèńìkẹ́ ńìpá kì ó gbá ọ́mọ̀ tọ̀, ṣùgbọ̀ń ókọ̀ jálẹ́ óńì óhùń óbì ómò óhùń pẹ́lù ínù ohùń. Iya ọ́kọ̀ da ba pe ki aburo ọ́kọ̀ Ádèńíkẹ̀,Biyi(Tony Okungbowa) Ati Ádéńìkẹ́ fun ra ẹ́ Ki wọ̀ń jọ̀ ńi ájọṣèpọ̀. Biyi fárìgá pe ohun óṣé,ṣùgbọ̀ń ola dá gbá . Lẹ́yìń ńá Ádèńìkẹ́ lòyùń tì Àyọ̀dèlé ọ́kọ̀ rẹ̀ rò pè óhùń ló ńì ọ̀mọ̀.
Kamẹrúùnù Kamẹrúùnù tàbí Orile-ede Olómìnira ilẹ̀ Kamẹrúùnù () ni orílẹ̀-èdè àsọdọ̀kan ni arin ati apaiwoorun Afrika. O ni bode mo Naijiria ni iwoorun; Tsad ni ariwailaorun; orile-ede Olominira Apaarin Afrika ni ilaorun; ati Guinea Alagedemeji, Gabon, ati orile-ede Olominira ile Kongo ni guusu.
Tsad Chad (, "Tshād"), fun ibise gege bi orile-ede Olominira ile Chad, je orile-ede tileyika ni arin Afrika. O ni bode pelu Libya ni ariwa, Sudan ni ilaorun, orile-ede Arin Afrika Olominira ni guusu, Kameroon ati Naijiria si guusuiwoorun, ati Nijer si iwoorun. Nitori ijinna re si okun ati asale to gbabe ka, Tsad je mimo bi "Okan Kiku Afrika" ("Dead Heart of Africa").
Bùrkínà Fasò Bùrkínà Fasò ( ; ) – bakanna ni kukuru bi Burkina – je orile-ede àdèmọ́àrinlẹ̀ ni iwoorun Afrika. Awon orile-ede mefa loyi ka: Mali ni ariwa, Niger ni ilaorun, Benin ni guusuilaorun, Togo ati Ghana ni guusu, ati Côte d'Ivoire ni guusuiwoorun. Oluilu re ni Ouagadougou.
Beloved Isle Cayman Beloved Isle Cayman ni orin orile-ede onibise Àwọn Erékùṣù Káímàn ti Leila Ross-Shier ko ni 1930. Bi Ileagbegbe Okere Britani, orin-iyin orile-ede onibise ni "God Save the Queen".
Àlgéríà Àlgéríà (Arabiki: , "al-Gazā’ir"), fun onibise Orílẹ̀-èdè Olómìnira Òṣèlú àwọn Ènìyàn ilẹ̀ Àlgéríà, je orile-ede ni Àríwá Áfríkà. Ile re ni ti orile-ede ti o tobijulo ni Okun Mediterraneani, ekeji totobijulo ni orile Áfríkà leyin Sudan, ati ikokanla totobijulo lagbaye.
Tànsáníà Tànsáníà tabi Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ìṣọ̀kan ilẹ̀ Tànsáníà (; ) je orile-ede ni Ilaoorun Afrika to ni bode mo Kenya ati Uganda ni ariwa, Rwanda, Burundi ati orile-ede Olominira Toseluarailu ile Kongo ni iwoorun, ati Zambia, Malawi ati Mozambique ni guusu. Awon bode Tansania ni ilaorun ja si Okun India.
Slofákíà Slofákíà tabi orile-ede Slofaki Olominira je orile-ede ni Europe.
Owoye Andrew Azazi Ogagun Owoye Andrew Azazi (rtd) (1 February 1952 – 15 December 2012) je oga agba fun oro abo ara Naijiria to sise bi Oludamoran Abo Orile-ede fun Aare Goodluck Jonathan, o tun sise bi Oga awon Omose Ologun (CDS) ile Nigeria, ati Oga awon Omose Agbogun (COAS). Ki o to di oga awon omose agbogun, ohun lo je Alase Gbogbo Osise (GOC) Eka 1k Ile-ise Agbogun Naijiria to budo si Kaduna.
Àjọṣepọ̀ Ìjọbapọ̀ tabi Orílẹ̀-èdè ìjọba àpapọ̀ tabi orile-ede apapo ni iru ijoba ibiti awon opo orile-ede ti darapo sokan lati ni ijoba kan soso larin ara won.
.tr .tr ni ami orile-ede Internet ti top-level domain (ccTLD) fun orile-ede Turkey.
.gt .gt ni amioro orile-ede ti Internet fun top-level domain (ccTLD) orile-ede Guatemala.
Bùrúndì Bùrúndì (pipe ), lonibise bi Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Bùrúndì (, ; , ), je orile-ede ademolesarin ni agbegbe awon Adagun Ninla ni Apailaorun Afrika to ni bode mo Rwanda ni ariwa, Tanzania ni ilaorun ati guusu, ati Orile-ede Olominira Oloselu ile Kongo ni iwoorun. Oluilu re ni Bujumbura. Botilejepe orile-ede na je ademolesarin, opo bode re ni apa guusuiwoorun wa niwaju Adagun Tanganyika.
.cs .cs je fun opo odun amioro orile-ede top-level domain (ccTLD) fun Czechoslovakia. Sugbon, orile-ede na tuka si Czech Republic ati Slovakia ni 1993, awon orile-ede mejeji yi si gba ccTLDs ti won otooto: .cz ati .sk nitelerawon. Ilo .cs wa dopin die die, o si je pipare patapata ni January 1995.
.gu .gu ni amioro orile-ede lori Internet ti top-level domain (ccTLD) fun orile-ede Guam.
.hr .hr ni ami orile-ede Internet ti top-level domain (ccTLD) fun orile-ede Croatia ().
.bt .bt ni amioro orile-ede ti Internet fun top-level domain (ccTLD) fun orile-ede Bhutan.
Àdájọba Lowolowo, awon orile-ede 44 ni won ni oludajoba gege bi awon olori orile-ede, 16 ninu won je Ile Ajoni ti won gba Queen Elizabeth II gege bi olori orile-ede won.
Gbogbo Ìpawó Orílẹ̀-èdè Gbogbo Ìpawó Orílẹ̀-èdè (GIO) ni ona iwon gbogbo okowo orile-ede kan. Eyi ni iye owo itaja gbogbo oja ati isisefun to waye ninu bode orile-ede kan larin odun kan.
Austrálíà Austrálíà (, or ), fun ibise bi Orílẹ̀-èdè Àjọni ilẹ̀ Austrálíà, je orile-ede ni Southern Hemisphere to ni gbogbo ile orile Ostralia (to kere julo laye), erekusu Tasmania, ati opolopo awon erekusu kekeke ni inu okun India ati Pasifiki. Awon orile-ede to ni bode pelu ni Indonesia, East Timor, ati Papua New Guinea ni ariwa, Solomon Islands, Vanuatu, ati New Caledonia ni ariwa-ilaorun, ati New Zealand ni guusuilaorun.
Panamá Panamá, fun tonibise bi orile-ede Olominira ile Panama (; ), je orile-ede ni Arin Amerika.
Èdè iṣẹ́ọba Èdè isẹ́ọba orile-ede kan je ede ti won fun ni aye pataki orile-ede na.
Orílẹ̀-èdè olómìnira alájọṣepọ̀ Orílẹ̀-èdè olómìnira alájọṣepọ̀ je orile-ede ìjọba àjọṣepọ̀ to ni iru ijoba orile-ede olominira.
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ Sósíálístì ilẹ̀ Yugoslafia Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àpapọ̀ Sósíálístì ilẹ̀ Yugoslafia ("Socialist Federal Republic of Yugoslavia"; SFRY) je orile-ede Yugoslafia to wa lati igba Ogun Agbaye Keji (1943) titi di igba to je tituka deede ni 1992 larin awon Ogun Yugoslafia. O je orile-ede sosialisti ati ile apapo to ni awon orile-ede olominira mefa: Bosnia ati Herzegovina, Kroatia, Macedonia, Montenegro, Serbia, ati Slovenia. Serbia, bakanna, tun ni igberiko aladawa meji ti Vojvodina ati Kosovo.
Íslándì Íslándì (; ) je is orile-ede erekusu Europe ni to budo si Okun Ariwa Atlantiki lori Ebe Arin-Atlantiki. O ni olugbe bi 320,000 ati apapo iye aala . Oluilu re ati ilu totobijulo re ni Reykjavík, pelu ayika re to ni ida meji-inu meta olugbe orile-ede na. Iceland je agbese lileru ati loro-ile.
Orílẹ̀-èdè erékùṣù Orile-ede erekusu je orile-ede ti gbogbo agbegbe re je erekusu kan tabi jubelo tabi to je apa erekusu. Ni 2008, orile metadinladota (bi 25%) ninu awon orile-ede aye ni won je orile-ede erekusu.
Kuna Kuna ni owonina ni orile-ede ni Croatia (ISO 4217 amioro: "HRK".)
Czechoslovakia Czechoslovakia ("Československo"; from 1990 ) je orile-ede olominira ni Arin Europe to wa lati October 1918, nigba to gba ominira latowo Austro-Hungarian Empire, titi di 1992 nigba to pin si orile-ede Tseki Olominira ati orile-ede Slovakia.
Bòtswánà Lati igba ilominira, oselu ni Botswana ti je gigaba latowo Egbe Oloselu Botswana. Adajo ni ilominira latodo apase ati asofin. Gege bi Isekedere Akariaye se so, Botswana ni orile-ede Afrika to ni iwa ibaje to din julo, be sini ipo re sunmo Portugal ati Korea Guusu. Nevertheless the country is considered to have the most secretive public institutions. Orin-iyin orile-ede ni Fatshe leno la rona.
Newfoundland àti Labrador Newfoundland àti Labrador (pronounced ; , Irish: "Talamh an Éisc agus Labradar", ) je igberiko kan ti orile-ede Kanada ni eti Atlantiki orile-ede yi ni apaariwailaorun Ariwa Amerika. Igberiko yi ja si apa meji: erekusu Newfoundland lookan etiodo apailaorun, ati Labrador to wa lorile ni ariwaiwoorun erekusu eyun.
Sharon Stone Sharon Vonne Stone (ti a bi ni Oṣu Kẹwa 10, 1958) jẹ oṣere Amerika, oludasiṣẹ, ati awoṣe apẹrẹ. Lẹhin ti o ṣe atunṣe ni awọn iṣowo tẹlifisiọnu ati awọn ipolowo apẹrẹ, o ṣe ayẹyẹ fiimu rẹ gẹgẹbi afikun ni oju -iwe Ere-iwe "Stadust Memories" (1980) ti Woody Allen . Ni akọkọ ọdun 1980, Ọgbẹni Wes Craven jẹ "Ibukún Iroyin" (1981), ati ni gbogbo awọn ọdun 1980, Stone bẹrẹ si han ni awọn aworan bi "Irisi awọn iyatọ ti Irreconcilable" (1984), Awọn "Ọpa Solomoni Solomoni" (1985), "Cold Steel" (1987) , ati "Loke Ofin" (1988). O ri ibiti o ṣe pataki julọ pẹlu apakan rẹ ninu iwe- "iranti Apapọ igbadun" fiimu ti Paul Verhoeven (1990).
Omotola Jalade Ekeinde OmoSexy, ṣe ifilọlẹ iṣẹ orin “ti a ti nreti” ni ọdun 2005 pẹlu ifasilẹ awo orin akọkọ rẹ ti akole rẹ je “gba”. Alibọọmu naa ṣe agbekalẹ awọn alailẹgbẹ "Naija Lowa" ati "The Things You Do To Me." Iwe-orin keji ti a ko tu silẹ - "Me, Myself, and Eyes", mu ni iṣelọpọ lati Paul Play ati [[Del B]]. O ṣe atilẹyin nipasẹ awọn orin "Feel Alright", ifihan [[Harrysong]], ati "Through the Fire", ifihan Uche. O ti ṣeto eto ayẹyẹ awo-orin naa lati waye ni Nigeria ati pe awọn tabili nireti lati ta fun [[Owo Nàìjíríà |N]]1 milionu.
Paul Émile Chabas Wọ́n bíi ní Nantes, ó sì kọ iṣẹ́ ọnà lábẹ́ William-Adolphe àti Tony Robert-Fleury. Ó kọ́kọ́ ṣe àfihàn iṣẹ́ rẹ̀ ní Salon ní ọdún 1890. Chabas gba ẹbùn Prix National ní ọdún 1899 ní Paris Salon pẹ̀lú "Joyeux Ébats" rẹ̀. Wọ́n fún ní ẹ̀bùn góòlú ní Exposition Universelle of 1900 àti ní ọdun 1912 tí ó gba Médaille d’honneur. Àwọn ẹka ọnà tí ó fẹ́ràn ni yíya ọoṃdébìrin tí ó wà ní ìhòho. Wọ́n gbàá ní ọ̀gá ní yiya ìhòhò ní gbogbo ilẹ̀ Yúróòpù.
Biafra Biafra je orile-ede to wa fun igba soki larin odun 1967 - 1970 ni akoko ogun abele ile Naijiria
Odumegwu Ojukwu Chukwuemeka Odumegwu-Ojukwu (a bíi ní ọjọ́ kẹrin oṣù kọkànlá ọdún 1933 - ó sì kú ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 2001)jẹ́ jaguanjg àti òsèlú ọmọ orílẹ̀-Nàìjírà tẹ́lẹ̀ . Ó fìgbà kan jẹ Gómìnà ológun apá àríwá Nàìjíríà lọ́dún 1966. Oun ló ṣe égbátẹrù ogun abẹ́lé Biafra fi tako ìjọba orile-ede Nàìjíríà lọ́dún 1967 sí 1970.
Àdéhùn Àbùrí Wọ́n ṣe Àdéhùn Àbùrí lọ́dún 1967 níbi ìpàdé kan tí ó wáyé láàárín àwọn aṣojú olórí ìṣèjọba ológun ti ìjọba Àpapọ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti àwọn aṣojú olórí àwọn ènìyàn ní apá ìlà-oòrùn Nàìjíríà tí Ajagun Colonel Odumegwu Ojukwu darí. Wọ́n pe ìpàdé yìí láti wá ọ̀nà àbáyọ ìkẹyìn kí ogun abẹ́lé, Biafra máà bẹ́ sílẹ̀ nígbà náà. Ìpàdé yìí wáyé lọ́jọ́ kẹrin àti karùn-ún oṣù kìíní ọdún 1967.
Ìjẹ̀ṣà Àwọn Ìjẹ̀sà jẹ́ alákíkánjú àti jagunjagun ènìyàn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun ní àwọn Ìjẹ̀sà ni pa nínú rẹ̀, ní àkókò ogun kariaye ilè Yorùbá. Lára irú àwọn ogun bẹ́ẹ̀ tí àwọn Ìjẹ̀sà ja a ni ogun Ìbàdàn, ogun Jalumu àti ogun Kiriji tàbí ogun Ekìtì parapọ̀. Ogun Èkìtì parapọ̀ bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1877, o sì perí ní ọdún 1886. Ẹni tí ó jẹ́ bí asíwájú ogun pàtàkì yìí ni okùnrin alajagun Ìjẹ̀sà kan ti orúkọ rẹ ń jẹ́ Ògèdèngbé .Ogun Èkìtì parapọ̀ yìí ni ó mú orúkọ Ògèdèngbe dúró sinsin nínú ìtàn Yorùbá ogn náà si ja fún ọdún mẹsan gbáko ọdún 1910 ní ògèdèngbé kú.
Philip Effiong Philip Efiong (also spelled Effiong, November 18, 1925 – November 6, 2003) je omo ologun to tifeyinti lati Ile-ise Ajagun Oripapa Naijiria ati ikan ninu awon asagun orile-ede Biafra alaisimo nigba Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà nigba to di Igbakeji Aare ile Biafra si Odumegwu Ojukwu ati Aare ile Biafra fun ojo marun leyin ti Ojukwu salo. Efiong ni eni ti o teriba Biafra fun Naijiria.
Joseph Akahan Joseph Akahan (12 April 1937 - May 1968) jẹ́ ọ̀gá ológun ti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà láti oṣù karún ọdún 1967 sí karún ọdún 1967, tí ó sì kú látàrí ìjàmbá ọkọ̀ òfúrufú tí ó wáyé nígbà ogun abẹ́lé Nàìjíríà.
Iléṣà (4) OGE SÍSE:-jẹ́ àsà tí o sábà maa ń súyọ láàárín àwọn obìnrin pàápàá jùlọ àwọn ọ̀dọ́. Àwọn obìnrin Ìjẹ̀sà máà n lo lali, tiro, osùn láti fi soge.Àwọn Ìjẹ̀sà jẹ́ alákíkánjú àti jagunjagun ènìyàn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun ní àwọn Ìjẹ̀sà ni pa nínú rẹ̀, ní àkókò ogun kariaye ilè Yorùbá. Lára irú àwọn ogun bẹ́ẹ̀ tí àwọn Ìjẹ̀sà ja a ni ogun Ìbàdàn, ogun Jalumu àti ogun Kiriji tàbí ogun Ekìtì parapọ̀. Ogun Èkìtì parapọ̀ bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1877, o sì perí ní ọdún 1886. Ẹni tí ó jẹ́ bí asíwájú ogun pàtàkì yìí ni okùnrin alajagun Ìjẹ̀sà kan ti orúkọ rẹ ń jẹ́ Ògèdèngbé .Ogun Èkìtì parapọ̀ yìí ni ó mú orúkọ Ògèdèngbe dúró sinsin nínú ìtàn Yorùbá ogn náà si ja fún ọdún mẹsan gbáko ọdún 1910 ní ògèdèngbé kú.
Murtala Muhammad Ìfipá gbajoba yìí ló mú ògagún (lieutenant-colonel) Yakubu Gowon jé alákòso orílè èdè Nàígíríà. Ní July/29/1975 àwon ologun tó jé òdò fi ògágun Murtala je alákoso orílè èdè yìí láti jé kí Nàígíríà padà sí ìjoba alágbádá Democracy. Omo odún méjìdínlógójì ni Murtala Ramat Muhammed nígbà tí àwon ológun fi je alákoso rópò Gowon. Murtala kó pa pàtàkì nínú ogun abélé. Ó jé òkan nínú adarí omo ogun Nàígíríà nígbà tí ogun náà dójú iná tán po. Òun ló fà á tí ikojá òdò oya (River Niger) àwon omo ogun Biyafira Biafra se já sí pàbó. Murtala ò lówó sí bí ìfipá-gbà-joba tó mu gorí oyè.
Leymah Gbowee Leymah Roberta Gbowee (bíi Ọjọ́ kínín Oṣù kejí Ọdún 1972) jẹ́ alákitiyan fún àláfíà ọmọ orílẹ̀ èdè Liberia tó ṣètò̀ ìrìnkankan àláfíà tó fi òpin sí si ogun abẹ́lé orílẹ̀ èdè Liberia kejì ni ọdún 2003.
Cyril Nri Bàbá ati Ìyá Nri jẹ́ ọmọ ẹ̀yà Igbo tí wọ́n sa àsálà fún ẹ̀mí wọn ní àsìkò ogun abẹ́lé Biafra bẹ́ sílẹ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdú 1968.
Uche Okafor Uchenna Kizito Okafor, ni kukuru bi Uche Okafor (8 August 1967 – 6 January 2011) lasan bi Uche Okafor (ojoibi 8 August 1967 ni Owerri) je agbaboolu-elese omo orile-ede Naijiria.
Ogun Àgbáyé Kìíní Austria-Hungary fún ilẹ̀ Serbia ní àwọn nǹkan tó le mu ogun yìí wọlè, ṣùgbọ́n ilẹ̀ Serbia kò tẹ̀lé àwọn nǹkan wọ̀nyí. Látàrí èyí, ilẹ̀ Austria-Hungary kéde ogun lé Serbia lórí ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n osù kẹjọ ọdún 1914 [28/8/1914]. Bí ilẹ̀ Austria-Hungary ṣe ṣe èyí tan ni orílẹ̀-èdè Russia náà kéde ogun lé ilẹ̀ Austria-Hungary lórí. Bí ilẹ̀ Russia ṣe ṣe èyí tán ni ilè Germany kìtọ̀ fúnwọ̀n pé tí wọ́n bá danwò, àwọn yíò gbógun tìwọ́n. Nígbà tí ilẹ̀ Austria-Hungary ríbi tí ọ̀rọ̀ yìí ń tọ, wọ́n tẹsẹ̀ dúró fún ìjíròrò pẹ̀lú ilẹ̀ Russia. Ilẹ̀ Germany pàsẹ láti tú àwọn ọmọ ogun tí wọ́n ti kójọ tẹ́lẹ̀ kọ́ fún ogun yìí ká. Ilẹ Russia kọ etí ikún sí àsẹ tí ilẹ̀ Germany lórí àsẹ yìí. Èyí ló mú kí ilẹ̀ Germany kéde ogun lé ilẹ̀ Russia lórí ní ọjọ́ kìíní osù kejọ ọdún 1914 [1/8/1914]. Ní ọjọ́ kejì sí èyí ni ilẹ̀ ni ilẹ̀ France náà kéde ogun lé ilẹ̀ Germany náà lórí. Ní ọjọ́ kẹta ni ilẹ̀ Germany kéde ogun lé ilẹ̀ France lórí padà.
Ebonylife Tv Ebonylife Tv jé tẹlifisiọnu ìkànnì fun ìdánilárayá,ohun ìní nipasẹ Mosúnmólá Abudu gbàjúmò ti a npe ni Mo Abudu.O ti ṣe ìfilọlẹ lóri DSTV ni Oṣù Keje, ọdún 2013 lẹhìn èyí a ti fi ìbùdó naa kún si DSTV ni Oṣù Kẹsan 2014.Lẹhìn àjọṣepọ àti ìtẹlọrùn iṣeto aláse Ebonylife TV ni pẹlú DSTV fun ju ọdún márun.
Nnamdi Kanu Nnamdi Kanu jẹ́ ajìjàǹgbara ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Bìrìtìkó. Òun ni olùdásílẹ̀ àti adarí ẹgbẹ́ ajìjàǹgbara Indigenous People of Biafra (IPOB). Ẹgbẹ́ yìí ló ń jìjàǹgbara òmìnira àti ìdásílè orílè-èdè Biafra . Nnamdi Kanu náà olùdásílẹ̀ ilé-ìṣe rédíò kan tí a mọ̀ sí Radio Biafra tó wà lórílẹ̀-èdè Bìrìtìkó. Ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fi ṣìnkún òfin ìfipá-dàjọba-bolẹ̀ mú un ní ọjọ́ kẹrìnlá oṣù kẹwàá ọdún 2015, wọ́n sì tì í mọ́lé fún ìgbà pípé bí ó tilè jẹ́ pé ọ́pọ̀ ilé-ẹjọ́ dájọ́ pé kí Wọ́n dá a sílẹ̀. Nígbà tí Kanu ń farahàn nílé ẹjọ́, ìṣe ló máa ń múra bíi ọmọ Júù. Ó sọ nílé-ejò pé òun nígbàgbọ́ nínú ẹ̀sìn àwọn Júù, òun sì ń rí ara òun gẹ́gẹ́ bíi ọmọ Júù. Ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà dá a sílè lọ́jọ́ kejìdínlógún oṣù kẹrin ọdún 2017 pẹ̀lú béèlì pé kò gbọ́dọ̀ fi orílẹ̀-èdè Nàìjíríà sílè, ṣùgbọ́n ó sá lọ gba ọ̀nà ẹ̀bùrú sí òkè-òkun.
Qasem Soleimani Qasem Soleimani tí wọ́n bí ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹta ọdún 1957 jẹ́ ọ̀gágun àti olórí Ogun àṣírí orílẹ̀ èdè Iran láti ọdún 1998 títí di ọdún 2020 tí àwọn ọmọ ogun orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà pa á. Òun ni olórí ogun the Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) lórílẹ̀ èdè Iran. . Lọ́wọ́́lọ́wọ́ báyìí, ikú Qassem Soleimani tí fa ìbẹ̀rù-bojo sí gbogbo àgbáyé láti ìlérí àti ìrọ̀kẹ̀kẹ̀ ogun tí orílẹ̀ èdè Iran àti Amẹ́ríkà ń pè sí ara wọn. Èrò ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ni wípé, bí àjọ àgbáyé, United Nations kò bá tètè pẹ̀tù sáwọ̀ náà, ó lè dogun àgbáyé kẹta. Lórí ikú Qassem Soleimani, orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà àti Iran gbé pẹ̀rẹ̀gí ogun kaná.
Lẹ́yìn ọdún mẹ́ta Ohun t’ó bá gba ni lọ́jọ́ ogun
Samson Siasia Samson Siasia (ojoibi August 14, 1967 ni Eko) ni agbawaju boolu-elese ara orile-ede Nigeria totifeyinti.
Ogun Àgbáyé Kìíní Ilẹ̀ Turkey náà dá sí ogun yìí ní osù kẹwàá ọdún 1914. Nígbà tí ilẹ̀ France náà da si ní osù kọkànlá ọdún 1914. Báyìí ni ogun yìí di ogun àgbéyé, tí ó di ìjà àjàràn. Gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè tí awọn orílẹ̀-èdè alágbára wọ̀nyí ń ṣe àkóso lé lórí tí wọ́n ń mú sìn pàápàá jùlọ ní ilẹ̀ adúláwọ̀ [Africa] àti ilẹ̀ Lárúbáwá ni gbogbo wọn náà múra láti gbè sẹ́yìn àwọn ọ̀gá wọn láti bá àwọn orílẹ̀-èdè yòókù jà tí èyí sì di isu atayán-an yàn-an káàkiri orílẹ̀-èdè àgbáyé.
Ogun Àgbáyé Kìíní Ní osù kẹrin ọdún 1917 ni ile America náà kéde ogun lé ilẹ̀ Germany lórí látàrí bí wọn ṣe kọlu àwọn ara ilẹ̀ America nínú ọkọ̀ ojú-oni ti èyí si tako ìlànà ogun jìjà. Òfin sì wà wí pé tí orílẹ̀-èdè méjì bá ń jà, àwọn ọmọ ogun ara wọn nìkan ní wọ́n dojú ìjà kọ. Orílẹ̀-èdè Germany rú òfin yìí. Èyí sì bí ilẹ̀ America nínú, ìdí nìyí tí wọ́n fi dá’ sí ogun àgbáyé ní ọdún 1917.
Memry Savanhu Savanhu ṣe àgbéjáde àkọ́kọ́ fíìmù rẹ̀ tí àkọ́lé rẹ̀ n ṣe "Distance Between" ní ọdún 2008. Olùdarí eré náà ni Izu Ojukwu tí àwọn olùkópa síì pẹ̀lú Rita Dominic, Mercy Johnson, Kalu Ikeagwu àti Yemi Blaq. Lára àwọn eré rẹ̀ míran tí ó gbé jáde ni "One Fine Day", "Cougars Reloaded", "Catwalq" àti "On Bended Knees". Ní ọdún 2016, ó kópa gẹ́gẹ́ bi "Eunice" nínu eré Izu Ojukwu kan tító dá lóri ìtàn ogun tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "'76". Àwọn olùjọkópa rẹ̀ tún pẹ̀lú Rita Dominic, Ramsey Nouah, Chidi Mokeme, Ibinabo Fiberesima àti Daniel K. Daniel. Fíìmù náà jáde ní 3 Oṣù Kọkànlá, Ọdún 2016.
Ògèdèngbé Agbógungbórò Lẹ́yìn tí Yorùbá ìṣubú ìjọba Ọ̀yọ́ Ilé, ilẹ̀ Ìbàdàn dìde ní nkan bí ọdún 1820s tí wọ́n sì ń jẹ gàba lórí àwọn ọmọ Yorùbá tókù. Ìjẹ gàba yí ni ó dá ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun sílẹ̀ ní ilẹ̀ Yorùbá, lára àwọn ogun náà ni Ogun Kírìjí. Ogun yí wọ́n sọ lórúkọ Kírìjí látàrí iró Bọ́mbù oníkẹ̀kẹ́ tí àwọn ọmọ ogun Èkìtì àti Ijẹ́ṣà ń yín tí ó sì ń ro Kiri.
Ààre Kúrunmí Ìjàyè Bákan náà ni abala kejì ìtàn yìí ní àìgbóra eni yé ni ó fa ìjà láàrín àwon omo ìyá méta ilú Ìjàyè,ìlú ìbàdàn àti Òyó Àtìbà tí wón sì jo dìgbò-lùjà látàrí ìlú wo ni yóò jé adarí ilè Yorùbá láàrín Ìjàyè, Ìbàdàn, àti Òyó túntún (Òyó Àtìbà) léyìn tí Òyó àkókó yi subú nínú ogun Òyó àti Fulani lábé Aláàfin Látoósà láti lè gbé àse ilè Yorùbá ró ní odún 1855. Ààre Kúrunmí àti ìlú Ìbàdàn ni wón jó dámi ìjà kaná, tí ìtàn sì tún fìdí rè múlè wípé olùpolongo èsin Kírísítì olùsó àgùntàn Bowen tí ó dá ìjo Baptist sílè náà be Ààre Kúrunmí láti má se jagun, kàkà kí ó gbà n se ló wolé lo gbé Bíbélì àti ètù ìbon jádé tí ó sì n sofún okùsó náà wípé ogun ni òun yóò mú nítorí jagun jagun ni àwon baba nlá òun báyìí ni Bowen sofún Kúrunmí wípé ìhìn rere ni òun wá polowo re kìí sogun, léyìn èyí ni a gbó pé olùsó náà kúrò ní Ìjàyè tí ó sì lo dá ìjo rè sílè ní ìlú Abeokuta. Èmí sonú púpò nínú ogun abélé Ìbàdàn àti Ìjàyè yìí tí Ààre Kúrunmí sì ségun Ìbàdàn fún ìgbà àkókó tí ó sì mú Basòrun Ògúnmólá tí ó jé olórí ológun ìlè Ìbàdàn lásìkò náà lérú, ó soó mólè nídìí òkan nínú àwon òrìsà Ògún rè, tí ó sì n fun ní eerú (ashes) jé dípò ónjé gidi. Ìtàn sopé òkan lára àwon ìyàwó Ààre Kúrunmí ni tí ó jé agbèyìn bebo jé ni ó yó kélé lo tú Basòrun Ògunmólá sílè láàrín òru. Kété tí Ògúnmólá padà dé Ìbàdàn ni ó lo wà àwon omo ogun kúnra pèlú ìrànlówó ogórùún àti mókànlélógójì ìlú (141), láti fi bá Ààre Kúrunmí jà. Nínú ogun eléèkejì yí ni àwon omo Kúrunmí márùún kú sí, pèlú bí àwon omo ogun Ìbàdàn ti pa àwon omo re márúún tí wón sì gbé orí òkan nínú won ránsé sí bàbá won (Kúrunmí). Ikú àwon omo yìí dùún gidigidi.
Lula Ali Ismaïl Lula Ali Ismail (tí wọ́n bí ní ọdún 1978) jẹ́ olùdarí eré àti ònkọ̀tàn ọmọ orílẹ̀-èdè Djibouti àti Canada. Òun ni obìnrin àkọ́kọ́ láti gbé eré jáde lórílẹ̀-èdè Djibouti. Ó ṣe adarí eré oníṣókí tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Laan" ní ọdún 2011. Wọ́n wo fíìmù náà níbi ayẹyẹ Vues d'Afrique Festival tí ó wáyé ní ìlú Montreal ní ọdún 2012, àti ní ọdún 2103 níbi ayẹye FESPACO. Ní ọdún 2014, ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣiṣẹ́ lóri fíìmù gígùn kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Dhalinyaro", èyí tí òun pẹ̀lú Alexandra Ramniceanu àti Marc Wels dì jọ kọ ìtàn rẹ̀. Wọ́n kọ́kọ́ gbé eré náà jáde ní Oṣù Keèje Ọdún 2017.
Ogun Kírìjí Ogun yí ni ó kọ́kọ́ irúfẹ́ ogun abẹ́lé tí wọn yóò kọ́kọ́ jà ní ilẹ̀ Adúláwọ̀ tí wọn yóò lo àwọn nkan ìjà olóró tí wọ́n kó wọlẹ̀ Yorùbá láti Hamburg ní orílẹ̀-èdè Gamaní Ogun abẹ́lé yí parí ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹsàán ọdún 1886. Dídópin ìjà òun ogun yí ni ó fún ilẹ̀ Èkìtì-Parapọ̀ ní òmìnira tí wọ́n ti ń pòngbẹ rẹ̀.  Síbẹ̀, ogun kò tán bẹ̀ẹ́ ni kò wá sópin ní ilé Ìjẹ̀bú fún ìgbà pípẹ́, ogun kan tún bè sílẹ̀ láàrín ilẹ̀ Ìjẹ̀bú àti àwọn Gẹ̀ẹ́sì, kí ó tó di wípé àwọn Gẹ̀ẹ́sì wá borí tí wọ́n sì mú wọn lẹ́rú lábẹ́ àkóso ọ̀gbẹ́ni Robert Lister Bower. Àwọn Gẹ̀èsì sọ apá Gúsù ilẹ̀ Yorùbá di ìlú amọ́nà fún ìjọba ilẹ̀ Bírítéènì. A kò rí pàtó iye àwọn tí wọ́n kú nínú ogun Kírìjí ní àsìkò tí a ń kọ nípa ogun yí lọ́wọ́, amọ́ wọ́n nípé wọn kò pa ọmọdé àti àwọn obìnrin ní àsìkò tí wọn ń ja ogun yí lọ́wọ́. A sì tún gbọ́ wípé iye àwọn ọmọ ogun tí wọ́n ja ogun yí lápapọ̀ jẹ́ ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọ̀rùndínlẹ́gbẹ̀ta.
Kazimierz Nowak Lehin Ogun àgbáyé alakọkọ ogbe ni ilu Poznani lati ọdún 1931 títí di ọdún 1936 Orin, ogun kẹkẹ jake jado ilu Aláẁọ dúdú. Orin irinajo ti oto egberun lọ́na ogoji kilomita (40.000 km). Owun ni eni akọkọ ti okọkọ ṣẹ́iru nkan bayi.
Chidi Nwanu Chidi Nwanu (ojoibi January 1, 1967 ni Port Harcourt) je agbaboolu elese omo ile Naijiria.
Ògèdèngbé Agbógungbórò Ògèdèngbé Agbógungbórò jẹ́ ìnagijẹ fún jagun jagun tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Ọ̀rìṣàráyíbí Ògúnmọ́lá. Ògèdèngbé jẹ́ akínkanjú, alágbára àti jagun jagun ọmọ bíbí ìlú Iléṣà ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun. Ó jẹ́ ọ̀kan pàtàkì nínú àwọn olórí ogun nínú ìtàn ilẹ̀ Yorùbá. Òun ni adarí ogun àwọn ọmọ ogun Èkìtì-Parapọ̀.  Wọ́n bi ní ìlú Ijọ̀kà kí wọ́n tó gbe lọ sí Àtorin ní ìtòsí ìlú Iléṣà ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní ọdún 1822. Orúkọ rẹ̀ Ògèdèngbé ní ó gbà níbí ìṣe akínkanjú rẹ̀ ní eré Ìjàkadì tí ó jẹ́ ọ̀kan lára eré ìdárayá tí àwọn ọ̀dọ́ ma ń ṣe láti fi kọ́ nípa ìwà ìgboyà àti akínkanjú láyé àti àtijọ́. Agbógungbórò ni àwọn ènìyàn fi kun nígbà tí ipò ogun jíjà rẹ̀ gòkè àgbà si. Ògèdèngbé dàgbà nígbà tí ìjà òun ogun abẹ́lé ń ṣẹlẹ̀ látàrí ìjà àgbà láàrín àwọn ọmọ Oòduà. Ọ̀Pọ̀ ìgbà ni òun náà ti báwọn fẹ̀hónú hàn sí ìwà ìrẹ́jẹ àti ìjẹ gàba ilẹ̀ Ìbàdàn tí ó Ma ń kógun ja ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà. Nínú ikan nínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ wọ̀nyí ni oguu Ìgbájọ tí ó ṣẹlẹ̀ ní 1867, nínú ogun yí ni wọ́n ti mú Ògèdèngbé lẹ́rú, ní àsìkò ìṣẹrú sìn rẹ̀ yí ni a ti gbọ́ wípé ọ̀kan nínú àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Ìbàdàn ti bẹ́ Ògèdèngbé lórí, àmọ́ tí ó ta gọ̀ọ́ gọ̀ọ́ lọ gbé orí rẹ̀ tí wọ́n ti be kúrò tí ó sì gbe sí ọr ún rẹ̀ padà. Èyí ya gbogbo àwọn jagun jagun ilẹ̀ Ìbàdàn lẹ́nu púpọ̀, èyí ló mú Náàọ̀run Ògúnmọ́lá mu lọ sí ilẹ̀ Ìbàdàn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ogun tí ó sì ja fita fita fún ilẹ̀ Ìbàdàn tó fi dépò adarí ogun ilẹ̀ Ìbàd. Wọ́n kọ ilà Ìbàdàn fun kí àwọn ọ̀tá Ìbàdàn lè pa sógun lérò pé ọmọ bíbí ilẹ̀ Ìbàdàn ni.
T.M. Ilésanmí Ó gba ìgbéga lẹ́nu ìṣe tó fi dé ipò Ọ̀jọ̀gbọ́n ni Oṣù Òwàrà, ní ọdún 1997. Ipò yìí ni o wà títí tí ó fi fẹ̀hìntì lẹ́nu iṣẹ́ ní ìbámu pẹ̀lú òfin àlàkalẹ̀ lẹ́nu iṣẹ́ ìjọba ní ọdún 2005.
Ogun Àgbáyé Ẹlẹ́ẹ̀kejì Ogun Àgbáyé Ẹlẹ́ẹ̀kejì tàbí Ogun Agbáyé Kejì jẹ́ ogun tí ó pa gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè agbáyé pọ̀ lẹ́ẹ̀kan-ṣoṣo tí ó bẹ̀ ní àárín ọdún 1939 sí ọdún 1945. Ogun yí jẹ́ èyí tí ó kan gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè agbáyé tí wọ́n jẹ́ alágbára tí wọ́n sì lààmì-laaka. Ọ̀pọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n jagun náà ni a lè pin sí méjì. Àwọn apá kíní ni "Òngbèjà" nígbà tí àwọn apá kejì jẹ́ "Atọ́jà". Iye àwọn tí wọ́n jẹ́ jagun-jagun tí wọ́n kópa nínú ogun yí jẹ́ ọgbàọ́rùn un mílíọ́nù láti àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n jẹ́ ọgbọ̀n lápapọ̀. Àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n jẹ́ oníjà gan an sa ipá wọn nípa lílo gbogbo ọrọ̀-ajé, ìṣúná, ilé-iṣẹ́ jànkàn-jànkàn, ìwádí ìmọ̀ sáyéẹ́nsì tí wọ́n ní láti fi jagun náà, èyí kò jẹ́ kí á mọ̀ nkan ogun àwoọ́n ọmọ ogun nikan ni àwọn orílẹ̀-èdè yí ló láti fi jagun ni tàbí wọ́n lo àwọn nkan mìíràn tí kìí ṣe ti Olohun tí ó jẹ́ ti àwọn ará ìlú lásán. Ogun agbáyé ẹlẹ́kejì yí jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú àwọn ogun tí èmi ati dúkìá ti ṣòfò jùlo lágbàáyé nínú ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ ọmọ adáríhurun. Àwọn ológun tí wọ́n sọ ẹ̀mí wọn nu níbi ìjà-àgbà yí jẹ́ mílíọ́nù ọ́nà àádọ́rin àti mílíọ́nù lọ́nà márùndínláàdọ́taọ́sàn án ènìyàn, nígbà tí àwọn tí wọ́n kú jùlọ jẹ́ ará ìlú lásán tí wọn kìí ṣe jagun-jagun. Ohun tí ó fàá tí òkú yí fi pọ̀ tó bẹ̀ẹ́ ni ìwà ìmọ̀ọ́mọ̀-ṣekú pa ọ̀pọ̀ ènìyàn tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì ń pe ní "jẹ́nósáìtì", nípa ìlànà ìfebipani , pípa àwọn aláìṣẹ̀ àti fífi ajàkálẹ̀ àrùn pani. Wọ́n ṣamúlò àwọn bàlúù dìgbòlùjà nínú ogun àgbáyé yí, ba kan náà ni wọ́n tún lo àwọn àdó olóró tí ó le pa ìlú run, bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n tun lo nuclear weaponsláti jagun lásìkò náà., lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ iwe àdéhùn ati òfin oríṣiríṣi
Ọ̀ra Ìgbómínà Agbègbè Ìlá-Ọ̀ràngún ni Ọ̀ra-Ìgbómìnà wà. Ìlú Ọ̀ra-Ìgbómìnà ló dúró bí afárá tí a lè gùn kọjá sí ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ípínlẹ̀ Ondó, àti ìpínlẹ́ Kwara. Ìkóríta ìpínlẹ̀ mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ni Ọ̀ra-ìgbómìnà wà, ṣùgbọ́n ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní wọ́ ṣírò rẹ̀ mọ́. Kilómítà mẹ́tàlá ni Ọ̀ra-Ìgbómìnà sí Ìlá-Ọ̀ràngún tó wá ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Kílómítà mẹ́ta péré ni Ọ̀ra sí Àránọ̀rin tó wà ní ìpínlẹ́ Kwara, ó sì jẹ́ Kìlómítà kan péré sí Ọ̀sàn Èkìtì tó wà ní ìpínlẹ̀ Oǹdó. Ilé-Ifẹ̀ ni àwọm Ọ̀ra ti wá ní òórọ̀ ọjọ́. Ìtàn àtẹnudẹ́nu fi yẹ́ ni pé kì í ṣe Ọ̀ra àkọ́kọ́ ni wọ́n wà báyìí. Ní ǹkan bí ọ̀rìnlé-lẹ́ẹ́dẹ́gbẹ̀ta ọdún sẹ́hìn ni wọ́n tẹ ibi tí wọ́n wà báyìí dó. Ọra-Ìgbómìnà jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìlú tí ogun dààmú-púpọ̀ ní ayé àtijọ́. Nínú àwọn ogun tí ìtàn sọ fún ni pọ́ dààmú Ọ̀ra ni – ogun Ìyápọ̀ (ìyàápọ̀), ogun Jálumi, Èkìtì Parapọ̀, àti ògun Ògbórí-ẹfọ̀n. Ní àkókò náà, àwọn akọni pọ́ ní Ọ̀ra lábẹ́ àkóso Akẹsin ọba wọn. Àwọn ògbógi olórí ogun nígbà náà ni ‘Eésinkin Ajagunmọ́rùkú àti Eníkọ̀tún Lámọdi ti Òkè-Ópó àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ológun mìíràn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ló fí ìbẹ̀rù-bójo sá kúrò ní ìlú ní àkókò ogun. Nígbà tí ogun rọlẹ̀, ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ nínú àwọn to ti ságun ló pádá wá sí Ọ̀ra ṣùgbọ́n àwọn mìíràn kò padà mọ́ títí di òní olónìí. Àwọn Òkèèwù tó jẹ́ aládùúgbò Ọra náà ṣí kúrò ní Kèságbé ìlú wọn, wọ́n sì wá sí Ọ̀ra. Nínú àwọn tí kò pádà sí Ọ̀ra mọ́, a rí àwọ́n tọ́ wá ní Rorẹ́, Òmù-àrán, Ìlọfà àti Ibàdàn. Àwọn ìran wọn wà níbẹ́ títí dì òní olónìí. Ní àkókò tí mo ń kọ ìwé yìí, ìlú méjì ló papọ̀ tí a ń pè ní Ọ̀ra-Ìgbómìnà - Ọ̀ra àti Òkèèwù, ìlú ọlọ́ba sin i méjèèjì.
Remi Abiola Rẹ̀mí Abíólá (Oṣù Kẹẹ̀jọ Ọdún 1953 - Oṣù Keèje Ọdún 2009) jẹ́ òṣèré fiimu ti Ìlu Nàìjíríà àti ìyàwó olóògbé Moshood Abíola, ẹni tí ó ṣe pàtàkì nínú olùṣòwò àti olósèlú ìlú Nàìjíríà. Rèmi? kú sí Ìlu New York ní ọjọ́ mókàndínlógbòn, Oṣù Keèje, ọdún 2009 lẹ́hìn tí ó pàdánù ogun pẹ̀lú aìsàn cancer. Ó fi àwọn ọmọ méjì sáyé lo tí orúko won sì n jẹ́ Abímbọ́lá Umardeen ati Ọlájùmòké Adétòun.
Ogun Kírìjí Ogin Kírìjí, tí a tún ń mọ̀ sí ogun Èkìtì-Parapọ̀ ni ogun abẹ́lé tí ó wáyé láàrín ẹ̀yà Yorùbá fún odid ọdún Mẹ́rìndínlógún gbáko. Ogun yí wáyé lààrín ilẹ̀ Ìbàdàn tí wà ní apá.àríwá ilẹ̀ Yorùbá ati ilẹ̀ ìjẹ̀ṣà ati gbogbo Èkìtì pátá, tí wọ́n wà ní apá ìlà-Oòrùn ilẹ̀ Yorùbá.
Eartha Kitt Kitt bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ ní ọdún 1942 ó sì kópa nínú eré tíátà tó únjẹ́ "Carib Song". Ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 1950, ó gbé orin jáde tí nínú wọn jẹ́ "Uska Dara" àtid "I Want to Be Evil". Àwọn orin rẹ̀ míràn tún ni "Under the Bridges of Paris" (1954), "Just an Old Fashioned Girl" (1956) àti "Where Is My Man" (1983). Ní ọdún 1967 ó ṣeré bíi Catwoman, nínú eré orí tẹlifísàn "Batman".
Sung Jae-ki Sung Jae-ki(Kòréà:성재기 成在基, 11 September, 1967 - 26 July, 2013) je eni to gba Kòréà Gúúsù Human right activists ati Civil right activists, Ìṣèlú, reporter. Ni Oṣù Kínní 24 2008, oludasile ti Association ti Korean okunrin(남성연대 男性連帶, Man of Korea). Ni odun 1999 si 2013, o si wà aṣayan iṣẹ-ṣiṣe fun liberalism movement, Sex liberation movement. Ni 2013, o si wà igbẹmi ara ẹni ni Mapo Afara(마포대교 麻浦大橋) Seoul, protest ti ibalopo-jesin. re to koja wipe, "Akọ jẹ ọkan ninu awọn eniyan!"
Oluseyi Makinde Olusèyí Abiọ́dún Mákindé ni a bí ní ọjọ́ Karùndínlọ́gbọ̀n oṣù Kejìlá, ọdún 1967 (25 December 1967). Ó jẹ́ oníṣòwò, olóṣèlú àti ọlọ́rẹ àtinúwá Ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni Gómìnà tí ó ń bẹ lórí àléfà lọ́wọ́lọ́wọ́ ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní apá Ìwọ̀-Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. Wọ́n dìbò yàn-án ní Ọdún 2019 lábé àsíá ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party (PDP) Ó jẹ́ onímọ̀-ẹ̀rọ àti onímọ̀ nípa ìwọ̀n epo àti afẹ́fẹ́ gáàsì (fluid and Gas Metering).
William Harper (Olóṣèlú ilẹ̀ Rhodesia ) Harper darapọ̀ mọ́ RFA ní ọdún 1937, ó dí  ọ̀gágun  fìdíẹ́ awakọ̀ òfúrufú ní Ọjó karún Oṣú kẹsan. Ó ní ìgbéga sí flying officer ní Ọjọ́ kejílá Oṣù kejì ọdún 1940, wọ́n komọ́ No. 17 Sqadron. Ní Ọjọ́ kejìdínlóguń Oṣù karún, ó wà lára àwọ́n tí ó ba Messerschmitt 110 jẹ́, lẹ́yìn ọsẹ̀ kan síi, ó ba Ju 87 "Stuka" dive bomber jẹ́.  Wọ́n yàn ní apàṣẹ́ B Flight pẹ̀lú okùn fìdíẹ́ flight lieutenant, ní Ọjọ́ kẹrìndínlógún Oṣú karun. Ó ba Bf 110 míràn jẹ́ lórí Dunkirk ọjọ meta lẹ́yìn ìgbà náà, ti wón lé àwọn ológun kúrò létí òkun nígbà ogun àgbáyé, ó wa ní ipò apàṣẹ́ B Flight yí di Ọjọ́ kẹjọ Oṣù kẹfà ọdún 1940, kí wón tó da padà sí okùn flying officer. Wón tún gbega sí okùn fìdíẹ́ flight lieutenant ní Ọjó kẹrin Oṣù keje, nígbà tí wọ́n fun ní àṣẹ A Flight. Láti Oṣù keje ọdún 1940, ó ṣí ń fò pẹ̀lú No. 17 Squadron, Harper jẹ́ ìkan lára "Àwọn díẹ̀" awakọ̀ òfurufú nígbà  "Ogun Gẹ̀ẹ́sì". Ní Ọjọ́ kọkànlá Oṣù kẹjo ó wà lárà àwọn tó ba Bf 110 àti ohun ìjà Messerchmitt Bf 109 jẹ́. Ọjọ́ kẹrin síi, lẹ́yìn tí wọ́n gbée kúrò gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ Hawker Hurricanes mẹ́fà tí wọ́n ní kí ó lọ dojú kọ ọkọ̀ òfurufú tí ó ju bí ogún, Harper farakan ọkọ̀ òfurufú jámánì nìkan tí ó dàbí wípé ó ba Bf 109 jẹ́ kí ó tó já wálẹ̀. Ó jábọ́ sí pápá kan lẹ̀gbẹ́ Suffolk níìlú Felixstowe, ó di èrò ilé ìwòsán tí ó si fi ojú àti ẹsẹ̀ pa. O padà darapọ̀ mọ́ No. 17 Squadron láìpẹ́ sí tí ó sì tẹ̀síwájú bí apàṣẹ A Flight lati ilẹ̀—Ó padà sókè ní Ọjọ́ kínín Oṣù kọkanlá ọdún 1940. Ọ̀sẹ̀ kan si, ó ba Ju 87 jẹ́ bóyá ó tún ba òmíràn jẹ́. Harper gba okùn flight lieutenant ni Ọjọ́ kejìlá Oṣù kejì ọdún 1941. Lẹ́yìn Oṣù kan, wọ́n gbe lọ sí No. 57 Operational Training Unit RAF, tí ó wà ní RAF Hawarden ní Wales, bíi olùkọ́ni.
Àngólà Àngólà di ileamusin Portugal ni 1884 leyin Ipade Berlin. O gba ilominira ni odun 1975 leyin ogun itusile. Ko pe leyin ilominira ni ogun abele sele lati 1975 de 2002. Àngólà ni opo alumoni ati petroliomu, be sini okowo re ti ungbera soke pelu iwon eyoika meji lati odun 1990, agaga lateyin igba ti ogun abele wa sopin. Sibesibe opagun ijaye si kere gidigidi fun opo alabugbe, be sini ojo ori ati iye ọ̀fọ̀ ọmọwọ́ ni Angola je awon eyi to buru julo lagbaye.
Ogun Kírìjí Lára ohun tí ó tú ṣokùnfà ogun yí ni wípé ilẹ̀ Ìbàdàn ń fẹ́.kí gbogbo ilé Yorùbá wà ní ìṣọ̀kan gẹ́gẹ́ bí ó ṣe wà lásìkò tí ilẹ̀ Ọ̀yọ́ ń ṣe àkóso àti ìjọba lé ilẹ̀ Yorùbá lòrí. Ẹ̀wẹ̀, ilẹ̀.Èkìtì ń fẹ́.kí kálukú ó ma ṣe ìjọba ara rẹ̀, àmó kí ìṣòkan, ìrẹ́pọ̀ àti ìbòwọ̀ fúnra ẹni ò wà nínú ìṣèjọba ìlú kọ̀ọ̀kan. Èyí ni ó fa èdè àìyedè tí ogun Kírìjí fi bẹ́.sílẹ̀ ní ọdún 1877.
1967 1967
Kadaria Ahmed Ní ọdún 2017, ó gbétò tuntun kan "The Core" kalẹ̀ lórí Channels TV. Ní oṣù July ọdún 2017, ó ní ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú Nnamdi Kanu tí ó jẹ́ olórí àwọn "Indigenous People of Biafra" (IPOB) tí ó sì ń kéde Biafra tàbí ikú.
Razaq Okoya Rasaki Akanni Okoya ni wọ́n bí ní ìpínlẹ̀ Èkó ni ọjọ́ Kejìlá Oṣù Kìíní, ọdún 1940 (12 January 1940).  Ó jẹ́ gbajúgbajà ìlúmọ̀ọ́kà oníṣòwò, olówó tabua tí ó ní ilé iṣẹ́ púpọ̀.
Amaka Igwe à. Ó fẹ́ ọkọ rẹ̀ Charles Igwe ní Oṣù Igbe ni ọdún 1993, wọ́n sì bí ọmọ mẹ́ta.
Naa Ashorkor Ó kéde pé òun bímọ ẹlẹ́ẹ̀kejì tí ó tún jẹ́ ọmọkùnrin ni ọjọ kínní Oṣù Keje ọdún 2019.
Gelem, Gelem Gelem, Gelem jẹ́ orin ìṣọ̀kan orílẹ̀-èdè Romani tí Žarko Jovanović ṣe àtinúdá rẹ̀. Ní ọdún 1971 ni wọ́n kọ́kọ́ ṣàmúlò orin yìí lẹ́yìn ogun àgbáyé kejì.
Etta James Etta James (oruko abiso Jamesetta Hawkins, Oṣù Kínní 25, 1938 - Oṣù Kínní 20, 2012) je akorin blues, soul, R&B, rock & roll, gospel ati jazz ara Amerika. Eni to bere ise orin kiko larin ewadun 1950, o gbajumo pelu orin bi "Dance With Me, Henry", "At Last", "Tell Mama", ati "I'd Rather Go Blind", awon eyi to ko fun ra re. O koju orisirisi isoro, larin eyi ti se lilo ogun oloro, ko to tun gbe awo rin miran jade ni opin ewadun 1980 pelu awo orin "The seven year Itch".
Ibà Zika Àkóràn to ń ṣòkunfà ààrùn yíì ni akọ́kọ́ yàsọ́tọ̀ ní ọdún 1947. Àkọ́kọ́ kọsílẹ̀ nípa àtànkálẹ̀ rẹ̀ láàrin àwọn ènìyàn wáyé ní ọdún 2007 ní Ìjọba Ìpínlẹ̀ Micronesia. Ní oṣù kiní ọdún 2016 ni ààrùn yíì wáyé ní àwọn ẹkùn ogún nílu ti Amẹ́ríkà. A túnmọ̀ pé ó wáyé ni Áfíríkà, Áṣíà, àti ní Etíkun. Nítorí àjàkálẹ̀ tó bẹ̀rẹ̀ ní Bùràsílì ní ọdún 2015, Àjọ Ìgbìmọ̀ Àgbayé kéde rẹ̀ bíi Ìlera Àwujọ Pàjawírì tí ó Kan Gbogbo Àgbayé ní Oṣù kejì ọdún 2016.
Wale Ogunyemi A bi i ni osu kejo odun 1939 ni Igbajo, okan lara awon ilu ti o wa ni Ipinle Osun, ni guusu-iwo oorun Naijiria. O lo si ile eko giga Fasiti ti ilu Ibadan ni odun 1967 fun eko odun kan lori ere itage, ni odun kanna, ni won yan si ipo amugbalegbe oluwadi agba ni Ile-iwe eko nipa ile Afirika nibi ti o ti sise titi ti o fi feyin.
Nguyễn Chánh Thi Nguyễn Chánh Thi (Ọjọ́ kẹtàlélódún Oṣù kejì ọdún 1923 – Ọjọ́ kẹtàlélódún Oṣù kẹfà ọdún 2007) jẹ́ ológun ilẹ̀ Vitenam (ARVN). Wọ́n mọ̀ọ́ sí àwọn ipa tí ó kó nínu fifipá gba ìjọba ní bí 1960 tí ó sì wà lára àwọn ológun tí o ṣe ìjọba Gúúsù Vietnam láti ọdún 1964 sí 1966, tí ó sì jẹ́ wípé nígbà tí ọ̀gá ológún òfúrufú ti ilẹ̀ Vietnam àti alákóso tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Nguyễn Cao Kỳ borí rẹ̀, ó kọjá sí Àmẹ́ríkà.  Wọ́n mọ̀ọ́ sí àwọn ìwà àìbìkítà tí kò ń fẹ́ gba ìmọ̀ràn lọ́wọ́ U.S, àwọn olórí ẹgbẹ́ ní Amẹ́ríkà sì fi ọwọ́ sí bí wọ́ ṣe yọ Thi lóyẹ̀. Thi darapọ̀ mọ́ ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé nígbà tí ó pé ọmọ ọdún mẹ́tàdínlógún, ti àwọn Japan sì kóo mógun lọ nígbà tí wọ́n dojú ogun kọ French Indochina nígbà ogun àgbáyé kejì. Lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ oṣù, ó na pápá bora.  Ó padà darapọ̀ mọ́ ológun Vietnam tí Faransé tí  State of Vietnam ń ṣalábò fún, èyí, ní oṣù kẹwá ọdún  1955, di ARVN àti Republic of Vietnam (Gúúsù Vietnam). Ó jà fún alákóso ìgbà yẹn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Ngô Đình Diệm nígbà  1955 Battle for Saigon. Thi mú orí Diệm wú tí ó sì jẹ́ kí ó maa pèé ní  “ọmọ mi” tí ó sì sọ ọ́ di apàṣẹ Airborne Brigade.
Ìgbìmọ̀ Òpútà Wíwà tí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà wà lábẹ́ ìjọba amúnisìn títí di ọdún 1960 tí a gba òmìnira lọ́wọ́ ìjọba HGẹ̀ẹ́sì. Lẹ́yìn ìgbòmìnira yí, oríṣiríṣi dàgbà-dìyàn ogun abẹ́lé ni ó bẹ́ sílẹ̀ tí ó sì mú ìfàsẹ́yìn bá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti wà ní ìrẹ́pọ̀ àti ìṣọ̀kan. Àwọn ìṣòro bí ìjà ẹ̀sìn, ẹlẹ́yà-mẹ̀yà, tí ó mú kí ogun abẹ́lé tí ó bẹ́ sílẹ̀ pẹ́ nílẹ̀ títí di ọdún 1970, ní èyí tí ó mú kí orílẹ̀-èdè náà ó wà ní abẹ́ ìṣàkóso ìjọba ológun, tí ogunlọ́gọ̀ ẹ̀mí sì ṣòfò. Bí orílẹ̀-èdè yí ṣe wà láboẹ́ ìṣàkóso ìjọba ológun apàṣẹ wàá, oríṣiríṣi ìdìtẹ̀ gbàjọba ni ó ṣẹlẹ̀, ní èyí tí ìdìtẹ̀-gbàjọba ọdún 1966 bẹ̀rẹ̀ rẹ̀, títí di àsìkò ìjẹ gàba Ọ̀gágun Ibrahim Babangida tí rògbòdìyàn ìdàbònù tí gbogbo ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà dì yan ní ọdún Olóyè MKO Abiọ́lá. Ìṣẹ̀lẹ̀ yí ni ó sì lé Babangida kúrò lórí ìtẹ́ ní ọdún 1993. Wàhálà òun rògbòdìyàn tún tẹ̀ síwájú nígbà tí Ọ̀gágun Sani Abacha gba ìjọba lẹ́yìn Bàbángídá tí òun náà sì papò dà ní ọdún 1998. Iku Abacha ni ó sì gbe Ọ̀gágun Oluṣẹ́gun Ọbásanjọ́ dé ipò gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ nínú ìjọba Awa arawa.
Àwọn Ogun Napoleon Ìjàgbara tí a ń pe ní revolution tí ó ṣẹlẹ̀ ní France jẹ́ kí Fance ní ọ̀tá púpọ̀ ní ìlú Òyìnbó. Èyí ni ó sì fa ogun tí ó ṣẹlẹ̀ láàrin 1792 sí 1815 tí ó fẹ́rẹ̀ máa dáwó dúró. Ní àsìkò ogun yìí, ilẹ̀ Faransé ní Ọ̀gágun kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Napoleon Bonaparte. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun ni Napoleon ṣẹ́. Lẹ́yìn ìgbà tí ó ti ṣẹ́gun wọ̀nyí, ó sọ ara rẹ̀ di emperor ní 1804. Lẹ́yìn ìgbà tí ó ti di olórí ilẹ̀ Faransé tán ó tún fẹ́ di olórí gbogbo ìlú Òyìnbó. Nítorí ìdí èyí, gbogbo ìlú Òyìnbó ni ó wá gbógun tì í kí àbá rẹ̀ yìí má baà lè ṣẹ. Àwọn ìlú tó ń bá ilẹ̀ Faransé jà nígbà náà ni Austria, Prussia, Russia, Britain àti Spain. Àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé pọ̀ gan-an ni. Wọ́n ṣẹ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun. Àwọ́n eléyìí tí ó ṣe pàtàkì jù ni ogun Marengo àti Hohenlinden ní 1800 ti Austerlitz ní 1805 àti ti Jena ní 1806. Ìṣẹ́gun yìí fún Napoleon ní agbara láti máa darí ilẹ̀ ìlú Òyìnbó. Ṣùgbọ́n sá, àwọn ológun ojú omi ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lágbára gan-an ni. Ọ̀gá wọn ni Lord Nelson. Wọ́n ṣẹ́gun ọmọ ogun ilẹ̀ Faransé ní ogun Nile ní 1798. Èyí ni kò jẹ́ kí ilẹ̀ Faranse rí ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì gbà.  Inú bí Napoleon, kò jẹ́ kí àwọn ọja ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì kọjá sí àwọn ilẹ̀ ìlú Òyìnbó mìíràn mọ́. Àìrí ọjà ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì yìí dá wàhálà sílẹ̀ fún àwọn ilẹ̀ yòókù. Spain yarí. Ó gbógun ti Napoleon. Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lọ ran Spain lọ́wọ́. Ẹni tí ó ṣaájú ọmọ ogun ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì lọ ni Arthur Wellesley tí ó padà wá ń jẹ́ Duke of Wellington. Wọ́n ṣẹ́gun àwọn ìja kan. Ó ṣe, Russia dara pọ̀ mọ́ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti Spain. Napoleon ṣígun lọ sí Russia ṣùgbọ́n gbogbo ọmọ ogun rẹ̀ ni ó kí sí ọ̀hún. Torí gbogbo ìṣẹ̀gun wọ̀nyí, Bsritain, Prussia, Sweden, Russia àti Astria para pọ̀ láti bá ilẹ̀ Faranse jà. Wọ́n ṣẹ́gun. Wọ́n wọ Paris ní 1814. Ní 1815, wọ́n lé Napoleon lọ sí Elba. Ó sá àsálà ó sì wá bá ọmọ ogun Britain àti Prussia jà ni Waterloo. Wọ́n ṣẹ́gun Napoleon wọ́n wá lé e lọ sí St Helena.
Clement Nyong Isong Yakubu Gowon yan Isong gomina CBN ni Oṣu Kẹjọ ọdun 1967, ọfiisi ti o wa titi di Oṣu Kẹsan ọdun 1975. Ohun kan na lo je Gomina banki Naijiria ni àsìkò ogún abele ti Biafra (1967-1970) àti nígbà tí èpò robi burẹkẹ ni orile-ede Naijiria. Ní akoko rẹ Naijiria yago fun jíjẹ gbèsè.O takò bi orile-ede Naijiria ṣe n ṣe ikojọpọ isura jọ sí òkè okun lai fi se idoko owo sí bí to yẹ, bi ọ tile je wipe iyato wa ni eto amayederun ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà
T. A. Bankole-Oki Tanimose Abioye Bankole-Oki (November 15, 1919 - August 13, 2010) je agbejoro ara Naijiria to di Agbẹjọ́rò Àgbà ilẹ̀ Nàìjíríà ni ojo 12 osu kinni 1978. Bankole-Oki lo je alakoso idajo ni Ipinle Eko lati 1967 titi de 1975.
Letekidan Micael Ní ọdún 2008, Micael kópa nińu eré tí a pe àkọ́lé rẹ̀ ní "Feuerherz" lọ́mọ ọdún mẹ́wàá. Wọ́n kọ́kọ́ gbé fíìmù náà jáde ní Ọjọ́ 25 Oṣù Kẹẹ̀sán Ọdún 2008. Fíìmù náà dá lóri ogun tí orílẹ̀-èdè Ẹritrẹ́à jà pẹ̀lú Ethiópíà láti gba òmìnira. Àwọn ènìyàn sọ dáada nípa fíìmù náà tí wọ́n sì tún gbóríyìn fún Micael fún ipa rẹ̀ tí ó kó gẹ́gẹ́ bi 'Awet'.
Nneka Isaac Moses Nneka àti ọkọ rẹ̀ Isaac dìjọ dá ètò Goge Africa sílẹ̀ ní ọdún 1999, ọdún mẹ́ta lẹ́hìn ìgbeyàwó wọn. Ètò náà kọ́kọ́ jẹ́ gbígbé sáfẹ́fẹ́ ní Ọjọ́ Kínní Oṣù Kẹẹ̀wá tí n ṣe ọjọ́ ayẹyẹ òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn ènìyàn tí wọ́n wo ètò náà lọ́jọ́ náà léní ogójì míllíọ̀nù, èyítí ó jẹ́ gbígbé sáfẹ́fẹ́ lóri àwọn ìkànnì tẹlifíṣọ̀nù bí mẹ́ẹ̀dógún. Ikọ̀ Goge Africa náà ti tẹ ọ̀pọ̀lọpọ̀ orílẹ̀-èdè ní ilẹ̀ Áfríkà.
Ifẹ̀ẹ́tẹ̀dó Wọ́n sì tẹ̀dó sí Òkè-Igbó. Lẹ́yìn tí ogun náà parí ní ọdún 1845 yìí kan náà, Ọlọ́gbẹ́ńlá kò padà sí Ifẹ̀ mọ́, ó kúkú fi Òkè-Igbó ṣe ibùjókòó rẹ̀. Gbogbo aáyan àwọn Ifẹ̀ láti mú kí Ọlọ́gbẹ́ńlá padà sí Ifẹ̀ lẹ́yìn tí ó ti ṣẹ́gun ní Oǹdó ló já sí pàbó. Ní ọdún 1880 ní wọn fi jẹ Ọba èyí ni Ọọ̀ni ti Ifẹ̀, ṣùgbọ́n kò wá sí Ifẹ̀ wá ṣe àwọn ètùtù tí ó rọ̀ mọ́ ayẹyẹ ìgbádé ọba, Òkè-Igbó ni ó jókòó sí1 Òkè-Igbó yìí ní ó wà tí ọlọ́jọ́ fi dé bá a ní ọdún 18922. Ní ọdún 1982 ni àwọn ara Ifẹ̀ẹ́tẹ̀dó kan fi ibinu ya kúrò lára Òkè-Igbó3, nítorí ọ̀rọ̀ ìlẹ̀. Oko-àrojẹ àwọn Òǹdó ni Òkè-Igbó kí ó tó dip é Ọlọ́gbẹ́ńlá àti àwọn ọmọ ogun rẹ̀ fi ibẹ̀ ṣe ibùjókòó wọn4. Ohun tí èyí túmọ̀ sí ni pé lórí ilẹ̀ Òǹdó ni Òkè-igbó wà ṣùgbọ́n àwọn Ifẹ̀ ni ó ń gbé ìlú náà. Nígbà tí àwọn Òyìnbó ń pín ilẹ̀ Yorùbá sí ẹlẹ́kùnjẹkùn, wọ́n pín Òkè-Igbó mọ́ Òǹdó. Ohun tí ó ṣẹ́lẹ̀ lẹ̀yín náà nip è àwọn Òǹdó ń fẹ kí àwọn tí ó wà lórì ilẹ̀ àwọn ní Òkè-Igbó máa san owó-orì wọn sí àpò ìjọba ìbílẹ̀ Oǹdó. Bákan náà ni àwọn Ifẹ̀ ń fẹ́ kí àwọn ènìyàn rẹ̀ tí ó wà ní Òkè-Igbó san owó-orí wọn sí àpò ìjọba ìbílẹ̀ Ifẹ̀ nítorí pé Ifẹ̀ ni wọ́n1. Yàtọ̀ sí àríyànjiyàn tí ó wà lórí ibi tí ó yẹ kí àwọn ènìyàn Òkè-Igbó san owó-orí sí, àwọn akọ̀wé agbowó-orí tún máa ń ṣe màgòmágó sí iye owó-orí tí àwọn èniyàn bá san2. Èyí ni pé ọ̀tọ̀ ni iye owó tí ó máa wà ní ojú rìsíìtì tí àwọn akọ̀wé agbowó-orí ń fún àwọn tí ó san owó-orí, ọ̀tọ̀ ni iye tí wọ́n máa kó jíṣẹ́. Gbogbo èyí ló dá wàhálà sílẹ̀ ní Òkè-Igbó ní àkókò náà. Ọba Ọọ̀ni Adérẹ̀mí ni ó pa iná ìjà náà nígbà tí ó pàṣẹ ni oḍún 1932 pé kí ẹni tí ó bá mọ̀ pé Ifẹ̀ ni òun, kúrò ní Òkè-Igbó, kí ó fo odò Ọọ̀ni padà sẹ́yìn kí ó tó dúró. Àwọn tí ó padà sí òdìkejì odò Ọọ̀ni ní oḍún 1928 ati ọdún 1932 ni a mọ̀ sí Ifẹ̀ẹ́tẹ̀dó lónìí.  Ní Òkè-Igbó àti Ifẹ̀ẹ́tẹ̀dó, àwọn àdúgbò wọ̀nyí ló wà níbẹ̀: Ilé Badà, Oríyangí, Kúwólé, Aṣípa-Afolúmọdi, Mọ̀ọrẹ̀, balágbè, Fáró, Ìta-Akíndé, Odò-Odi, Òkè-Ẹ̀ṣọ̀, Òkèèsodà, Olú-Òjá àti Ọdọ́. Díẹ̀ lára àwọn àdúgbò wọ̀nyí wà ní Ifẹ̀, fún àpẹrẹ, Oríyangí, Mòọ̀rẹ̀, Òkè-Ẹ̀ṣọ̀, àti Òkèèsodà. Bákan náà ló jẹ́ pé gbobgo ọdún ìbílẹ̀ tí wọ́n ń ṣe ní Ifẹ̀ náà ni wọ́n ń ṣe ní Òkè-Igbó àti Ifẹ̀ẹ́tẹ̀dó. Bí a bá tún wo ẹ̀ka-èdè tí wọ́n ń sọ ní Òkè-Igbó àti Ifẹ̀ẹ́tẹ̀dó, ẹ̀yà ẹ̀ka-èdè Ifẹ̀ ni. Nítorí náà a gba orin èébú ní Òkè-Igbó àti Ifẹ̀ẹ́tẹ̀dó.
Enoch Adébóyè Wọ́n bí Òjíṣẹ́ Ọlọ́run àgbà yìí, Enoch Adéjàré Adébóyè ní Ọjọ́ kejì oṣù kẹta (oşù Ęrénà) ọdún 1942 ni Ifẹ̀wàrà ni ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ìlú Ifẹ̀wàrà wà ní ìtòsí Ilé-Ifè. Ó kàwé gb'oyè dìgírì àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ ìṣirò/Matimátììkì (Mathematics) ní Ilé Èkó Gíga Ifáfitì ìjọba àpapọ̀ tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Èkó (The University of Lagos) l'ọ́dún 1967. Ṣíwájú àkókò yìí, ó ti kọ́kọ́ lọ sí Ilé Èkó Gíga Ifáfitì Nàìjíríà (The University of Nigeria, UNN) ní ìlú Nsukka ṣùgbọ́n Ogun Biafra kò jẹ́ kó kàwé gboyè níbẹ̀. Ó fẹ́ aya rẹ̀, Folúkẹ̀ Adéníkẹ̀ẹ́ l'ọ́dún 1967 bákan náà, wọ́n sì bímọ mẹ́rin. Lọ́dún 1969, ó kàwé gb'oyè dìgírì kejì (Master Degree) nínú ìmọ̀ ìşowó-şàn-omi àti àwon ohun tó jo omi (hydrodynamics) láti Ilé Èkó Gíga Ifáfitì Ìpínlẹ̀ Èkó (University of Lagos) bákan ná à. Ó dára pọ̀ mọ́ Ìjọ Ìràpadà, the Redeemed Christian Church of God l'ọ́dún 1973, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣiṣẹ́ Ọlọ́run gẹ́gẹ́ bí Oǹgbufọ̀ fún Pásítọ̀ ìjọ náà nígbà náà tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Pásítọ̀ Josiah Olúfẹ́mi Akíndayọ̀mi. Lọ́dún 1975, ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́, ó sì kàwé gb'oyè Ọ̀mọ̀wé (Ph.D.) nínú Àmúlò o Matimátíìkì (Applied Mathematics) láti Ilé Èkó Gíga Ifáfitì Ìpínlẹ̀ Èkó (University of Lagos) kan ná a (University of Lagos). Ó sì tún padà gb'oyè ọ̀jọ̀gbọ́n (Professor) nínú ìmọ̀ ìṣirọ̀ ni Ilé Èkó Gíga Ifáfitì Ìpínlẹ̀ Èkó (University of Lagos) òhún pèlú.
Gnassingbé Eyadéma Gnassingbé Eyadéma (oruko abiso Étienne Eyadéma, December 26, 1935 – February 5, 2005), je Aare ile Togo lati 1967 titi di ojo iku re ni 2005.
Ogun Àgbáyé Kìíní Ogun àgbáyé tó bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n osù keje ọdún 1914 [28/7/1914] parí ní ọjọ́ kọkànlá osù kọ́kànlá ọdún 1918[11/11/1918] lẹ́yìn ọdún mẹ́rin, osù mẹ́ta àti ọjọ́ mẹ́rìnlá tí ogun ti bẹ̀rẹ̀. Owó tí àwọn orílẹ̀-èdè àgbáyé ná sí ogun yìí tó Ọgórùn-ún méjì Bílóọ̀nù dọ́là [Two Hundred Billons Dollas] owó ilẹ̀ America láyé ìgbà náà tí owó níyì. Bí i ogójì mílíọ̀nù [Fourty Millions] ọmọ ogun orílẹ̀-èdè àgbáyé ló bá ogun yìí lọ kí á ṣẹ̀ṣẹ̀ má sọ ti àwọn ogun ojú-oun bí i mílíọ̀nù mẹ́wàá [Ten millions] tí ó ará ìlú tá kìí ṣe sọ́jà ló sòfò nínú ogun àgbéyé yìí.
Àdúgbò Oyé-Èkìtì 28. Oloyagba:- Iya gba ni ogun tí ki wọn wa sí ilu Ọyẹ ni wọn se ń jẹ oloyagbe. 29.  Ibẹru:- Ọlota ni aburo Ijise lati ile ifẹ wa nígbati wọn de Ọyẹ iberu ati Ijisẹ wa yapa o sit un jẹ àdúgbò ti o bẹru ogun tàbí ija púpọ̀.
Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì 28. Oloyagba:- Iya gba ni ogun tí ki wọn wa sí ilu Ọyẹ ni wọn se ń jẹ oloyagbe. 29.  Ibẹru:- Ọlota ni aburo Ijise lati ile ifẹ wa nígbati wọn de Ọyẹ iberu ati Ijisẹ wa yapa o sit un jẹ àdúgbò ti o bẹru ogun tàbí ija púpọ̀.
Bimbo Oshin A bí ni Oṣù Kẹrin Ọjọ́ 24, ọdún 1971 ni ìpínlè Òndó, ìlú kan ní gúúsù ìwọ-oòrùn Nàìjíríà . Ó lọ sí Yunifásítì ti Èkó ní bití ó ti gba oyè Bachelor of Arts (BA) ni Philosophy . Bimbo bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ òṣèré rẹ̀ ní ọdún 1996 ṣùgbọ́n dìde sí ìdánimọ̀ lẹ́hìn tí ó ṣe eré fíìmù ti Yorùbá ti ọdún 2012 tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ Omo Elemosho.Ní ọdún 2016, wón bu ọlá fun pẹ̀lú Ààmi Ẹka Ẹ̀bùn ní 2016 Afro-Heritage Broadcasting and Entertainment and Awards.
Place of Weeping Èyí ni àkọ́kọ́ ìgbìyànjú nípa lílòdò sí ìja ẹlẹ́yàmẹyà ni orílẹ̀ ède South Africa. Eré oníse náà di àfihàn ní àkọ́kọ́ ní ọjọ́ kaàrún Oṣù kejìlá ọdún 1986. Eré oníse náà sì gba àwọn àtúnyẹ̀wò rere láti ọwọ́ àwọn alárìíwísí.