mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
Abídèmí Sànúsí Ìwé ìtàn àròsọ "Kemi's Journal" tí ó kọ lọ́dún 2005 ni ìwé àpilẹ̀kọ rẹ̀ àkọ́kọ́, lẹ́yìn náà ló kọ "Zack's Story of Life, Love and Everything"àti "God Has Daughters Too". Ìwé-ìtàn-àròsọ tí ó kọ lẹ́yìn tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ "Eyo", tí ilé iṣẹ́ atẹ̀wé, WordAlive Publishers tẹ̀ jáde ní wọ́n yàn fún àmìn-ẹ̀yẹ tí Commonwealth Writers' Prizelọ́dún 2010.
Jẹ̀dọ̀jẹ̀dọ̀ B Jẹ̀dọ̀jẹ̀dọ̀ B jẹ́ àkóràn kòkòrò àìlèfojúrí afàìsàn hepatitis B virus (HBV) tí ó maa ń dójú kọ ẹ̀dọ̀. Ó lè fa àkóràn tí kò léwu àti èyí tí ó léwu. Ọpọ̀lọpọ̀ ènìyàn ni kò mọ àwọn àmì tí a maa ń rí tí ó bá ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀. Àwọn míràn maa ń ṣe àìsàn lójijì tí ó sì maa ń mú èébì, ara òfééfèé, rírẹra, ìtọ̀ dúdú àti inú rúrú lọ́wọ́. Àwọn àmì yìí maa ń lo ọ̀sẹ̀ díẹ̀, tí ìbẹ̀rẹ̀ àkóràn yìí kíì sábà fa ikú.
Marwa Zein Marwa Zein jẹ́ olùdarí eré, ònkọ̀tàn, àti olùgbéréjáde lórílẹ̀-èdè Sudan. Òun ni ó kọ ìwé-ìtàn ti ọdún 2019 kan tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ "Khartoum Offside". Ó maá n lo àwọn iṣẹ́ rẹ̀ láti fi ṣe àgbàwí àti láti fi jà fún ẹ̀tọ́ àwọn obìnrin. Òun ni olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ agbéré-jáde tí wọ́n pè ní ORE Production, èyí tí ó wà ní ìlú Khartoum. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn méjẹ tí ẹgbẹ́ International Emerging Film Talent Association (IEFTA) yàn kááríayé láti wà níbi ayẹyẹ "Cannes Film Festival 2019" gẹ́gẹ́ bi àwọn àlejò pàtàkì.
Teni (olórin) Òkìkí rẹ bẹ̀rẹ̀ sí ní gbòòrò lẹ́yìn tí ó kọ “Fargin” ní oṣù Kẹ̀sán ọdún 2017. Ìlú sì mọ ọkà lẹ́yìn tí ó kọ "Askaya", "case" àti "Uyo meyo"
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): E express: adj; (He took an expres bus.) yíyára ó wo okò tí o yára.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): A above (adv); lókè: We watched the birds above (À ń wo àwọn ẹyẹ lókè).
Atúmọ̀-èdè: Létà A above (adv); lókè: We watched the birds above (À ń wo àwọn ẹyẹ lókè).
Kikan Jesu mo igi agbelebu Fifi awọn eekanna si ọwọ, tabi awọn ọwọ-ọwọ jẹ alaiwọnwọn. Diẹ ninu awọn imọran ni imọran pe ọrọ Giriki "cheir" (χειρ) fun ọwọ pẹlu ọwọ ati pe awọn Romu ni a ti kọ ni kikun lati ṣeto awọn eekanna nipasẹ aaye Destot (laarin awọn egungun capitate ati ọsan ) laisi fifọ eyikeyi egungun. Igbẹnumọ miiran ni imọran pe ọrọ Giriki fun ọwọ tun ni awọn iwaju ati pe awọn eekanna ni a gbe leti radius ati ulna iwaju. Ropes le tun ti lo lati ṣe ọwọ awọn ọwọ ni afikun si lilo awọn eekanna.
A.L Abdul Majeed Won bi Abdul Majeed ni ojo karun-dinlogun Oṣù Kọkànlá odun 1933. O kọ ẹkọ ni Sivananda Vidyalayam, Batticaloa ati Trincomalee Hindu College . Lẹhinna o kọ ẹkọ ni Ile-ẹkọ giga Wadia, Bombay ati Alakoso Alakoso, Madras .
Arrow of God Ìwé eré onítàn Arrow of God, ni wọ́n gbé jáde tí ọdún 1964, ni ó jẹ́ ìwé àpilẹ̀kọ ti gbajú-gbsjà ònkọ̀wé Chinua Achebe. Ìwé yí àti "Things Fall Apart" pẹ̀lú "No Longer at Ease", ni wọ́n sọ wípé wọ́n jẹ́ iwé eré oníṣe onítàn tí ìlapa-èrò wọn dọ́gba jùlọ, tí ẹ̀kọ́,ibùdó ìtàn, àti olú-kókó ọ̀rọ̀ inú wọn náà sì fara jọra, tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì ń pè ní"Trilogy". Ìwé yí dá lórí olú ẹ̀dá ìtàn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ "Ezeulu", tí ó jẹ́ bàbá Aláwo fún abúlé àwọn Ìgbò tí ó pọ̀ ní àsìkò ìmúnisìn àwọn Gẹ̀ẹ́sì tí ó kojú ìtẹ̀mẹ́rẹ̀ àwọn amúnisìn àti àwọn olùpologo ẹ̀sìn Kírísítì ní àsìkò ọdún 1920. Wọ́n gbé ìwé náà jáde látàrí ipa ribi ribi tí ilé iṣ ìtẹ̀wé Heinemann African Writers Series kó kí ó lè ṣeéṣe.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): E eyelash: n; (She was wearing false eyeslashed.) ìrun ojú ó wo àwon ojú tí o jé ìdàrò.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F filthy: adj; (The beggar dressed in filthy rays.)légbin; léèérí. Oníbárà náà wo àwon àkísà aso tó dòtí
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F flared: adj: (He wore a flared trousers.) tí ó fe nísàlè ó wo sokoto tó fè nísàle.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): G green: adj; (She wore a gren dress.) tí o ní àwò ewé ó wo aso aláwò ewé.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): S Sùgọ̀, adv. stepidly, dull. Ó ń wo àwòrán náà sùgọ̀ (He was starring stupidly at the picture)
Àtòjọ Àwọn ìwé ìròyìn Amẹ́ríkà Ní Ìpínlẹ̀ California Ẹ wo Àtòjọ Àwọn Ìwé ìròyìn Amẹ́ríkà Ìpínlẹ̀ California tó ti foríṣánpọ́n
STS-116 STS-116 lo je amioro fun iranlose Oko-ayara Ofurufu lo si Ibùdó-ọkọ̀ Lófurufú Káríayé ti Oko-ayara Ofurufu "Discovery" fo lo se.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): E extent: n; (To what extent can he be believed?) ààyè; ibi Títi dé ààyè wo ló le gbàgbo?
Ilẹ̀ Ọba Bakuba Awọn Bushoog ló ń darí Kuba. Olú ìiú wọn ni  Nsheng. Ó le ní ọgọ́ruǹ-ún aṣojú fún ìgbèríko kọ̀ọ̀kan. Òfin ati ìlànà ọba Nyimu wọn ń tẹ̀̀ lé oba shyaam ni ọba àkọ́kọ́. Àwọn ọba mọ́kaǹlélógún ló sì ti jẹ lẹ́yìn rẹ̀. o ti ló iríniwó ọdún ṣẹ́yìn tie ̀tò ìjọba náà ti bẹ̀rẹ.
Ọba ìlú Èkó Ọba ìlú Èkó ni atáyéṣe átọwọ́dọ́wọ́ olórí ìlú Èkó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọba ìlú Èkó lọ́wọ́lọ́wọ́ ní Ọba Rilwan Akiolu tó dípò Ọba Adeyinka Oyekan kejì tó ṣe aláìsí ní ọdún 2003.
Ọba Iyawo oba ni a n pe ni ayaba tabi ayaoba. Ni Europe obìnrin yi le gun ori ite ti oba ba ku, eyi ko je be ni ile Yoruba nibi ti obinrin ko le di oba.
Okemesi Okemesi Ekiti pilẹṣẹ lati Ile-Ife ile aye atijọ ati baba ti gbogbo iran Yoruba. Ooye-lagbo, oludasile tabi baba nla ilu naa ni akobi omobirin Olofin ti oba gbeyin lori ila Oodua-baba Yoruba. Arabinrin agba ni Ajibogun-the Owa Obokun of Ijesha land ni Ipinle Osun. Wọn jẹ ti iya kanna, nipa orukọ, Seputu. Nigba ti awon omo Olofin yoo kuro ni Ile-Ife ni igbejo won lati wa ijoba tiwon, baba won-Olofin so fun won pe ki won pin awon ohun elo oba ati dukia oun ti o ni ade ati awon orisa ipinle won (orisa) laarin ara won. Ooye -Lagbo ni akọbi ati ọmọ-binrin ọba ti o mọ diẹ sii nipa awọn ohun-ini ọba ati aṣiri awọn oriṣa wọnyi, ni ẹni ti o ni iṣẹ lati pin awọn baba-nla. Ó fún wọn ní adé ọ̀kọ̀ọ̀kan. O ye o yan awọn ti o dara ju ti awọn ade fun ara rẹ pọ pẹlu ọkan JAASE idà ati diẹ ninu awọn miiran ipinle oriṣa; bii: Obanifon, Oduduwa, Ogun and Ooni etc. Awon orisa wonyi je awon baba nla ti iran Yoruba. Olofin, funra rẹ, lẹhinna tun ti sọ di oriṣa ti a sin titi di oni. Eyi ni ipilẹṣẹ Okemesi gangan. Okemesi Ekiti jẹ olokiki fun ibatan itan-jinlẹ rẹ pẹlu awọn ijọba Ekiti ati Ijesha ati awọn eniyan wọn ni gbogbogbo. Itan Ekiti ko ni pari nikan, ofo ni yoo tun wa lai menuba oruko Omoba Fabunmi ati awon ipa re ninu OGUN KIRIJI. A ko le gbagbe oun laelae gege bi oludasile ati idasile gbogbo ijoba Ekiti ati Ijesha labe ajaga awon Ibadan ti ko le farada. Oba ilu naa ni HRM Oba Michael Gbadebo Adedeji CON Ariyowonye II. Okan lara awon oba nla ti won n pe ni ALADEMERINDINLOGUN, Awon pelupelu oba ni ilu Ekiti lati ayedaba titi dasiko yi. Okemesi Ekiti ni ilana iṣakoso rẹ ṣaaju dide ti awọn ọga ileto ati ifihan ti Kristiẹniti ati Islam ti o tẹle.
Old Town of Prague Ní ọdún 1338, Ọba ìlú Bohemia ìyẹ Jhon of Luxembourg fún alámòójútó abẹ́lé ní àṣẹ láti láti ra ilé ẹbí kan lọwọ́ ẹbí Volfin od Kamene  (), ilé tí wọ́n rà yí ni wọ́ n sọ di Ilé ìlú títí di òní. Ní nkan bí àárí ln ọ̀rùndún kẹrìnlá, ìlú Old Town bẹ̀rẹ̀ sí ń gbòòrò si látàrí akitiyan àwọn ọlọ́jà àti àwọn ohun atinúdá ọgbọ́n inú tí wọ́n pèsè tí wọ́n sì ń tà lọ́jà wọn, èyí mu kí ó di ojúkò okòwò fún ààrin gbùngbùn Yúróòpù ati agbègb3 rẹ̀. Òkìkí ìlú Old Town ń gbilẹ̀ si pàá pàá jùlọ nígbà tí ọba Bohemia Charles IV jẹ tí ó sì tún di Roman Empror ní ọdún 1355, òkìkí yí túbọ̀ pọ̀ si. Látàrí jíjẹ ọba yí, àwọn ènìyàn bá ṣíjú sí ìlú Prague tí ó jẹ́ ìlú tí ọba náà ti wá. Wọ́n tún ilé ìlú náà kọ́ sí pẹ̀tẹ́sì alájà gogoro tí ó ń fi agbára àti ipò patàkì tí ọba náà wà hàn lára ìlú rẹ̀. Nígbà tí awọn yóò fi parí kíkọ́ ilé ìlú náà tán ní ọdún 1364, ilé  náà ni ó ga tí ó sì rẹwà jùlọ nínú ìlú náà.
Ẹ̀gbá Bí ọ̀rọ̀ kan ba n di èyí ti apá lé ko ka, o di ọdọ olórí àdúgbò nì yẹn. Bí kò bá tún ni ojútùú níbẹ̀, a jẹ́ pé ó di tìlùú nì yẹn ọba lo maa n dájọ́ irú èyí nígbà náà. Tí a bá ka a ni ẹní , èjì ó di ọba mẹsan an to ti jẹ láti ìgbà ti wọn ti de sí Abẹ́òkúta. Àwọn náà nìwọ̀n yii
Ajibade Gbadegesin Ogunoye O je oba leyin ti oba ana, Folagbade Olateru Olagbegi III papo'da. Kí ó tó di Ọba, ó ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìjọba Ìpínlẹ̀ Òndó gẹ́gẹ́ bí Adarí ìṣàkóso ìṣúná lábẹ́ ìjọba Ìpínlẹ̀ Ondo.
Sikiru Kayode Adetona Ọ̀dọ́mọdé ọmọ ọba Adetona lọ sí oríṣiríṣi ilé ẹ̀kọ́ bi i ilé-ẹ̀kọ́ ti onítẹ̀bọmi (Baptist) tí ó wà ní Eroko ní Ìjẹ̀bú Òde; ilé-ẹ̀kọ́ alakọbẹrẹ Ogbere United tí ó wà ní Òkè-Àgbò ní Ìjẹ̀bú Igbó, àti ilé-ẹ̀kọ́ Ansar-Ud-Deen ni ́Ìjẹ̀bú Òdé laarin ọdún 1943 sí ọdún 1950. Ní ìtẹ̀síwájú lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti koleeji, Ó lọ sí koleeji Olú-Ìwà (Èyí tí ó di Adeola Odutola bayi) tí ó wà ní Ìjẹ̀bú Òde láti ọdún 1951 sí ọdún 1956. Laarin ọdún 1957 sí ọdún 1958, ó ṣe iṣẹ́ pẹ̀lú ẹ̀ka tí ó nṣe àyẹ̀wò nípa owó ní Ibadan. Ní ọdún 1958, ọmọ ọba Adetona kọ̀wé fi iṣẹ́ sílẹ̀ láti tẹ̀síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ lórí olùṣírò owó (Accountancy) ní ìlú aláwọ̀ funfun (United Kingdom), ìlú tí nse àkoso orílẹ̀ èdè Naijiria nigba na.
Àttílà Àttílà (406 - 453) lo je oba awon Húnnì eya alarinka lati Mongolia lati odun 434 titi de 453 nigba to ku. Igba ijoba Attila ni eya Hunni di olokiki.
Tejumade Alakija Tẹjúmádé Alákijà (bíi ni ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 1925) jẹ́ òṣìṣẹ́ ìjọba ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun sì ni obìnrin àkọ́kọ́ tí ó má jẹ́ olórí fún àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Bàbá Tẹjúmádé jẹ́ ọba ní ìlú Ifẹ̀. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Oxford University, ó sì gboyè jáde gẹ́gẹ́ bí olùkó. Ó gboyè Pro-Chancellor fún ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Abuja láti ọdún 1993 títí di ọdún 1997. Alákijà kú ní ọdún 2013 ní ilé ìwòsàn University College Hospital ní ìlú Ibadan.
Sikiru Kayode Adetona Látipasẹ̀ lẹ́tà ti wọ́n kọ ni ọjọ́ kẹrin oṣù kini ọdún 1960, èyí ti akọ̀wé àgbà ti ìjọba ìbílẹ̀ fi ránṣẹ́ si olùdámọ̀ràn ìjọba ìbílẹ̀ ti Ìjẹ̀bú òde Pẹ̀lú ìtẹ́wọ́gbà baalẹ ìgbìmọ̀ fún agbègbẹ̀ ìwọ̀ oorun fún yínyàn ọmọ ọba Síkírù Káyọ̀dé Adétọ̀nà gẹ́gẹ́ bi ọba àti fífi ẹsẹ̀ rẹ múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bi Awujale ti ilè Ìjèbú láti ìgbà ti wọ́n ti kọ lẹ́tà yi ni ọjọ́ kẹrin oṣù kini ọdún 1960. Èyí lo mú ki àwọn olókìkí ọmọ ilẹ̀ Ìjẹ̀bú bi i olóògbé Ọ̀gbẹ́ni-Ọjà, Olóyè (dọ́kítà) Timothy Adéọlá Òdútọ́lá, Bòbasuwà 1 Olóyè Emmanuel Òkúsànyà Òkunọwọ àti Aṣíwájú, Olóyè Samuẹl Olátúbọ̀sún Shonibarẹ ṣe ètò ìpàdá bọ ọba ti wọ́n ṣẹṣẹ yàn wa sílè. Ní ọjọ kejìdínlógún oṣù kini ọdún 1960, olórí ìgbìmọ̀ afọbajẹ ti ilẹ̀ Ìjẹ́bú, Ọ̀gbẹ́ni-Ọjà, Olóyè Timothy Adéọlá Òdútọ́lá ṣe àfihàn ọba tuntun fún gbogbo àgbáyè. Àfihàn yi ni ó jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ ayẹyẹ fifi ọba ti wọ́n ba ti yàn si orí ìtẹ́. Eleyi jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀tun fún àwọn ọmọ Ìjẹ̀bú. Lẹ́hín èyí ní ọba ti wọn yàn yi yio tẹ̀síwájú lọ si Ìpẹ̀bí ni "Odo" fún oṣù mẹ́ta.
Ọba AbdulRasheed Adéwálé Àkànbí Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ òye láti ìdílé ọba ni ìlú Ìwó ni wọ́n du oyè ọba Olúwòó kí orí tó bá Ọba Adéwálé ṣe é tí ó sìn gorí ìtẹ́ àwọn bàbáńlá rẹ̀ lọ́jọ́ kẹsàn-án oṣù kọkànlá ọdún 2015. Agbolé Molààsán tí ìdílé ọba Gbàásè ni ó ti wá. Orílẹ̀ èdè Canada ló wà tí wọ́n fi yàn án lọ́mọ oyè tí ìlú yàn láti jọba Ìwó.
Abẹ́òkúta Àwọn pàràkòyí náà tún jẹ́ ọ̀kan pàtàkì tí ọrọ ba di ti ọrọ̀ ajé àti ìsèlú. Àwọn ni n parí ìjà lọ́jà, àwọn ló n gbowó ìsọ ̀. Asíwájú àwọn pàràkòyí ni olórí pàràkòyí. Àwọn ọdẹ pàápàá tún jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn atúnlùútò. Wọ́n ń dá ogun jà nígbà mìíràn. Àwọn ni wọn n sọ ọjà àti gbogbo ìlú lóru. Àwọn olóyè ọdẹ jàǹjàǹkàn naa a maa ba àwọn tó wà ní ìgbìmọ̀ ìlú pésẹ̀ fún àpérò pàtàkì. Díẹ̀ lára oyè tí wọn n jẹ ni Asípa, olúọ́dẹ àti Àró ọdẹ. Bí ọ̀rọ̀ kan ba n di èyí ti apá lé ko ka, o di ọdọ olórí àdúgbò nì yẹn. Bí kò bá tún ni ojútùú níbẹ̀, a jẹ́ pé ó di tìlùú nì yẹn ọba lo maa n dájọ́ irú èyí nígbà náà. Tí a bá ka a ni ẹní , èjì ó di ọba mẹsan an to ti jẹ láti ìgbà ti wọn ti de sí Abẹ́òkúta. Àwọn náà nìwọ̀n yii:
Nàkádà Kẹta Nàkádà Kẹta ni igba to pari igba Nawada to siwaju igba Egypti ayeijoun, igba na bere lati 3200 de 3000 SK. Igba yi gan ni igbese to da orileijoba sile, to ti bere lati igba Nakada keji, bere daada, pelu awon oba olori. Nakada Keta tun unje titokasi bi Iran-oba 0 tabi Igba Iran-oba akobere lati fihan pe oba olori wa nibe otilejepe oba yi le mo je lati iran-oba kankan.
Orílẹ̀-edeé Yorùbá Agbo ilé-Òbà: Gégé bí ìtàn, agbo ilé kan soso ni ó ma ń je oba ní ìlú yìí. Orúko tí àdúgbò yìí ń jé télè ni òkè-ìsolà, ìran won lú ma ń joba ni ìlú yìí kí ó tó di wí pé, ó di agbo ilé-jagboolé báyìí sùgbón nítorí pé àwon ìran òkè-ìsolà ti je é fún òpòlopò odún séhìn, ní àkókò tí wón ń je é yìí, ni wón ti ń pè wón ní agbo ilé-oba. Orúko yìí kò sì yí padà títí di òní yìí bí ó tilè jé wí pé, kì í se àwon nìkan ló ń joba báyìí.
Rilwan Akinolú Ọba Rilwan Babátúndé Oṣùọlálẹ́ Àrẹ̀mú Akiolú (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹwàá ọdún 1943) ni Ọba ìlú Èkó àti alága gbogbo ọba aládé tó wà ní ìpínlẹ̀ Èkó. Akiolú gorí ìtẹ́ ọba ìlú Èkó ni ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹjọ odun 2003. Ọba Adéyínká Oyékàn ló jọba, tí ó sìn wàjà kí Akiolú tó gorí ìtẹ́.
Ọdún Ìgògò Ọdún Ìgògò bẹ̀rẹ̀ ní nkan bí ọgọ́rùn ún mẹ́fà ọdún sẹ́yin ni ọba Ọlọ́wọ̀ Rerengejen fẹ́ olorì Orosen tí ó jẹ́ arẹwà àti ọlọ́rọ̀ tí ọba náà kò mọ̀ wípé òrìṣà ni. Olorì yí fi gbogbo nkan kẹ́ Ọlọ́wọ̀ yí kódà tó fi mọ́ agbára, tí ọba naa sì nífẹ́ rẹ̀ tọkab tọkan. Olorì Orosen ní àwọn èwọ̀ kan tí kìí fẹ́ kí àwọn ènìyàn ó ṣe nítòsí rẹ̀ tàbí kí ó fojú rí. Lára àwọn èwọ̀ rẹ̀ ni: Fúndí èyí, ọba Rerengejen kọ̀ fún àwọn olorì tó kù kí wọn má ṣe ṣe àwọn nkan wọ̀nyí. Ní ọjọ́ kan, olorì Orosen ní gbólóhùn asọ̀ pẹ̀lú àwọn olorì tó kù nínú àfin. Àwọn olorì wọ̀nyí wá gbìmọ̀ pọ̀ tí wọ́n sì ṣe gbogbo nkan èwọ̀ tí kò fẹ́ran sílẹ̀ fun nígbà tí kò sí nílé. Àwọn ìwà ọ̀dàlẹ̀ tí àwọn olorì tókù hù yí ni ó mú Orosen bínú kúrò ní àfin fún wọn.  Nígbà tí ó ń bínu kúrò ni àfin lọ́jọ́ naa lọ́hùn ún, àwọn ìlàrí ọba àti àwọn ìjòyè gbìyanjú láti da dúró kí ó má lọ ṣùgbọ́n agbára wọn ko káa. Ó sáré títí ó dé ìbìkan tí wọ́n pè ní "Ugbo Laja", níbi tí ó sinmi sí. Ibí ni àwọn akọ́dà ọba àti àwọn ìjòyè ti gbìyànjú láti mu padà wá sí àfin. Akitiyan àwọn ènìyàn wọ̀nyí túbọ̀ bí olorì Orosen nínú tí ó sì bínú pòórá wọgbó "Igbo Oluwa"lọ láì mú "ìgbànú" tàbí "ọ̀já rẹ̀ kí ó tó wọgbó, tí wọ́n sì dá ọ̀já náà padà fún ọba Rerengejen láàfin. Wọ́n sọ "Igbo Oluwa" di ojúbọ olorì yí tí wọ́n sì ṣe ère rẹ̀ lọ́jọ̀ sí "Ugbo Laja" fún ìrántí rẹ̀ wípé kò sí ohun tó lè mú olorì náà padà wá sí ìlú mọ́. Àmọ́, wọ́n ma ń bọ ọ́ gẹ́gẹ́ bí òrìṣà lọ́dọọdún pẹ̀lú àwọn nkan wọ̀nyí:
Anastasios George Leventis Anastasios George Leventis (; December 1902 – October 25, 1978) Jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Gíríkì tí ó jẹ́ olùṣòwò tí ó dá onírúurú ilé iṣẹ́ kalẹ̀ jáàkiri àgbáyé, pàá pàá jùlọ ilẹ̀ Adúláwọ̀ tí ó fi kan orílẹ̀ èdè . Nàìjíríà,  ìyẹn Leventis (Nigeria) Plc, tí ọba Aláké ti ilẹ̀ Ẹ̀gbá oba Ladapo Ademola sì fi jẹ oyè Bàbáláje ilẹ̀ Ẹ̀gbá.
Rómù Olómìnira Orílẹ̀-èdè Olómìnira àwọn ará Rómù (Latini: Res publica Romanorum) ni a n pe igba itan Romu ti awon ara Romu le oba ikeyin won kuro lori ite lati sepilese oselu. Igba oselu tabi igba olominira bere pelu iwolulo oba tokeyin ara Etruski, eyun Tarkuinu Onigberaga (Tarquinius Superbus) ni 509 kJ o si dopin pelu ibori Oktabiani lori Marku Antoni ni Ija Aktiomu ni 31 kJ.
Ogun Àgbáyé Kìíní Orílẹ̀-èdè [Germany], [Austria-Hungary] ati [Italy] wà ní ẹgbẹ́ kan, nígbà tí orílẹ̀-èdè [Britain], [France] àti [Russia] wà nínú ẹgbẹ́ kejì, Ní ọjọ́ kejìdínlógún osù kẹfà ọdún 1914 [18/6/1914] ni okùnrin kan tó ń jẹ́ Gavrilo Princip tí ó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Serbia sekú pa ọmọ Ọba orílẹ̀-èdè Astria-Hungary tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Francis Ferdinand ẹni tó yẹ kó di ọba ní orílẹ̀-èdè náà. Èyí kò sẹ̀yìn ìgbìyànjú Serbia láti gba àwọn ẹ̀yà tí Austria-Hungary ti kó sínú ìgbèkùn nínú ogun tí wọ́n ti jà tẹ́lẹ̀. Ikú ọmọ ọba yìí ló sokùnfà ogun àgbáyé nígbà tí orílẹ̀-èdè Astria-Hungary gbaná jẹ. Wọ́n pinnu láti gbógun ti ilẹ̀ Serbia. Bí wọ́n ṣe ń ṣe èyí ni ilẹ̀ Russia tí ó jẹ́ ọ̀rẹ́ ilẹ̀ Serbia kéde pé àwọn yíò gbógun tí ilẹ̀ Austria-Hungary. Àwọn orílẹ̀-èdè àgbáyé gbìyànjù láti pẹ̀tù sí wàhálà yìí. Ilẹ̀
Dáríù 1k Pẹ́rsíà Dáríù 1k (èdè Persia atijo: "Dārayavahuš") (550 – 486 BCE), to tun je mimo bi Dariu Eninla, lo je oba awon oba Ileobaluaye Akamedi eketa. Dariu lojoba nibe nigba ogo ile yi, nigbana to ni Egypt (Mudrâya), Balochistan, Kurdistan ati awon apa Greece ninu.
Ìṣèlú Ọba yìí ní àwọn ìjòyè tí wọn jọ ń ṣèlú. Ẹjọ́ tí ọba bá dá ni òpin. Ààfin ọba ni ilé ẹjọ́ tó ga jù. Ọba a máa dájọ́ ikú. Ọba si le è gbẹ́sẹ̀ lé ìyàwó tàbí ohun ìní ẹlòmíì. Wọ́n a ní:  Ọba kì í mùjẹ̀ Ìyì ni ọba ń fi orí bíbẹ́ ṣe.
Ẹ̀sìn Krístì Sugbọ́n léyìn ọba yìí, ọba kan jẹ tí ó n jẹ Constantine. Ọba yìí di onigbàgbọ́. Èyí mú kí ẹ̀sìn igbàgbọ́ gbayì nígbà náà ó sì wá rọrùn fún ẹnikẹ́ni láti di onígbàgbọ. Bákannáà eléyìí mú kí ìgbàgbọ́ di yẹpẹrẹ, ko di gbẹ̀fẹ́, yàtọ̀ sí èyí ìjo páàdì(catholic) to wa ni Róòmú nkó àwọn èèyàn ni papá mọra wọ́n fi jújú bo àwọn ènìyàn lójú wón gbe ọ̀rọ̀ àṣà aye wọ inú ìjọ. Eléyìí sì mú kí èdè àìyedè àti ìṣọ̣̀tẹ̣̀ bẹ́rẹ́ nínú ìjọ̀. Ìgbà tó yá ìyapa bẹ̀rẹ̀ sí ní dé àwọn èèyàn tí ó sì sokùnfà ìyapa naa ni àwọn èèyàn bíi Martin Luther, John Calvin, Ernst Troeltsch àti àwon ènìyàn míràn tí a kòlè dárúkọ. Wọ́n tako àwọn àṣà bíi kí á máa ṣe ìtẹ̀bọmì fún ọmọdé, ẹ̀kọ́ lórí metalọkan àṣepọ ìjọ ati ìjọba, sísọ àwọn olórí èsìn bíi ti olórun. Gbogbo àwọn àṣà yìí ni àwon ènìyàn wònyí tako. Ìyapa tí ó sẹlè kúrò nínú ìjọ paadi (Catholic) ló bí àwọn ìjọ bíi onítèbọmi (Baptist), Àgùdà (Anglican), Methodist àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̣̀ lọ.  Bí ó tìlẹ̀ jé pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ onírúurú àjọ ati ìpàdé ni wọ́n gbé kalẹ lati ṣe àtúnṣe àwọn aṣa ijo,̣ sìbẹ̀ òrò kò ní ojú itu. Yàtọ̀ si èyì ìtànkálè ẹ̀sìn ìmàle (Islam) tún ṣàkóbá fun ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ lọpọlọpọ, ìdàgbà sókè èsìn ìmàle bèrẹ̀ ni ogoòrùn – un mèfa odún leyin iku Jesu.
Olúbàdàn Olubadan ni oruko oye oba ilu ibadan. Olubadan to wa lori oye lowolowo bayii (ni 2016) ni Sálíù Adétúnjí.
Lẹ́yìn ọdún mẹ́ta N ò róye ọba Aláró
Àfin Beaumont Àfin Beaumont , tí wọ́n Henry I kọ́ sí gúúsù ọ̀nà àbáwọlé Oxford ní ọdún 1130 gẹ́gẹ́ bí àfin ọba kí ó lè súnmọ́ ibi tí ọba ti ń rẹra ní Woodstock (nísìn ó jẹ́ ara Àfin Blenheim).
Sálíù Adétúnjí Wọ́n bí Kábíyèsì Sálíù Adétúnjí, Olúbàdàn tí ìlú Ìbàdàn lọ́jọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1928. Orúkọ bàbá àti ìyá rẹ̀ ni Rájí Oláyíwọlá àti Sùwébátù Àmọ̀pé. Iṣẹ́ owó oríṣiríṣi ni Ọba Sálíù kọ́ ni ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀ kí ó tó wà faramọ́ iṣẹ́ ìránṣọ, èyí ló mú un dèrò ìlú Èkó. Lẹ̀yìn ìṣe ìránṣọ, ọba Sálíù tún dá iṣẹ́ akáhùn-orin sílẹ̀ lọ́dún 1960. Ó pe ilé iṣẹ́ akáhùn-orin rẹ̀ ní Bàbálájé Records. Iṣẹ́ yìí ló mú un gbajúmọ̀ débi pé òun ló ká ohùn orin àwọn gbajúgbajà àwọn olórin fújì bíi; Dáúdà Epo-àkàrà, King Wàsíù Àyìndé Marshal. Òun ni Balógun ìlú Ìbàdàn kí ó tó di Olúbàdàn tí ìlú Ìbàdàn lọ́dún 2016.
Sálíù Adétúnjí Ọba Sálíù Adétúnjí (tí a bí ní Ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 1928 - Oṣu Kẹta Ọjọ 2, Ọdun 2022) jẹ́ ọba aládé lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni Olúbàdàn tí ìlú Ìbàdàn lọ́wọ́́lọ́wọ́. Ó gorí ìtẹ́ gẹ́gẹ́ bí Olúbàdàn ókànlélógójì lọ́jọ́ kẹrin oṣù kẹta ọdún 2016.
Benin Igbagbo ni pe awon Gbe wa lati Wyo. Gangnihessou ni o koko je oba ni Ile-Oba Dahomey. Asa jagunjagun won je ki won fe bode tobi pelu oluilu ni Abomey.
Àdúgbò Oyé-Èkìtì 16. Ilupeju:- Ireko ilu Ọyẹ ni, àwọn ni wọn máa ń sin ọba Ọyẹ wọn máa ń pe jọ  si ilu Ọyẹ láti ba ọba ji roro, ìdí ti wọn fi pe wọn ni ilupeju.
Louis 16k ilẹ̀ Fránsì Louis Kẹrìndínlógún (23 August 1754 – 21 January 1793) je bi Oba ile Fransi ati Naffarre lati 1774 titi di 1791, ati leyin igba na bi "Oba awon ara Fransi" lati 1791 de 1792. O je didalowo ati fifofinmu gege bi apa jagidijagan ojo 10k osu kejo 1792 nigba Ijidide Fransi, o je didalejo latowo Ipejo Olomoorile-ede, o si je didalebi esun idale, o si je sisekupa pelu guillotini ni 21 January 1793. Ohun nikan ni oba ile Fransi to je sisekupa.
Àwọn Àdúgbò Oyé-Èkìtì 16. Ilupeju:- Ireko ilu Ọyẹ ni, àwọn ni wọn máa ń sin ọba Ọyẹ wọn máa ń pe jọ  si ilu Ọyẹ láti ba ọba ji roro, ìdí ti wọn fi pe wọn ni ilupeju.
Elisabeti Kìnní Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì Elizabeth Kìnní ("Elizabeth I") (7 September 1533 – 24 March 1603) ni Ayaba ti o je oba lori Ilegeesi ati Ayaba to joba lori ile Irelandi lati 17 November 1558 titi de ojo iku re. Won tun mo bi Ayaba Wundia ("The Virgin Queen"), Gloriana, tabi Ayaba Bess Enirere ("Good Queen Bess"), Elizabeth lo je oba karun ati to gbeyin lati Ebi Tudor.
Àwùjọ Haúsá Àwọn òpìtàn bíi Basil (1981), gbìyànjú láti ṣàlàyé bí àwọn Hausa ti sẹ̀. Agbede méjì ni ó ti mú ìtàn sọ. Pàtàkì ohun tí ó sọ ni ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ṣẹ̀ ní ìlú kan tí ń jẹ́ Daura. A gbọ́ pé kanga kan ṣoṣo ló wà nínú ìlú yìí àti pé ejò kan wà ní inú kanga ọ̀hùn ti kì í jẹ́ kí àwọn ará ìlú pọnmi àyàfi tí ó bá jẹ́ ọjọ́ jímọ́ọ̀. Ìtàn ọ̀hún ṣàlàyé pé àjòjì kan tí ń jẹ Bayajidda wọ ìlú wá, ó pa ejò yìí. Ọba ìlú náà tí ó jẹ́ obìnrin sì di ìyàwó àjòjì ọ̀hún. Ṣe ẹní bá ni ẹrú ni ó ni ẹrù, ẹní fẹ́ ọba ti di ọba. Ìtàn sọ pé àwọn ọmọ mejé tí ọkùnrin ọ̀hún bí ni wọ́n dá àwọn ìsọ̀rí méje tí Hausa ní sílẹ̀. Wọ́n ní àwọn ọmọ méje ti àlè rẹ̀ bí ni wọ́n tẹ ìlú méje yòókù dó. Méje tó jẹ́ ojúlówó ni ‘Hausa Bakwai’ nígbà ti méje yòókù jẹ ‘Banza Bakwai’. Awọn Hausa Bakwai ni Biram, Daura, Katsina, Zaria, Kano, Rano ati Gobir. Àwọn méje yòókù ni Zamfara, Kebbi, Gwari, Yauri, Nupe, Yorùbá àti Kwararafa. Ìtàn ti Stride àti Ifeka (1982) sọ ni a fẹ́ mú lò nínú iṣẹ́ yìí. Ìtàn tó wà lókè yìí náà ni wọ́n sọ ṣùgbọ́n wọn ṣe àfikún díẹ̀. Wọn tọ́ka sí àkọsílẹ̀ kan tí ọjọ́ rẹ̀ ti pé jọjọ tí ń jẹ́ “Kano chronicles”. Wọ́n lo àkọsílẹ̀ yìí láti ṣàlàyé pé ọkùnrin kan tí ń jẹ Bàgódà ni ó kọ́kọ́ jọba ní ìlú Kano. Wọn ni nǹkan bí ẹgbẹ̀rún ọdún sẹ́yìn ni ọba ọ̀hún jẹ (A.D. 1000). Wọn ní àkókò yẹn ni ìgbà tí àwọn Hausa bẹ̀rẹ̀ sí kó ara wọn jọ sí abẹ́ àkóso ìlú síṣe. Àtúnsọ ìtàn tí wọ́n sọ gbà pé ọmọ Bayajida ni gbogbo Hausa ka ara wọn kún. Wọ́n ní Abuyazid gan-an ni orúkọ rẹ̀. Wọ́n ní ọmọ ọba ìlú ‘Baghdad’ ni. Wàhálà àna rẹ ló jẹ́ kó sá kúrò ní ìlú. Ó ṣe àtìpó díẹ̀ lọ́dọ̀ àwọn ìran Kànúrí (ìpínlẹ̀ Borno). Nígbà tí ó dé ibi kan tí ń jẹ́ ‘biram ta gabas’, O fi iyawo re sílẹ̀ nibẹ. Onítọ̀hún sì bí ọmọkùnrin kan síbẹ̀. Ní ìlú Gaya (Ìpínlẹ̀ Kano) ó ṣe alábàábàdé àwọn alágbẹ̀dẹ kan tí wọ́n jáfáfá púpọ̀, wọ́n bá a ṣe ọ̀kọ̀ kan. A gbọ́ pé ọ̀kọ̀ yìí ni ó lò láti fi pa ejò tí ń dààmú àwọn ará ìlú Daura tí ó sì fi bẹ́ẹ̀ di ọba wọn. Ìtàn yìí sọ fún wa pé Gwari ni orúkọ ẹrúbìnrin tí ó bi àwọn ọmọ méje tí wọ́n wà ní ìsọ̀rí kejì fún un. Ìtàn yìí tàn ìmọ́lẹ̀ díẹ̀ sí ìṣẹ̀dálẹ̀ àwọn Hausa, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pe iran Hausa ti tan kálẹ̀ kaakiri àgbáyé àwọn Hausa tí wọ́n jẹ́ onílé àti onílẹ̀ ni apá òkè ọya ni orílẹ̀èdè Nàìjíríà ni a ní lọ́kàn nínú iṣẹ́ yìí. Lára àwọn ìpínlẹ̀ ọ̀hún ni Sokoto, Katsina, Zamfara, Kebbi, Kano, Jigawa, Kaduna, Gombe àti Plateau.
Orílẹ̀-edeé Yorùbá Ìgbonnìbí: jé òkan nínú àwon oba akíkanjú ti o wolè ni ìlá. Níbi ti o wolè sin i a n pe ni Ìgbonnìbí loni yìí.
Ẹ̀gbà ọrùn bí ìbòju tí Benin Ó dàbí wípé ní bí ìbẹ̀rẹ̀ ọrúndún mẹ́rìndínlógún sẹ́yìn ni wọ́n gbẹ́ àwọn Ìbòjú méjèèjì, bóya ní ọdún 1520, nígbà tí Olorì Idia, ìyá ọba Oba Esigie, jẹ́ aládájọ́ ní ilé ẹjọ́ ti Benin.
Ìrìnkèrindò nínú Igbó Elégbèje “Bí a ti de ibikan ti o dakẹ minimini bayi, ti igbo ibẹ di ti o dudu mirinmirin ni a ri iwin kan ti o nbọ, o dabi ọba gan, igbati a si kọ ri i, a ke ‘Kabiyesi’, a ti gbagbe pe Aginju Baba-loriṣa ni wà, bẹni ko si ibiti ẹbọra na fi yatọ si ọba. Fila ori rẹ̀ dabi ade, bata ẹsẹ rẹ̀ dabi bata ẹsẹ awọn alagbara, bẹni ẹwu ọrun rẹ̀ ko yatọ si ti ọba ti o ti gba ade lati ọwọ Oduduwa, ọpọlọpọ awọn iwin miran ni ó tẹle e, ọkan ninu awọn iwin na si gbe apoti kan le ori, o nri ù tẹle e. Igbati gbogbo awa ọdẹ dọbalẹ ti a ki iwin pataki yi, o dahun o nì...
Orílẹ̀-edeé Yorùbá Ilé-Obajisun: Ìdílé oba ni won jé won sì tun je Olóyè ìlú. Èfó òsùn pò púpò nì àdúgbò yìí
Ngozi Okonjo-Iweala Wọ́n bíi sì Ogwashi-Ukwu ni ìpínlè Delta ni Nàìjíríà. Bàbá rẹ̀ ni Professor Chukwuka Okonjo tí ó jẹ́ ọba láti ìdílé Obahai ni Ogwashi-Ukwu. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Queen's School ni Enugu, St. Anne's School ni Ìbàdàn àti International School ni Ibadan. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Harvard University ni USA ni ọdún 1978, ó sì gboyè nínú Economics ni ọdún 1976. Ní ọdún 1981, ó gbà PhD nínú regional economics and development láti Massa Institute of Technology (MIT). Ó gbà iranlọwọ láti ọ̀dọ̀ American Association of University Women tí ó fi tẹ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ. Ó fé Dr. Ike bá Iweala, wọn si bíi ọmọ mẹrin.
Orúkọ Àdúgbò ní Ila, Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, Nàìjíríà Ìgbonnìbí: jé òkan nínú àwon oba akíkanjú ti o wolè ni ìlá. Níbi ti o wolè sin i a n pe ni Ìgbonnìbí loni yìí.
Ilẹ̀ ọbalúayé Ilẹ̀ ọbalúayé ni an pe awon agbegbe kakiri aye ti won n je jijoba lelori tabi mimojuto latowo oba kan tabi ijobaenidie.
Louise Barnes Louis Barnes (bíi ni ọjọ́ kerìndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹrin, ọdún 1974) jẹ́ òṣèré ni orílẹ̀ èdè South Áfríkà. Ó di gbajúmọ̀ fún ipá tí ó kó nínú eré Surviving Evil ni ọdún 2009. Ó kọ ipa Miranda Barlow nínú eré Black Sails ni ọdún 2014.
Ewì Ayaba KÍ NI EWÌ AYABA? Ewì ayaba jẹ́ ewì tí a mọ̀ mọ́ àwọn ìyàwó ọba nìkan. Ọ̀kan pàtàkì lára ẹ̀yà ewì alohùn ilẹ̀ Yorùbá ni pẹ̀lú. Ààfin ọba ni a ti ń bá ewì ayaba pàdé. Ní pàtàkì jù lọ, ewì obìnrin ni ewì ayaba. Ohun tí à ń sọ ni pé àwọn obìnrin nìkan ló ń kópa nínú àgbékalẹ̀ ewì ayaba.
Abiodun Duro-Ladipo Wọ́n bí Abíọ́dún sí ìdílé ọba ní ìlú Ijan-Èkìtì ní ìpínlẹ̀ Èkìtì. Ó parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní ọdún 1963, ó sì darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ eléré Mbari Mbayo èyí tí Dúró Ladipo jẹ́ aṣojú fún. Ní ọdún 1964, ó fẹ́ Dúró Ladipo. Lẹ́yìn ikú ọkọ rẹ̀ ní ọdún 1978, òun ni ó wà jẹ́ aṣojú fún ẹgbẹ́ Mbari Mbayo Theater Group. Láàárín àwọn eré tí ó tí ṣe ni "Oya Sings" (1979), "B'Inaku" (1981), "Oyinbo Ajele" (1986), "Esentaye" (1997), "Ayelaagbe" (1998), "Aropin n'Teniyan, Ija Orugun àti" "Moremi Ajasoro".
Bòtswánà Bòtswánà, lóníbiṣẹ́ bíi Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Bòtswánà (), jẹ́ orílẹ̀-èdè àdèmọ́àrinlẹ̀ tó bùdó sí Apágúsù Áfríkà. Àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè únpe ara wọn bíi "Batswana" (ẹyọìkan: Motswana), sugbon awon elede miran unpe won bi "ara Botswana". Teletele o je ibi-abo Britani to unje Beshuanalandi, Botswana gba oruko tuntun leyin ominira ni ojo 30 Osu Kesan 1966. Latigba na lo lo ti unse idiboyan oselu to gbomitoro.
Ian Khama Seretse Khama Ian Khama tabi Ian a Sêrêtsê {ojoibi 27 February 1953) ni Aare orile-ede Botswana lati ojo kinni osu kerin odun 2008.
Koisaanu Gana, 2,000, Botswana
Koisaanu Tsoa. 5,000,  Botswana
Koisaanu //Ani , 1,000, Botswana
Koisaanu //Gwi, 2,500 , Botswana
Koisaanu Suua , 6,000,  Botswana
Jẹ́ọ́gráfì ilẹ̀ Bòtswánà Geography of Botswana
.bw .bw je ti orile-ede Botswana
Bòtswánà Botswana je petele, be sini 70% je bibomole pelu Aginju Kalahari. O ni bode mo orile-ede Guusu Afrika ni gusu ati gusuilaorun, Namibia ni iwoorun ati ariwa, ati Zimbabwe ni ariwailaorun. Bode re mo Zambia ni ariwa nitosi Kazungula, Zambia ko fi be nitumo sugbon ko gun ju bi ogorun mita lo.
Koisaanu Kxoe 10,000, Namibia, Angola, Botswana South Africa, Zambia
Koisaanu Naro, 14,000, Botswana, Namibia  =Ikx’aull’ein 2,000, Namibia, Botswana
Bòtswánà Botswana je pinpin si sàkání 15 – sakani oko 9 ati sakani ilu 6.  Àwọn sàkání oko ni:
Festus Mogae Festus Gontebanye Mogae (ojoibi 21 August 1939) lo je Aare orile-ede Botswana lati 1998 titi de 2008.
Ìlú ẹ̀yọ Baba tún fa mọ́lúbi mìíràn yọ. N óò sọ ohun tí mo rí nibẹ̀ fún ọ. Mo ranjú kankan kan mọ́ dińgi ni. àwò-àìṣẹ́jú; Àwòyanusílẹ̀; Awòsílẹ̀kùn èrò. Oríṣìíríṣìí èrò ló ń gba ọkàn mi bí mo ti ń wo díńgí yìí lọ. Ìgbà mìíràn màá dájọ́. Ìgbà mìíràn màà pòṣé sààràsà; ìgbà mìíràn màá tú yẹ̀rì ètè; màá tújú ká. Ọ̀pọ̀ ìgbà ni mo sì ń yanu tán rẹ́rìn-ín. ...
Razaq Olayiwola Razaq Olayiwola tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Òjòpagogo jẹ́ Gbajúmọ̀ òṣèré ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni ọkọ gbajúgbajà òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò, Mojí Afọláyan.
George Weah George Weah tí àpèjá orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ George Manneh Oppong Weah (ọjọ́ìbí 1 oṣù kẹwàá ọdún 1966) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù-ẹlẹ́sẹ̀ tẹ́lẹ̀ àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Liberia. Òun ni Ààrẹ ilẹ̀ Làìbéríà lọ́wọ́́lọ́wọ́. Wọ́n dìbò yàn án lọ́dún 2018. Kí ó tó di Ààrẹ, jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin-àgbà tí orílẹ̀ èdè náà. Kí ó tó di òṣèlú, ó jẹ́ gbajúgbajà ìlúmọ̀ọ́kà agbábọ́ọ̀lù ṣiṣẹ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkọ̀ agbábọ́ọ̀lù ló ti gba bọ́ọ̀lù fún ní òkè-òkun. Àyè agbábọ́ọ̀lù-sáwọ̀n (Striker) ni ó máa ń wà nínú àwọn ọkọ̀ agbábọ́ọ̀lù tí ó ti ṣiṣẹ́.
Àdúrà Olúwa 6:9 Nitorina bayi ni ki ẹnyin mã gbadura: Bàbá wa tí ḿ bẹ ní ọ̀run; Kí á bọ̀wọ̀ fún orúkọ rẹ. 6:10 Kí ìjọba rẹ dé; Ìfẹ́ tìrẹ ni kí a ṣe ní ayé, bi ti ọrùn.
Òmuò-Òkè-Èkìtì Ìtàn àgbọ́sọ ni ó rọ̀ mọ́ ìtàn ìsẹ̀dálẹ̀ ìlú Òmùò-òkè gẹ́gẹ́ bí ó ṣe rí ni àwọn ilẹ̀ Yorùbá káàkiri. Ilé-Ifẹ̀ ni orírun gbogbo ilẹ̀ Yorùbá bẹ́ẹ̀ ló ṣe rí ní Òmùò-òkè.  Olúmoyà pinnu láti sá kúró ni Ifẹ̀ nítorí kò faramọ́ ìyà ti wọn fi ń jẹ́ ẹ́ ni Ifẹ̀. Kí ó tó kúró ni Ilé-Ifẹ̀, ó lọ ṣe àyẹ̀wò lọ́dọ̀ Ifá. Àyẹ̀wò tí ó lọ ṣe yìí fihàn wí pé yóò rí àwọn àmì mẹ́ta pàtàkì kan ni ibi ti ó máa tẹ̀dó sí. Ibi tí ó ti rí àwọn àmì mẹ́ta yìí ni kí ó tẹ̀dó síbẹ̀.  Àwọn àmì àmì mẹ́tẹ̀ẹ̀ta náà niLẹ́yìn ìgbà tí ó ti rìn títítí ni ó wà dé ibi ti ifá ti sọ tẹ́lẹ̀ fún un. Nígbà ti ó rí odò, ó kígba pé “Omi o” ibi ni orúkọ ìlú náà “Òmùwò” ti jáde. Òmùwò yìí ni ó di Òmùò-òkè títí di òní.  Olúmoyà rìn síwájú díẹ̀ kúró níbí odó yìí pẹ̀lú àwọn ènìyàn rẹ̀. Ó dé ibìkan, ibi yìí ni òun àti àwọn tí ó ń tẹ̀le kọ́ ilé si. Ibi ti ó kọ́ ilé sí yìí ni ó pè ni “Ìlẹ́mọ” Orúkọ ilé yìí “Ìlẹ́mọ” wà ni Òmùò òkè títí di òní. Olúmoyà gbọ́rọ̀ sí ifá lẹ́nu, ó sọ odò náà ni “Odò-Igbó” àti ibi ti ó ti rí ẹsẹ̀ erin ni “Erínjó”. Akíkanjú àti alágbára ọkùnrin ni Olúmoyà ó kó àwọn ènìyàn rẹ̀ jọ. ó kọ ilẹ òrìṣà kan tí ó pè orúkọ òrìṣà yìí ni “Ipara ẹ̀rà”. Ibi yìí ni wọn ti máa ń jáwé oyè lé ọba ìlú náà. Báyìí ni Olúmoyà di olómùwò àkọ́kọ́ ti ìlú Òmùwò tí a mọ̀ sí Òmùò-òkè ní òní.
Razaq Okoya Oloye Razak Okoya je omo  Yoruba lati ariwa iwo Oorun (south-western)  Naijiria. Won bi ni ididle ogbeni  Tiamiyu Ayinde Okoya ni ilu Eko . O sise pelu baba re gege bi aranso ti baba re je, ti won si tun n ta awon ohun elo iranso pelu .   Imo ti o ni lo fun ni igboya lati da duro funra re gege bi oga. O tu owo jo ti o fi pe ogun Poun (20 Pounds), ti iya re naa si raan lowo pelu aadota Poun (50 Pounds), lati fi bere owo tita ati rira lati ile Japan.
Ìjẹ̀ṣà Àwọn ilé isẹ́ ti a lè rí ní ilésà ní “ International Breweries Limited Nigeria” ni ibití wọ́n ti ń se ọtí ti orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ “Trophy Larger Beer” àti àwọn ohun amúlúdùn ti a lè rí ni ilésà lónìí ni iná mọ̀nàmọ́ná, pápá ìseré àti ilé ìtura.
Boko Haram Orúkọ ẹgbẹ́ yìí gangan ni Wilayat Gharb Afriqiya, fún ẹ̀ka to designate it as a branch or "ìgbèríko" ti mùsùlùmí tí  Iraq àti ti Levant (ISIL). Kí Abubakar Shekau tó jẹ́ ẹ̀jẹ́ fún ISIL, orúkọ ẹgbẹ́ yìí ni Jamā'atu Ahli is-Sunnah lid-Da'wati wal-Jihād , tí ó túmọ̀ sí  "Àwọn ènìyàn tí kọ́ ẹ̀kọ́ Prophet àti Jihad".
Zain Asher O darapọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́ CNN ni oṣù kejì ọdún 2013. Kí ó tó darapọ̀ mọ́ CNN, ó ń sisé fún Money Magazine ni ibi tí ó ti kọ nípa ọrọ̀ owó fún wọn. Ó ti ṣíṣe fún New 12 Brooklyn gẹgẹ bí alaroye lórí telefiisionu.
Eko Hotels and Suites Wọ́n da sílẹ̀ ní ọdún 1977 bí "Èkó Holiday Inn" atí wọ́n sì kọ́ọ sí Victoria Island, ó sì jẹ́ ilé ìtura tó tóbi jùlọ ní ìlú Èkó. Wọ́n yí orúkọ rẹ̀ sí "Le Meridien Eko Hotel and Suites, Èkó". L'Hotel Eko Le Meridien jẹ́ ara ilé iṣẹ́ Chagoury Group.
Hassan Ahmad Zaruq Orúkọ bàbá rẹ̀ ni Alhaji Ahmad Zaruq tí orúkọ ìyá rẹ̀ sì ń jẹ́ Hajia Asmah. Bàbá rẹ̀ jẹ́ Mùsùlùmí tí ó sì nífẹ̀ẹ́ sí gbogbo ẹni tí ó bá jẹ́ onímọ̀, yàlà nínú ẹ̀sìn ni tàbí ìmọ̀ tó ṣe pàtàkì mìíràn, tí ó sì ma ń sapá rẹ̀ láti ràn wọ́n lọ́wọ́ nígbà gbogbo pẹ̀lú owó àti ìgbìyànjú rẹ̀. Bákan náà, Alhaji Ahmad Zaruq tún jẹ́ oníṣòwò tí ó lààmì-laka nínú iṣẹ́ aṣọ ìbílẹ̀ Aṣọ Òfì tàbí Aṣọ Òkè. Wọ́n fi Alhaji Ahmad Zaruq joyè Bàbá Àdínì àkọ́kọ́ ní mọ́sálásí Bàbà Pupa ní àdúgbò pàkátà ní ìlú Ilọrin. Nígbà tí ìyá rẹ́ Hajia Asmah náà jẹ́ gbajúmọ̀ nípa kí á bọ̀wọ̀ fún ọkọ nílé àti nìta.
Isaac Folorunso Adewole Isaac Folorunso Adewole (bíi May 5, 1954) jẹ́ Ọ̀jògbọ́ dókítà olóyún ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lati ẹ̀yà Yorùbá. Ó jé mínísítà lábẹ́ Ìsàkóso Ààrẹ Mùhámádù Bùhárí. Kí ó tó di mínísítà, Ó jẹ́ alàkóso Yunifásítì ìlú Ìbàdàn ati Ààrẹ àwọn àjo Áfíríka fún iwadi àti ikẹ́kọ́ àìsàn jẹjẹrẹ. Kí ó tó di alàkóso Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, Ó jẹ́ alàkóso ilé Ìwòsan ti Yunifásítì ìlú Ìbàdàn, ilé Ìwòsan Yunifásítì tí ó tóbi jù lo in Orílẹ̀- èdè Nàìjíríà.
Lanre Tejuosho Tejuoso ti ni iyawo si Olori Moji Tejuoso (née Okoya). Olori jẹ ọkan ninu awọn ọmọbirin ti oniṣowo olokiki Naijiria, Oloye Razaq Okoya . O jẹ olutọju ati igbimọ awujo. Wọn ti ni ibukun pẹlu awọn ọmọde ati awọn ọmọ ọmọ.
Razaq Okoya Razaq Ọkọ́ya kẹ́kọ̀ọ́ àkóbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ nílé ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ tí Ansar-un-deen, Òkè pòpó, ní ìpínlẹ̀ Èkó. Òun ni Aláṣẹ àti olùdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́ Eleganza Group, tí ó n ta ọjà jákèjádò ilẹ̀ Adúláwò (Western Africa).
Razaq Okoya ""Mi o ni ero kero si kikekoo. Sugbon nigba miran, iwe kika ma n se awon eniyan ni akin ti kii se ooto. O ma n je ki won fokan bale lori iwe eri won laisakitiyan lati ni ola.""
Kọ́lá Akínlàdé 9. Igba náírà (N200.00) ni wọ́n bá ní ilé Àṣàkẹ́, ìyẹn ìyá Bándélé nígbà tí àwọn Akin Ọlọ́fìn-íntótó yẹ ilé rẹ̀ wò. Ẹni tí ó fi kọ́kọ́rọ́ dán séèfù wò tí a ń sọ̀rọ̀ rẹ̀ lókè ni Àṣàkẹ́ ìyá Bándélé. folúkẹ́ ni ó sọ fún ìyá rẹ̀ pé Àṣàké ń fi kọ́kọ́rọ́ dán séèfù wò. Àṣàkẹ́ máa ń kanra mọ́ ọmọdé. Aṣọ òfì ni Yéwándé wọ̀ nígbà tó wọ́n ń ṣe ìwádìí yìí torí òtútù. Ọjọ́ kejì ọjà Ajágbénulékè ni Àṣàkẹ́ rí kọ́kọ́rọ́ tí ó fi dán séèfù wò nínú yàrá rẹ̀. Àlàá, Àkin àti Ilésanmí fi kọ́kọ́rọ́ náà dán séèfù wò, kò sí i.  Lẹ́yìn ìwádìí ti ọjọ́ yìí, Akin Ọlọ́fìn-íntótó àti ilésanmí padà sí Ìbàdàn. Ní ibi tí Akin ti dá mọ́lò dúró nígbà tí o fẹ́ ẹran ìgbẹ́ ni bàbá alágbẹ̀dẹ kan ti sọ fún ọmọ kan pé kí ó wò ọkọ̀ náà. Kọ́lá ni orúkọ ọmọ yìí. Orí yìí ní wọ́n ti wá mọ orúkọ ọmọge tí Akin Olúṣínà ra ọtí fún nígbà tí wọ́n ń lọ sí Ifẹ̀ tí a ti mẹ́nu bà ṣáájú. Orúkọ ọmọge yìí ni fìlísíà Olówólàgbà. A ó rí i ní iwájú pé filísíà Olówólàgbà yìí ni orúkọ mìíràn fún ìyàwo Orímóògùnjẹ́ tí ó jí owó Orímóògùnjé gbé.  Akin àti Ilésanmí wá filísíà yìí lọ sí pètéèsì aláwò pupa rúsúsúsú. Kọ́lá ni ó ràn wọ́n lọ́wọ́ láti mọ ilé yìí. Akin àti Ilésanmí sun ọ̀dọ Fìlísíà mọ́jú. Nígbà tí ilẹ̀ mọ́, wọ́n rí Pópóọlá. Ó gbé wọn dé màpó.
Wunmi Toriola Wùnmí Toríọlá kàwé gboyè nínú ìmọ̀ Ìpèdè (Linguistic) ní Ifáfitì ìjọba Àpapọ̀ tí ó wà ní ìlú Ìlọrin (University of Ìlorin). Bákan náà ó kàwé gboyè Dípólómà ní Ọdúnfá Caucus, ilé ìwé ìkẹ́kọ̀ọ́ tíátà tí àgbájọpọ̀ àwọn gbajúmọ̀ òṣèré sinimá àgbéléwò Yínká Quadri, Taiwo Hassan (Ogogo), Sunny Àlí, Abbey Láńre àti Razaq Àjàó dá sílẹ̀. Ọdún 2009 ni Toríọlá bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ sinimá àgbéléwò, lọ́dún 2013 ló gbé sinimá àgbéléwò tirẹ̀ gangan jáde ti o pe àkọ́lé rẹ̀ ní "Ẹ̀tọ́". Lẹ́yìn náà, ó ti kọ sinimá àgbéléwò bí i mẹ́tàlá fúnrarẹ̀, ó sì ti kópa nínú sinimá àgbéléwò tí ó ti ju ọgọ́rùn-ún lọ.
Yusuf Olatunji 1981 Late Yusufu Olatunji and His Sakara Group Vol. 35 (Zareco ORSL 1737)(CD; Zareco [Lagos] ORSL 1737 [as Vol.35 Oloye Faji]) [A] Alhaji Raufu Kube-Kube / Alhaji Jimo Idowu / Rabiatu Ayoka (Oloye Faji of Lagos) / Mukaila Balogun / Egbe Ifelodun-Fiditi [B] Lasisi Ishola Fajebe / Mutalubi Dami / Alhaji Onilegbale / Egbe Ifelodun Odi - Olowo Late Yusufu Olatunji (Baba L'egba) and His Sakara Group Vol. 36 Ore Marun (Zareco ORSL ??)(CD; Premier Music [Lagos] PLCD 025) Alhaji Olatinwa Aderemi / Alhaji Akande Falahan / Alhaji Ishau Lawal / Alhaji Shittu Adeyemi / Alhaji Busari Akano / Oredegbe Ita-Faji (Eko) / Alhaji Badiru Alubarikaloju / Emide Bello / Egbe Ifelodun Fowosere (Egba)
Ilé Jaekel Ilé Jaekel jẹ́ ilé alájà méjì òyìnbó àmúnisìn tí ó wà ní ìlú Èbúté Mèta, ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Wọ́n kọ́ ilé náà ní ọdún 1898 sí orí ilẹ̀ tí ó pò kan tí wọ́n sì sọ ilé náà ní orúkọ olóògbé Francis Jaekel OBE tí ó jẹ́ alámòójútó àgbà fún ilé-isè Rélùwéè ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí ó fẹ̀yìn tì ní ọdún 1970. Ilé Ilé Jaekel yi ni ó jẹ́ ilé adá àgbà tẹ́lẹ̀ ṣáájú kí wọ́n tó yi padà sílé àwọn òṣìṣẹ́ àgbà. Olùyàwòrán ilé Ọ̀jọ̀gbọ́n John Godwin ni ó tún ilé náà ṣe pẹ́lú Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ilé-iṣẹ́ àjọ Rélùwéè ní ọdún 2010. Wọ́n ti sọ ilé náà di ilé ìṣẹ̀mbáyé kékeré tí wọ́n fi àwọn nkan bí àwòrán awọn lààmì-laaka, àwòrán àwọn agbègbè oríṣiríṣi , àwọn ìsẹ̀lẹ̀ tí ó ti wáyé ṣáájú òmìnira orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti lẹ́yìn òmìnira ayé ijọ́un láti ọdún 1940 sí ọdún 1970 síbẹ̀, àti awọn irinṣẹ́, ohun-èlò, aṣọ orísiríṣi àti awọn àwòrán ọlọ́kan-ò-jọkan tí ó jẹ mọ́ ilé-iṣẹ́ àjọ Rélùwéè ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ni wọ́n ṣe lọ́jọ̀ síbẹ̀. Ilé yí náà tún ilé àlọ́ nípa ìgbéyàwó kan ní Ìpínlẹ̀ Èkó.
Ilojo Bar Lẹ́yìn tí wọ́n tá ilé náà fún Alfred Omolona ní ọdún 1933, o yí orúkọ rẹ dà sí “Ilojo" èyí tí ó jẹ́ orúkọ ìlú rẹ̀ “Ilojo" ní Ìjẹ̀sà Ìṣù ni Ipinle Ekiti.
Cleopatra Tawo Cleopatra Tawo tí orúkọ inagi rẹ jẹ Cleo Tao jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́ lórí rádíiò ni ilé iṣẹ́ Planet Fm 101.1 Fm ni ìlú Uyo ni ìpínlẹ̀ Akwa Ibom. Òun ni atọ́kun ètò " Day Break on Planet àti AutoMania". Kí ó tó darapọ̀ mọ́ Planet Fm, Tawo tí si ṣé pẹ̀lú Rythm Fm 93.7 ni ìlú Portharcourt ni ìpínlẹ̀ Rivers gẹ́gẹ́ bíi atọ́kun fún àwọn ètò bíi "Morning Drive, Afternoon Drive, Sunday at the Rhythm àti Midnight Caller". Tawo kọ́ iṣẹ́ agbejọ́rò kí ó tó padà wá di agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni ọdún 2000. Ó bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe agbóhùnsáfẹ́fẹ́ ni Rythm Fm 93.7 ni ìlú Portharcourt. Ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kejìlá, ọdún 2005, àwọn agbófinró mú òhun àti Klem Ofuokwu lórí ẹ̀sùn pé wọ́n sọ̀rọ̀ nípa ọ̀nà afárá tí ó bà jẹ́. Wọ́n lọ ọ̀sẹ̀ méjì ní àtìmọ́lé kí wọn tó fí àwọn méjèèjì náà lẹ̀. Ní ọjọ́ kìíní oṣù kejìlá, ọdún 2017 ni ó fi àyè sílẹ̀, ó kú sí ilé ìwòsàn tí University of Uyo Teaching Hospital.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Babura Babura jẹ Local Government Area ni Ariwa Jigawa State, Nigeria. O Pin ààlà kannáà pẹlu ijoba ibile Baure ti ìlú Katsina state lati Ariwa , Kazaure lati ìwọ̀ oòrùn Sule Tankarkar láti ila-oorun ati ìjọba ibile Danbattaof ti ìlú Kano lati guusu. Olú ilese je ìlú Babura. Adari agbegbe lowo lọwọ ti Babura ti ọ ti jẹ oyè Sarkin Bai of Ringim, Ringim Emirate Council, Alhaji Muhammad Nata’ala Mustapha (Councillor & King Maker) ti wà lórí oyè láti oṣù kẹrin ọdún 2019 lẹyìn ikú àbúrò rẹ̀ Alhaji Hadi Mustapha Musa of the Bani Ya Musa clan.
Ẹfọ̀n-Alààyè Nibi yìí ni Ẹ̀fọ̀n ti kún orúkọ Ọbalufọn Aláyémọrẹ. Lára Aláyémọrẹ ni wọn tí yọ Aláayè to fid i: Ẹ̀fọ̀n-Aláayè títí dí òní. Nígbà tí ó ṣe Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ ránṣẹ́ sí Ọ̀rànmíyàn kí o fi nǹkan ìtẹ̀lúdó ṣọwọ́ sí òun. Lẹ́yìn tí wọ́n ti fi nǹkan yìí ránṣẹ́ sí Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ; kò pẹ́ ti Ọ̀rànmíyàn kú. Àwọn ará Ilé-Ifẹ̀ wá ránṣẹ́ si Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ láti wá jọba lẹ́ẹ̀kejì. Kí o tó lọ, ó fí ọmọ rẹ̀ jọba ní ipò rẹ̀. Ìyàwó mẹ́ta ni Aláyémọrẹ ni kí ó tó kúrò ní Ẹ̀fọ̀n-Aláayè. Àwọn ni Adúdú Ọ̀ránkú tí ì ṣe ìran àwọn Obólógun; Aparapára ọ̀run ìran awọn Aṣemọjọ, ẹ̀ẹ̀kẹta ni Èsùmòrè-gbé-ojú-ọ̀run-sàgá-ìjà. Ìtàn sọ pé lásìkò tí Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ padà sí Ilé-Ifẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ọọ̀ni, bọ́ sí àkókò ti Ọba Dàda Aláàfin Ọ̀yọ́ wá lórí oyè ni nǹkan bí 1200-1300AD.
Razaq Okoya Oloye Razak Okoya ni awon iyawo to po seyin. Sugbon, eyi ti o wa loju opon lowo ni iya Afin Folasade Okoya ti Oloye Razak Okoya so wipe o ma sise kara kara. Oun naa lo bi awon (Olamide, Oyinlola, Subomi and Wahab) fun. Sade paa paa ti gba opo ami eye idani-lola gege bi eni to mo araamu julo ti awon eiyan si n kose re.
Ọjà Ẹrù Veléketé Velekete ọjà ẹrú ni ọjà ará tí ó wà ní ìlú àgbádárìgì, ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Wọ́n da ọjà òwò ẹrú yí sílẹ̀ ní ọdún 1502, wọ́n sọ orúkọ ọjà yí ní Velekete tí ó jẹ́ orúkọ òrìṣà omi ati afẹ́fẹ́.Ọjà yí gbajúmọ̀ gidi ní àsìkò owó ẹrú káàkiri Trans-Atlantic Slave trade, ó sì tún jẹ́ ojúkojú tí àwọn abáni rẹrú ti ma ń dúná dúrá pẹ̀lú olówó ẹrú tí ó f2lẹ́ ta ará fún àwọn Gẹ̀ẹ́sì, èyí mú kí ọjà yí gbajúmọ̀ káàkiri ilẹ̀ Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà.
Guru Maharaj Ji Guru Maharaj Ji tí orúkọ àbísọ rẹ̀ ń jẹ́ Mohammed Ajírọ́batán jẹ́ olùdarí ilé ìjọsìn kan tó fìkàlẹ̀ sí ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó júwe ara rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí "Ọ̀gá Ẹ̀dá-Àlàyè tó mọ́ jùlọ", ó sì tún pe ara rẹ̀ ní "Jésù dúdú". Ó ní òun lágbára láti ṣe ìwòsàn àti gbogbo nǹkan tó bá ń da ènìyàn láàmú.
Édẹ́nì ti ihà Ìlà Oòrùn Édẹ́nì ti ihà Ìlà Oòrùn (bí a ti n kọ ní èdè Japanisi: 東のエデン, àti ní èdè Hepburn: Higashi no Eden) jẹ́ eré ìgbà-dé-gbà orí ẹ̀rọ mohunmaworan ti o da lori ẹranko, ti a kọ́kọ́ ṣe afihan rẹ̀ lorí ẹ̀rọ mohunmaworan Fuji ni ọjọ́ kẹsan oṣù kẹrin ọdún 2009 ni àkókò ti àwọn oluworan pọ julọ. Oludasilẹ, oludari ati onko ere naa ni Kenji Kamiyama, o si ṣe àfihàn àwọn onsere ti Chika Umino ṣẹda àti àwọn idaraya ti ilé iṣẹ́ Production I.G. gbé kalẹ̀. A gbe ere yii kale lori itan ti Kamiyama ko ni igba kan ri, oun si ni ojulowo ere akoko ti ile ise ẹ̀rọ mohunmaworanit noitaminA gbé jáde.=Àwon ìtokasí==
Yusuf Olatunji 1978 Yusufu Olatunji and His Sakara Group Vol. 30 (Zareco ORSL 1729) [A] Alhaji Samusi Ayorinde / Alhaji Musitafa Oyeleke / Sufianu Ogunwolu / Raufu Ajani Raji [B] Alhaji Muraina Ajadi / Jimo Ishola Amodu / Nofisatu Iya Iebeji / Egbe Irepudun Ibadan Yusufu Olatunji and His Group Vol. 32 (Zareco ORSL 1731) [A] Iba Abibu - Oluwa / Alhaji Akinpelu / Alhaji Salabiu Ladejobi / Egbe Binukonu Iwo [B] Ibi Agbagbe Fowo - Tisi / Sidikatu - Sogbamu / Alhaji Sule - Shittu / Egbe Alafia Boys Egba
Bolaji Abdullahi Abdullahi kọ́ ẹ̀kọ́ gboyè lórí ìbáraẹnisọ̀rọ̀ láti ilé ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì èkó. Ní ọdún 2001, pẹ̀lú sikolashipu Chevening, Abdullahi fi orúkọ sílẹ̀ fún ikẹkọ ní ilé ẹ̀kọ́ fún iwadi ìdàgbàsókè (Institute of Development Studies) ní Yunifásítì ti Sussex níbití O ti kọ́ ẹ̀kọ́ gboyè gíga tí ó peregedé lori Ìṣèjọ́ba ati Ìdàgbàsókè (Governance and Development)
Affiliate marketing Awọn oju opo wẹẹbu ati awọn iṣẹ ti o da lori awọn imọran oju opo wẹẹbu 2.0 - ṣiṣe bulọọgi ati awọn agbegbe ori ayelujara ibaraenisepo, fun apẹẹrẹ - ti ni ipa lori agbaye titaja alafaramo paapaa. Awọn iru ẹrọ wọnyi gba ibaraẹnisọrọ laaye dara si laarin awọn oniṣowo ati awọn alajọṣepọ. Awọn iru ẹrọ wẹẹbu 2.0 tun ti ṣii awọn ikanni titaja alafaramo si awọn ohun kikọ sori ayelujara ti ara ẹni, awọn onkọwe, ati awọn oniwun oju opo wẹẹbu ominira. Awọn ipolowo ipo -ọrọ gba awọn olutẹjade laaye pẹlu awọn ipele kekere ti ijabọ wẹẹbu lati gbe awọn ipolowo alafaramo sori awọn oju opo wẹẹbu.
Adékọ̀yà Òkúpè Agbọ́nmágbẹ Kí Oloye Mathew Adékọ̀yà Òkúpè tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Agbọ́nmágbẹ tó di olóògbé lọ́jọ́ kìíní oṣù kọkànlá ọdún 1984, ó jẹ́ pàràkòyí oníṣòwò àti Ayánilówó tí ìjọba àpapọ̀ fọwọ́ sí. Okowò rẹ̀ tóbi débi pé ó jẹ́ ìlú mọ̀ọ́ká káàkiri orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni olùdásílẹ̀ Ilé Ìfowópamọ́ ìbílẹ̀ àkọ́kọ́, Agbọ́nmágbẹ Bank lórílẹ̀ Nàìjíríà lọ́dún 1945. Nígbà náà, ilé Ìfowópamọ́ Agbọ́nmágbẹ ni ẹ̀ka méje. Àwọn ẹ̀ka náà tẹ̀dó sí èbúté mẹ́ta, Muṣin, Ifọ̀, ṣàgámú, Àgọ́-Ìwòyè, Ìjẹ̀bú-igbó àti Zaria. Ilé Ìfowópamọ́ Agbọ́nmágbẹ láyé ìgbà náà máa ń yà àwọn oníṣòwò ńláǹlà káàkiri gbogbo àwọn ìpínlẹ̀ lorílẹ̀ èdè Nàìjíríà lówó fún okowò wọn. Ilé Ìfowópamọ́ Agbọ́nmágbẹ Bank ní ó wá di Ilé Ìfowópamọ́ Wema Bank láyé òde òní.
Affiliate marketing Lati ibẹrẹ ti titaja alafaramo, iṣakoso kekere ti wa lori iṣẹ alafaramo. Awọn alabaṣiṣẹpọ alaiṣedeede ti lo àwúrúju, ipolowo eke, awọn titẹ ti a fi agbara mu (lati gba awọn kuki ipasẹ ti a ṣeto sori awọn kọnputa awọn olumulo), adware, ati awọn ọna miiran lati wakọ ijabọ si awọn onigbọwọ wọn. Botilẹjẹpe ọpọlọpọ awọn eto alafaramo ni awọn ofin iṣẹ ti o ni awọn ofin lodi si àwúrúju, ọna titaja yii ti jẹ itan -akọọlẹ lati fa ifamọra lati ọdọ awọn spammers.
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà Tòótó letu kú nílé ni  Irin kí mía rin  Kí màa bóba relé ògún àlròtélè
Aarun ajakalẹ-arun COVID-19 ni Ilu New York Ni Oṣu Kẹrin, awọn ọgọọgọrun ẹgbẹrun ti New Yorkers ko ṣiṣẹ pẹlu awọn owo-ori owo-ori ti o sọnu ti a pinnu lati ṣiṣe si awọn ọkẹ àìmọye. Awọn iṣẹ owo-ori kekere ni soobu, gbigbe ati awọn ẹka ounjẹ jẹ pataki kan. Isubu ninu owo-ori, owo-ori tita ati awọn owo-owo irin-ajo pẹlu owo-ori owo-ori hotẹẹli le jẹ ilu naa to $ 10 bilionu. Mayor Bill de Blasio ti sọ pe eto alainiṣẹ ti ilu ṣubu lulẹ ni igbega ni awọn ẹtọ ati pe yoo nilo iranlọwọ apapo lati ṣetọju awọn iṣẹ ipilẹ.
Abiola Babes Abiola Babes jẹ́ ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá jẹun nígbà kan rí, ní ìlú Abẹ́òkúta lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Àgbà òṣèlú, olóògbé Bashorun Moshood K Abiola ní ó ni ín. Wọ́n gba ìgbéga sí ìdíje Àgbábuta Bọ́ọ̀lù Àfẹsẹ̀gbá tí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lọ́dún 1984.
Professor Peller Professor Moshood Abiola Peller (Odun 1941, Iseyin – Ọjọ́ kejì Oṣù kẹjọ Ọdún 1997, Onipanu) jẹ́ onídán ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó jẹ́ ìkan lára àwọn ògbónta onídán ti Áfíríkà.
Ọpẹ́yẹmí Ayéọ̀la Ọpẹ́yẹmí Ayéọ̀la bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ kíkà ní ilé-ìwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ ni Our Lady of Apostles Private School, ní Yábàá nílùú Èkó. Ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ ní in Rẹ́mọ́ Schools. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ í gíga tí Moshood Abiola Polytechnic, Abẹ́òkúta, níbi tí ó ti kàwé gboyè Ordinary National Diploma (OND) nínú ìmọ̀ Ìṣirọ̀ Owó (Accountancy), bákan náà, ó tẹ̀ síwájú nínú ẹ̀kọ́ rẹ̀ dé Ifáfitì ìpínlẹ̀ Èkó (Lagos State University), níbi tí ó ti kàwé gboyè dìgírì nínú ìmọ̀ ìṣirọ̀-owó bákan náà.
M. K. O. Abíọ́lá Ni odun 1960, Moshood gba sikolashipu ijọba lati ka iwe ni University ti Glasgow ni ilu Scotland ni bii ti o gba oye ni isiro sebe sebe o o je oye oniṣiro iwiregbe. Moshood di Ẹlẹgbẹ ti Institute of Chartered Accountants of Nigeria (ICAN) (ICAN).
Abiola Adegboyega Abiola Adegboyega je olukowe omo ile Naijiria.
Abiola Ajimobi Isiaka Abiola Ajimobi (ojóìbí 16 December 1949-2020) jé olósèlú omo orílè-èdè Naijiria àti gómìnà Ipinle Oyo láti 29 Osù Karun 2011 titi di 2019. Ó tun jé Alàgbà ni Ile Alagba Asofin Naijiria láti 2003 de 2007.
Bilikiss Adebiyi Abiola Bilikiss Adebiyi tabi Bilikiss Adebiyi Abiola jẹ́
Abiola Babes 1983)
Ilu Mowo Ilu Mowo je ilu kan ni ijoba ibile Agbadarigi ni ipinle Eko. Lowolowo bayii, kosi ojulowo Baale ni ilu Mowo, nitori faakaja awon omo oye
A trip to jamaica O ṣii ni Awọn sinima Odeon ni Ilu Lọndọnu ni Oṣu Kejila ọdun 2016 ati pe o di fiimu ti o ga julọ ni ipari-ipari ipari ni Ilu Lọndọnu lakoko ti o tun di ga julọ fun fiimu apapọ iboju ni UK lakoko ṣiṣe opin rẹ.
Ìlú Ọ̀wọ̀ Ilu Owo wa ni ipinle Ondo, guusu iwọ-oorun Naijiria, ni iha guusu ti awọn Oke ile Yoruba (igbega 1,130 ẹsẹ ) ati ni ikorita awọn ọna lati Akure, Kabba, Ilu Benin, ati Siluko. Cocoa je ikan lara awon oun ogbin ti o wopo ni ilu owo.
Bennet Omalu Omalu bẹ̀rẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ nígbà tó di ọmọ ọdún mẹ́ta, ó sì wọlé ìdánwò sí Federal Government College Enugu fún ilé-ẹ̀kọ́ àgbà rẹ̀. Ó bọ́ sí ilé-ẹ̀kọ́ ìwòsàn nígbà tó dí ọmọ ọdún 16 ní Yunifásítì ilẹ̀ Nàìjíríà, Nsukka. Nígbà tó parí níbẹ̀ pẹ̀lú ìwé-ẹ̀rì ìwòsàn àti ìwé-ẹ̀rí iṣẹ́-abẹ (MBBS) ní June ọdún 1990, ó ṣe ìparí akẹ́kọ̀ọ́ ilé-ìwòsàn, àti ìṣẹ́ ìránwọ́ bíi dókítà fún ọdún mẹ́ta ní ìlú Jos. Nítorí rògbòdìyàn tó ṣẹlẹ̀ ní Nàìjíríà lẹ́yìn tí ìjọba ológun Ibrahim Babangida fagilé ìdìbòyan ààrẹ tí Moshood Abiola wọlé ní 1993, Omalu bẹ̀rẹ̀ síní wá ànfàní fún iṣẹ́ ọmọwé ní Amẹ́ríkà. Omalu kó lọ sí ilú Seattle, ní Ipinle Washington ní 1994 láti ẹ̀kọ́ lórí ìmọ̀ àjákálẹ̀-àrùn ní University of Washington. Ní ọdún 1995, ó kúrò ní Seattle, ó sì kó lọ sí Ìlú New York, ibẹ̀ ló ti dara mọ́ Harlem Hospital Center ti Columbia University fún ètò ẹ̀kọ́ ìṣiṣẹ́ ìwòsàn lórí ìmọ̀ àìsàn inú-ara àti àìsàn ilé-ìwòsàn.
The Notorious B.I.G. Wallace dagba ni adugbo Brooklyn ni Ilu New York.
Ìlú Ayétẹ̀ Ilu Tapa ni Ibarapa
Ìlú Igbó-Ọrà Ilu Tapa ni Ibarapa
Oreoluwa Lesi Ayaa Gboyega Lesi ni arabinrin yi. Ilu eko ni won n gbe. Lagos.
Logun Ede Ni Ilu Brazil, ni ilodi si, aṣa rẹ ti ni gbongbo jinna, pataki ni awọn ilu Rio ati Bahia
Laycon Wọ́n bí Ọlámilékan Moshood Agbélẹ̀ṣe tí gbogbo ènìyàn mọ́ sí Laycon sí ìlú Èkó, ní Nàìjíríà. ṣùgbọ́n, ó jẹ́ ọmọ bibi ìlú Bájùwẹ̀n, ní Ọdẹdá ní Ìpínlẹ̀ Ògùn.
Rẹ̀mí Abíọ́lá Rẹ̀mí Abíọlá tí wọ́n bí ní oṣù Kẹwàá ọdún 1953 tí ó jáde láyé ní oṣù keje ọdún 2009. Jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé, olùgbéré-jáde, ati adarí eré sinimá ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ ìyàwó Moshood Abíọlá. Rẹ̀mí papò dà ní ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù kẹjọ ọdún 2009, látàrí àìsàn jẹjẹrẹ tí jákùn ẹ̀mí rẹ̀. Àwọn ọmọ méjì ni ó gbẹ̀yìn olóògbé náà.
New York New York ni alabugbe julo ni oriile-ede Amerika ati gbongan Agbegbe Ilu New York, ikan ninu awon agbegbe ilu alagugbe julo ni agbaye.
Kemi Adeosun Oṣu kọkanla ọdun 2015, ni a yan Adeosun Kemi ni Minisita fun Isuna Ilu Naijiria nipasẹ Alakoso Muhammadu Buhari. [1]  of
Nadia Buari Ni ọdun 2013, o gba ami eye oṣere Pan African ni ọdọọdun Nigerian Entertainment Awards(NEA Awards) ni Ilu New York .
Ìlú Benin Ilu Benin tabi Benin City je ilu ni Naijiria ati oluilu ipinle Edo.
Manhattan Manhattan je ikan ninu awon borough 5 ti won wa ni Ilu New York.
Ìlú Ọ̀wọ̀ Owo je ikan lara awon ijoba ibile ni ipinle Ondo. Oba Owo ni won n pe ni olowo ti Ilu Owo. Oba ti o wa lori ite lowolowo ni Ajibade Gbadegesin Ogunoye.
Arigidi Akoko Ilu Arigidi je ilu to wa ni Akoko ariwa ìwọ oòrùn ilu Ondo State, Nigeria.
Abiola Babes Lodun 2000, àtúnṣe dé bá ikọ̀ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù àfẹsẹ̀gbá náà, ṣùgbọ́n wọ́n gbé ààlè lé wọn lọ́dún 2001 nítorí ìṣòro àìlówó.  Their last game was in the 2001 Challenge Cup against NIPOST FC.
Ọ̀yọ́ Ilu Ọ̀yọ́ jẹ́ ilu ni Naijiria. Àwọn tí ó ń gbé ìlú Ọ̀yọ́ jù ni àwọn ẹ̀ya Yorùbá, olóri ìlú Ọ̀yọ́ ni Ikú bàbá yèyé Aláàfin Ọba Làmídì Adẹ́yẹmí kẹ̀ta (III).
Lucie Memba Ni osu kesan odun 2017, Lucie pade pẹlu akọọlẹ bọọlu afẹsẹgba Ilu Cameroon Samuel Eto'o ni Douala
Àrùn ọkàn Àrùn ọkàn jé okunfa ikú fun awọn ọkunrin, awọn obinrin, ati eniyan awọn òpòlopò èyà ni Ilu Amẹrika.
Clarius Ugwuoha Clarius Ugwuoha jẹ Onkọwe Ilu Naijiria. O kọ awọn ewi, prose ati awọn ewi. O jẹ akọọlẹ atokọ Blooker ni 2006
Laycon Ọlámilékan Moshood Agbélẹ̀ṣe tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Laycon ní woọ́n bí lọ́jọ́ kẹjọ oṣù kọkànlá ọdún 1993,(8 November, 1993) jẹ́ gbajúmọ̀ olùdíje tí ó borí ìdíje ètò-ìgbafẹ́ ẹ̀rọ tẹlifíṣàn, Big Brother Naija (ìpele karùn-ún), ó jẹ́ olórin-tàkasúfèé àti oǹkọ̀wé orin ọmọ orilẹ̀-èdè Nàìjíríà