mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
จังหวัดอุบลราชธานี ต่อมาพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช ให้เจ้าปางคำเสกสมรสกับพระราชนัดดามีโอรส คือ เจ้าพระตา เจ้าพระวอซึ่งมีความสำคัญต่อเมืองอุบลราชธานีอย่างยิ่ง เพราะต่อมา ปีพุทธศักราช 2314 เกิดสงครามแย่งชิงอำนาจระหว่างเวียงจันทน์กับเมืองหนองบัวลุ่มภู โดยพระเจ้าสิริบุญสาร พระเจ้าแผ่นดินอาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์ ขอบุตรธิดาของเจ้าพระตา เจ้าพระวอ ไปเป็นนางห้ามและนางสนม แต่เจ้าพระตา เจ้าพระวอ ไม่ยอมยกให้ ทำให้พระเจ้าจ้าสิริบุญสาร 
ส่งกองทัพมาตีเมืองหนองบัวลุ่มภู เจ้าพระตา เจ้าพระวอ ยกกองทัพออกต่อสู้ 
จนกองทัพเวียงจันทน์ต้องพ่ายกลับไปหลายครั้ง
พระสุนทรราชวงศา เจ้าพระสุนทรราชวงศา (เจ้าคำสิงห์) ดำรงตำแหน่งเจ้าประเทศราชครองเมืองยศสุนทรคนแรก (ปัจจุบันคือจังหวัดยโสธรในภาคอีสานของประเทศไทย) นามเดิมว่า เจ้าคำสิงห์ หรือ เจ้าราชวงศ์สิงห์ เป็นหลานในเจ้าพระวิไชยราชสุริยวงษขัติยราช (เจ้าฝ่ายหน้า) เจ้าผู้ครองนครกาลจำบากนัคบุรีศรีจำปาสัก องค์ที่ 3 และเจ้าพระประทุมวรราชสุริยวงศ์ (เจ้าคำผง ณ อุบล) เจ้าผู้ครองเมืองอุบลราชธานีศรีวนาไลยประเทศราชองค์แรก สมภพที่นครเวียงจันทน์ สืบเชื้อสายเจ้านายลาวจากราชวงศ์ล้านช้างเวียงจันทน์อันเก่าแก่อันเนื่องมาจากพระเจ้าสุวรรณปางคำ (เจ้าปางคำ) เจ้านายเชื้อสายลื้อแห่งราชวงศ์เชียงรุ้งจากอาณาจักรหอคำเชียงรุ่ง (เมืองเชียงรุ้งแสวนหวีฟ้า) ผู้สร้างเมืองหนองบัวลุ่มภู (จังหวัดหนองบัวลำภูในปัจจุบัน)
วิทยาลัยพิชญบัณฑิต วิทยาลัยพิชญบัณฑิต () เป็นสถาบันอุดมศึกษาเอกชนในประเทศไทย ตั้งอยู่ที่อำเภอเมืองหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2551 นับเป็นสถาบันอุดมศึกษาเอกชนแห่งแรกของจังหวัดหนองบัวลำภูและมีศูนย์การศึกษานอกที่ตั้งอยู่ที่จังหวัดอุดรธานีด้วย
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 210 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 210 มีปลายทางทิศตะวันออกเริ่มจากแยกถนนวงแหวนรอบเมืองอุดรธานี หรือทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 216 ในอำเภอเมืองอุดรธานี จังหวัดอุดรธานี ผ่านอำเภอหนองวัวซอ เข้าเขตจังหวัดหนองบัวลำภู โดยผ่านอำเภอเมืองหนองบัวลำภู อำเภอนากลาง อำเภอนาวัง เข้าเขตจังหวัดเลย โดยผ่านอำเภอเอราวัณ และสิ้นสุดที่สะพานสีห์พนม ข้ามแม่น้ำเลย ในอำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย รวมระยะทางทั้งสิ้น 118.908 กิโลเมตร โดยในช่วงอุดรธานีถึงหนองบัวลำภู จะมีชื่อถนนว่า "ถนนบุญยาหาร"
องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านขาม (จังหวัดหนองบัวลำภู) องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านขาม เป็นหน่วยงานการปกครอง ตำบลบ้านขาม อำเภอเมืองหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู ครอบคลุมทั้งตำบล
เทศบาลเมืองหนองบัวลำภู ดวงตราประจำเทศบาลเมืองหนองบัวลำภูเป็นรูปศาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ซึ่งเป็นปูชนียบุคคลสถานอันศักดิ์สิทธิ์ และเป็นที่เคารพสักการะของชาวจังหวัดหนองบัวลำภู
จังหวัดหนองบัวลำภู ประมาณ พ.ศ. 2310 ตรงกับต้นสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระเจ้าศิริบุญสารแห่งเมืองเวียงจันทน์ยกทัพมาตีพระวอพระตาที่เมือง "นครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน" (ชื่อจังหวัดหนองบัวลำภูในสมัยนั้น) ทำการสู้รบกันที่ช่องน้ำจั่น (น้ำตกเฒ่าโต้) บนภูพานคำใช้เวลาอยู่ประมาณ 3 ปี ฝ่ายเวียงจันทน์ขอกำลังจากพม่ามาช่วยรบ จึงสามารถตีเมืองแตกได้ พระตาถูกข้าศึกฆ่าในสนามรบ ส่วนพระวออพยพไพร่พลไปขอพึงบารมีเจ้าเมืองจำปาศักดิ์ ต่อมาได้แยกมาสร้างบ้านแปงเมืองอยู่ที่ดอนมดแดง (ปัจจุบันคือจังหวัดอุบลราชธานี) แล้วขอพึ่งพระบรมโพธิสมภารของพระเจ้ากรุงธนบุรี
อำเภอนากลาง นากลาง [นา-กฺลาง] แยกจากอำเภอหนองบัวลำภูเมื่อ พ.ศ. 2508 และถูกยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อ พ.ศ. 2512 ในปัจจุบันเป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดหนองบัวลำภู อำเภอนากลางส่วนใหญ่ 80% ประกอบอาชีพการเกษตร มีพืชที่เศรษฐกิจที่สำคัญได้แก่ ข้าวนาปี สำปะหลัง อ้อย ไม้ผลไม้ยืนต้น ถั่วเหลือง ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ เป็นต้น
อำเภอนากลาง ตั้งอยู่ระหว่างเส้นรุ้งที่ 17 องศาเหนือ และเส้นระแวงที่ 102 องศาตะวันออก ตั้งอยู่ทิศทางตะวันตกของจังหวัดหนองบัวลำภู ห่างจากที่ตั้งจังหวัดหนองบัวลำภู ประมาณ 35 กิโลเมตร
โรงเรียนหนองบัวพิทยาคาร ก่อนการจัดตั้งจังหวัดหนองบัวลำภูมีฐานะเป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาประจำอำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี เมื่อมีพระราชบัญญัติประกาศจัดตั้งจังหวัดหนองบัวลำภู ณ วันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2536 โรงเรียนหนองบัวพิทยาคารจึงมีฐานะเป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาประจำจังหวัดหนองบัวลำภู
จังหวัดหนองบัวลำภู เส้นทางรถโดยสารที่มีในจังหวัดหหนองบัวลำภู
อำเภอเมืองหนองบัวลำภู
อำเภอนากลาง
อำเภอโนนสัง
อำเภอศรีบุญเรือง
อำเภอสุวรรณคูหา
อำเภอนาวัง
เทศบาลตำบลนากลาง เทศบาลตำบลนากลาง ตั้งอยู่ระหว่างเส้นรุ้งที่ 17 องศาเหนือ และเส้นระแวงที่ 102 องศาตะวันออก ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัดหนองบัวลำภู ห่างจากที่ตั้งจังหวัดหนองบัวลำภู ประมาณ 35 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 210 (ถนนอุดร-เลย) ปัจจุบัน เทศบาลตำบลนากลาง ตั้งที่ 330 หมู่ที่ 1 บ้านกกค้อ ตำบลนากลาง อำเภอนากลาง จังหวัดหนองบัวลำภู
โรงเรียนนาวังศึกษาวิช ปีการศึกษา 2561 โรงเรียนนาวังศึกษาวิชได้รับการคัดเลือกและประเมิณให้เป็น ศูนย์การเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้านการศึกษา แห่งที่ 3 ของจังหวัดหนองบัวลำภู และในเดือนพฤษภาคมปีเดียวกันนั้นเอง สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 19 ได้แต่งตั้งให้ นายพิศิษฐ์ ชินชัยพงษ์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านขามพิทยาคม อำเภอเมืองหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู มาดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการแทน นายสุขเกษม พาพินิจ ซึ่งย้ายไปดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการที่โรงเรียนคำแสนวิทยาสรรค์ อำเภอนากลาง จังหวัดหนองบัวลำภู
จังหวัดหนองบัวลำภู การปกครองส่วนท้องถิ่น แบ่งออกเป็น 
ระยะทางจากอำเภอเมืองไปยังอำเภอใกล้เคียง
ระยะทางจากจังหวัดหนองบัวลำภูไปยังจังหวัดใกล้เคียง
โรงเรียนศรีบุญเรืองวิทยาคาร โรงเรียนศรีบุญเรืองวิทยาคาร (อักษรย่อ : ศ.ร.ว., อังกฤษ: Sriboonruang Wittayakarn School) เป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่ในจังหวัดหนองบัวลำภู เปิดการเรียนการสอนตั้งแต่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 - 6 ปัจจุบันโรงเรียนตั้งอยู่หมู่ 13 บ้านสันติสุข ตำบลเมืองใหม่ อำเภอศรีบุญเรือง จังหวัดหนองบัวลำภู อยู่ในกลุ่มสหวิทยาเขตบัวบาน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขต 19
วิทยาลัยชุมชนหนองบัวลำภู ต่อมาปี พ.ศ. 2546 กระทรวงศึกษาธิการได้ประกาศกฎกระทรวง ว่าด้วยการจัดการศึกษาระดับอุดมศึกษาต่ำกว่าปริญญารูปแบบวิทยาลัยชุมชน พ.ศ. 2546 จึงมีการดำเนินการให้ได้มาซึ่งคณะกรรมการสภาวิทยาลัยและผู้อำนวยการวิทยาลัยชุมชนหนองบัวลำภู (ตามกฎกระทรวงได้ตัดคำว่า “จังหวัด”ชื่อวิทยาลัยจึงเป็น“วิทยาลัยชุมชนหนองบัวลำภู”) จากการสรรหาที่ประชุมมีมติให้นายกิตติ ยศภา เป็นประธานคณะกรรมการสภาวิทยาลัย โดยมี ว่าที่ร้อยตรีวีระ บุราณรักษ์ เป็นผู้อำนวยการวิทยาลัยชุมชนหนองบัวลำภู และวิทยาลัยชุมชนเป็นสถานศึกษาอยู่ภายใต้สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา โดยมีการกำหนดกรอบอัตรากำลังซึ่งเป็นข้าราชการครู 16 อัตรา พนักงานราชการ 14 อัตรา เพื่อการบริหารงาน อีกทั้งยังมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบการจัดการศึกษาจากแม่ข่ายเครือข่ายเป็นวิทยาลัยและหน่วยจัดการศึกษา และในวันที่ 14 กรกฎาคม 2547 วิทยาลัยได้ย้ายสำนักงานจากวิทยาลัยเทคนิคหนองบัวลำภูมาใช้สถานที่ตั้งสำนักงานแห่งใหม่เป็นศูนย์ราชการจังหวัดหนองบัวลำภู(อาคารอนาลโย ชั้น๒) มีหน่วยจัดการศึกษาประกอบด้วย วิทยาลัยเทคนิคหนองบัวลำภู วิทยาลัยการอาชีพศรีบุญเรือง  โรงเรียนสุวรรณคูหาพิทยาสรรพ์  โรงเรียนคำแสนพิทยาสรรค์  โรงเรียนนาวังศึกษาวิช  โรงเรียนโนนสังวิทยาคาร  โรงเรียนเทศบาลเมืองหนองบัวลำภู  สถานีตำรวจภูธรอำเภอศรีบุญเรือง องค์การบริหารส่วนตำบลโนนทัน เทศบาลตำบลกุดดินจี่ และสำนักงานการศึกษานอกโรงเรียนจังหวัดหนองบัวลำภู จากความต้องการของผู้เรียนในระดับอนุปริญญามีจำนวนมากทำให้วิทยาลัยจำเป็นต้องมีสถานที่รองรับผู้เรียน นายแพทย์ศราวุธ  สันตินันตรักษ์ ซี่งเป็นประธานคณะกรรมการสภาวิทยาลัยชุมชนหนองบัวลำภูขณะนั้น จึงมีนโยบายให้วิทยาลัยจัดหาสถานที่แห่งใหม่สำหรับการก่อสร้างอาคารวิทยาบริการ จึงได้มอบให้ผู้อำนวยการวิทยาลัยว่าที่ร้อยตรีวีระ บุราณรักษ์ ประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงานที่ดินจังหวัด ธนารักษ์พื้นที่จังหวัด และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเพื่อให้ได้มาซึ่งสถานที่แห่งใหม่ จากการประสานและนำเสนอที่ประชุมคณะกรรมการสภาวิทยาลัยชุมชน ได้เห็นชอบและ    มีมติ ให้ใช้สถานที่บริเวณที่สาธารณะที่เรียกว่า “โคกหนองหมาจอก” ซึ่งอยู่ในความรับผิดชอบขององค์การบริหารส่วนตำบลบ้านพร้าว จำนวน 200 ไร่  และองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านพร้าว พร้อมทั้งประชาชนในพื้นที่ เห็นชอบร่วมกันให้วิทยาลัยชุมชนหนองบัวลำภูใช้ประโยชน์ที่ดินดังกล่าวเป็นที่ตั้งวิทยาลัย
จังหวัดหนองบัวลำภู ลักษณะอากาศในจังหวัดหนองบัวลำภู แบ่งออกเป็น 3 ฤดู เช่นเดียวกับจังหวัดอื่นๆ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้แก่ ฤดูร้อน ฤดูฝน ฤดูหนาว สภาพภูมิอากาศโดยทั่วไปขึ้นอยู่กับมรสุมที่พัดผ่านประจำปี จัดอยู่ในประเภทภูมิอากาศแบบพื้นเมืองร้อนเฉพาะฤดู กล่าวคือจะมีฝนตกเฉพาะในฤดูฝน สลับกับช่วงแห้งแล้งในฤดูหนาวและฤดูร้อน
ลักษณะภูมิอากาศเป็นแบบสะวันนาคือฤดูฝนสลับกับฤดูแล้งอย่างชัดเจน ปริมาณฝนที่ตกในจังหวัดหนองบัวลำภูโดยเฉลี่ยอยู่ในช่วงระหว่าง 978.3 - 1,348.9 มิลลิเมตรต่อปี อำเภอสุวรรณคูหา มีปริมาณฝนตกโดยเฉลี่ยสูงสุด รองลงมา ได้แก่ อำเภอนากลาง ส่วนพื้นที่ที่มีฝนตกน้อยที่สุด ได้แก่ อำเภอเมืองหนองบัวลำภู ซึ่งมีปริมาณโดยเฉลี่ยประมาณ 978.3 มิลลิเมตรต่อปี
จังหวัดหนองบัวลำภู เครื่องปั้นดินเผา คือ เอาดินเหนียวมาตีและปั้นเครื่องใช้ต่างๆ ในชีวิตประจำวันและนำไปใช้ในการประกอบพิธีกรรมด้วย จังหวัดหนองบัวลำภูมีมรดกทางวัฒนธรรมเครื่องปั้นดินเผามาตั้งแต่ก่อนยุคประวัติศาสตร์ประมาณ 3,500 - 4,000 ปีล่วงมาแล้ว จากการขุดค้นโดยชาวบ้านก่อนพุทธศักราช 2514 กรมศิลปกรขุดค้นเพื่อการศึกษาในพุทธศักราช 2538 ที่ป่าพร้าว บ้านกุดคำเมย ตำบลกุดดู่ และบ้านโนนกล้วย (ดอนกลาง) บ้านกุดกวางสร้อย อำเภอโนนสัง ปัจจุบันการปั้นดินเผามีอยู่ที่บ้านโค้งสวรรค์ ตำบลโนนทัน อำเภอเมืองหนองบัวลำภู เครื่องปั้นดินเผาดังกล่าวจะทำเพื่อใช้ในชีวิตประจำวันมากกว่าที่จะใช้ประกอบพิธีกรรม
จังหวัดหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภูเป็นจังหวัดหนึ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่มั่งคั่งด้วยมรดกทางศิลปะและมรดกทางวัฒธรรมที่สั่งสมตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน เช่น การแต่งกายการปั่นหม้อดินเผา ภาษาประจำถิ่น
ตำบลลำภู (อำเภอเมืองหนองบัวลำภู) เป็นที่ราบลุ่ม เหมาะสมในการทำเกษตรกรรม
พรศักดิ์ ส่องแสง พรศักดิ์ สมรสกับนางจุฬาวัลย์ ประจันตะเสน ปัจจุบันอาศัยอยู่ที่ บ้านขาม ตำบลบ้านขาม อำเภอเมืองหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู ได้ศึกษาต่อ กศน. จนจบ ป. 6 และได้รับศิลปศาสตรบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาวิชาดนตรี จากมหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี ประจำปีการศึกษา 2547-48
อำเภอดอนตาล อำเภอดอนตาลเดิมเป็นแหล่งชุมชนโบราณที่มีพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ยาวนานมาไม่น้อยกว่า 2,000 ปี โดยปรากฏหลักฐานภาพเขียนสี (ฮูบแต้ม) โบราณในสมัยก่อนประวัติศาสตร์บริเวณผาแต้มของภูสระดอกบัว นอกจากนี้ยังมีการค้นพบกลองกบหรือกลองมโหระทึกขนาดใหญ่และใบเสมาสมัยศรีโคตรบูรบริเวณวัดเวินชัยมงคลด้วย ต่อมาในตำนานโบราณกล่าวว่า สมัยอาณาจักรล้านช้างได้มีชนชั้นปกครองพระนามว่า อาชญาพระปุมลุม และ อาชญาแม่หม่อมการ ผู้เป็นชายาได้อพยพผู้คนจากฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงมาตั้งหมู่บ้านบริเวณดอนตาลริมฝั่งแม่น้ำโขง ตรงข้ามเกาะหัวดอนตาลซึ่งเป็นเกาะกลางลำแม่น้ำโขงที่มีต้นตาลอยู่เป็นจำนวนมาก อาชญาพระปุมลุมได้รับการสถาปนาเป็นกวานบ้านและตั้งนามบ้านว่า บ้านดอนตาล ตามชื่อเกาะกลางลำแม่น้ำโขง ประมาณ ๑๐๐ ปีผ่านไปบ้านดอนตาลได้เกิดภาวะแห้งแล้งอดอยากและบังเกิดโรคห่า (อหิวาตกโรค) ขึ้น เป็นเหตุให้ผู้คนเจ็บป่วยล้มตายลงเป็นจำนวนมาก ชาวบ้านจึงอพยพจากริมฝั่งแม่น้ำโขงขึ้นมาตั้งบ้านเรือนห่างจากบ้านดอนตาลเดิมประมาณ 1 กิโลเมตร ซึ่งเป็นที่ตั้งของบ้านดอนตาลในปัจจุบัน ต่อมาได้มีเจ้านายลาวอีก ๓ กลุ่ม ได้อพยพผู้คนมาอาศัยอยู่ในบ้านตอนตาลทำให้ประชากรของบ้านดอนตาลเพิ่มจำนวนมากขึ้น ชาวลาวกลุ่มแรกอพยพมาจากเมืองหนองบัวลุ่มภูหรือเมืองจำปานครกาบแก้ว (จังหวัดหนองบัวลำภูในปัจจุบัน) ซึ่งนำโดย อาชญาท้าวซาวมุงคุณ (อาชญาชาวมงคล)
พระธรรมเจดีย์ (จูม พนฺธุโล) เมื่ออายุ 12 ปี บรรพชาเป็นสามเณร ที่ วัดโพนแก้ว ต.ท่าอุเทน เมื่อ 10 ธันวาคม 2442 เมื่ออายุครบบวชแล้ว ได้อุปสมบท ที่ วัดมหาชัย อ.เมือง จังหวัดหนองบัวลำภู วันที่ 9 เดือนมีนาคม พ.ศ. 2450 ตรงกับวันจันทร์ ขึ้น 8 ค่ำ เดือน 4 ปีมะแม ณ พัทธสีมาวัดมหาชัย ตำบลหนองบัวลำภู อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี โดยมีท่านพระครูแสง ธมฺมธโร วัดมหาชัย เป็นพระอุปัชฌาย์ ท่านพระครูสีมา สีลสมฺปนฺโน วัดจันทราราม (เมืองเก่า) อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น เป็นพระกรรมวาจาจารย์ และท่านพระอาจารย์จันทร์ เขมิโย (พระเทพสิทธาจารย์) เป็นพระอนุสาวนาจารย์ ได้รับฉายาว่า "พนฺธุโล"
อำเภอเกษตรสมบูรณ์ อำเภอเกษตรสมบูรณ์ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดชัยภูมิในจำนวน 16 อำเภอ ตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัดชัยภูมิ ห่างจากตัวจังหวัดตามทางหลวงแผ่นดินสาย 2037 ชัยภูมิ – แก้งคร้อ – ภูเขียว – เกษตรสมบูรณ์ ระยะทาง 102 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางโดยรถยนต์ประมาณ 1 ชั่วโมง 30 นาที หรืออีกเส้นทางหนึ่งได้ตามทางหลวงแผ่นสาย 2037 ชัยภูมิ – หนองบัวแดง – เกษตรสมบูรณ์ ระยะทางประมาณ 84 กิโลเมตร หรือประมาณ 1 ชั่วโมงเศษ ทางรถยนต์ ห่างจาก กรุงเทพมหานคร 432 กิโลเมตร อาณาเขตติดต่อทิศเหนือ จด อ.คอนสาร อ.ภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ ทิศตะวันออก จด อ.ภูเขียว อ. แก้งคร้อ จ.ชัยภูมิ ทิศใต้ จด อ.เมือง อ.หนองบัวแดง จังหวัดชัยภูมิ และเทือกเขาภูแลนคา ทิศตะวันตก จด อ.หนองบัวแดง จังหวัดชัยภูมิ และเทือกเขาภูเขียว
จังหวัดหนองบัวลำภู การปกครองแบ่งออกเป็น 6 อำเภอ 59 ตำบล 636 หมู่บ้าน
ปัจจุบันจังหวัดหนองบัวลำภูแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 6 อำเภอ 59 ตำบล 636 หมู่บ้าน ซึ่งอำเภอทั้ง 6 อำเภอมีดังนี้
จังหวัดหนองบัวลำภู ประมาณ พ.ศ. 1100 - พ.ศ. 1500 ในพื้นที่จังหวัดหนองบัวลำภูได้ค้นพบวัตถุสมัยทวารวดี เช่น ใบเสมา ที่ภูน้อย วัดพระธาตุเมืองพิณ อำเภอนากลาง และวัดป่าโนนคำวิเวก อำเภอสุวรรรคูหา
เทศบาลตำบลนาคำไฮ เทศบาลตำบลนาคำไฮ เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแห่งหนึ่งในอำเภอเมืองหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู
เทศบาลตำบลนามะเฟือง เทศบาลตำบลนามะเฟือง เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแห่งหนึ่งในอำเภอเมืองหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู
จังหวัดหนองบัวลำภู นับตั้งแต่ พ.ศ. 2499 ถึงปัจจุบัน จังหวัดหนองบัวลำการตั้งอำเภอขึ้นใหม่และขึ้นกับจังหวัดอุดรธานีสมัยนั้น ดังนี้
จังหวัดหนองบัวลำภู รถยนต์
จากกรุงเทพฯ ไปตามทางหลวงหมายเลข 1 (พหลโยธิน) ถึงจังหวัดสระบุรี บริเวณกิโลเมตรที่ 107 แยกเข้าทาง หลวงหมายเลข 2 (มิตรภาพ) ผ่านจังหวัดนครราชสีมา ขอนแก่น อุดรธานี แล้วเลี้ยวซ้ายไปตามทางหลวง หมายเลข 210 ผ่านอำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี ถึงจังหวัดหนองบัวลำภู รวมระยะทาง 608 กิโลเมตร หรือ เมื่อถึงจังหวัดขอนแก่นแล้วเลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวงหมายเลข 2109 (น้ำพอง-เขื่อนอุบลรัตน์) เข้าอำเภอโนนสังถึง จังหวัดหนองบัวลำภู รวมระยะทางประมาณ 559 กิโลเมตร
รถโดยสาร
มีรถโดยสารธรรมดาและรถโดยสารปรับอากาศของบริษัท ขนส่ง จำกัด และของเอกชน สายกรุงเทพฯ-หนองบัวลำภู ออกจากสถานีขนส่งหมอชิต 2 ทุกวัน วันละหลายเที่ยว ใช้เวลาเดินทางประมาณ 8 ชั่วโมง
จังหวัดหนองบัวลำภู การแบ่งเขตพื้นที่ประถมศึกษาโรงเรียนอื่นๆ
สถานศึกษาในระดับอาชีวศึกษาทั้งรัฐและเอกชน ปัจจุบันอยู่ในกำกับดูแลของสำนักงานคณะกรรรมการการอาชีวศึกษาทั้งหมด สถานศึกษาระดับอาชีวศึกษาในจังหวัดหนองบัวลำภู มีดังนี้
เทศบาลเมืองหนองบัวลำภู เทศบาลเมืองหนองบัวลำภูมีเนื้อที่ 39.5 ตารางกิโลเมตร มีเขตเทศบาลครอบคลุมพื้นที่ 3 ตำบลของอำเภอเมืองหนองบัวลำภู ได้แก่ ตำบลลำภู ตำบลหนองบัว และตำบลโพธิ์ชัย ประกอบด้วย 29 ชุมชน ดังนี้
อำเภอโกสุมพิสัย ส่วนความเป็นมาของบรรพบุรุษชาวโกสุมพิสัยนั้น มีพงศาวดารกล่าวไว้ว่า บรรพบุรุษเป็นชาวกรุงศรีสัตนาคนหุต (ล้านช้าง) ซึ่งได้อพยพกระจัดกระจายลงมาอยู่ในดินแดนภาคตะวันออกเฉียงเหนือทุกวันนี้ โดยมาแสวงหาที่ทำกินอันเป็นชัยภูมิที่เหมาะสมแก่จริตนิสัยของตน พวกไหนเห็นว่าสถานที่ใดเป็นที่เหมาะสม คือมีที่ดินทำกิน มีน้ำมีปลา และมีพืชพันธุ์ธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ ก็รวมกันตั้งบ้านตั้งเมืองขึ้นในสถานที่นั้น เช่น เมืองหนองบัวลำภู (ลุ่มภู) นครจำปาศักดิ์ ดอนมดแดง และที่อื่น ๆ อีกมาก
เจ้าปางคำ เมื่อเจ้าปางคำนำครัวชาวเชียงรุ่งมาอยู่ที่หนองบัวลุ่มภูแล้ว ก็ให้มีการนำขนบธรรมเนียม และประเพณีของ ไทลื้อเมืองเชียงรุ่งมาใช้ด้วย เช่น ธรรมเนียมการเผาศพเจ้านายบนเมรุนกหัสดีลิงค์ เป็นต้น และธรรมเนียมประเพณีดังกล่าวนั้น ภายหลังเมื่อชาวหนองบัวลุ่มภู ย้ายลงไปตั้งเมืองใหม่ที่เมือง อุบลราชธานี ก็ยังมีการคงธรรมเนียมนี้ไว้ด้วย 
สินไซ หรือสังศิลป์ชัย เป็นวรรณกรรมที่นิยมกันมากในอาณาจักรล้านช้าง โดยมีเค้าโครงเรื่องมาจากปัญญาสชาดก หรือชาดกห้าสิบเรื่อง หรือพระเจ้าห้าสิบชาติตามสำนวนลาวทั้งนี้เรื่องสินไซ มีนักปราชญ์ล้านช้างประพันธ์ไว้หลายคน แต่ที่นับว่าดีที่สุดและนิยมมากที่สุดคือ สินไซ สำนวนของเจ้าปางคำ ที่ประพันธ์ขึ้นในรัชสมัยพระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช ซึ่งเป็นสมัยที่เรียกกันว่ายุคทองแห่งวรรณกรรมลาว และสินไซสำนวนของเจ้าปางคำก็ได้รับการยกย่องว่าเป็นวรรณกรรมชิ้นเอกชิ้นหนึ่งของล้านช้าง
อำเภอภูเขียว เดิมพื้นที่แถบบริเวณ อำเภอภูเขียว เป็นชุมชนโบราณมาตั้งแต่สมัยทวารวดีโดยมีหลักฐานคือ คูดิน ใบเสมาจารึกอักษรปัลลวะ รวมทั้งโบราณสถานหลายแห่ง เช่น พระธาตุกลางบ้าน ตำบลผักปัง มีพระพุทธรูปโบราณปรากฏอยู่ พระธาตุบ้านโนนธาตุงาม ตำบลผักปัง พระธาตุวัดธาตุบ้านค้าว ตำบลโอโล และยังมีอีกหลายเแห่งที่ใกล้เคียงรอบๆ เช่น พระธาตุแก้งกอย หรือว่าโนนเมือง ตำบลโนนคูณ อำเภอคอนสาร จึงสรุปได้ว่าเป็นชุมชนเมืองมานานแล้ว อีกอย่างในตำนานอุรังคนิทาน ได้กล่าวถึงเมืองที่ชื่อ "กุรุนทนคร" อยู่ด้านทิศตะวันตกของเมือง หนองหาร ส่วนมากจะเข้าใจผิดว่า กุรุนทนคร เป็นเมืองแถบจังหวัดร้อยเอ็ด แต่ที่จริงแล้วคือบริเวณ "อำเภอภูเขียว" นี้เอง โดยในตำนานกล่าวว่า พระยากุรุนทนคร ไม่ได้มาร่วมสร้างพระธาตุด้วย และปรากฏอีกครั้งเมื่อสมัยอยุธยา มีฐานะเป็นเมืองเมืองหนึ่งในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีที่ตั้งเมืองอยู่ที่บ้านเมืองเก่า (ปัจจุบันอยู่ในท้องที่อำเภอเกษตรสมบูรณ์) หลวงไกรสิงหนาทเป็นเจ้าเมืองปกครองขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร พระไกรสิงหนาทผู้นี้ไม่มีบุตรสืบตระกูล จึงได้มีใบบอกแจ้งไปทางกรุงเทพมหานคร ให้แต่งตั้ง "นายฤๅชา" ซึ่งเป็นผู้มีความรู้ความสามารถดีให้เป็นเจ้าเมืองแทน โดยได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นหลวงไกรสิงหนาทและพระยาไกรสิงหนาทตามลำดับ ระหว่างที่พระยาไกรสิงหนาทปกครองเมืองอยู่นั้น ปรากฏว่าเมืองภูเขียวมีพลเมืองเพิ่มขึ้น ที่ตั้งเมืองเริ่มคับแคบจึงได้ย้ายเมืองมาอยู่ที่ "บ้านกุดเชือก" (บ้านยาง ซึ่งเป็นที่ตั้งที่ว่าการอำเภอเกษตรสมบูรณ์ปัจจุบัน) เมื่อพระยาไกรสิงหนาทชราภาพลงก็ได้มีใบบอกไปยังกรุงเทพมหานคร ให้แต่งตั้ง "นายบุญมา" บุตรชายคนโตของตนเป็นผู้ปกครองแทน ต่อมาจึงได้รับการแต่งตั้งให้เป็นพระยาไกรสิงหนาทแทนบิดา และได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็นพระยาภักดีฤๅชัยจางวาง ซึ่งต่อมาได้ทำการย้ายเมืองจากบ้านกุดเชือกไปอยู่ที่บ้านโนนเสลา (ปัจจุบันอยู่ในท้องที่ตำบลหนองตูม อำเภอภูเขียว) เพราะเห็นว่าเป็นทำเลที่เหมาะสม และได้ให้กรมการเมืองไปขุดร่อนเอาทองซึ่งเป็นทองเนื้อดีที่บ่อโข่โหล่ในภูเขาพระยาฝ่อ (ปัจจุบันอยู่ในท้องที่อำเภอภักดีชุมพล) หล่อเป็นแท่งส่งไปยังกรุงเทพมหานครเพื่อเป็นการส่งส่วยอากรแทนเงินของราษฎร ซึ่งในสมัยนั้นการครองชีพของราษฎรยังขัดสน เมื่อย้ายเมืองไปอยู่ที่บ้านโนนเสลา ปรากฏว่าราษฎรในเขตตำบลนางแดดและตำบลหนองบัวแดงได้รับความเดือดร้อน มีความลำบากในการติดต่อเจ้าหน้าที่เพราะอยู่ไกลจากตัวเมืองมาก ได้รับความไม่สะดวกในด้านการปกครอง จึงได้มีใบบอกแจ้งไปยังกรุงเทพมหานครซึ่งก็ได้แต่งตั้งให้ "พระยาชุมพลภักดี" มาเป็นเจ้าเมืองเกษตรสมบูรณ์ โดยให้ตั้งบ้านเมืองอยู่บ้านหนองแพง ตำบลหนองบัวแดง ซึ่งในปัจจุบันยังมีคูและซากกำแพงเมืองปรากฏอยู่จนถึงทุกวันนี้ ในปี พ.ศ. 2440 ประเทศไทยได้เปลี่ยนรูปการปกครองจากแบบจตุสดมภ์ มาเป็น มณฑลเทศาภิบาล แทน ได้ตั้งร้อยโทขุนแผ้วภักดี (โต๊ะ) มากำกับราชการอยู่ที่เมืองภูเขียวเมื่อ พ.ศ. 2442 เมืองภูเขียวก็ถูกยุบฐานะลงมาเป็น "อำเภอภูเขียว" โดยขึ้นตรงต่อจังหวัดชัยภูมิ และให้หลวงพรมภักดี (ท้าวหล่าอ้วย) ยกกระบัตรเมืองชัยภูมิมาเป็นอำเภอภูเขียว ต่อมาทางราชการได้แต่งตั้งให้ "หลวงพินิจคงคา" มาเป็นนายอำเภอภูเขียว เมื่อประมาณปี พ.ศ. 2444–พ.ศ. 2445 หลวงพินิจคงคาได้ย้ายที่ว่าการอำเภอจากบ้านโนนเสลา ไปตั้งใหม่ที่บ้านผักปัง (ที่ตั้งที่ว่าการอำเภอภูเขียวในปัจจุบัน) โดยใช้นามว่า "อำเภอภูเขียว" ต่อมาในปี พ.ศ. 2449 ได้แยกอำเภอภูเขียวออกเป็น 2 อำเภอ คืออำเภอภูเขียว และ อำเภอเกษตรสมบูรณ์ ที่บ้านลาดหนองสามหมื่น (บ้านลาด ตำบลบ้านแก้ง อำเภอภูเขียวในปัจจุบัน) โดยมีหลวงนรินทร์สงครามเป็นนายอำเภอคนแรก
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดหนองบัวลำภู ปี พ.ศ. 2536 หนองบัวลำภูยกฐานะขึ้นเป็นจังหวัด และได้แยกเขตการเลือกตั้งที่ 2 ของจังหวัดอุดรธานี (จากการเลือกตั้งในเดือนกันยายน พ.ศ. 2535) มาเป็นเขตการเลือกตั้งของจังหวัดหนองบัวลำภู โดยมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรชุดแรก คือ นายวิเชียร ขาวขำ นายกิตติศักดิ์ หัตถสงเคราะห์ และนายไพรัช นุชิต
จังหวัดหนองบัวลำภู ประมาณ พ.ศ. 1500 - พ.ศ. 1700 ในพื้นที่จังหวัดหนองบัวลำภูได้รับวัฒนธรรมขอมหรือเขมร พบโบราณสถานหรือโบราณวัตถุที่เป็นศิปละขอมหรือเขมร เช่น ฐานวิหารศิลาแลง ศิลาจารึกวัดพระธาตุเมืองพิณ และอักษารขอมโบราณที่วัดป่าโนนคำวิเวก อำเภอสุวรรณคูหา
จังหวัดอุดรธานี ในระหว่าง พ.ศ. 2369-2371 ได้เกิดกบฏเจ้าอนุวงศ์ยกทัพมายึดเมืองนครราชสีมาและเมื่อพ่ายแพ้ชาวนครราชสีมาซึ่งมีผู้นำคือ คุณหญิงโม(ท้าวสุรนารี)กองทัพเจ้าอนุวงศ์ได้ถอยทัพมาตั้งรับที่เมืองหนองบัวลำภู และได้ต่อสู้กับกองทัพไทยและชาวเมืองหนองบัวลำภูจนทัพเจ้าอนุวงศ์แตกพ่ายไป
อำเภอนากลาง ท้องที่อำเภอนากลางประกอบด้วย 9 ตำบล 127 หมู่บ้าน ได้แก่
ตำบลนากลาง แบ่งการปกครองออกเป็น 16 หมู่บ้าน ประกอบด้วยตำบลด่านช้าง แบ่งการปกครองออกเป็น 14 หมู่บ้าน ประกอบด้วยตำบลด่านช้าง แบ่งการปกครองออกเป็น 9 หมู่บ้าน ประกอบด้วยตำบลกุดดินจี่ แบ่งการปกครองออกเป็น 21 หมู่บ้าน ประกอบด้วยตำบลฝั่งแดง แบ่งการปกครองออกเป็น 18 หมู่บ้าน ประกอบด้วยตำบลเก่ากลอย แบ่งการปกครองออกเป็น 13 หมู่บ้าน ประกอบด้วยตำบลเก่ากลอย แบ่งการปกครองออกเป็น 15 หมู่บ้าน ประกอบด้วย
ตำบลอุทัยสวรรค์ แบ่งการปกครองออกเป็น 12 หมู่บ้าน ประกอบด้วยตำบลดงสวรรค์ แบ่งการปกครองออกเป็น 9 หมู่บ้าน ประกอบด้วย
จากกรุงเทพมหานคร ไปตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1 (พหลโยธิน) ถึงจังหวัดสระบุรี บริเวณกิโลเมตรที่ 107 แยกเข้า ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2 (มิตรภาพ) ผ่านจังหวัดนครราชสีมา จังหวัดขอนแก่น จังหวัดอุดรธานี แล้วเลี้ยวซ้ายไปตามทางหลวง ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 210 ผ่านอำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี อำเภอเมืองหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู ถึง อำเภอนากลาง รวมระยะทาง 638 กิโลเมตร หรือ เมื่อถึงจังหวัดขอนแก่นแล้วเลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2109 (น้ำพอง-เขื่อนอุบลรัตน์) เข้าอำเภอโนนสัง ถึง อำเภอนากลาง รวมระยะทางประมาณ 589 กิโลเมตร
"โครงการทางรถไฟสาย จัตุรัส-ชัยภูมิ-เลย-หนองบัวลำภู หรือ ลำนารายณ์-เพชรบูรณ์-เลย-หนองบัวลำภู ปี 2562-2567"ทางหลวงแผ่นดิน
เทศบาลตำบลนากลาง เทศบาลตำบลนากลาง ตั้งอยู่ เลขที่ 330 ถนนอุดร-เลย ตำบลนากลาง อำเภอนากลาง จังหวัดหนองบัวลำภู ได้รับการจัดตั้งเป็นสุขาภิบาลนากลาง อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2509 ต่อมาได้รับการเปลี่ยนแปลงฐานะจากสุขาภิบาลนากลางเป็นเทศบาลตำบลนากลาง อำเภอนากลาง จังหวัดหนองบัวลำภู เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2542
รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดหนองบัวลำภู ต่อไปนี้เป็นรายชื่อโรงเรียนในจังหวัดหนองบัวลำภู
รายชื่อวัดในจังหวัดหนองบัวลำภู รายชื่อวัดในจังหวัดหนองบัวลำภู
โรงเรียนนาวังศึกษาวิช ปีการศึกษา 2557 สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 19 ได้แต่งตั้งให้ ดร.สุขเกษม พาพินิจ ผู้อำนวยการโรงเรียนหนองสวรรค์วิทยาคาร อำเภอเมืองหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู มาดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการแทน ดร.จิรวัฒน์ จิรวัฒนพิสิษฐ์ ซึ่งเกษียณอายุราชการ
วิทยาลัยชุมชนหนองบัวลำภู ปัจจุบันวิทยาลัยชุมชนได้มีการบริหารงานภายใต้พระราชบัญญัติวิทยาลัยชุมชน พ.ศ. 2558 โดยมี  นายวิทวัส วทานิโยบล เป็นประธานสภาวิทยาลัย  ปัจจุบัน ผศ.นพพร โฆสิระโยธิน เป็นประธานสภาวิทยาลัยหนองบัวลำภู และมีนายพงษ์ศักดิ์ ศรีวรกุล มาดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการวิทยาลัยชุมชนหนองบัวลำภู จนถึงปัจจุบัน
จังหวัดหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู มีสถาบันการศึกษาระดับขั้นพื้นฐานหลากหลายแห่ง ดังนี้
ดัสกร ทองเหลา ดัสกร ทองเหลา เกิดเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2526 ที่อำเภอหนองบัวลำภู จังหวัดอุดรธานี (ปัจจุบันคือ จังหวัดหนองบัวลำภู) เป็นบุตรของนายสะคร และ นางจันโทม ทองเหลา จบการศึกษาระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายจากโรงเรียนปทุมคงคา มีผลงานที่สำคัญคือ เหรียญทอง การแข่งขันฟุตบอลในกีฬาซีเกมส์ ครั้งที่ 21, ครั้งที่ 22 และ ครั้งที่ 23 และรางวัลนักฟุตบอลยอดเยี่ยม สยามโกลเด้นบอล 2010
จังหวัดหนองบัวลำภู ประชากรที่อาศัยอยู่ในจังหวัดหนองบัวลำภูสามารถแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ๆ คือ
จังหวัดหนองบัวลำภู จังหวัดหนองบัวลำภู เป็นจังหวัดหนึ่งของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีที่ตั้งตามพิกัดภูมิศาสตร์ อยู่ระหว่างเส้นรุ้งที่ 16 องศา 45 ลิปดา ถึง 17 องศา 40 ลิปดาเหนือ และเส้นแวงที่ 101 องศา 57 ลิปดา ถึง 102 องศา 30 ลิปดา ตะวันออก อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร ประมาณ 518 กิโลเมตร จังหวัดหนองบัวลำภู มีขนาดพื้นที่ประมาณ 3,859.062 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 2,411,928.74 ไร่ ขนาดพื้นที่คิดเป็นร้อยละ 2.27 ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 170,226 ตารางกิโลเมตร หรือ 106,392,250 ไร่ และคิดเป็นร้อยละ 0.75 ของประเทศ) จังหวัดหนองบัวลำภู มีพื้นที่โดยทั่วไปเป็นที่ราบสูง บางส่วนเป็นพื้นที่ลูกคลื่นลาดตื้นถึงลาดลึก แล้วลาดลงไปทางทิศใต้ และทิศตะวันออก มีความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางประมาณ 200 เมตร ทางตอนบนของจังหวัดจะเป็นพื้นที่ภูเขาสูง โดยยอดดอยหรือภูเขาที่สูงที่สุดของจังหวัด ได้แก่ ดอยผาเวียง ภูสามยอดโดยสูงเฉลี่ย 900 เมตร และเป็นต้นน้ำสายย้อยต่างๆ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นดินปนทรายและลูกรังไม่สามารถเก็บกักน้ำหรืออุ้มน้ำในฤดูแล้ง
จังหวัดอำนาจเจริญ กลุ่มที่สอง กลุ่มนี้อพยพหนีภัยสงครามของกลุ่มเจ้าพระวอ (พ.ศ. ๒๓๑๓ - ๒๓๑๙) จากเมืองหนองบัวลำภู ผ่านมาทางบ้านสิงห์ท่า หรือเมืองยโสธร สู่นครจำปาศักดิ์ แล้วกลับมาบ้านดอนมดแดง ซึ่งปัจจุบันคือ จังหวัดอุบลราชธานี
หนิงหน่อง เพชรพิณทอง หนิงหน่อง เพชรพิณทอง มีชื่อจริงว่า นายสุดใจ เที่ยงตรงกิจ เกิดวันอาทิตย์ที่ 14 ธันวาคม พ.ศ. 2492 ที่บ้านหนองสะพัง ตำบลหนองบัวใต้ อำเภอโนนสัง จังหวัดอุดรธานี (ปัจจุบันขึ้นกับอำเภอศรีบุญเรือง จังหวัดหนองบัวลำภู) จบการศึกษาระดับประถมศึกษาปีที่ 4 ต้องหยุดเรียนไปเนื่องจากฐานะทางบ้านค่อนข้างยากจน หลังจากนั้นหนิงหน่องได้ก้าวสู่เส้นทางศิลปินหมอลำหมู่ ทำนองขอนแก่น คณะบรรจงศิลป์ อำเภอเมืองขอนแก่น โดยได้รับบทเป็นพระเอกและบทอื่นๆ ในวรรณกรรมอีสานเรื่อง “ท้าวแสนโฮง” รวมระยะเวลาในการเป็นหมอลำประมาณ 10 ปี
อำเภอศรีบุญเรือง อำเภอศรีบุญเรือง เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดหนองบัวลำภู ซึ่งมีความเจริญในด้านเศรษฐกิจลำดับ 1 ของจังหวัดหนองบัวลำภู
จังหวัดหนองบัวลำภู หนองบัวลำภู เป็นจังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนของประเทศไทยตั้งอยู่ในแอ่งสกลนครและอยู่ในกลุ่มจังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน1 เป็นหนึ่งในสามจังหวัดที่ได้รับการจัดตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2536 พร้อมกับจังหวัดอำนาจเจริญและจังหวัดสระแก้ว
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 228 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 228 สายชุมแพ–หนองบัวลำภู เป็นทางหลวงแผ่นดินแนวเหนือ-ใต้ มีจุดเริ่มต้นตรงแยกทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 12 ตัดผ่าน อำเภอสีชมพู เข้าเขตจังหวัดหนองบัวลำภู ผ่านอำเภอศรีบุญเรือง แล้วบรรจบในทางแยกหนองบัวลำภู กับทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 210 รวมระยะทางทั้งสิ้นประมาณ 87.884 กิโลเมตร
อำเภอเมืองหนองบัวลำภู อำเภอเมืองหนองบัวลำภูแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 15 ตำบล 179 หมู่บ้าน ได้แก่
โรงเรียนหนองบัวพิทยาคาร ในปัจจุบันโรงเรียนหนองบัวพิทยาคารเปิดสอน ตั้งแต่ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1-6 จำนวน 87 ห้องเรียน เป็นนักเรียนประมาณ 3,200 คน ลูกจ้างประจำ 12 คน ครูอาจารย์ประมาณ 200 คน ภายใต้การนำของท่านผู้อำนวยการ นายเล็ก ขมิ้นเขียว โรงเรียนได้รับการจัดอันดับให้เป็นโรงเรียนลำดับที่ 1 ของจังหวัดหนองบัวลำภู เมื่อวัดจากผลการทดสอบระดับชาติโดยใช้ค่าเฉลี่ยของโรงเรียนเป็นมาตรฐาน
คลองแม่ข่า คลองแม่ข่าไหลจากมาจากอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุยที่อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ถือเป็นสายน้ำที่ล่อเลี้ยงเมืองเชียงใหม่ ในอดีตคลองแม่ข่าทำหน้าที่ทั้งเส้นทางสัญจร เป็นคูเมืองชั้นนอกเพราะคลองนั้นโอบรอบเวียง และยังเป็นทางระบายน้ำ มวลน้ำบางส่วนจะไหลไปรวมกันที่หนองบัวเจ็ดกอ (บ้างเรียก หนองบัว, หนองเขียว หรือหนองป่าแพ่ง) ซึ่งเป็นหนองน้ำโบราณที่มีมาตั้งแต่สร้างเมืองเชียงใหม่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของเมือง ก่อนไหลไปสู่แม่น้ำปิง แต่ปัจจุบันหนองน้ำดังกล่าวสิ้นสภาพไปแล้วและถูกถนนอัษฎาธรตัดผ่านเพื่อไปบรรจบกับถนนซูเปอร์ไฮเวย์ ในอดีตหนองน้ำนี้จะทำหน้าที่รองรับมวลน้ำมหาศาลซึ่งถือเป็นการป้องกันอุทกภัย อันแสดงให้เห็นถึงความสามารถด้านการจัดการน้ำของชาวเชียงใหม่ในอดีต และชาวเชียงใหม่ในอดีตกล่าวว่าหากปีใดหนองบัวไม่มีน้ำจะเกิดทุกข์ เป็นอาทิ คลองแม่ข่าจะทำหน้าที่ส่งน้ำเลี้ยงคูเมืองชั้นนอก และยังรับน้ำจากลำห้วยต่าง ๆ ที่ไหลลงสู่เมืองเชียงใหม่ไม่ให้ไหลลงแม่น้ำปิงไปเสียก่อนเพื่อกระจายน้ำสำหรับการอุปโภคบริโภคแก่บรรดาชุมชนต่าง ๆ ที่เรียงรายไปตามลำคลอง
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 210 ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 210 เป็นทางหลวงขนาด 2 และ 4 ช่องจราจรในบางส่วน (ช่วงหนองบัวลำภู-วังสะพุง) และขนาด 4 ช่องจราจร (ช่วงอุดรธานี-หนองบัวลำภู)
ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 210 อยู่ในส่วนหนึ่งของแผนงานการก่อสร้างทางสายหลักเป็น 4 ช่องจราจร ระยะที่ 2 (โครงข่ายที่ 10 - สาย เลย-อุดรธานี-นครพนม) รวมระยะทาง 353 กม. ของกรมทางหลวง อย่างไรก็ตาม เส้นทางบางส่วนที่มีความสำคัญสูงมาก เนื่องจากอยู่ใกล้ตัวเมืองใหญ่ หรือเป็นเส้นทางหลักของประเทศ ได้มีการเสนอของบประมาณ และดำเนินการไปบ้างแล้ว ในช่วง อำเภอเมืองอุดรธานี, อำเภอหนองวัวซอ, อำเภอเมืองหนองบัวลำภู และอำเภอเอราวัณ
ตำบลนากลาง (อำเภอนากลาง) ตำบลนากลาง เป็นตำบลใหญ่ที่อยู่กับการปกครองของจังหวัดอุดรธานี ต่อมาในปี 2537 ได้มีการจัดตั้งจังหวัดหนองบัวลำภู และตำบลนากลางได้แยกการปกครองออกเป็น 4 ตำบล คือ ตำบลด่านช้าง ตำบลกุดแห่ ตำบลเทพคีรี ตำบลนาแก ปัจจุบันเป็นตำบลที่ขึ้นอยู่ในการปกครองของอำเภอนากลาง ประกอบด้วย 16 หมู่บ้าน ได้แก่ หมู่ 1 บ้านกกค้อ หมู่ 2 บ้านกกโพธิ์ หมู่ 3 บ้านกกค้อ หมู่ 4 บ้านกกค้อ หมู่ 5 บ้านนันทจันทร์ หมู่ 6 บ้านภูน้อย หมู่ 7 บ้านหนองบัวคำแสน หมู่ 8 บ้านเลิศเสนีย์ หมู่ 9 บ้านนครพัฒนา หมุ่ 10 บ้านโพธิ์แก้ว หมู่ 11 บ้านหนองหญ้าปล้อง หมู่ 12 บ้านโนนแดง หมู่ 13 บ้านศิริชัย หมู่ 14 บ้านหนองฉิมพัฒนา หมู่ 15 หนองบัวคำแสนหินแบ่นศิลา หมู่ 16 บ้านสุขสวัสดิ์พัฒนา
จังหวัดหนองบัวลำภู กลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ที่อยู่ในจังหวัดหนองบัวลำภูมีชาติพันธุ์ต่างๆ มีดังนี้
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดหนองบัวลำภู หลังจากที่ประเทศไทยเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี พ.ศ. 2475 ได้มีการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2476 การเลือกตั้งครั้งนี้เป็น "การเลือกตั้งทางอ้อมครั้งแรกและครั้งเดียวของไทย" โดยขณะนั้นหนองบัวลำภูยังเป็นเพียงอำเภอหนึ่งของจังหวัดอุดรธานี
โรงเรียนสุวรรณคูหาพิทยาสรรค์ ปัจจุบัน โรงเรียนสุวรรณคูหาพิทยาสรรค์ ตั้งอยู่เลขที่ 433 หมู่ที่ 4 ตำบลสุวรรณคูหา อำเภอสุวรรณคูหา จังหวัดหนองบัวลำภู เป็นโรงเรียนประจำอำเภอสุวรรณคูหา และเป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่เช่นเดียวกับโรงเรียนนาวังศึกษาวิช และโรงเรียนคำแสนวิทยาสรรค์ มีอาคารเรียน 4 หลัง อาคารประกอบ 3 หลัง อาคารชั่วคราว 1 หลัง หอประชุมใหญ่ชั้นเดียว 1 หลัง มีผู้อำนวยการโรงเรียนคือนายรังสรรค์ ศึกรักษา และโรงเรียนสุวรรณคูหาพิทยาสรรค์ได้รับการจัดอันดับให้อยู่ในอันดับที่ 8 ของจังหวัดหนองบัวลำภู รองจากโรงเรียนหนองบัวพิทยาคาร โรงเรียนศรีบุญเรืองวิทยาคาร โรงเรียนคำแสนวิทยาสรรค์ โรงเรียนนาวังศึกษาวิช โรงเรียนฝั่งแดงวิทยาสรรค์ โรงเรียนกุดดินจี่พิทยาคม และโรงเรียนกุดสะเทียนวิทยาคาร เมื่อวัดจากผลการทดสอบระดับชาติโดยใช้ค่าเฉลี่ยของโรงเรียนเป็นมาตรฐาน
สุพจน์ หารหนองบัว ศ.สุพจน์ หารหนองบัว หรือ ศ.ดร.สุพจน์ หารหนองบัว นักวิทยาศาสตร์ชาวไทย เกิดเมื่อวันที่ 13 เมษายน พ.ศ. 2502 ที่จังหวัดขอนแก่น เป็นบุตรคนที่ 2 ในจำนวน 5 คน ของนายหวด และนางมาย หารหนองบัว สำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษาตอนต้นจากโรงเรียนบ้านหนองเบ็ญ อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น ประถมศึกษาตอนปลายจากโรงเรียนบ้านมูลกระบือ อำเภอภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ มัธยมศึกษาตอนปลายจาก โรงเรียนขอนแก่นวิทยายน จังหวัดขอนแก่น จบการศึกษาระดับปริญญาตรีสาขาเคมี ที่คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ในปี พ.ศ. 2524 ระดับปริญญาโทสาขาเคมีฟิสิกัล ที่คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ในปี พ.ศ. 2526 และระดับปริญญาเอก (เคมีคอมพิวเตอร์) University of Innsbruck, Austria ในปี พ.ศ. 2528
อำเภอวังสะพุง ท้องที่อำเภอวังสะพุงเดิมแบ่งการปกครองออกเป็น 2 แขวงโดยยึดถือลำน้ำปวนเป็นเส้นแบ่งเขต (มีฐานะเป็นตำบลในปัจจุบัน) ทางฝั่งตะวันตกของลำน้ำปวนขึ้นอยู่กับเมืองหล่มสัก (ปัจจุบันคืออำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์) ของฝั่งตะวันออกของลำน้ำปวนขึ้นอยู่กับเมืองกมุทธาไสย (ปัจจุบันคือจังหวัดหนองบัวลำภู) ต่อมาปรากฏว่าแขวงทั้งสองมีพลเมืองหนาแน่นขึ้นจึงได้ยกฐานะเป็นอำเภอมีชื่อว่า อำเภอวังสะพุง เมื่อปี พ.ศ. 2440 โดยให้อยู่ในความปกครองของเมืองหล่มสัก ต่อมาในปี พ.ศ. 2450 ได้มีการจัดแบ่งเขตการปกครองใหม่ อำเภอวังสะพุง จึงถูกโอนมาขึ้นอยู่ในความปกครองของจังหวัดเลย ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2451 จนถึงปัจจุบัน
เทศบาลเมืองหนองบัวลำภู สภาพพื้นที่เทศบาลเมืองหนองบัวลำภูพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบบางส่วนเป็นที่ลาดต่ำ เชิงเขามีความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางประมาณ 200 เมตร ทางด้านทิศตะวันออกและทิศตะวันออกเฉียงเหนือติดต่อกับภูเขา มีพื้นที่ลาดลงไปทางทิศตะวันตกและทิศใต้ ในเขตเทศบาลมีหนองน้ำสาธารณะตั้งอยู่ใจกลางเมือง ซึ่งสร้างเป็นสวนสาธารณะและสวนสุขภาพ หนองบัว มีพื้นที่ 147.6 ไร่ นอกจากนั้นในเขตเทศบาลยังมีห้วย ลำพะเนียง ซึ่งมีน้ำตลอดทั้งปีและยังมีลำคลองอื่นๆ ซึ่งจะมีน้ำในฤดูฝน เช่น ห้วยเชียง ห้วยโก ห้วยลึก ห้วยใหญ่ ห้วยนาวังเงิน
โรงเรียนหนองบัวพิทยาคาร โรงเรียนหนองบัวพิทยาคารเป็น 1 ในโรงเรียนมาตรฐานสากล (World Class Standard School) ที่มีเพียง 3 แห่งในจังหวัดเท่านั้นได้แก่ โรงเรียนศรีบุญเรืองวิทยาคาร โรงเรียนคำแสนวิทยาสรรค์ และโรงเรียนหนองบัวพิทยาคาร และยังเป็น 1 ใน 2 โรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษของจังหวัดหนองบัวลำภู ที่เข้าร่วมในโครงการห้องเรียนพิเศษวิทยาศาสตร์ของ สสวท. ร่วมกับโรงเรียนศรีบุญเรืองวิทยาคาร
โรงเรียนนาวังศึกษาวิช ปัจจุบัน โรงเรียนนาวังศึกษาวิช ตั้งอยู่ เลขที่ 55 หมู่ที่ 13 ถนนอุดรธานี-เมืองเลย ตำบลนาเหล่า อำเภอนาวัง จังหวัดหนองบัวลำภู 
มีอาคารเรียน 3 หลัง อาคารปฏิบัติการ 4 หลัง อาคารชั่วคราว 1 หลัง หอประชุมใหญ่ชั้นเดียว 1 หลัง โดยใช้เป็นพื้นที่ก่อสร้างทั้งหมดกว่า 14 ไร่ มีนักเรียน 1,432 คน จัดเป็นโรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดใหญ่ มีผู้อำนวยการโรงเรียนคือนายพิศิษฐ์ ชินชัยพงษ์ โดยโรงเรียนมีระยะทางจากโรงเรียนถึงศูนย์ราชการจังหวัดหนองบัวลำภูประมาณ 42 กิโลเมตร โรงเรียนนาวังศึกษาวิชมีอาคารเรียน 3 หลัง อาคารปฏิบัติการ 4 หลัง อาคารชั่วคราว 1 หลัง หอประชุม 1 หลัง และสถานที่ต่างๆ ดังนี้
อุทยานแห่งชาติภูเก้า-ภูพานคำ อุทยานแห่งชาติภูเก้า-ภูพานคำ ตั้งอยู่ในท้องที่ของจังหวัดหนองบัวลำภู พื้นที่ตอนล่างของจังหวัดอุดรธานี และตอนบนของจังหวัดขอนแก่น
เทศบาลตำบลนามะเฟือง การคมนาคม เส้นทางหนองบัวลำภู - โนนสัง ถนนหมายเลข 2146 ระยะทางจากที่ว่าการอำเภอเมืองหนองบัวลำภู ไปตำบลนามะเฟืองประมาณ 20 กิโลเมตร
อุทยานแห่งชาติภูแลนคา อุทยานแห่งชาติภูแลนคา ตั้งอยู่ในท้องที่ของอำเภอเกษตรสมบูรณ์ อำเภอหนองบัวแดง อำเภอแก้งคร้อ อำเภอเมืองชัยภูมิ อำเภอบ้านเขว้า และจังหวัดชัยภูมิ
เมืองเก่ากุมภวาปี เมืองเก่ากุมภวาปี ตั้งที่บ้านน้ำฆ้อง เป็นส่วนหนึ่งของอำเภอกุมภวาปีและเทศบาลตำบลพันดอน
ในปี พ.ศ. 2440 รัชการที่ 5 โปรดเกล้าฯให้กระทรวงมหาดไทย รวมเมืองกุมภวาปี หนองหาน หนองบัวลำภู และบ้านหมากแข้ง ตั้งขึ้นเป็นจังหวัดอุดรธานี เมืองกุมภวาปี จึงมีฐานะเป็นอำเภอ ขึ้นตรงต่อจังหวัดอุดรธานี โดยมีที่ว่าการอำเภอกุมภวาปี ตั้งอยู่ที่บริเวณโรงเรียนชุมชนบ้านน้ำฆ้อง(โรงเรียนอนุบาลกุมภวาปีปัจจุบัน) ตำบลพันดอน ปัจจุบันชาวบ้านนิยมเรียกว่า เมืองเก่า และมีพระประสิทธิสรรพกร(บุปผา สีหะไตร) เป็นนายอำเภอคนแรก แบ่งการปกครองออกเป็น 5 ตำบลใหญ่ คือ ตำบลปะโค ตำบลพันดอน ตำบลอุ่มจาน ตำบลตูมใต้ และตำบลแชแล
พระไตรปิฎกภาษาทิเบต พระไตรปิฎกทิเบต หมายถึงคัมภีร์ทางพุทธศาสนาที่ได้รับการแปล และเขียนขึ้นในภาษาทิเบต ทั้งนี้ คำว่า พระไตรปิฏกที่ใช้ในบริบทนี้ มิได้หมายความว่า พุทธศาสนาแบบทิเบตแบ่งพระธรรมวินัยออกเป็น 3 หมวดหมู่ หรือ 3 ตะกร้า ตามธรรมเนียมของฝ่ายเถรวาท แต่เป็นการใช้คำว่าพระไตรปิฎกเพื่อเรียกคัมภีร์ทางพุทธศาสนาโดยรวม ที่พุทธศาสนาฝ่ายทิเบต หรือนิกายวัชรยานใช้ศึกษาพระธรรมวินัย อันประกอบด้วยพุทธวจนะ และปกรณ์ที่รจนาโดยพระคันถรจนาจารย์ต่างๆ
อรรถกถา อรรถกถา (; อ่านว่า อัดถะกะถา) คือคัมภีร์ที่รวบรวมคำอธิบายความในพระไตรปิฎกภาษาบาลี เรียกว่า คัมภีร์อรรถกถา บ้าง ปกรณ์อรรถกถา บ้าง อรรถกถา จัดเป็นแหล่งความรู้ทางพระพุทธศาสนาที่มีความสำคัญรองลงมาจากพระไตรปิฎก และใช้เป็นหลักฐานอ้างอิงอย่างแพร่หลายในวงการศึกษาพระพุทธศาสนา
ศาสนาพุทธแบบทิเบต หลังจากนั้นปลายยุคนี้ ท่านสองขะปะ (พ.ศ. 1918) ซึ่งเป็นนักปฏิรูปผู้ยิ่งใหญ่ของทิเบต ได้อาศัยหลักคำสอนนี้แล้วตั้งนิกาย "นิกายเกลุก หรือเกลุกปะ หรือหมวกเหลือง" ขึ้น นิกายนี้องค์ดาไลลามะปัจจุบันสังกัดอยู่ และมีอิทธิพลในภาคกลางของทิเบต ท่านได้ชำระหลักพุทธธรรมให้บริสุทธิ์จากลัทธิพิธีต่างๆ มีการรวบรวมคัมภีร์ที่ได้แปลแล้วนั้นออกเป็น 2 หมวด คือ พุทธพจน์ 100 เล่ม และอรรถกถา 225 เล่ม คัมภีร์เหล่านี้เรียกว่าพระไตรปิฎก หรือคัมภีร์พระพุทธศาสนาฉบับทิเบต ซึ่งตกทอดมาถึงปัจจุบัน
หีนยาน คำว่า “หีนยาน” และ “มหายาน” ปรากฏครั้งแรกในคัมภีร์ปรัชญาปารมิตาสูตร ต่อมามีคณาจารย์พระพุทธศาสนาช่วงพุทธศตวรรษที่ 6 ได้ปฏิรูปคำสอนและการปฏิบัติในพระพุทธศาสนา โดยถือเอาวิถีทางพระโพธิสัตว์เป็นอุดมคติแทนที่การบรรลุเป็นพระอรหันต์ในชาตินี้ ซึ่งเป็นแนวปฏิบัติดั้งเดิมที่มีมาตั้งแต่ศาสนาพุทธยุคแรก จึงเรียกกลุ่มตนเองว่า มหายาน และเรียกกลุ่มเดิมว่า หีนยาน โดยมีนิกายเถรวาทเป็นหนึ่งในนั้น อย่างไรก็ตามหีนยานกลุ่มที่มหายานวิพากษ์วิจารณ์มากที่สุดคือนิกายสรวาสติวาท (ซึ่งต่อมาได้แตกออกเป็นไวภาษิกะและเสาตรานติกะ)
ศาสนาแบบอินเดีย ประวัติศาสตร์นับจุดเริ่มต้นของศาสนาแบบอินเดียที่ศาสนาพราหมณ์ของชาวอินโด-อารยัน ซึ่งต่อมาได้รวบรวมคำสอนเป็นคัมภีร์พระเวท และเรียกยุคที่มีการเรียบเรียงคัมภีร์พระเวทว่ายุคพระเวท ซึ่งตรงกับช่วง 1750-550 ปีก่อนคริสต์ศักราช จากนั้นจึงเป็นยุคปฏิรูป ซึ่งได้พัฒนาศาสนาพราหมณ์มาเป็นศาสนาฮินดูในปัจจุบัน มีขบวนการสมณะเป็นขบวนการศาสนาที่เกิดขึ้นแยกจากสายพระเวทและดำรงอยู่คู่ขนานกันมา ศาสนาพุทธ ศาสนาเชน สำนักโยคะ ความเชื่อเรื่องสังสารวัฏ และโมกษะ ก็มีที่มาจากขบวนสมณะนี้ด้วย
คัมภีร์ทางศาสนาพุทธในประเทศไทย คัมภีร์ทางพุทธศาสนาในประเทศไทย ครอบคลุมถึงพระไตรปิฎก รวมคัมภีร์ที่อธิบายพระธรรมวินัยของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ว่าจะเป็น อรรถกา ฎีกา อนุฎีกา และปกรณ์วิเศษต่างๆ ที่รจนาด้วยภาษาบาลีขึ้นในแผ่นดินไทยในสมัยต่างๆ ตั้งแต่ยุคแรกที่พุทธศาสนาเผยแพร่เข้ามาถึงแผ่นดินสุวรรณภูมิ
ภควา ในศาสนาพุทธ มีการใช้คำนี้ในพระไตรปิฎกภาษาบาลีรวมทั้งคัมภีร์ชั้นหลังในเถรวาท มหายาน และวัชรยาน นิยมแปลเป็นภาษาไทยว่า"พระผู้มีพระภาค" ส่วนในศาสนาฮินดูไม่ปรากฏคำนี้ในคัมภีร์พระเวท แต่ใช้ในคัมภีร์ยุคหลัง เช่น ภควัทคีตา ปุราณะ เป็นต้น บางสำนักถือว่าคำนี้มีมีความหมายเหมือนกับ อีศวร เทวดา หริ ประภู และในบางลัทธิก็ใช้คำนี้เรียกอาจารย์ผู้นำลัทธิด้วย
คำตี่ ชาวคำตี่ส่วนใหญ่จะเป็นพุทธศาสนิกชนนับถือศาสนาพุทธ และถือปฏิบัติอย่างเคร่งครัด ทุกบ้านจะมีห้องพระทุกเช้าและเย็นจะมีการสวดมนต์ ซึ่งชาวคำตี่จะเรียกว่า "ไปพระ" เกือบทุกหมู่บ้านของชาวคำตี่จะมีวัด หรือ จอง มีศาลาปฏิบัติธรรมมีกุฏิที่พักสำหรับพระสงฆ์ สามเณร และแม่ชี ชาวคำตี่จะเรียกพระว่า "เจ้ามูล" เรียกเณรว่า "เจ้าซ่าง" และเรียกแม่ชีว่า "แม่ย่าชี" ชาวคำตี่นิยมนำบุตรหลานบวชเรียนตั้งแต่อายุ 9 ขวบ เพื่อศึกษาคัมภีร์ทางพุทธศาสนาในแตกฉาน สามารถอ่านเทศน์ หรือสวดเป็นภาษาบาลีได้ ด้วยถือว่าวัดเป็นศูนย์กลางในการทำพิธีกรรม ประเพณี วัฒนธรรม และการเรียนรู้ พระจึงมีบทบาท และทำหน้าที่อย่างแท้จริง แต่ละรูปจะได้รับการฝึกฝนมายาวนาน ชาวคำตี่ในพม่าส่วนใหญ่จะนับถือพุทธศาสนา 99% ศาสนาดั้งเดิม-ผีสางนางไม้ 0.9% และศาสนาคริสต์ 0.1% ส่วนชาวคำตี่ในอินเดียนั้นนับถือพุทธศาสนา 66.64% ศาสนาฮินดู 24.59% และศาสนาคริสต์ 7.72%
พระพุทธโฆสะ พระพุทธโฆสะ ในประเทศไทยมักเรียกว่า พระพุทธโฆษาจารย์ พระอรรถกถาจารย์ในนิกายเถรวาทผู้มีชีวิตอยู่ราวพุทธศตวรรษที่ 10 เป็นผู้แต่งคัมภีร์หลายเล่ม ที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดคือคัมภีร์วิสุทธิมรรค ซึ่งรวบรวมแนวคำสอนเกี่ยวกับการปฏิบัติธรรมเพื่อการหลุดพ้นจากทุกข์ การตีความคำสอนในพระพุทธศาสนาของท่านถือเป็นแนวคิดที่ใช้เป็นหลักในนิกายเถรวาทในปัจจุบัน ทั้งนักวิชาการตะวันตกและชาวพุทธเถรวาทต่างยอมรับว่าท่านเป็นอรรถกถาจารย์ที่สำคัญที่สุดในนิกายเถรวาท
มธุรัตถวิลาสินี ข้อมูลชั้นเดิมระบุว่า ผู้ที่รจนาคัมภีร์นี้คือพระพุทธทัตตะ พระเถระชาวอินเดียใต้สมัยราชวงศ์โจฬะ ผู้เดินทางไปสืบพระศาสนาที่ลังกาและอยู่ร่วมสมัยกับพระพุทธโฆสะ แม้แต่ข้อมูลชั้นหลังส่วนใหญ่ก็ระบุตรงกันว่า พระพุทธทัตตะคือ ผู้รจนาคัมภีร์มธุรัตถวิลาสินี โดยท่านได้รับการอาราธนาจากพุทธสีหะ ให้แต่งคัมภีร์นี้ขึ้น เพื่อทำลายความชั่วร้ายในใจปวง เพื่อความตั้งมั่น แห่งพระพุทธศาสนา เพื่อความเกิดและเจริญแห่งบุญของปวงประชารวมถึงตัวท่านผู้รจนาเอง และที่สำคัญที่สุดคือเพื่อยังมหาชนให้เลื่อมใสในพระบวรพุทธศาสนา และสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
ประวัติศาสนาพุทธ ความสนใจในพุทธศาสนาเริ่มขึ้นอีกครั้งในยุคอาณานิคม เมื่อมหาอำนาจตะวันตกได้มีโอกาสศึกษาศาสนาในรายละเอียดมากขึ้น ปรัชญาในยุโรปสมัยนั้นได้รับอิทธิพลจากศาสนาในตะวันออกมาก การเปิดประเทศของญี่ปุ่นเมื่อ พ.ศ. 2396 ทำให้มีการยอมรับศิลปวัฒนธรรมญี่ปุ่น รวมทั้งวัฒนธรรมเกี่ยวกับศาสนาพุทธด้วย งานแปลคัมภีร์ทางพุทธศาสนาเป็นภาษาตะวันตกเริ่มขึ้นโดย Max Muller ผู้จัดพิมพ์ Sacred Books of the East "คัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์แห่งตะวันออก" มีการจัดตั้งสมาคมบาลีปกรณ์เพื่อจัดพิมพ์พระไตรปิฎกและคัมภีร์ทางพุทธศาสนาอื่นๆ แต่ความสนใจยังจำกัดในหมู่ปัญญาชน
คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์ น.อ.(พิเศษ) คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์ เป็นบุตรของ “พล.อ.อ.ธีร์ศิลป์ คัมภีรญาณนนท์” อดีตรองผู้บัญชาการทหารสูงสุด กับ “สุธีรา คัมภีรญาณนนท์ (ญ.)” สกุลเดิม "ธรรมพิทักษ์" หลานตาใน “รองอำมาตย์เอก หลวงนิติการประสิทธิ์ (นวน เหมนิธิ)” กับ ภริยาคนที่ 3 “อิ่ม นิติการประสิทธิ์ (ญ.)” เป็นผู้สืบสายสกุล “ณ ราชสีมา” ชั้น 8 สาย "พระยาภักดีสงคราม (เจ้าเมืองนางรอง)" ต่อมาได้สมรสกับ “แสงตะวัน ณ เชียงใหม่ (ญ.)” กรรมการผู้จัดการใหญ่ กลุ่มบริษัทโกลบอล บุตรสาวคนเล็กของ “เจ้าธวัชวงศ์ ณ เชียงใหม่” อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงการคลัง และกระทรวงการต่างประเทศ กับ “กิ่งกาญจน์ ณ เชียงใหม่ (ญ.)” สกุลเดิม “โกไศยกานนท์” ไม่มีบุตรธิดา
ในระหว่างรับราชการ น.อ.(พิเศษ) คัมภีร์ ได้เข้ารับตำแหน่งที่เกี่ยวข้องทางการเมือง ดังนี้น.อ.(พิเศษ) คัมภีร์ ได้เริ่มแสดงความเห็นทางการเมือง โดยได้แสดงทัศนะเห็นชอบแนวทางการปฏิวัติประชาธิปไตยของนายประเสริฐ ทรัพย์สุนทร ที่มุ่งนำอำนาจไปสู่ประชาชนอย่างแท้จริง โดยตั้งแต่ปี 2559 ได้เข้าร่วมกิจกรรมและได้แสดงทัศนะทางการเมืองที่สำคัญ ดังนี้น.อ.(พิเศษ) คัมภีร์ ได้อุปสมบทในธรรมยุติกนิกาย ณ วัดบวรนิเวศวิหาร เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2539 โดยมี สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปรินายก เป็นพระอุปัชฌาย์ น.อ.(พิเศษ) คัมภีร์ ได้เรียกร้องขอให้พุทธศาสนิกชนทุกฝ่ายเคารพความเชื่อความศรัทธาที่อาจแตกต่างกัน เหมือนต่างศาสนาที่มีหลายนิกาย อย่าทำลายกัน ขอให้ร่วมกันเสริมสร้างความเป็นปึกแผ่น และป้องกันภัยคุกคามต่อพระพุทธศาสนาจากภายนอกและภายในที่เกิดขึ้น โดยกล่าวเน้นว่ารัฐบาลมีหน้าที่ต้องอุปถัมภ์ค้ำชู และออกมาตราการคุ้มครองป้องกัน เพื่อรักษาศรัทธาต่อพระพุทธศาสนา มิใช่ผู้จับผิดและทำลาย และเรียกร้องให้มีการสังคายนาพระพุทธศาสนาในประเทศไทย เพื่อสร้างเอกภาพบนความแตกต่างที่เกิดขึ้น โดยตั้งแต่ปี 2559 ได้เข้าร่วมกิจกรรรมและแสดงทัศนะที่สำคัญ ดังนี้
ศาสนาพุทธกับจิตวิทยา ศาสนาพุทธเกิดขึ้นกว่า 2,000 ปีก่อนสาขาจิตวิทยา ดังนั้น การตรวจสอบศาสนาพุทธจากมุมมองทางจิตวิทยาจึงเป็นเรื่องสร้างขึ้นในปัจจุบัน
ซึ่งเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อนักอินเดียวิทยาชาวอังกฤษเริ่มแปลคัมภีร์พระอภิธรรมของพุทธเถรวาทจากคัมภีร์บาลีและคัมภีร์สันสกฤต
ส่วนผู้นำพุทธวัชรยาน เช่น Chogyam Trungpa และองค์ทะไลลามะที่ 14 ได้ทำงานระยะยาวเพื่อเปรียบเทียบเรื่องทางจิตจากคัมภีร์อภิธรรมกับวิทยาศาสตร์อิงหลักฐานของชาวตะวันตก
ศาสนาพุทธในเกาหลี ใน พ.ศ. 1200 อาณาจักรชิลลาได้รับชัยชนะ ก็รวมอาณาจักรทั้งสามเป็นปึกแผ่นมั่นคง และรวบรวมพระคัมภีร์ต่าง ๆ มาจัดเป็นแบบแผนเดียวกัน ทำให้พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรือง ทางรัฐก็ถวายการอุปถัมภ์แก่สงฆ์ เช่น การพิมพ์พระไตรปิฎก ,600 หน้า ด้วยตัวพิมพ์ไม้แกะ และการจารึกคัมภีร์ 50,000 เล่มเศษ ยุคนี้พระพุทธศาสนารุ่งเรืองมาก
อัฏฐสาลินี คัมภีร์อัฏฐสาลินีได้รับการแปลเป็นภาษาต่างๆ ในประเทศที่นับถือพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาทเป็นส่วนใหญ่ มีหลักฐานว่า ในราวพุทธศตวรรษที่ 23 พระมนีรัตนะ เถระ (Manirathana Thera) ได้แปลคัมภีร์สำคัญทางพุทธศาสนาเป็นจำนวนมากเป็นภาษาพม่า หนึ่งในนั้นคือคัมภีร์อัฏฐสาลินี และต่อไปนี้ คือคัมภีร์ชั้นรองที่อธิบายเนื้อความในคัมภีร์อัฏฐสาลินีอีกเป็นทอดๆ ไป ดังนี้
กุลบุตร กุลบุตร หรือ กุลธิดา เป็นศัพท์ที่ปรากฏในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา แปลว่าบุตรแห่งสกุลหรือคนในตระกูล ในพระไตรปิฎกใช้ศัพท์กุลบุตรมากโดยเฉพาะในพระวินัยปิฎก มหาวรรค ทายัชชภาณวาร ที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตวิธีการบรรพชาอุปสมบทแก่บุคคล โดยใช้คำว่า "กุลบุตร" แทนผู้ที่จะบวช (ในทางปฏิบัติในประเทศไทยจะนิยมใช้คำว่า นาค แทนผู้ที่จะบวช) ทำให้ในตำราพระพุทธศาสนานิยมเรียกผู้จะบวชเป็นพระภิกษุสามเณรว่ากุลบุตร โดยอนุโลมให้เรียกกับสตรีที่จะบวชชีสมาทานศีล 8 ว่า กุลธิดา
นิกายในศาสนาพุทธ นิกายในศาสนาพุทธ () หมายถึง หมวด, หมู่, พวก นิยมใช้ใน 2 ความหมาย คือความหมายหนึ่งเป็นชื่อเรียกคัมภีร์พระสุตตันตปิฎกที่แยกออกเป็น 5 หมวด คือ ฑีฆนิกาย มัชฌิมนิกาย สังยุตตนิกาย อังคุตตรนิกาย ขุททกนิกาย
คัมภีร์ทางศาสนาพุทธในประเทศไทย ตามที่ปรากฏในวรรณกรรมทางพุทธศาสนา และคัมภีร์ต่างๆ ระบุว่า พุทธศาสนาได้เผยแผ่เข้ามาถึงแผ่นดิสุวรรณภูมิเมื่อครั้งที่พระเจ้าอโศกมหาราช เมื่อช่วงพุทธศตวรรษที่ 300 ทรงอาราธนาให้พระโสณะและพระอุตตระ เป็นพระธรรมทูตเดินทางมาประกาศพระศาสนายังแผ่นดินแห่งนี้ ซึ่งนักวิชาการส่วนใหญ่มีความเห็นแตกต่างกันเกี่ยวกับสถานที่ตั้งอันแท้จริงของสุวรรณภูมิ แต่โดยสรุปแล้วภูมิภาคดังกล่าวควรมีอาณาบริเวณครอบคลุมตั้งตั้งแต่ชายฝั่งอ่าวเมาะตะมะจนถึงอ่าวไทย อันเป็นอาณาเขตของอารยะธรรมทวาราวดี หรือภาคกลางของไทยในปัจจุบัน
พระเจ้าอโศกมหาราช อย่างไรก็ตามพระบรมราชโองการได้ระบุชี้ชัดลงไปว่าพระองค์เป็นชาวพุทธ ในพระบรมราชโองการหนึ่งบรรยายพิธีกรรมที่เล็กน้อยของพระองค์และพระองค์ทรงห้ามการบูชายัญด้วยสัตว์ตามคัมภีร์พระเวท ข้อมูลที่หนักแน่นเหล่านี้ทำให้เห็นว่าพระองค์อย่างน้อยก็ไม่ได้มองไปที่แนวทางตามคัมภีร์พระเวท นอกจากนั้นโองการจำนวนมากก็ได้แสดงถึงความเป็นชาวพุทธของพระองค์ หนึ่งในพระบรมราชโองการพระเจ้าอโศกทรงประกาศพระองค์เองว่าเป็นอุบาสก upasaka และในที่อื่นๆพระองค์แสดงให้เห็นถึงความสนิทสนมใกล้ชิดโดยข้อความทางพระพุทธศาสนา พระองค์สร้างศิลาจารึกเรียกว่าเสาอโศก ณ สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ทางพระพุทธศาสนาเรียกว่าสังเวชนียสถาน แต่ไม่ปรากฏว่าพระองค์ทำอย่างนั้นในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของศาสนาอื่น พระองค์ยังใช้คำว่าธรรมะ dhamma สำหรับการสั่งสอนอันจะนำไปสู่คุณภาพของจิตใจเพื่อจะรองรับการกระทำที่ประกอบด้วยศีลธรรม นี่เป็นการใช้คำของชาวพุทธอันมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว อย่างไรก็ตามพระองค์ใช้คำในด้านเชิงจิตวิญญาณมากกว่าวินัยที่เข้มงวด Romila Thappar เขียนว่าธรรมะของพระองค์ไม่ได้ส่งมาจากแรงบันดาลใจจากพระเจ้า ถึงแม้ว่ามันจะเป็นการปฏิบัติตามพันธสัญญาจากสวรรค์ สวรรค์ ธรรมะของพระองค์สอดคล้องกับด้วยคุณธรรมแบบมีเหตุผลต่อสถานการณ์ที่เกิดขึ้น ตรรกะทางธรรมของพระองค์มุ่งประสงค์ไปที่ความเต็มใจปฏิบัติตามระเบียบวินัยของประชาชนในความปฏิสัมพันธ์ระหว่างกันและกันโดยเฉพาะอย่างยิ่งสถานที่ที่ประชาชนมีความสัมพันธ์ที่ไม่ลงรอยกัน
จนกระทั่งจารึกของพระเจ้าอโศกถูกค้นพบและถูกถอดรหัส เรื่องราวเกี่ยวกับพระเจ้าอโศกอยู่บนฐานข้อมูลเชิงตำนานของพระชนม์ชีพของพระองค์และไม่เคร่งครัดตามความจริงทางประวัติศาสตร์ ตำนานเหล่านั้นถูกพบในแหล่งข้อมูลต้นฉบับทางพระพุทธศาสนา ซึ่งเป็นทำนองเดียวกับข้อความของอโศกาวทาน อโศกาวทานเป็นชุดย่อยของชุดใหญ่ของตำนานในติวิยาวทาน (Divyavadana)
ต่อไปนี้คือตำนานเล่าเรื่องในอโศกาวทานเกี่ยวกับพระเจ้าอโศก:
ปกรณ์ ปกรณ์ หมายถึง "เรื่อง คำอธิบาย การจัด งานประพันธ์ คัมภีร์ ตำรา หนังสือ" ในคำวัดทั่วไปใช้หมายถึงคัมภีรฺหรือหนังสือซึ่งเป็นงานประพันธ์เรื่องราวเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา มีการจัดเรื่องและคำอธิบายไว้ชัดเจนสามรถอ้างเป็นหลักฐานหรือเป็นตำราได้ เช่น อภิธรรมปกรณ์ กถาวัตถุปกรณ์ เนตติปกรณ์ ปกรณ์วิเศษวิสุทธิมรรคเป็นต้น นอกจากนี้ยังใช้เรียกหนังสือในพระพุทธศาสนาที่แต่งเป็นภาษามคธหรือภาษาบาลีเท่านั้น ภาษาที่แต่งโดยภาษาอื่นไม่นิยมเรียกว่าปกรณ์
พระไตรปิฎกภาษาบาลี ในการทำสังคายนาครั้งนี้ พระโมคคัลลีบุตร ติสสเถระ ได้แต่งคัมภีร์กถาวัตถุ ซึ่งเป็นคัมภีร์หนึ่งในพระอภิธรรมไว้ด้วย และเมื่อทำสังคายนาเสร็จแล้ว ก็มีการส่งคณะทูตไปประกาศพระพุทธศาสนาในประเทศต่างๆ ในที่นี้มีพระมหินทเถระ ผู้เป็นโอรสของพระเจ้าอโศกมหาราช ที่นำพระพุทธศานาไปประดิษฐานในลังกา รวมทั้งพระโสณะเถระและพระอุตตระเถระ ที่นำพระพุทธศาสนามาเผยแผ่ยังดินแดนสุวรรณภูมิด้วย
คัมภีร์ทางศาสนาพุทธในประเทศไทย หลังฐานการเผยแผ่คัมภีร์ทางพุทธศานาในแผ่นดินไทยเริ่มมีความชัดเจนอีกครั้งในช่วงพุทธศตวรรษที่ 13 ดังปรากฏว่า พระนางจามเทวีเดินทางมาจากละโว้เมื่อปี พ.ศ. 1205 มาครองเมืองหริภุญไชย พระนางได้นำพระสงฆ์ผู้ทรงพระไตรปิฏกจำนวน 500 รูปติดตามมาด้วย จนทำให้พุทธศาสนาแบบเถรวาทเผยแพร่ในอาณาจักรนี้
มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ มูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย เป็น"องค์กรการกุศล"จัดตั้งขึ้นเพื่อทำหน้าที่เผยแผ่ พุทธธรรมโดยจัดตรวจชำระและแปลคัมภีร์พระพุทธศาสนา แล้วจำหน่ายเผยแผ่ในราคาเผยแผ่พระพุทธศาสนา ปัจจุบัน ได้จัดพิมพ์ตำรับตำราทางพระพุทธศาสนาอันจะเป็นประโยชน์ในการเรียนนักธรรมและบาลีทุกระดับชั้นในราคาถูก และยังจัดพิมพ์และจำหน่ายหนังสือเกี่ยวแก่พระพุทธศาสนา
ศาสนาพุทธในประเทศจีน ราชวงศ์ถัง (พ.ศ. 1161-1450) พระพุทธศาสนาก็เจริญสูงสุด เพราะได้รับการสนับสนุนจากพระเจ้าจักรพรรดิตลอดจนนักปราชญ์ราชบัณฑิตต่างๆโดยมีการสร้างวัดขึ้นหลายแห่ง และมีการแปลพระสูตรจากภาษาบาลีเป็นภาษาจีนมากมายพระพุทธศาสนาเริ่มเสื่อมลงเมื่อจักรพรรดิถังอู่จงขึ้นปกครองประเทศ เพราะพระองค์ทรงเลื่อมใสในลัทธิเต๋า พระองค์ได้ทำลายพระพุทธศาสนา เช่น ให้ภิกษุภิกษุณีลาสิกขาบท ยึดวัด ทำลายพระพุทธรูป เผาคัมภีร์ เป็นต้น พระพุทธศาสนาไม่ได้รับการอุปถัมภ์จากราชสำนัก ก็เริ่มเสื่อมลงตั้งแต่บัดนั้น
ศาสนาพุทธในประเทศจีน ใน พ.ศ. 2509-2512 ได้มีเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนต่อพระพุทธศาสนาเป็นอย่างมากคือ รัฐบาลได้ยึดวัดเป็นของราชการ ห้ามประกอบศาสนกิจต่างๆ การเผยแผ่พระพุทธศาสนาถือเป็นความผิดกฎหมาย พระภิกษุถูกบังคับให้ลาสิกขา พระคัมภีร์ต่างๆ ถูกเผา พระพุทธรูปและวัดถูกทำลายไปเป็นอันมาก จากเหตุการณ์นี้ทำให้พระพุทธศาสนา เกือบสูญสิ้นไปจากประเทศจีนเลยทีเดียว เมื่อประธานพรรคคอมมิวนิสต์จีน เหมา เจ๋อตง ได้ถึงแก่อสัญกรรม
ศาสนาพุทธแบบทิเบต ใน พ.ศ. 976 พระเจ้าลาโธ โธรี เย็นเซ เป็นกษัตริย์ทิเบตองค์แรกที่นับถือพระพุทธศาสนา ได้รับเครื่องบรรณาการจากตัวแทนชาวอินเดีย โดยนำคัมภีร์พระพุทธศาสนา และพระพุทธรูปเข้ามาในทิเบต ถือว่าเป็นครั้งแรกที่คนทิเบตได้รู้จักกับพระพุทธศาสนา แต่ก็ยังไม่เป็นที่แพร่หลายเท่าใดนัก เพราะชาวทิเบตยังนับถือลัทธิบอนซึ่งมีความเชื่อเรื่องภูติผีปีศาจอยู่มาก ชาวทิเบตเป็นชนชาติที่ชอบสงคราม ไม่มีอารยธรรมชั้นสูงเหมือนชนชาวเขาทั่วไป แต่ด้วยอิทธิพลของพุทธศาสนาจึงทำให้ทิเบตกลายเป็นผู้ใฝ่สันติสุข และเป็นชาวเขาที่มีอารยธรรมสูงส่งจนถึงมีอักขระพิเศษเพื่อพระศาสนา โดยนำแบบอย่างมาจากอักษรอินเดีย จากนั้นมาพระพุทธศาสนาจากอินเดียก็เข้าถึงทิเบตครั้งแรกเมื่อราวพุทธศตวรรษที่ 12 และประดิษฐานมั่นคงในพุทธศตวรรษที่ 16
คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์ น.อ.(พิเศษ) คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์ ผู้สนับสนุนให้รัฐเสริมสร้างความเข้มแข็ง ปกป้องคุ้มครอง และออกมาตรการป้องกันการบ่อนทำลายพระพุทธศาสนา เพราะเป็นเรื่องความมั่นคงของชาติ ถือเป็นบุคคลสำคัญที่ออกมาปกป้องวิกฤติพระพุทธศาสนาในประเทศไทย
หอไตร หอไตร หมายถึงอาคารหรือสิ่งปลูกสร้างที่มีลักษณะเป็นหอสูงสำหรับเก็บคัมภีร์พระไตรปิฎกหรือหนังสือธรรมทางพุทธศาสนา เรียกว่าหอพระไตร ก็มี หอพระธรรม ก็มี
วันมาฆบูชา วันมาฆบูชาได้รับการยกย่องเป็นวันสำคัญทางศาสนาพุทธ เนื่องจากเหตุการณ์สำคัญที่เกิดขึ้นเมื่อ 2,500 กว่าปีก่อน คือ พระโคตมพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์ท่ามกลางที่ประชุมมหาสังฆสันนิบาตครั้งใหญ่ในพระพุทธศาสนา คัมภีร์ปปัญจสูทนีระบุว่าครั้งนั้นมีเหตุการณ์เกิดขึ้นพร้อมกัน 4 ประการ คือ พระภิกษุ 1,250 รูป ได้มาประชุมพร้อมกันยังวัดเวฬุวันโดยมิได้นัดหมาย, พระภิกษุทั้งหมดนั้นเป็น "เอหิภิกขุอุปสัมปทา" หรือผู้ได้รับการอุปสมบทจากพระพุทธเจ้าโดยตรง, พระภิกษุทั้งหมดนั้นล้วนเป็นพระอรหันต์ผู้ทรงอภิญญา 6, และวันดังกล่าวตรงกับวันเพ็ญเดือน 3 ดังนั้น จึงเรียกวันนี้อีกอย่างหนึ่งว่า "วันจาตุรงคสันนิบาต" หรือ วันที่มีการประชุมพร้อมด้วยองค์ 4
พระเจ้าศรีธรรมาโศกราช ตามตำนานของจังหวัดนครศรีธรรมราชได้กล่าวเล่าขานกันว่า พระเจ้าศรีธรรมาโศกราช ทรงพระนามเดิมว่า "อโศก" เป็นชาวอินเดียที่มีความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา เมื่อได้มาสร้างบ้านเมืองใหม่ขึ้น ทรงสถาปนาอาณาจักรนครศรีธรรมราชขึ้น เฉลิมพระนามว่า พระเจ้าศรีธรรมาโศกราช แปลว่า "พระเจ้าอโศกผู้ทรงธรรม" พระองค์ได้นำเอาพระพุทธศาสนา นิกายเถรวาท ลัทธิลังกาวงศ์เข้ามา นอกจากนั้นยังได้นำเอาลัทธิความเชื่อทางศาสนาพราหมณ์เข้ามาด้วย แต่เนื่องจากวิธีการปฏิบัติทางโลกมากกว่าทางธรรมจึงทำใหพิธีการของพราหมณ์ซึ่งเป็นทางโลกส่วนมาก อธิเช่น นิติประเพณี ราชเพณี ฯลฯ เข้ามาเกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของคนในดินแดนนี้มาก จึงทำให้ภาษาสันสกฤตซึ่งเป็นภาษาที่ใช้ในศาสนาพราหมณ์เป็นที่แพร่หลายในดินแดนนี้ด้วย พระเจ้าศรีธรรมาโศกราชได้สร้างเมืองนครศรีธรรมราชขึ้นราว ๆ พ.ศ. 1098 ในชั้นแรกคนทั่วไปไม่ได้เรียกว่า " นครศรีธรรมราช " อย่างเช่นในคัมภีร์บาลีเรียกว่า "พลิง" แต่ในชื่อเดียวกันนี้ ในศิลาจารึกเมืองไชยาจะเรียก " ตามพรลิงก์ " มาตั้งแต่อดีตและเรียกขานจนมาถึงทุกวันนี้
เคลอจี ในพุทธศาสนาเคลอจีจะหมายถึงพระสงฆ์ ซึ่งประกอบด้วยภิกษุสงฆ์และภิกษุณีสงฆ์ คณะสงฆ์นี้พระพุทธเจ้าทรงก่อตั้งขึ้นเมื่อราวศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสต์ศักราช ตามที่คัมภีร์บันทึกไว้ ระบุว่าภิกษุและภิกษุณีในสมัยพุทธกาลจะต้องอยู่โสด ใช้ชีวิตสมถะเรียบง่าย เน้นการเจริญสมาธิภาวนา ถือพรตจาริกไปเรื่อยๆ เป็นเวลา 9 เดือน และอยู่จำพรรษาอีก 3 เดือนในช่วงเข้าพรรษา แต่ในปัจจุบันบทบาทของคณะสงฆ์เปลี่ยนแปลงไปในบางประเทศ เช่น ในญี่ปุ่นและบางนิกายในเกาหลี อนุญาตให้นักบวชในพุทธศาสนาแต่งงานได้ นักบวชดังกล่าวจึงไม่ถือวัตรอย่างนักพรต (แต่ชีส่วนมากยังคงถือพรหมจรรย์) ส่วนนิกายเถรวาท เช่น พุทธศาสนาในประเทศไทย พม่า กัมพูชา และศรีลังกา ยังคงให้พระสงฆ์ใช้ชีวิตอย่างนักพรต (เรียกว่า ชีวิตอารามวาสี) โดยเฉพาะห้ามมิให้พระภิกษุแตะต้องกายสตรี หรือแม้แต่ทำงานอย่างทางโลก