mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
จักรพรรดิมัคซีมีลีอานที่ 1 แห่งเม็กซิโก อาร์ชดยุกแฟร์ดีนันด์ และอาร์คดัชเชสชาร์ลอตพระชายา ได้เลือกเม็กซิโกซิตี้เป็นเมืองหลวง โดยทรงเลือกปราสาทชาพัลเทเพ็ค ซึ่งตั้งอยู่บนเนินเขา ชานเมืองเม็กซิโก ซิตี้เป็นพระราชฐานหลัก ซึ่งปราสาทนี้เคยเป็นพระราชฐานหลักของหัวหนเชนเผ่าแอซแท็กมาก่อน ทั้ง 2 พระองค์ทรงทำพระราชพิธีเถลิงวัลย์ราชสมบัติที่มหาวิหาร เมโทรโปลิตานา แต่เป็นพระราชพิธีที่ไม่เป็นทางการ เพราะเนื่องจากระบอบการปกครองที่ไม่มั่นคง อีกทั้งไม่มั่นใจในการจัดตั้งคณะรัฐบาลใหม่
รัฐชีวาวา รัฐชีวาวา () เป็นรัฐทางตอนเหนือของประเทศเม็กซิโก มีพื้นที่ 247,087 ตร.กม. (95,400.8 ตร.ไมล์) ใหญ่กว่าสหราชอาณาจักรเล็กน้อย ติดกับรัฐโซโนราทางตะวันตก ติดกับรัฐซีนาโลอาทางใต้และตะวันตก ติดกับรัฐดูรังโกทางใต้ และติดกับรัฐโกอาวีลาทางตะวันออก และติดกับสหรัฐอเมริกา รัฐเทกซัสทางเหนือ-ตะวันออก และติดกับรัฐนิวเม็กซิโกทางเหนือ รัฐชีวาวาถือเป็นรัฐที่มีขนาดพื้นที่ใหญ่ที่สุดในเม็กซิโก มีเมืองหลวงของรัฐคือเมือง ชีวาวา
มิสเม็กซิโก ข้อมูลในตารางเป็นข้อมูลที่แสดงถึงรายละเอียดผู้ดำรงตำแหน่งมิสเม็กซิโก ประกอบด้วยชื่อ, รัฐที่เป็นตัวแทน รวมไปถึงสถานที่จัดการประกวด
ข้อมูลที่แสดงในตารางด้านล่างคือรายละเอียดของตัวแทนที่ถูกส่งไปเข้าร่วมการประกวดบนเวทีระดับนานาชาติโดยองค์กรมิสเม็กซิโก
รถไฟใต้ดินเม็กซิโกซิตี รถไฟใต้ดินเม็กซิโกซิตี () หรือเรียกอย่างเป็นทางการว่า ระบบการขนส่งสาธารณะ () เป็นเส้นทางรถไฟใต้ดินในกรุงเม็กซิโกซิตี เมืองหลวงของประเทศเม็กซิโก เป็นเส้นทางรถไฟฟ้าที่ใหญ่ที่สุดในอเมริกาเหนือ รองจากรถไฟใต้ดินนครนิวยอร์ก ผู้โดยสารต่อปี 1.487 คน ซึ่งหนาแน่นเป็นอันดับที่เก้าของโลก
รัฐเมฮีโก รัฐเมฮีโก ( หรือย่อว่า Edomex; ) เป็นรัฐที่เป็นศูนย์กลางของประเทศเม็กซิโก มีเมืองหลวงของรัฐคือเมืองโตลูกา รัฐเริ่มก่อตั้งมาตั้งแต่ครั้งเป็นดินแดนของจักรวรรดิแอซเต็ก และยังคงมีเรื่อยมาจนอยู่ในเขตอุปราชแห่งนิวสเปนในยุคล่าอาณานิคม หลังจากที่ได้รับอิสรภาพ รัฐแบ่งแยกออกเป็นรัฐต่าง ๆ คือ รัฐอีดัลโก รัฐเกร์เรโร และรัฐโมเรโลส ซึ่งเม็กซิโกซิตีได้รับเลือกให้เป็นเมืองหลวงของชาติใหม่นี้ และดินแดนก็จึงถูกแบ่งแยกออกมา ดินแดนถูกแยกออกมาที่มีรูปร่างหน้าตาดังปัจจุบันนี้ มาจากหุบเขาโตลูกา ทางตะวันตกของเม็กซิโกซิตีและรูปด้ามกะทะมีพื้นที่ทางทิศเหนือและตะวันออก ที่เป็นเอกลักษณ์ของรัฐนี้
สงครามประกาศเอกราชเม็กซิโก สงครามประกาศเอกราชเม็กซิโก (Mexican War of Independence) สงครามนี้เริ่มต้นเมื่อวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2353 ถึง 24 สิงหาคม พ.ศ. 2364 เพื่อประกาศเอกราชจากสเปนที่มายึดครองดินแดนเม็กซิโก สงครามเริ่มขึ้นจากความคิดของ พระชาวแพริชชื่อ มิเกล ฮิดัลโก (Miguel Hidalgo)
รายชื่อธงในประเทศเม็กซิโก ภาพด้านล่างต่อไปนี้ เป็นธงต่างๆ ที่ใช้และเคยใช้ในประเทศเม็กซิโก
ประเทศเม็กซิโก เม็กซิโก (; ) หรือชื่อทางการคือ สหรัฐเม็กซิโก (; ) เป็นประเทศในทวีปอเมริกาเหนือ มีพรมแดนทางทิศเหนือจรดสหรัฐอเมริกา ทิศใต้และทิศตะวันตกจรดมหาสมุทรแปซิฟิก ทิศตะวันออกเฉียงใต้จรดกัวเตมาลา เบลีซ และทะเลแคริบเบียน ส่วนทิศตะวันออกจรดอ่าวเม็กซิโก เนื่องจากครอบคลุมพื้นที่ถึงเกือบ 2 ล้านตารางกิโลเมตร เม็กซิโกจึงเป็นประเทศที่มากที่สุดเป็นอันดับที่ 5 ของทวีปอเมริกา และเป็นอันดับที่ 15 ของโลก นอกจากนี้ยังมีประชากรมากเป็นอันดับที่ 10 ของโลก โดยมีการประมาณไว้ว่า เมื่อ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2559 ประเทศนี้มีจำนวนประชากร 128,632,000 ล้านคน
รัฐอากวัสกาเลียนเตส รัฐอากวัสกาเลียนเตส () เป็นรัฐในประเทศเม็กซิโก ตั้งอยู่ทางตอนกลางของประเทศ ชื่อของรัฐมีความหมายว่า "เขตน่านน้ำร้อน" รัฐมีเมืองหลวงคือเมืองอากวัสกาเลียนเตส มีพื้นที่ 5,471 ตร.กม. มีประชากรราว 1,065,416 คน (ข้อมูลปี 2005)
แซนตาเฟ (รัฐนิวเม็กซิโก) เมืองนี้ก่อตั้งในปี ค.ศ. 1610 เป็นเมืองเก่าที่สุดในบรรดาเมืองหลวงของรัฐต่าง ๆ ในสหรัฐอเมริกา เป็นศูนย์กลางการสำรวจและการเผยแผ่คริสต์ศาสนาในสมัยอาณานิคม ตกอยู่ใต้การครอบครองของพวกอินเดียนเผ่าพิวโบลระหว่าง ค.ศ. 1620-1692 ได้รับเอกราชจากเม็กซิโกในปี ค.ศ. 1821 เมืองนี้ได้กลายเป็นศูนย์กลางการค้ากับสหรัฐอเมริกา ต่อมาในปี ค.ศ. 1846 ตกอยู่ใต้การยึดครองของกองกำลังสหรัฐอเมริกา โดยมีนายพลสตีเฟน ดับเบิลยู. เคียร์นี เป็นผู้นำ และได้สถาปนาเป็นเมืองหลวงของดินแดนนิวเม็กซิโกในปี ค.ศ. 1851
ลาปาซ (รัฐบาฮากาลิฟอร์เนียซูร์) ลาปาซ () เป็นเมืองหลวงของรัฐบาฮากาลิฟอร์เนียซูร์ ประเทศเม็กซิโก เป็นศูนย์กลางการค้าที่สำคัญในภูมิภาค เมืองมีประชากร 244,219 คน (ค.ศ. 2015) เป็นเมืองที่มีประชากรมากที่สุดของรัฐ ประชากรของเมืองมีอัตราการเติมโตอย่างมากตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 2000 ปัจจัยที่ทำให้เมืองเติบโตเพราะเป็นหนึ่งในสถานที่ที่มีมาตรฐานการอยู่อาศัยและคุณภาพชีวิตสูงสุดในเม็กซิโก ด้วยเหตุนี้จึงมีคนทำงานหลั่งไหลมายังลาปาซ รวมถึงบริเวณอื่นในรัฐบาฮากาลิฟอร์เนียซูร์
สงครามเม็กซิโก–อเมริกา สงครามเม็กซิโก–อเมริกา หรือสงครามเม็กซิโก สงครามสหรัฐ–เม็กซิโก การบุกครองเม็กซิโก การแทรกแซงของสหรัฐ หรือสงครามต่อต้านเม็กซิโกของสหรัฐ เป็นการขัดกันด้วยอาวุธระหว่างสหรัฐอเมริกากับสหรัฐเม็กซิโกตั้งแต่ ค.ศ. 1846 ถึง 1848 หลังการผนวกเท็กซัสของสหรัฐเมื่อปี 1845 ซึ่งเม็กซิโกถือว่าเป็นดินแดนของตน
ประเทศเม็กซิโก กษัตริย์ที่มีชื่อเสียงของแอซเท็กได้แก่ พระเจ้ามอกเตซูมาที่ 2 เมื่อถึงปี ค.ศ. 1519 เตนอชตีตลัน เมืองหลวงของจักรวรรดิแอซเท็ก (เม็กซิกา) เป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในโลก มีประชากรถึงประมาณ 350,000 คน ซึ่งกรุงลอนดอนในขณะนั้นมีประชากรเพียง 80,000 คนเท่านั้น เตนอชตีตลันเป็นที่ตั้งของกรุงเม็กซิโกซิตีในปัจจุบัน
รัฐยูกาตัง รัฐยูกาตัง หรือ รัฐยูกาตาน () เป็น 1 ใน 31 รัฐของประเทศเม็กซิโก ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของคาบสมุทรยูกาตัง รัฐยูกาตังเป็นส่วนหนึ่งของสหรัฐเม็กซิโก เมื่อวันที่ 21 ธันวาคม ค.ศ. 1823 เป็นรัฐลำดับที่ 8 เมืองหลวงของรัฐคือเมือง เมรีดา
รัฐมิโชอากัง รัฐมิโชอากังมีพื้นที่ 59,864 กม² (23,113.6 ตร.ไมล์) เป็นรัฐที่มีพื้นที่ใหญ่ที่สุดเป็นอันดับที่ 16 หรือเป็น 3% ของพื้นที่ประเทศ ในปี 2005 มีประชากร 3,966,073 คน รัฐมีความคล้ายคลึงอย่างมากกับรัฐอื่นทางใต้ของเม็กซิโกอย่างรัฐเกร์เรโรและรัฐวาฮากา เมืองหลวงของรัฐคือเมือง มอเรเลีย ที่ตั้งอยู่ระหว่าง 2 เมืองใหญ่ของเม็กซิโก คือเมืองเม็กซิโกซิตี และเมืองกวาดาลาฮารา
รัฐโกอาวีลา รัฐโกอาวีลา () เป็น 1 ใน 31 รัฐของประเทศเม็กซิโก ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของประเทศ เมืองหลวงของรัฐคือเมืองซัลตีโย
รัฐกวานาคัวโต กวานาคัวโต () เป็นรัฐของประเทศเม็กซิโก อยู่ตอนกลางของประเทศ ตั้งชื่อตามเมืองหลวงของรัฐ เมืองกวานาคัวโต ที่มาจากภาษาท้องถิ่นที่มีความหมายว่า "หุบเขาแห่งกบ" รัฐกวานาคัวโตเป็นรัฐบ้านเกิดของอดีตประธานาธิบดีบีเซนเต ฟอกซ์, จิตรกรฝาผนังเดียโก รีเบรา และนักร้อง-นักแต่งเพลงโคเซ อัลเฟรโด คีเมเนซ
ฟุตบอลทีมชาติเม็กซิโก ฟุตบอลทีมชาติเม็กซิโก () เป็นตัวแทนทีมฟุตบอลจากประเทศเม็กซิโก อยู่ภายใต้การดูแลของสหพันธ์ฟุตบอลเม็กซิโก (FEMEXFUT) ทีมชาติเม็กซิโกปัจจุบันติดอันดับโลกอยู่อันดับที่ 17 ของฟีฟ่า และอันดับ 8 ของการจัดอันดับฟุตบอลโลกอีแอลโอ
เมฆิกาลิ เมฆิกาลิ () เป็นเมืองหลวงของรัฐบาฮากาลิฟอร์เนีย ประเทศเม็กซิโก เมืองมีประชากร 689,775 คน (ค.ศ. 2010) ขณะที่มหานครมีประชากร 996,826 คน
อัซเตกา สนามอัซเตกา () หรือ สนามอัซเตก () เป็นสนามฟุตบอลที่ใหญ่ที่สุดในประเทศเม็กซิโก และใหญ่เป็นอันดับ 12 ของโลกตั้งอยู่ในซานตาอูร์ซูลา เมืองเม็กซิโกซิตี ประเทศเม็กซิโก และเป็นสนามเหย้าของฟุตบอลทีมชาติเม็กซิโก และกลุบอาเมริกา สโมสรในประเทศเม็กซิโก
เจ้าหญิงชาร์ลอตแห่งเบลเยียม ในช่วงปีพ.ศ. 2403 สมเด็จพระจักรพรรดินโปเลียนที่ 3 แห่งฝรั่งเศส ได้เข้าไปรุกรานเม็กซิโก เป็นเหตุให้มีการแทรกแซงระบอบการเมืองการปกครองของเม็กซิโก ฝรั่งเศสได้ทีอยากฟื้นฟูระบอบจักรวรรดินิยมเสียใหม่ แทนที่พระองค์จะทรงปกครองเม็กซิโกเอง กลับทรงมอบราชบัลลังก์อิมพีเรียลเม็กซิโกให้กับอาร์คดยุคเฟอร์ดินานด์ แม็กซีมีเลียน พระองค์และพระชายาจึงเสด็จพระราชดำเนินไปยังประเทศเม็กซิโก โดยทรงเถลิงวัลย์ราชสมบัติเป็นสมเด็จพระจักรพรรดิแห่งเม็กซิโก ส่วนอาร์คดัชเชสชอร์ลอต ก็ทรงได้รับการสถาปนาเป็นสมเด็จพระจักรพรรดินีแห่งเม็กซิโก โดยทรงใช้พระนามของพระองค์เป็นภาษาสเปนว่า "คาร์ลอต้า" (Carlota) และนอกจากนี้ พระองค์และพระสวามีของพระองค์ทรงย้ายที่ประทับมาที่ปราสาทชาพัลเตเพ็ค ชานกรุงเม็กซิโก ซิตี้อีกด้วย
ปัตซ์กัวโร ปัตซ์กัวโร () เป็นเมืองและเทศบาลในรัฐมิโชอากัง ประเทศเม็กซิโก เมืองก่อตั้งในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1320 แรกทีเป็นเมืองหลวงรัฐตารัสกัน หลังจากที่สเปนเข้ายึดครอง บัสโก เด กิโรกา (Vasco de Quiroga) ได้ทำให้เมืองเป็นเมืองหลวงของรัฐมิโชอากังของเขตอุปราชแห่งนิวสเปน หลังจากเสียชีวิต เมืองหลวงได้ย้ายมายังเมืองใกล้เคียงคือเมืองบายาโดลิด (ปัจจุบันคือเมืองมอเรเลีย) เมืองยังคงรักษาเอกลักษณ์ของเมืองอาณานิคมและชนพื้นเมืองได้อย่างดีนับแต่นั้นมา
กวาดาลูเป ปินตอร์ กัวดา ลูเป้ พินเตอร์ (Lupe Pintor) หรือ โฮเซ่ กัวดาลูเป้ ปินเตร์ กุซมาน หรือเป็นที่รู้จักในชื่อ ลูเป ปินโตร์นักมวยสากลชาวเม็กซิโก เกิดเมื่อ 13 เมษายน พ.ศ. 2498 ที่เมือง กัวยีมัลปา ประเทศเม็กซิโก สถิติการชก 72 ครั้ง ชนะ 56 (น็อค 42) เสมอ 2 แพ้ 14 เป็นนักมวยสากลระดับอดีตแชมป์โลกของเม็กซิโก มีฉายาว่าจอมเพชฌฆาต เริ่มชกมวยสากลอาชีพเมื่อ พ.ศ. 2517 ได้ครองแชมป์โลกของสภามวยโลกสองรุ่นคือรุ่นแบนตัมเวทและรุ่นซูเปอร์แบนตัมเวท แขวนนวมไปเมื่อ พ.ศ. 2538
รายพระนามและรายนามประมุขแห่งรัฐเม็กซิโก หลังสิ้นสุดสงครามประกาศเอกราชเม็กซิโก, คณะรัฐบาลชั่วคราวประกอบไปด้วยสมาชิก 34 คน ได้ลงนามใน คำประกาศอิสรภาพแห่งจักรวรรดิเม็กซิโก และสถาปนาคณะผู้สำเร็จราชการขึ้นมา 6 คน
รัฐบาลชั่วคราว (1823–1824) เป็นองค์กรที่ใช้ อำนาจบริหาร ในรัฐบาลของเม็กซิโก หลังการสิ้นสุดจักรวรรดิเม็กซิโก ใน จักรพรรดิอากุสติน, ในค.ศ. 1823.องค์กรมีหน้าที่ในการจัดการปูทางไปยังการจัดตั้งสหพันธรัฐ และยังคงดำรงอยู่ตั้งแต่ 1 เมษายน 1823 ถึง 10 ตุลาคม 1824
ฆาบิเอร์ เอร์นันเดซ ฆาบิเอร์ เอร์นันเดซ บัลกาซาร์ (; เกิดวันที่ 1 มิถุนายน ค.ศ. 1988) เป็นนักฟุตบอลชาวเม็กซิโก ปัจจุบันเล่นในตำแหน่งกองหน้าตัวเป้าให้กับเวสต์แฮมยูไนเต็ด และทีมชาติเม็กซิโก อดีตเคยเล่นกับสโมสรฟุตบอลเม็กซิโก ชีบัสโกรัส ในกวาดาลาฮารา และสร้างชื่อมากับแมนเชสเตอร์ยูไนเต็ด ในพรีเมียร์ลีก อังกฤษ เขาลงแข่งในฐานะนักฟุตบอลทีมชาติเม็กซิโกครั้งแรกในเดือนกันยายน ค.ศ. 2009 แข่งขันกับฟุตบอลทีมชาติโคลอมเบีย และยังเป็นตัวแทนแข่งขันในฟุตบอลโลก 2010 ซึ่งเขาทำประตูได้ 2 ประตู เขาเป็นบุตรชายของนักฟุตบอล ฆาบิเอร์ เอร์นันเดซ กูติเอร์เรซ และหลานชายของนักฟุตบอล โตมัส บัลกาซาร์
รัฐกวานาคัวโต หลังจากที่ตอนกลางของเม็กซิโกและทางชายฝั่งอ่าวเม็กซิโก ได้ตกเป็นเมืองขึ้นของสเปน รัฐกวานาคัวโตก็เป็นบริเวณแรก ๆ ที่ตกอยู่ภายใต้การปกครองของสเปน ราวคริสต์ทศวรรษ 1520 ซึ่งเป็นบริเวณที่เป็นที่ตั้งของแหล่งเงิน สถาปัตยกรรมของกวานาคัวโตเป็นสถาปัตยกรรมอาณานิคม ที่ได้รับการอนุรักษ์เป็นอย่างดี เฉพาะเมืองหลวงของรัฐมีโบสถ์เก่าแก่กว่า 35 โบสถ์
เชตูมัล เชตูมัล () เป็นเมืองทางชายฝั่งตะวันออกของคาบสมุทรยูกาตัน ในประเทศเม็กซิโก เป็นเมืองหลวงของรัฐกินตานาโร ในปี ค.ศ. 2010 เมืองมีประชากร 151,243 คน
สมเด็จพระจักรพรรดิอากุสตินที่ 1 แห่งเม็กซิโก สมเด็จพระจักรพรรดิอากุสตินที่ 1 เสด็จพระราชสมภพเมื่อ 27 กันยายน 1783 ที่เมืองวาลาโดลิด เมื่อพระองค์โตขึ้นพระองค์ได้เข้าเป็นสมาชิกกองทัพเม็กซิโก และได้เป็นผู้นำทัพ พระองค์ได้เป็นผู้นำกองทัพเม็กซิโกเข้าร่วมรบใน "สงครามประกาศอิสรภาพเม็กซิโก" เมื่อเม็กซิโกได้เอกราช พระองค์จึงได้ราชาภิเษกตนเองขึ้นเป็นจักรพรรดิ และประกาศสถาปนาจักรวรรดิเม็กซิโก ร่างรัฐธรรมนูญจักรวรรดิใหม่ขึ้น พระองค์ยังได้เป็นผู้ออกแบบธงชาติเม็กซิโกด้วย
ชาวเม็กซิโก ชาวเม็กซิโก () คือประชาชนที่เกิดในประเทศเม็กซิโก
กองทัพอากาศเม็กซิโก กองทัพอากาศเม็กซิโก (, Spanish: "Fuerza Aérea Mexicana") เป็นส่วนหนึ่งของกองทัพเม็กซิโกที่ดูแลปฏิบัติการทางทหารที่ใช้อากาศยานในเม็กซิโก และขึ้นกับสำนักงานเลขาธิการกระทรวงกลาโหม
เจอโรนิโม เผ่าอาปาเชทั้งสาม เริ่มสงครามกับเม็กซิโกใน พ.ศ. 2402 (ค.ศ. 1859) โดยในฤดูร้อน ก็เริ่มโจมตีหน่วยทหารลาดตระเวนที่ปฏิบัติหน้าที่อยู่ในแถบชนบทของเม็กซิโก โดยมีโกยาตเลย์เป็นผู้นำทีมปล้นสะดม เผ่าอาปาเชทั้งสาม ออกปล้นอย่างต่อเนื่อง โดยรัฐบาลเม็กซิโกก็ไม่สามารถจับกุมได้เลย ดังนั้น ในพ.ศ. 2405 (ค.ศ. 1862) รัฐบาลอเมริกัน ได้ร่วมมือกับรัฐบาลเม็กซิโก เพื่อการจับกุมโกยาตเลย์โดยเฉพาะ และนอกจากนี้ยังให้ชื่อโกยาตเลย์ใหม่ สำหรับเรียกกันในหมู่ชาวเม็กซิกันและอเมริกันว่า เจอโรนิโม จนเป็นคำเรียกติดปากมาจนถึงปัจจุบัน
เพลงชาติเม็กซิโก ในบางครั้ง จะมีการเรียกชื่อเพลงชาติเม็กซิโกอย่างไม่เป็นทางการว่า ""Mexicanos, al grito de guerra"" (ชาวเม็กซิโกทั้งหลาย, ท่ามกลางเสียงโห่ร้องของสงคราม) ซึ่งชื่อดังกล่าวนี้มาจากวรรคแรกในเนื้อร้องท่อนประสานเสียงของเพลงนี้
รัฐธรรมนูญเม็กซิโก รัฐธรรมนูญเม็กซิโก มีชื่ออย่างเป็นทางการว่า ธรรมนูญการเมืองแห่งสหรัฐเม็กซิโก () เป็นรัฐธรรมนูญเม็กซิโกฉบับปัจจุบัน ร่างในเมืองซานเตียโกเดเกเรตาโร รัฐเกเรตาโร โดยสภาร่างรัฐธรรมนูญระหว่างการปฏิวัติเม็กซิโก ได้รับอนุมัติโดยสภารัฐธรรมนูญ (Constitutional Congress) เมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1917 เป็นฉบับสืบทอดจากรัฐธรรมนูญฉบับ ค.ศ. 1857 และหลายฉบับก่อนหน้า
เอกาเตเปก เอกาเตเปกเดมอเรโลส () หรือชื่อทางการคือ ซานกริสโตบัลเอกาเตเปกเดมอเรโลส (San Cristóbal Ecatepec de Morelos) เป็นนครและเทศบาลในรัฐเม็กซิโก รู้จักในชื่อสั้น ๆ ว่า เอกาเตเปก ซึ่งชื่อมาจากภาษานาวัตล์ (Nahuatl) แปลว่า เนินเขาแห่งสายลม (windy hill) หรือ เนินเขาที่อุทิศให้เอคัตล์ (hill devoted to Ehecatl) ส่วนคำว่ามอเรโลส เป็นนามสกุลของ โฮเซ มารีอา มอเรโลส วีรบุรุษแห่งสงครามประกาศเอกราชเม็กซิโก
สหพันธ์ฟุตบอลเม็กซิโก สหพันธ์ฟุตบอลเม็กซิโก () หรือ เฟเมซฟุต () เป็นสมาคมฟุตบอลในประเทศเม็กซิโก ดูแลการแข่งขันฟุตบอลลีก ลิกา เอเมเอกิส รวมถึงฟุตบอลทีมชาติเม็กซิโก ก่อตั้งเมื่อวันที่ 23 สิงหาคม ค.ศ. 1927 โดยเข้าร่วมสหพันธ์ฟุตบอลนานาชาติ เมื่อปี ค.ศ. 1929 และเข้าร่วมกับสมาพันธ์ฟุตบอลอเมริกาเหนือ อเมริกากลาง และแคริบเบียน เมื่อปี ค.ศ. 1961
สมเด็จพระจักรพรรดิอากุสตินที่ 1 แห่งเม็กซิโก สมเด็จพระจักรพรรดิอากุสตินที่ 1 แห่งเม็กซิโก () ทรงเป็นจักรพรรดิพระองค์แรกแห่งจักรวรรดิเม็กซิโก
รายชื่อแหล่งมรดกโลกในประเทศเม็กซิโก องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ได้ขึ้นทะเบียนแหล่งมรดกโลกของประเทศเม็กซิโกทั้งสิ้น 35 แหล่ง 
ประเทศเม็กซิโกมีสถานที่ที่ได้รับขึ้นบัญชีรายชื่อเบื้องต้น (Tentative List) เพื่อพิจารณาเป็นมรดกโลกในอนาคตทั้งสิ้น 21 แห่ง
รัฐดูรังโก รัฐดูรังโก () เป็นรัฐในประเทศเม็กซิโก มีประชากรราว 1,509,118 คน เป็นรัฐที่มีความหนาแน่นประชากรน้อยที่สุดเป็นอันดับ 2 รองจากรัฐบาฮากาลิฟอร์เนียซูร์ เมืองหลวงของรัฐคือเมือง ดูรังโก
กูเลียกัน กูเลียกัน (, ) เป็นเมืองทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศเม็กซิโก เป็นเมืองใหญ่สุดและเมืองหลวงของรัฐซีนาโลอา มีประชากร 675,773 คน (ค.ศ. 2010) และเทศบาลมีประชากร 858,638 คน เทศบาลมีพื้นที่ 4,758 กม (1,837 ตร.ไมล์)
คะน้าเม็กซิโก คะน้าเม็กซิโก, ผักโขมต้น หรือ ชายา () เป็นไม้พุ่มหลายปีชนิดหนึ่ง อยู่ในวงศ์เดียวกับยางพาราและสบู่ดำ เชื่อว่ามีถิ่นกำเนิดในคาบสมุทรยูกาตันของประเทศเม็กซิโก มีลำต้นอวบน้ำซึ่งจะคายน้ำยางขาวออกมาเมื่อถูกตัด ทรงพุ่มมีขนาดใหญ่ โตเร็ว สามารถสูงได้ถึง 6 เมตร แต่มักถูกลิดกิ่งก้านออกให้สูงประมาณ 2 เมตรเพื่อให้เด็ดใบมาใช้ประโยชน์ง่ายขึ้น ใบกว้าง มีแฉกตั้งแต่ 3 แฉกขึ้นไป คะน้าเม็กซิโกเป็นผักกินใบยอดนิยมชนิดหนึ่งในตำรับอาหารเม็กซิโก กัวเตมาลา และอเมริกากลาง (บริเวณที่ได้รับอิทธิพลจากตำรับอาหารมายา)
เซอร์จิโอ เปเรซ เซอร์จิโอ เปเรซ (Sergio Perez) นักมวยสากลชาวเม็กซิโก เกิดเมื่อ 17 มกราคม พ.ศ. 2518 ที่ เม็กซิโก ซิตี้ เม็กซิโก สถิติการชก 35 ครั้ง ชนะ 24 (น็อค 16) แพ้ 11
มิสเม็กซิโก เริ่มแรกในปี ค.ศ. 2013 เป็นต้นมา มิสเม็กซิโกได้รับสิทธิ์ในการส่งตัวแทนเข้าร่วมในการประกวดระดับนานาชาติเฉพาะมิสซูปราเนชันแนลและมิสยูไนเต็ดคอนทิเนนส์ (เดิมชื่อ มิสอเมริกาคอนทิเนนท์) เท่านั้น โดยตัวแทนที่ถูกส่งเข้าร่วมการประกวดบนเวทีดังกล่าวล้วนมาจากรัฐฮาลิสโก ต่อมาใน ปี ค.ศ. 2016 องค์กรมิสเม็กซิโกได้สิทธิ์ในการส่งตัวแทนเข้าร่วมการประกวดมิสเวิลด์และมิสเตอร์เวิลด์เพิ่มเติม ซึ่งก่อนหน้านั้นสิทธิ์ในการส่งตัวแทนเข้าร่วมการประกวดดังกล่าวเป็นขององค์กรนูเอสตรา เบเยซา เม็กซิโก (Nuestra Belleza México) จากนั้นใน ปี ค.ศ. 2017 องค์กรมิสเม็กซิโกได้สิทธิ์ในการส่งตัวแทนเข้าร่วมการประกวดมิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแนลเพิ่มเติมอีกหนึ่งเวที
อดัน วาร์กัส Adan Vargas อดัน วาร์กัส นักมวยสากลชาวเม็กซิโก เกิดเมื่อ 17มกราคม พ.ศ. 2517 ที่เม็กซิโก ซิตี้ ประเทศเม็กซิโก สถิติการชก 44 ครั้ง ชนะ 38 (น็อค 23) เสมอ 1 แพ้ 5
อัลเบร์โต เดล ริโอ เขาเคยเป็นที่รู้จักกันดีในชื่อ โดส การัส จูเนียร์ (Dos Caras, Jr.) นักมวยปล้ำภายใต้หน้ากากชื่อดังในเม็กซิโก พ่อของเขาคือดอส คารัส แล้วยังเป็นหลานของมิล มัสคารัส และไซโคเดลิโอ อีกทั้งเป็นญาติกับไซโคเดลีโอ จูเนียร์ และฮิโจ ดี ไซโคเดลีโอด้วย ตระกูลของเขานับได้ว่าเป็นตระกูลมวยปล้ำอันดับต้นๆของประเทศเม็กซิโก คำว่า ดอส คารัส นั้นมีความหมายว่าอินทรีสองตัวจะเห็นได้จากสัญลักษณ์รูปอินทรีสองหัวบนหน้ากากของเขา
อัลฟองโซ่ ซาโมร่า อัลฟองโซ ซาโมรา (Alfonso Zamora) นักมวยสากลชาวเม็กซิโก เกิดเมื่อ 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2497 ที่เมืองเม็กซิโก ซิตี้ ประเทศเม็กซิโก สถิติการชก 38 ครั้ง ชนะ 33 (น็อค 32) แพ้ 5
ลาดิสลาโอ วาสเควซ ลาดิสลาโอ วาสเควซ (Ladislao Vazquez) นักมวยสากลชาวเม็กซิโก เกิดเมื่อ 22 มิถุนายน พ.ศ. 2509 ที่ เม็กซิโก ซิตี้ ประเทศเม็กซิโก สถิติการชก 52 ครั้ง ชนะ 32 (น็อค 14) เสมอ 2 แพ้ 18
สมเด็จพระจักรพรรดิอากุสตินที่ 1 แห่งเม็กซิโก สมเด็จพระจักรพรรดิอากุสตินที่ 1 ทรงปกครองเม็กซิโก เพียงระยะเวลาสั้นๆ ก็ทรงถูกปฏิวัติ พระองค์จึงต้องสละราชสมบัติ จักรวรรดิเม็กซิโกเปลี่ยนเป็นสหรัฐเม็กซิโก
จักรพรรดิมัคซีมีลีอานที่ 1 แห่งเม็กซิโก จักรพรรดิมัคซีมีลีอานที่ 1 แห่งเม็กซิโก (; ) (พระนามเต็ม: แฟร์ดีนันท์ มัคซีมีลีอาน โยเซ็ฟ, Ferdinand Maximilian Joseph von Habsburg-Lorraine) ทรงเป็นอาร์ชดยุกแห่งออสเตรีย และทรงเป็นจักรพรรดิแห่งเม็กซิโก โดยทรงจัดตั้งคณะรัฐบาลของพระองค์เอง แต่หลายประเทศได้ปฏิเสธที่จะยอมรับการจัดตั้งคณะรัฐบาลของพระองค์ โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกา อันนำไปสู่การก่อรัฐประหาร และปฏิรูปการปกครอง นำโดยเบนิโต ฆัวเรซ ซึ่งต่อมาเป็นประธานาธิบดีคนแรกของเม็กซิโก การก่อรัฐประหารครั้งนี้ เป็นเหตุทำให้พระองค์ทรงต้องถูกประหารชีวิตโดยคณะรัฐประหารในเมืองเกเรตาโร ในปี พ.ศ. 2410
ซิวดัดวิกโตเรีย ซิวดัดวิกโตเรีย () เป็นเมืองหลวงของรัฐตาเมาลีปัส ประเทศเม็กซิโก ตั้งอยู่ทางตอนกลาง-ตะวันตกของรัฐ จากการสำรวจประชากรในปี 2010 ซิวดัดวิกโตเรียมีประชากร 305,155 คน เมืองก่อตั้งเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม ค.ศ. 1750
จักรพรรดิมัคซีมีลีอานที่ 1 แห่งเม็กซิโก อาร์ชดยุกแฟร์ดีนันด์ มัคซีมีลีอานและพระชายา อาร์คดัชเชสชาร์ลอตเสด็จพระราชดำเนินมาถึงเมืองเวราครูซ ประเทศเม็กซิโก เมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2407 โดยเมื่อทั้ง 2 พระองค์ได้มาถึงเม็กซิโกแล้ว มีทั้งฝ่ายที่เห็นชอบและไม่เห็นชอบ โดยฝ่ายเห็นชอบคือ จักรพรรดินโปเลียนที่ 3 แห่งฝรั่งเศส ส่วนฝ่ายที่ไม่เห็นชอบได้แก่ เบนิโต ฆัวเรซ ซึ่งตอนนั้นดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีแห่งเม็กซิโก แต่ถูกถอดออกจากตำแหน่ง โดยเบนิโตได้ปฏิเสธระบอบการปกครองของพระองค์ตั้งแต่แรกที่พระองค์เสด็จพระราชดำเนินมาถึงเม็กซิโกแล้ว และนอกจากเบนิโตที่ไม่เห็นชอบแล้ว ยังมีพวกสาธารณรัฐนิยมอีกด้วย
จักรพรรดิมัคซีมีลีอานที่ 1 แห่งเม็กซิโก เมื่อปีพ.ศ. 2402 มีคณะรัฐมนตรีและผู้สนับสนุนระบอบจักรวรรดิชาวเม็กซิกันได้ทาบทามให้พระองค์ไปทรงเป็นองค์พระประมุของค์ใหม่แห่งเม็กซิโก พระองค์ทรงปฏิเสธในตอนแรก แต่พระองค์ก็ทรงยอมรับราชบัลลังก์อิมพีเรียลเม็กซิกันใน 1 ปีต่อมา เพราะทรงคิดในเรื่องความก้าวหน้าทางพฤกศาสตร์ในเม็กซิโก ซึ่งเป็นเรื่องที่พระองค์ทรงสนพระทัยเป็นอย่างยิ่ง อีกทั้งในเรื่องของคุณภาพของประชากรในประเทศนั้น ซึ่งพระองค์ทรงคิดว่า พระองค์น่าจะสามารถปกครองและพัฒนาคุณภาพของประชากรได้ อย่างไรก็ตาม เมื่อพระองค์ทรงดำรงตำแหน่งจักรพรรดิแห่งเม็กซิโกแล้ว พระองค์จะทรงเสียสิทธิ์ในการดำรงพระยศต่างๆของออสเตรีย
ประเทศเม็กซิโก ในวันที่ 16 กันยายน ค.ศ. 1810 นักบวชชาวเม็กซิโกชื่อ มีเกล อีดัลโก ได้ประกาศเอกราชจากสเปนที่เมืองโดโลเรส รัฐกวานาวาโต เป็นตัวเร่งให้เกิดสงครามประกาศเอกราชเม็กซิโก ซึ่งในที่สุดเมื่อปี ค.ศ. 1821 ชาวสเปนได้ออกไปจากประเทศและทำให้เม็กซิโกกลายมาเป็นประเทศเอกราช ผู้นำคนแรกของเม็กซิโก อากุสติน เด อีตูร์บีเด ได้รับการสถาปนาเป็นจักรพรรดิแห่งจักรวรรดิที่ 1 แต่ด้วยเหตุที่ว่าประชาชนไม่พอใจ อีก 2 ปีต่อมาเม็กซิโกจึงเปลี่ยนแปลงการปกครองมาเป็นสหพันธ์สาธารณรัฐ โดยมีกวาดาลูเป บิกโตเรีย เป็นประธานาธิบดีคนแรก
ประเทศเม็กซิโก ทางน้ำและแม่น้ำต่าง ๆ ในเม็กซิโกจัดอยู่ในบริเวณลุ่มน้ำ 3 บริเวณ คือ บริเวณลุ่มน้ำที่ไหลลงสู่มหาสมุทรแปซิฟิก ไหลลงสู่อ่าวเม็กซิโก และไหลสู่แอ่งภายในแผ่นดิน แม่น้ำสายที่ยาวที่สุดของประเทศคือ แม่น้ำบราโบ อยู่ในบริเวณลุ่มน้ำที่ไหลลงสู่อ่าวเม็กซิโก เป็นพรมแดนธรรมชาติระหว่างเม็กซิโกกับสหรัฐอเมริกา แม่น้ำสายอื่นในบริเวณลุ่มน้ำเดียวกัน ได้แก่ แม่น้ำอูซูมาซินตา (พรมแดนธรรมชาติระหว่างเม็กซิโกกับกัวเตมาลา) แม่น้ำกรีคัลบา แม่น้ำปานูโก เป็นต้น อย่างไรก็ตาม มีแม่น้ำหลายแห่งที่มีปริมาณน้ำน้อยและใช้เดินเรือไม่ได้ โดยทางน้ำในประเทศที่ใช้เดินเรือได้มีระยะทางรวมประมาณ 2,900 กิโลเมตร
เอร์โมซีโย เอร์โมซีโย () เป็นเมืองและนครบาลทางตะวันตกเฉียงเหนือของรัฐโซโนรา ในเม็กซิโก เป็นเมืองหลวงของรัฐและเป็นเมืองศูนย์กลางเศรษฐกิจของรัฐ มีอุตสาหกรรมการผลิตรถยนต์ ที่เริ่มต้นในคริสต์ทศวรรษ 1980 เมื่อฟอร์ดได้ก่อตั้งโรงงานเอร์โมซีโยสแตมปิงแอนด์แอสเซมบลี
อ่าวเม็กซิโก อ่าวเม็กซิโก (; ) ตั้งอยู่ทางใต้ของสหรัฐอเมริกาและทางตะวันออกของประเทศเม็กซิโก และอยู่ทางทิศตะวันตกของประเทศคิวบา มีพื้นที่ประมาณ 615,000 ตารางไมล์หรือประมาณ 1.6 ล้านตารางกิโลเมตร จุดที่ลึกที่สุดมีความลึกประมาณ 4,384 เมตร ในอ่าวเป็นแหล่งทรัพย์กรน้ำมันและก๊าซธรรมชาติที่สำคัญของสหรัฐอเมริกา
บูร์ริโต บูร์ริโต () หรือ ตาโกเดอารินา () เป็นอาหารแบบเม็กซิโก ประกอบด้วยแป้งข้าวสาลีผสมแป้งข้าวโพดหยาบ ทำเป็นแผ่นแล้วห่อเป็นรูปแท่งกลม โดยมีไส้ใน แตกต่างจากตาโก ซึ่งจะเป็นแผ่นแป้งข้าวโพดอบแห้งแข็งห่อเพียงครึ่งเดียว เปิดให้เห็นไส้ ในเม็กซิโก ไส้ใช้เนื้อและถั่วผัดกับเครื่องเทศแบบเม็กซิโก
ดาวเรืองเม็กซิโก ดาวเรืองเม็กซิโก เป็นพืชล้มลุกในวงศ์ Asteraceae ทุกส่วนของต้นมีกลิ่นหอม ใบรูปหอก ขอบใบจักละเอียด ดอกสีเหลืองสด พบในเม็กซิโก มีสารกลุ่มแลกโตน เทอร์พีน คูมารินส์ ทำให้เกิดความมึนงง สับสน ลำต้นแห้งใช้เผาไล่แมลง
เพลงชาติเม็กซิโก เพลงชาติเม็กซิโกทั้งบทร้องและทำนองข้างต้น ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการในเมื่อวันที่ 16 กันยายน ปีเดียวกัน อันเป็นวันคล้ายวันประกาศเอกราชของเม็กซิโก ซึ่งได้มีการขับร้องและบรรเลงครั้งแรก ณ โรงละครซันตาอันนา (ปัจจุบันคือโรงละครแห่งชาติของประเทศเม็กซิโก) อำนวยการบรรเลงเพลงครั้งแรกโดย ควน บอตเตสินี ขับร้องโดย คลอเดีย ฟลอเรนตี (Claudia Florenti) นักร้องเสียงโซปราโน และลอเรนโซ ซัลวี (Lorenzo Salvi) นักร้องเสียงเทเนอร์
มิสเม็กซิโก มิสเม็กซิโก (Miss Mexico) เป็นการประกวดนางงามระดับประเทศของเม็กซิโก เพื่อคัดเลือกตัวแทนเข้าร่วมการประกวดมิสเวิลด์, มิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแนล และมิสซูปราเนชันแนล ตามลำดับ ทั้งนี้อาจมีการส่งตัวแทนเข้าร่วมการประกวดบนเวทีนางงามระดับนานาชาติอื่นๆ อีก เช่น มิสยูไนเต็ดคอนทิเนนส์ เป็นต้น ทั้งนี้ องค์กรมิสเม็กซิโกยังมีการคัดเลือกตัวแทนเพศชายเพื่อเข้าร่วมการประกวดมิสเตอร์เวิลด์อีกด้วย
คอนราด ฮิลตัน เขาเริ่มเข้าศึกษาครั้งแรกที่วิทยาลัยกอสส์ (ปัจจุบันคือวิทยาลัยทหารนิวเม็กซิโก) และเซ็นต์มิเชล คอลเล็จ (ปัจจุบันคือวิทยาลัยซานตาเฟ) และโรงเรียนเหมืองแร่นิวเม็กซิโก (ปัจจุบันคือสถาบันเทคโนโลยีและเหมืองแร่นิวเม็กซิโก) จากนั้นเขาได้เข้าร่วมในกองทัพบกสหรัฐเข้าร่วมรบในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ในขณะที่เขาประจำการนั้น บิดาของเขาก็เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางรถยนต์
ปิญญาตา ปิญญาตา () เป็นภาชนะที่ทำจากกระดาษอัด ภาชนะเครื่องปั้นดินเผา หรือผ้า และตกแต่งพร้อมยัดไส้ด้วยของเล่นหรือลูกอม แล้วถูกตีให้แตกเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของพิธีเฉลิมฉลอง ปิญญาตามักจะมีความเกี่ยวข้องมากที่สุดกับประเทศเม็กซิโก แต่ต้นกำเนิดจริง ๆ ของมันจะถือว่ามาจากประเทศจีน ความคิดเกี่ยวกับการทำลายภาชนะที่เต็มไปด้วยขนมลูกอมมาถึงยุโรปในคริสต์ศตวรรษที่ 14 ซึ่งชื่อภาษาอิตาลี "Pignatta" ได้ถูกเรียกเป็นครั้งแรก จากนั้นสเปนนำประเพณียุโรปไปยังเม็กซิโกแม้จะมีประเพณีที่คล้ายกันในมีโซอเมริกาก็ตาม ชาวอัซเตกมีประเพณีที่คล้ายคลึงกันเพื่อเป็นการให้เกียรติกับวันเกิดของเทพเจ้า Huitzilopochtli ในช่วงกลางเดือนธันวาคม ตามบันทึกในท้องถิ่น ประเพณีการตีปิญญาตาของเม็กซิโกเริ่มต้นขึ้นในเมือง Acolman ทางตอนเหนือของกรุงเม็กซิโก ซึ่งปิญญาตาได้ถูกนำมาใช้เพื่อคำถามและคำตอบที่ใช้ในการสอนถึงหลักการของศาสนาคริสต์พร้อมกับเป็นการทำพิธีให้กับเทพเจ้า Huitzilopochtli อีกด้วย ทุกวันนี้ปิญญาตายังคงเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมเม็กซิกันและวัฒนธรรมของประเทศอื่น ๆ ในลาตินอเมริการวมไปถึงสหรัฐอเมริกาด้วย แต่ส่วนมากความสำคัญทางศาสนาของปิญญาตาได้หายไปจากครั้งโบราณกาลแล้ว
กองทัพเม็กซิโก กองทัพเม็กซิโก ()
รีโอแกรนด์ รีโอแกรนด์ () หรือ รีโอบราโบ () จากชื่อเต็ม รีโอบราโบเดลนอร์เต () ตามที่เรียกกันในประเทศเม็กซิโก เป็นแม่น้ำที่กั้นพรมแดนระหว่างรัฐเทกซัสของสหรัฐอเมริกา กับรัฐชีวาวา รัฐโกอาวีลา รัฐนวยโวเลออง และรัฐตาเมาลีปัสของเม็กซิโก มีความยาวทั้งสิ้น 3,034 กิโลเมตร หรือ 1,885 ไมล์ นับว่าเป็นเม่น้ำที่มีความยาวเป็นอันดับ 4 ในสหรัฐอเมริกา
ลุยส์ บุญญูเอล ลุยส์ บุญญูเอล ปอร์โตเลส () (22 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1900 - 29 กรกฎาคม ค.ศ. 1983) เป็นผู้สร้างภาพยนตร์ ผู้กำกับภาพยนตร์ชื่อดังระดับโลก เกิดในสเปน ต่อมาเปลี่ยนสัญชาติเป็นเม็กซิโก ทำงานในสเปน เม็กซิโก ฝรั่งเศส และสหรัฐอเมริกา ถือเป็นผู้บุกเบิกแนวทางการทำภาพยนตร์ในรูปแบบศิลปะแนวเหนือจริง (Surrealism) ซึ่งผลงานภาพยนตร์ของบุญญูเอลล้วนมีความเป็นตัวของตัวเองอย่างสูง โดยเขามักจะนำแนวภาพยนตร์หลายแนวมาผสม ยั่วล้อ และสร้างเสริมรูปแบบงานใหม่ๆออกมา ความโดดเด่นของ 
งานบุญญูเอลทำให้ชื่อของเขาได้กลายเป็นหนึ่งในผู้กำกับภาพยนตร์คนสำคัญของโลก
กรันเมตาลิก มัสการาโดราดา (Máscara Dorada; เกิด 3 พฤศจิกายน 1988) เป็นนักมวยปล้ำอาชีพชาวเม็กซิกันที่มีชื่อเสียงในการปล้ำกับสมาคมชื่อดังที่เม็กซิโก CMLL และได้ปล้ำกับสมาคมชื่อดังที่ญี่ปุ่น NJPW ปัจจุบันเซ็นสัญญาปล้ำกับWWEภายใต้ชื่อ กรันเมตาลิก (Gran Metalik)
เกเรตาโร ซานเตียโกเดเกเรตาโร () เป็นเมืองหลวงและเมืองที่ใหญ่ที่สุดของรัฐเกเรตาโร ประเทศเม็กซิโก ตั้งอยู่ตอนกลางของประเทศ อยู่ห่างจากเม็กซิโกซิตีทางทิศเหนือ 213 กิโลเมตร ห่างจากเมืองซานมีเกลเดอาเยนเดทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ 200 กม. และห่างจากเมืองซานลุยส์โปโตซีทางทิศใต้ 200 กม. เมืองก่อตั้งเมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม ค.ศ. 1531 ในระหว่างสงครามระหว่างสเปนกับชนพื้นเมือง และได้เกิดคราสในระหว่างการรบ ในขณะที่นักบุญเจมส์ ขี่ม้าขาวแบกกางเขนสีชมพู เป็นเหตุให้ชนพื้นเมืองยอมแพ้
เม็กซิโกซิตี เม็กซิโกซิตีมีทำเลที่ตั้งในที่เรียกว่าหุบเขาเม็กซิโก (Valley of Mexico) หุบเขานี้ตั้งอยู่ในทรานส์เม็กซิโก (Trans Mexico) ซึ่งมีความสูงมากกว่า 2,200 เมตร (7,217 ฟุต)
จักรพรรดิมัคซีมีลีอานที่ 1 แห่งเม็กซิโก จักรวรรดิเม็กซิโก
แหล่งโบราณคดีบ้านโนนวัด เมือง พระนครหรือเมืองหลวงของอาณาจักรเขมรเคยเป็นเมืองที่มีความเจริญรุ่งเรือง ยิ่งใหญ่ทางวัฒธรรมทางแถบศูนย์สูตร มีความน่าสนใจเทียบเท่ากับอาณาจักรของชนเผ่ามายาในประเทศกัวเตมาลาและ เม็กซิโก แต่ยังไม่มีนักวิชาการใดได้ศึกษาอย่างจริงจัง การศึกษาความเจริญรุ่งเรืองในอดีตของอาณาจักรใดต้องศึกษาจากจารึกและโบราณ วัตถุหรือโบราณสถานของอาณาจักรนั้น
รัฐกินตานาโร รัฐกินตานาโร () เป็น 1 ใน 31 รัฐของประเทศเม็กซิโก ตั้งอยู่ทางตะวันออกของคาบสมุทรยูกาตัง อยู่ติดกับรัฐยูกาตังและรัฐกัมเปเชทางทิศเหนือและตะวันตก ติดกับทะเลแคริบเบียนทางทิศตะวันออก และติดกับประเทศเบลีซทางทิศใต้ เมืองหลวงของรัฐกินตานาโรคือเมือง เชตูมัล
ประเทศเม็กซิโก ด้วยความเชื่อว่ากอร์เตสเป็นเกตซัลโกอัตล์ (กษัตริย์เทพเจ้าในตำนานแอซเท็ก ซึ่งมีคำทำนายไว้ว่าพระองค์จะทรงกลับมาในปีเดียวกับที่กอร์เตสมาถึงพอดี) ชาวแอซเท็กจึงไม่ได้ต่อต้านเขาและยังต้อนรับเป็นอย่างดี แต่อีกสองปีต่อมา (ค.ศ. 1521) กรุงเตนอชตีตลันก็ถูกพิชิตโดยกองทัพผสมระหว่างสเปนกับตลัชกัลเตกซึ่ง เป็นศัตรูสำคัญของแอซเท็ก การที่สเปนยึดเมืองหลวงของจักรวรรดิแอซเท็กได้นั้นเป็นจุดเริ่มต้นยุค อาณานิคมที่นานเกือบ 300 ปีของเม็กซิโกในฐานะเขตอุปราชแห่งนิวสเปน อย่างไรก็ตาม กว่าสเปนจะยึดดินแดนเม็กซิโกได้ทั้งหมดนั้นก็ยังต้องใช้เวลาอีก 2 ศตวรรษหลังจากการตีกรุงเตนอชตีตลันได้ เนื่องจากต้องสู้รบกับชนพื้นเมืองกลุ่มอื่น ๆ ที่ยังคงก่อการจลาจลและโจมตีดินแดนของสเปนอยู่
กองทัพสามผู้คุ้มกัน 24 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1821 เป็นวันสถาปนากองทัพสามผู้คุ้มกัน, ในห้วงเวลาดังกล่าว กองกำลังอยู่ในระหว่างสงครามประกาศเอกราชกับกองทัพอาณานิคมสเปน. จนถึงเดือนสิงหาคมในปีเดียวกัน อากุสติน เด อีตูร์บีเด และ อุปราชแห่งนิวสเปน ควน โอโดโนคู ได้ลงนามในสนธิสัญญาคอร์โดบาร์ สนธิสัญญาฉบับนี้ส่งผลให้ เม็กซิโกเป็นเอกราชจากสเปน. ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น กองทัพสามผู้คุ้มเข้าร่วมสงครามครั้งสุดท้ายในBattle of Azcapotzalco สามารถเอาชนะกองทัพอาณานิคมสเปนได้อย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด. วันที่ 27 กันยายน ได้มีการเดินทัพเขาสู่เมืองหลวง เม็กซิโกซิตี นำโดย นายพล อากุสติน เด อีตูร์บีเด ในฐานะผู้บัญชาการ เดินนำขบวนสวนสนามลอดผ่านซุ้มประตูชัย จึงถือเป็นวันการประกาศเอกราชของเม็กซิโก.
สงครามเม็กซิโก–อเมริกา การปฏิบัติการรบกินเวลานานหนึ่งปีครึ่งจากฤดูใบไม้ผลิปี ค.ศ. 1846 ฤดูใบไม้ร่วงปี ค.ศ. 1847 กองทัพอเมริกันได้ครอบครองนิวเม็กซิโก และแคลิฟอร์เนียอย่างรวดเร็วแล้วบุกเข้ามาในส่วนของเม็กซิโกตะวันออกเฉียงเหนือ และเม็กซิโกตะวันตกเฉียงเหนือ
อูโก เดียนโซ อูโก เดียนโซ () นักมวยสากลชาวเม็กซิโก เกิดเมื่อ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2517 ที่กรุงเม็กซิโกซิตี ประเทศเม็กซิโก สถิติการชก 44 ครั้ง ชนะ 31 (น็อก 15) เสมอ 1 แพ้ 12
ประเทศเม็กซิโก ตามรัฐธรรมนูญแล้ว กรุงเม็กซิโกซิตีในฐานะเมืองหลวงและที่ตั้งอำนาจฝ่ายบริหารของสหพันธรัฐยังมีสถานะเป็นเฟเดอรัลดิสตริกต์หรือ "เขตของสหพันธ์" () ด้วย ทั้งสองถือเป็นหน่วยการปกครองเดียวกัน มีอาณาเขตเดียวกัน และมีลักษณะเป็นเขตการปกครองรูปแบบพิเศษที่ไม่ได้ขึ้นกับรัฐใดรัฐหนึ่งโดย เฉพาะ แต่เป็นของทุกรัฐในประเทศ ดังนั้นจึงมีอำนาจและกฎสำหรับท้องถิ่นค่อนข้างจำกัดกว่ารัฐต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2530 เขตสหพันธ์แห่งนี้ก็ได้รับอำนาจในการปกครองตนเองเพิ่มขึ้นเป็นลำดับ ปัจจุบันประชาชนในเขตสหพันธ์มีสิทธิ์ในการเลือกตั้งหัวหน้าคณะรัฐบาลประจำ เขตและสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประจำรัฐสภาของเขตได้โดยตรงเช่นเดียวกับประชาชน ในรัฐต่าง ๆ และถึงแม้เขตสหพันธ์จะไม่มีรัฐธรรมนูญ แต่ก็มีบทกฎหมายเป็นของตนเอง
ชิลปันซิงโก ชิลปันซิงโกเดโลสบราโบ () หรือ ชิลปันซิงโก เป็นเมืองหลวงและเมืองใหญ่อันดับ 2 ของรัฐเกร์เรโร ประเทศเม็กซิโก ตั้งอยู่ที่จุดพิกัด ในปี ค.ศ. 2005 เมืองมีประชากร 166,796 คน เมื่อวันที่ 27 เมษายน ค.ศ. 2009 เกิดแผ่นดินไหวขนาด 5.6 มีศูนย์กลางใกล้เมืองชิลปันซิงโก
กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ ทั้งนี้ พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญมักใช้แทนคำว่า organic law หรือ fundamental law ในภาษาอังกฤษ แต่ต้องระลึกเสมอไว้ว่าคำว่า organic law และ fundamental law มีความหมายไม่ตรงกับคำว่าพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญเสียทีเดียว เพราะ organic law มีความหมายถึงกฎหมายพื้นฐานของรัฐที่ใช้ในการจัดระบบและองค์กรของรัฐ และ fundamental law หมายถึงกฎหมายที่ใช้ในการวางหลักการพื้นฐานของรัฐ ซึ่งในบางครั้งอาจมีความหมายเท่ารัฐธรรมนูญก็ได้
อำนาจอธิปไตย อำนาจอธิปไตยในทัศนะของบอแด็งนั้นหมายความถึง อำนาจที่มีถาวรไม่จำกัด และไม่มีเงื่อนไขผูกมัดที่จะออกกฎหมาย ตีความและรักษากฎหมาย อำนาจนี้เป็นสิ่งจำเป็นต่อรัฐที่มีระเบียบที่ดี อำนาจนี้เองทำให้รัฐแตกต่างไปจากการรวมกลุ่มของบุคคลในสมัยโบราณ อย่างไรก็ตาม บอแด็งเห็นว่า อำนาจอธิปไตยนี้อาจถูกจำกัดโดยกฎหมายธรรมชาติหรือกฎธรรมชาติ อันเป็นบรรดากฎหมายต่าง ๆ ที่กำหนดความถูกต้องหรือความผิดในลักษณะที่มุ่งให้คน รักษาสัญญาและเคารพทรัพย์สินของคนอื่น ส่วนอีกประการหนึ่งที่เป็นสิ่งจำกัดอำนาจอธิปไตยคือ กฎหมายรัฐธรรมนูญ ซึ่งหมายถึงกฎหมายหลักของประเทศ (โดยเฉพาะหมายถึงรัฐธรรมนูญของฝรั่งเศส)
การริเริ่มออกกฎหมายของประชาชน (สวิตเซอร์แลนด์) การริเริ่มออกกฎหมายของประชาชน หรือ การริเริ่มออกกฎหมายโดยประชาชน
เป็นกลไกทางประชาธิปไตยโดยตรงที่ให้ประชาชนเสนอกฎหมายในประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ไม่ว่าจะในระดับสหพันธรัฐ รัฐ หรือเทศบาล
ในระดับสหพันธรัฐและรัฐ คำนี้หมายถึงการเปลี่ยนรัฐธรรมนูญในระดับนั้น ๆ
ซึ่งเป็นกลไกการปกครองโดยตรงนอกเหนือไปจากการขอ/การลงประชามติและการถอดถอนผู้ได้รับเลือกตั้ง
การริเริ่มเปลี่ยนรัฐธรรมนูญของสหพันธรัฐโดยประชาชน (, , , )
เป็นกลไกที่ให้ประชาชนเสนอการเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญของสหพันธรัฐสวิส
โดยจะจัดให้ลงคะแนนสำหรับการเปลี่ยนแปลงทุกอย่างที่ได้รวบรวมลายเซ็นอย่างถูกต้อง 
100,000 รายภายใน 18 เดือน
ข้าราชการฝ่ายตุลาการ (ประเทศไทย) ในการพิจารณาพิพากษาอรรถคดีแต่โบราณจะมีเจ้าพนักงานสองฝ่าย คือ "ตระลาการ" หรือ"ตุลาการ" มีหน้าที่พิจารณาไต่สวนหาข้อเท็จจริง และ "ผู้พิพากษา" มีหน้าที่ให้คำพิพากษาเมื่อได้ข้อเท็จจริงจากตุลาการแล้ว เมื่อมีการเลิกใช้กฎหมายตราสามดวงโดยปริยาย ฝ่ายตุลาการก็สูญสิ้นไปด้วย ผู้พิพากษาจึงต้องปฏิบัติหน้าที่ของตุลาการอย่างโบราณอีกหน้าที่หนึ่ง อย่างไรก็ดี ต่อมาภายหลังกลับรื้อคำว่า "ตระลาการ" หรือ "ตุลาการ" ขึ้นมาใช้อีก โดยให้ความหมายว่าผู้พิจารณาพิพากษาอรรถคดีเหมือนอย่างผู้พิพากษา จนกระทั่งภายหลังมีกฎหมายว่าด้วยข้าราชการตุลาการขึ้น จึงเป็นที่ทำให้เข้าใจอย่างตายตัวว่า ในบัดนี้ความหมายของคำว่า "ผู้พิพากษา" กับ "ตุลาการ" เป็นอย่างเดียวกัน จนกระทั่งต่อมามีการจัดตั้งศาลรัฐธรรมนูญกับศาลปกครองขึ้น โดยโอนอำนาจของศาลยุติธรรมที่เกี่ยวกับคดีปกครองและการตีความรัฐธรรมนูญไปให้กับศาลที่จัดตั้งใหม่ทั้งสองประเภทดังกล่าว จึงมีการกำหนดในกฎหมายอย่างชัดเจนทำให้เห็นได้ว่าตำแหน่ง "ผู้พิพากษา" นั้นจะใช้กับศาลยุติธรรมเท่านั้น แต่ศาล
รัฐธรรมนูญกับศาลปกครองนั้น จะเรียกว่า "ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและตุลาการศาลปกครอง"
บทนิรันดร์ บทนิรันดร์ () หมายถึง บทบัญญัติของกฎหมายที่มุ่งประกันว่า รัฐธรรมนูญหรือกฎหมายพื้นฐานจะไม่ถูกเปลี่ยนแปลงไปเพราะการแก้ไขเพิ่มเติมในภายหลัง จัดเป็นบทปกป้อง (entrenched clause) รูปแบบหนึ่ง และปรากฏในรัฐธรรมนูญกรีซ ตุรกี นอร์เวย์ โมร็อกโก เยอรมนี สาธารณรัฐเช็ก และอิตาลี
กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ ขณะที่รัฐธรรมนูญฝรั่งเศส ค.ศ. 1958 กำหนดหลักเกณฑ์อันเป็นสาระสำคัญไว้ว่ากฎหมายที่จัดว่าเป็นกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ () ต้องเป็นกฎหมายที่รัฐธรรมนูญระบุไว้โดยชัดแจ้งว่าให้ออกเป็น"กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ" หากรัฐธรรมนูญมิได้กำหนดไว้ กฎหมายนั้นต้องตราในรูปกฎหมายธรรมดา อนึ่ง กระบวนการตรากฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญโดยปกติก็ปฏิบัติเช่นเดียวกับการตรา กฎหมายธรรมดาเพียงแต่ในมาตรา 46 ของรัฐธรรมนูญฝรั่งเศสได้กำหนดกระบวนการพิเศษบางประการสำหรับกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ กล่าวคือ ในการที่สภาจะพิจารณากฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ สภาต้องให้เวลาล่วงไป 15 วัน นับแต่วันที่ได้มีการเสนอร่างกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญให้สภาพิจารณา สภาจะพิจารณาทันทีไม่ได้เพื่อเปิดโอกาสให้มีการแสดงความเห็นเกี่ยวกับร่าง กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญนั้นอย่างเพียงพอ และหากมีความเห็นขัดแย้งกันระหว่างสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาในเนื้อหาของกฎหมายคือ สภาหนึ่งลงมติผ่านร่างกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญแต่อีกสภาหนึ่งลงมติไม่ผ่าน สภาผู้แทนราษฎรจะยืนยันมติได้ ต้องอาศัยคะแนนเสียงเกินกึ่งหนึ่ง ของสมาชิกทั้งหมดของสภาผู้แทนราษฎร นอกจากนั้น เมื่อสภาทั้งสองผ่านร่างกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญแล้ว ต้องส่งร่างดังกล่าวให้คณะตุลาการรัฐธรรมนูญตรวจสอบก่อนว่าไม่ขัดต่อรัฐธรรมนูญ
กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ แนวคิดนี้มองว่า เฉพาะกฎหมายที่รัฐธรรมนูญระบุไว้ให้ออกเป็นกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญเท่านั้น จึงจะถือว่าเป็นกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ กฎหมายอื่นๆ นอกเหนือจากที่รัฐธรรมนูญกำหนดให้เป็นกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ แม้จะมีเนื้อหาใกล้ชิดกับรัฐธรรมนูญ ก็ไม่ถือว่าเป็นกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ ดั่งในรัฐธรรมนูญฝรั่งเศส ค.ศ. 1958 (ฉบับปัจจุบัน) ซึ่งเป็นต้นแบบของแนวคิดนี้ รัฐธรรมนูญได้บัญญัติเรื่องที่ให้ออกเป็นกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญไว้หลายเรื่อง เช่น การเลือกตั้งประธานาธิบดี การแต่งตั้ง ข้าราชการพลเรือนและทหารระดับสูง ตุลาการรัฐธรรมนูญ ฯลฯ หรืออย่างกรณีของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 กำหนดให้พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ 9 ฉบับ แนวคิดนี้ก็จะมองว่ากฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญก็จะมีเฉพาะที่เป็นพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญเท่านั้น กฎหมายอื่นแม้จะมีเนื้อหาใกล้ชิดกับรัฐธรรมนูญ หรือว่าจะเป็นเรื่องตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติไว้ อาทิ พระราชบัญญัติว่าด้วยการเข้าชื่อเสนอกฎหมาย พ.ศ. 2542 พระราชบัญญัติคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ พ.ศ. 2542 พระราชบัญญัติกำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542 พระราชบัญญัติสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ พ.ศ. 2543 ก็ไม่จัดว่าเป็นกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ แต่อย่างใด
กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ แนวความคิดนี้เห็นว่ากฎหมายทุกอย่างที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับ รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญทั้งสิ้น ซึ่งหากยึดถือแนวความคิดนี้จะเห็นได้ว่ากฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญไม่ต่างไปจาก กฎหมายธรรมดา นอกจากเนื้อหาเท่านั้น ส่วนกฎหมายที่รัฐธรรมนูญระบุให้ออกแต่มิได้มีเนื้อหาเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญก็มิใช่กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญคงมีฐานะเป็นแต่กฎหมายธรรมดาเท่านั้น แนวคิดนี้เป็นแนวที่เปิดกว้างให้ศาลเป็นผู้ตีความว่ากฎหมายใดเป็นกฎหมายรัฐธรรมนูญ
สุพจน์ ไข่มุกด์ สุพจน์ ไข่มุกด์ (เกิด 1 กันยายน พ.ศ. 2488) รองประธานกรรมการร่างรัฐธรรมนูญคนที่หนึ่ง อดีตตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ กรรมการในคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ยกร่าง พ.ศ. 2558) และอดีตกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ 2550 
ในการประชุม สสร. ครั้งที่ 22/2550 วันจันทร์ที่ 11 มิถุนายน 2550 ณ อาคารรัฐสภา ได้มีการอภิปรายเรื่อง การร่างรัฐธรรมนูญให้รับรอง "ความหลากหลายทางเพศ" ใช้เวลากว่าสองชั่วโมง โดย สุพจน์ ไข่มุกด์ สมาชิก สสร. กล่าวว่า "...ด้วยความเห็นใจนะครับ แต่ว่าความเห็นใจนั้น คงจะมาเปลี่ยนแปลงหลักการคงไม่ได้นะครับ...ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ที่เกิดมา ชายก็คือชาย หญิงก็คือหญิง...ผมถือว่า เป็นหลักการสากล...วรรคที่สองของมาตรา 30 บอกว่า ชายและหญิงมีสิทธิเท่าเทียมกัน อันนี้มันก็ล็อกในตัวมันเองนะครับว่า รัฐธรรมนูญฉบับนี้...ระบุไว้มีสองเพศเท่านั้นเอง คือ ชาย และหญิง เพราะฉะนั้นความหลากหลายทางเพศที่ใส่เข้ามา ถ้าหมายถึงเพศที่สามแล้ว มันก็คงจะติดนี่อยู่...[ส่วน] ทางด้านกฎหมาย คือว่า ปัญหาถ้าว่ ามีเพศเพิ่มขึ้นจากชายและหญิงเป็นเพศที่สาม กฎหมายต่าง ๆ คงจะอลวนกันหมดเลย เพราะว่าจะต้องมีการแก้กฎหมาย...มันจะเกิดความโกลาหลแค่ไหน ในเรื่องของกฎหมายแพ่ง กฎหมายครอบครัวต่าง ๆ..."
กฎหมายเกาหลีใต้ ทั้งรัฐธรรมนูญและประมวลกฎหมายอาญาได้มีบทบัญญัติที่ห้ามมิให้มีการออกกฎหมายที่มีย้อนหลังเป็นโทษและบทบัญญัติที่ขัดต่อกระบวนการอันควรแห่งกฎหมาย (due process) นอกจากนี้รัฐธรรมนูญยังให้หลักประกันทางกฎหมายโดยบัญญัติให้มีการออกหมายจับ คุมขัง ค้น หรือยึดทรัพย์ เว้นแต่กรณีที่เป็นความผิดซึ่งหน้า (in flagrante delicto) หรือในกรณีที่ผู้ต้องสงสัยว่ากระทำความผิดอาญาร้ายแรงอาจจะหลบหนีหรือทำลายหลักฐาน และในกรณีดังกล่าวต้องมีการออกหมายในภายหลัง[4]
นอกจากนี้ห้ามมิให้ทรมานหรือข่มขู่ผู้ต้องสงสัยให้ให้การที่เป็นปรปักษ์ต่อตนเอง[5] และรัฐธรรมนูญยังบัญญัติให้ผู้ที่ถูกจับกุมในคดีอาญาต้องได้รับความช่วยเหลือจากที่ปรึกษา (โดยการเลือก หรือแต่งตั้ง) แจ้งข้อกล่าวหา และแจ้งสิทธิที่จะได้รับความช่วยเหลือจากที่ปรึกษา[6] มีสิทธิที่จะร้องขอต่อศาล (right to petition) ให้ได้รับการประกันตัว (habeas corpus) และผู้ที่ถูกจับกุมในคดีอาญายังมีสิทธิที่จะแจ้งให้ครอบครัวหรือญาติสนิททราบถึงเหตุผล เวลา และสถานที่ถูกคุมขัง [7]
กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ คือกฎหมายที่ทำหน้าที่อธิบายขยายความเพื่อประกอบเนื้อความในรัฐธรรมนูญให้สมบูรณ์ ละเอียด ชัดเจน ตามที่รัฐธรรมนูญมอบหมาย และกำหนด โดยถือว่ากฎหมายประเภทนี้มีลักษณะ และหลักเกณฑ์พิเศษแตกต่างจากกฎหมายธรรมดา ส่วนจะพิเศษอย่างไรไรย่อมเป็นไปตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ จึงมีความสำคัญในฐานะที่เป็น ส่วนขยายของรัฐธรรมนูญ ตลอดจนมี ความเป็นกฎหมายรัฐธรรมนูญ อยู่ด้วย
สหรัฐ ข้อความดั้งเดิมของรัฐธรรมนูญกำหนดโครงสร้างและความรับผิดชอบของรัฐบาลกลางและความสัมพันธ์กับรัฐหนึ่ง ๆ มาตรา 1 คุ้มครองสิทธิหมายสั่งให้ส่งตัวผู้ถูกคุมขังมาศาล รัฐธรรมนูญมีการแก้ไขเพิ่มเติม 27 ครั้ง การแก้ไขเพิ่มเติมสิบครั้งแรก ซึ่งรวมเรียว่า รัฐบัญญัติสิทธิ (Bill of Rights) และการแก้ไขเพิ่มเติมครั้งที่ 14 ก่อเป็นรากฐานกลางของสิทธิปัจเจกของชาวอเมริกัน กฎหมายและวิธีดำเนินการปกครองทั้งหมดอยู่ภายใต้การพิจารณาทบทวนโดยศาลและกฎหมายที่ศาลวินิจฉัยว่าละเมิดรัฐธรรมนูญเป็นโมฆะ ศาลสูงสุดสถาปนาหลักการพิจารณาทบทวนโดยศาล แม้มิได้กล่าวไว้ชัดเจนในรัฐธรรมนูญ ในคดีระหว่างมาร์บูรีกับเมดิสัน ("Marbury v. Madison") ปี 1803
กฎหมายรัฐธรรมนูญ ส่วน รัฐธรรมนูญ ที่หมายถึง กฎหมายสูงสุดของรัฐเป็นรายฉบับ ๆ ไป เช่น รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 เป็นเพียงส่วนหนึ่งของ "กฎหมายรัฐธรรมนูญ" และไม่เรียก "กฎหมายรัฐธรรมนูญ" (เรียก "รัฐธรรมนูญ" เฉย ๆ)
กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ เมื่อรัฐธรรมนูญบัญญัติไว้ว่ากรณีใดต้องออกเป็นกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญแล้ว รัฐธรรมนูญก็จะสร้างระบบพิเศษในการตรากฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญไว้เป็นการ เฉพาะ เช่น รัฐธรรมนูญอิตาลี ลงวันที่ 24 ธันวาคม 1947 รัฐธรรมนูญฝรั่งเศส ค.ศ. 1958 รัฐธรรมนูญสเปน และรัฐธรรมนูญโปรตุเกส ลงวันที่ 2 เมษายน 1976 ซึ่งอาจแยกได้เป็น 2 ระบบ คือ
มาตรา 9 ของรัฐธรรมนูญแห่งญี่ปุ่น ในเดือนกรกฎาคม 2557 รัฐบาลญี่ปุ่นอนุมัติการตีความใหม่ซึ่งรัฐธรรมนูญอันสละสิทธิ์สงคราม แม้มีความกังวลและความไม่เห็นด้วยจากประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งอนุญาตให้ใช้กำลังทหารเพื่อโจมตีประเทศอื่นและเข้าสู่สงคราม การใช้กำลังทหารเพื่อการนี้ถูกพิจารณาว่ามิชอบด้วยกฎหมายและเป็นอันตรายร้ายแรงต่อประชาธิปไตยของญี่ปุ่น เนื่องจากนายกรัฐมนตรีหลีกเลี่ยงกระบวนการแก้ไขรัฐธรรมนูญซึ่งรัฐธรรมนูญกำหนด และทำให้มีการเปลี่ยนแปลงมูลวิวัติต่อความหมายของหลักการมูลฐานในรัฐธรรมนูญโดยคำสั่งของคณะรัฐมนตรี โดยปราศจากการอภิปรายหรือลงมติของสภาไดเอต (สภาผู้แทนราษฎร) และไม่ได้รับความเห็นชอบจากสาธารณะ
ปัญจายตีราช ปัญจายตีได้รับการยอมรับโดยรัฐบาลรัฐในช่วงคริสต์ศตวรรษ 1950 และ 1960 เมื่อมีการผ่านกฎหมายสถาปนาปัญจายตีในหลายรัฐ นอกจากนี้ยังพบการสนับสนุนในรัฐธรรมนูญอินเดีย ด้วยการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญครั้งที่ 73 ในปี พ.ศ. 2535 เพื่ออำนวยความสะดวกแก่แนวคิดดังกล่าว รัฐบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2535 ยังมีส่วนที่กล่าวถึงข้อกำหนดสำหรับการมอบอำนาจการปกครองและหน้าที่แก่ปัญจายตีทั้งในการเตรียมแผนการพัฒนาเศรษฐกิจและความยุติธรรมทางสังคมและการนำไปปฏิบัติที่เกี่ยวข้องกับยี่สิบเก้าหัวข้อที่บรรจุในหมายกำหนดที่สิบเอ็ดของรัฐธรรมนูญ
รัฐธรรมนูญ อนึ่งรัฐธรรมนูญหลายขึ้นก่อนกฎหมายอื่นๆ แต่สำหรับประเทศไทย มีการเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญอยู่บ่อยครั้ง กฎหมายอื่งนๆ จึงมีมาก่อนรัฐธรรมนูญ ดังนั้นการใช้ถ้อยคำที่ปรากฏในกฎหมายอื่นอยู่ก่อนแล้วในรัฐธรรมนูญจึงควรระมัดระวังว่าประสงค์จะให้มีหีรงเดียวกับที่
กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ กฎหมายประกอบรัฐ ธรรมนูญจะทำหน้าที่กำหนดรายละเอียดเกี่ยวกับเรื่องต่างๆ เป็นการเฉพาะ ตามที่รัฐธรรมนูญได้กำหนดไว้ เพื่อให้ผู้ปฏิบัติตามรัฐธรรมนูญ สามารถปฏิบัติงานตามเจตนารมณ์ที่รัฐธรรมนูญได้กำหนดไว้ อันจะทำให้บรรลุวัตถุประสงค์แห่งรัฐธรรมนูญนั้นได้ การที่มีกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญขึ้นนั้น ย่อมมีผลดีในหลายๆ ด้านด้วยเหตุผลดังนี้คือ
ลำดับศักดิ์ของกฎหมาย กฎหมายไทยได้นำเอาหลักดังกล่าวมาประยุกต์ใช้ อาทิ พระราชบัญญัติจะขัดต่อรัฐธรรมนูญ ซึ่งมีศักดิ์สูงกว่า ไม่ได้ หรือ พระราชบัญญัติจะต้องไม่มีเนื้อหาขัดต่อพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ เป็นต้น ดังที่ มาตรา 6 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2550 บัญญัติว่า "รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ บทบัญญัติใดของกฎหมาย กฎ หรือข้อบังคับ ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญนี้ บทบัญญัตินั้นเป็นอันใช้บังคับมิได้"
รัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2549 วันที่ 26 กันยายน พ.ศ. 2549 มีผู้กล่าวโทษพลเอก สนธิ บุญยรัตกลินกับพวกในฐานความผิดต่อความมั่นคงของรัฐภายในราชอาณาจักรต่อกรมสอบสวนคดีพิเศษ (ดีเอสไอ) ซึ่งดีเอสไอรับเรื่องไว้ดำเนินการตามกฎหมาย ตามเลขรับ ที่ 03614 พอทางกองทัพบกและรัฐบาลได้ทราบ จึงได้มีคำสั่งให้ยุติเรื่องดังกล่าว โดยยึดถือตามรัฐธรรมนูญชั่วคราวที่ได้นิรโทษกรรมการกระทำความผิดทุกกรณีของคณะปฏิรูปฯ แต่ดีเอสไอได้แย้งว่า พ.ร.บ.การสอบสวนคดีพิเศษต่างจากกฎหมายอย่างอื่น ที่กฎหมายแม่สามารถหักล้างกฎหมายลูกได้ กล่าวคือ พ.ร.บ.การสอบสวนคดีพิเศษและกรมสอบสวนคดีพิเศษตั้งขึ้นตามสนธิสัญญาทางกฎหมายกับกลุ่มประเทศที่พัฒนาแล้วเป็นสนธิสัญญาความร่วมมือแนวนโยบายและปฏิบัติระหว่างสำนักสอบสวนกลางและหน่วยงานสอบสวนกลางของประเทศในกลุ่มภาคีสมาชิกเพื่อต่อต้านการกระทำผิดกฎหมายอย่างร้ายแรง นิรโทษกรรมตามรัฐธรรมนูญจึงไม่สามารถกระทำได้
การนับรวมทุกกลุ่มคน การครอบคลุมทุกกลุ่มคน พลเมือง (citizen) และ ความเป็นพลเมือง (citizenship) ที่ปัจเจกบุคคลได้รับจากการต่อสู้เพื่อสิทธิเสรีภาพในศตวรรษที่ 18 เป็นหัวใจสำคัญของระเบียบและอัตลักษณ์ของรัฐธรรมนูญ ทั้งในด้านของการร่างและกำหนดเนื้อหารัฐธรรมนูญ ไปจนถึงการถูกบังคับใช้อย่างทั่วไปเสมอหน้ากัน โดยคุณลักษณะสำคัญของความเป็นพลเมืองสมัยใหม่ (modern citizenship) คือความเท่าเทียมกัน (equality) โดยความเท่าเทียมกันนี้ยังสามารถถกเถียงได้ว่าเป็นสิ่งที่มีความเป็นสากล (universal) คือความเป็นมนุษยชาติที่เท่าเทียมกัน กับความเป็นเฉพาะ (particular) ของแต่ละประเทศชาติที่จะกำหนดให้พลเมืองเท่าเทียมกัน ซึ่งในด้านของกฎหมายสูงสุด รัฐธรรมนูญได้กลายเป็นกลไกหนึ่งในการสร้างชุมชนในจิตนาการ (imagined community) ให้กับประชาชนในชาติว่ามีความเท่าเทียมกันเสมอหน้าต่อกฎหมายสูงสุด ตราบเท่าที่ยังเป็นสมาชิกในชุมชนการเมืองนั้นๆ นอกจากนี้ความเท่าเทียมดังกล่าวจึงมีความใกล้ชิดกับระบอบการเมืองที่เป็นประชาธิปไตยและเศรษฐกิจแบบทุนนิยมที่ให้สิทธิประชาชนในการเข้าแข่งขันกันอย่างเสรีในกลไกตลาด (Rosenfeld, 2010: 211-223) บุคคลที่มีสิทธิตามที่กฎหมายกำหนดทั้งในด้านของสิทธิ (rights) และ การให้สิทธิ (entitlements) ทำให้พลเมืองมีความใกล้ชิดและต้องเข้าไปมีปฏิสัมพันธ์กับอำนาจรัฐเสมอ ไม่ว่าจะโดยการเลือกตั้ง การแสดงความคิดเห็นทางการเมือง เสรีภาพในการแสดงออก การควบคุมการออกฎหมาย ไปจนถึงการรับผลประโยชน์บางประการที่รัฐจัดหามาให้ ด้วยเหตุนี้ เสรีภาพในการแสดงออกของพลเมืองจึงต้องเป็นส่วนหนึ่งที่กำหนดไว้ในกฎหมายสูงสุดของประเทศเพื่อคุ้มครองความเป็นพลเมืองให้กับประชาชน
การริเริ่มออกกฎหมายของประชาชน (สวิตเซอร์แลนด์) ในปี 2434 ช่วงที่กำลังบัญญัติกลไกนี้ในรัฐธรรมนูญสวิส การริเริ่มเปลี่ยนรัฐธรรมนูญโดยประชาชนหมายให้กลุ่มประชาชนที่ไม่ได้ตัวแทนในรัฐสภา ได้แสดงเสียง
แต่เริ่มตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 2000 มันก็กลายเป็นกลไกที่พรรคการเมืองที่ร่วมอยู่ในรัฐสภาใช้เพื่อหลีกเลี่ยงกระบวนการทางรัฐสภา
ผู้ไม่เห็นด้วยอ้างว่า มันบ่อนทำลายระบบการเมืองของสวิส ซึ่งต้องอาศัยการประนีประนอมและการปรับตัวให้เข้ากับกันและกัน เพราะการริเริ่มเป็นจุดจบของการต่อรองในประเด็นย่อย ๆ (เพราะประชาชนสามารถยอมรับหรือปฏิเสธกฎหมายที่ริเริ่มโดยทั้งหมดเท่านั้น)
แต่คนอื่น ๆ ก็อ้างว่า นี่เป็นกระบวนการประชาธิปไตยแบบบริสุทธิ์
รัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐฝรั่งเศส ตุลาการรัฐธรรมนูญฝรั่งเศส (Le Conseil constitutionnel) เป็นผู้ตรวจสอบความสอดคล้องของกฎหมายต่างๆ ต่อรัฐธรรมนูญ โดยอาศัยแม่บทกฎหมายรัฐธรรมนูญเป็นเกณฑ์ นอกจากตุลาการรัฐธรรมนูญแล้ว ระหว่างการพิพากษาอรรถคดีทั้งปวงอื่นๆ ผู้พิพากษาศาล (ศาลยุติธรรม ศาลปกครอง ฯลฯ) หรือผู้ร้องหรือผู้ถูกร้อง ก็สามารถยกแม่บทกฎหมายรัฐธรรมนูญขึ้นอ้างได้โดยตรงเช่นกัน
พระราชบัญญัติจัดการป้องกันรักษารัฐธรรมนูญ พุทธศักราช 2476 ในช่วงหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ขณะที่ประเทศไทยกำลังปรับตัวเข้าสู่การปกครองระบอบใหม่นั้น มีผู้ที่มีความคิดเห็นไม่ตรงกับรัฐบาลหรือไม่ตรงกับระบบใหม่จำนวนมาก และการจะปราบปรามบุคคลเหล่านี้รัฐบาลก็ได้อาศัยวิธีการออกกฎหมายต่างๆ ขึ้นมาจัดการกับพฤติการณ์ที่ไม่พึงประสงค์และกำหนดให้เป็นความผิดตามกฎหมาย ผู้ใดฝ่าฝืนกฎหมายกระทำการที่ได้บัญญัติไว้ก็ถือเป็นความผิดและต้องรับโทษ ในปี พ.ศ. 2476 ได้มีการออกกฎหมายเช่นนี้มาก่อนหน้านี้แล้วได้แก่ พระราชบัญญัติว่าด้วยคอมมิวนิสต์ 2476 โดยรัฐบาลพระยามโนปกรณ์นิติธาดา ส่วนพระราชบัญญัติจัดการป้องกันรักษารัฐธรรมนูญนั้นออกมาโดยรัฐบาลพันเอกพระยาพหลพลพยุหเสนา เมื่อ 4 พฤศจิกายน 2476 หลังการรัฐประหารครั้งแรกในประเทศไทย มีจำนวนทั้งสิ้น 6 มาตรา
กฎหมายสันติภาพและความมั่นคงญี่ปุ่น การต่อต้านร่างกฎหมายนั้นมีประเด็นอยู่ที่ ร่างกฎหมายเหล่านี้ชอบด้วยรัฐธรรมนูญจริงหรือไม่ มีการสำรวจความคิดเห็นของผู้เชี่ยวชาญด้านรัฐธรรมนูญญี่ปุ่นหลายครั้ง และปรากฏว่า ผู้เชี่ยวชาญถึงร้อยละ 90 เชื่อว่า ร่างกฎหมายไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ เมื่อร่างกฎหมายได้รับความเห็นชอบแล้ว ก็คาดว่า จะถูกคัดค้านในศาลต่อไป แต่น้อยครั้งที่ศาลญี่ปุ่นเคยวินิจฉัยขัดกับรัฐบาลในประเด็นความมั่นคง. อนึ่ง การแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 9 ของรัฐธรรมนูญญี่ปุ่นนั้นต้องได้รับความเห็นชอบโดยประชามติ และเนื่องจากปัจจุบันมีกระแสต่อต้านทั้งร่างกฎหมายเองและนายกรัฐมนตรีอาเบะ จึงคิดเห็นกันว่า ถ้าทำประชามติช่วงนี้ ก็แทบเป็นไปไม่ได้เลยที่จะได้รับความเห็นชอบจากประชาชน
หลักนิติธรรม ที่น่าสนใจคือ หลักนิติธรรมที่กล่าวถึงในข้างต้นนั้นไม่ได้เป็นเพียงแนวคิดในเชิงทฤษฎี หรือ นามธรรมเท่านั้น แต่ได้ปรากฏให้เห็นเป็นรูปธรรมเป็นครั้งแรกภายใต้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 หรือ รัฐธรรมนูญฉบับประชาชน ในมาตรา 29 ที่ระบุว่า
"“การจำกัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลที่รัฐธรรมนูญรับรองไว้จะกระทำมิได้ เว้นแต่โดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายเฉพาะเพื่อการที่รัฐธรรมนูญนี้กำหนดไว้และเท่าที่จำเป็นเท่านั้น
และจะกระทบกระเทือนสาระสำคัญแห่งสิทธิและเสรีภาพนั้นมิได้"
"กฎหมายตามวรรคหนึ่งต้องมีผลใช้บังคับเป็นการทั่วไปและไม่มุ่งหมายให้ใช้บังคับแก่กรณีใดกรณีหนึ่งหรือแก่บุคคลใดบุคคลหนึ่งเป็นการเจาะจง ทั้งต้องระบุบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญที่ให้อำนาจในการตรากฎหมายนั้นด้วย”"
จะเห็นได้ว่าสาระสำคัญของมาตรา 29 ของรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 คือการบ่งบอกว่ากฎหมายใด ๆ ที่ตราขึ้น จะต้องบังคับใช้กับคนทุกๆ คนอย่างเท่าเทียมกัน โดยที่เนื้อหาสาระของกฎหมายนั้นจะต้องไม่เป็นการละเมิด หรือ จำกัดซึ่งสิทธิเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญของประชาชน ซึ่งหลักการดังกล่าวนี้ก็คือแนวคิดพื้นฐานของหลักนิติธรรมในการมุ่งประกันสิทธิเสรีภาพของประชาชน จากความสูงสุดของกฎหมาย
รัฐทาสและรัฐเสรี ในประวัติศาสตร์สหรัฐ รัฐทาส หมายถึง รัฐของสหรัฐที่ความเป็นทาสชอบด้วยกฎหมาย และรัฐเสรี หมายถึง รัฐที่ห้ามความเป็นทาสหรือกำลังเลิกทาสตามกฎหมาย ในคริสต์ศตวรรษที่ 16 และ 17 ความเป็นทาสชอบด้วยกฎหมายทั่วทั้งจักรวรรดิบริติช ความเป็นทาสมีอยู่ในอาณานิคมบริติชทุกแห่งในทวีปอเมริกาเหนือ ในสิบสามอาณานิคม ความแตกต่างระหว่างรัฐทาสและรัฐเสรีเริ่มระหว่างการปฏิวัติอเมริกา (ปี 1775–1783) ความเป็นทาสกลายเป็นประเด็นแตกแยกและเป็นสาเหตุหลักของสงครามกลางเมืองอเมริกา การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญสหรัฐครั้งที่ 13 ซึ่งมีการให้สัตยาบันในปี 1865 เลิกความเป็นทาสทั่วทั้งสหรัฐ และข้อแตกต่างระหว่างรัฐเสรีและรัฐทาสยุติ
ลำดับศักดิ์ของกฎหมาย องค์กรหลักตามรัฐธรรมนูญซึ่งเป็นผู้ดูแลความสอดคล้องของกฎหมายต่างๆ ต่อกฎหมายสูงสุดหรือรัฐธรรมนูญ คือศาลรัฐธรรมนูญ
ความเคลื่อนไหวสู่การปฏิวัติสยาม เพราะฉะนั้น การเรียกร้องให้มีรัฐบาลและรัฐธรรมนูญ หรือกฎหมายปกครองประเทศตามความหมายของระบอบประชาธิปไตยเป็นไปได้ยาก
กฎหมายปกครองท้องถิ่น กฎหมายปกครองท้องถิ่น เป็นสาขาหนึ่งของกฎหมายมหาชน โดยกฎหมายมหาชนเป็นกฎหมายที่รวบรวมหลักเกณฑ์ของความสัมพันธ์ระหว่างอำนาจรัฐ (les pouvoirs publics) หรือระหว่างนิติบุคคลในกฎหมายหมาชน (les personal publics) กับเอกชน สามารถแบ่งกฎหมายมหาชนได้เป็น 2 ประเภท คือ กฎหมายรัฐธรรมนูญและกฎหมายปกครองโดยรัฐธรรมนูญ มีวัตถุประสงค์คือ วางระเบียบการปกครอง, การรวจสอบการใช้อำนาจรัฐและการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน ดังนั้นรัฐธรรมนูญจึงต้องมีการแบ่งแยกอำนาจซึ่งแบ่งได้ดังนี้ อำนาจนิติบัญญัติ อำนาจบริหาร อำนาจตุลาการ สามอำนาจนี้เรียกว่าอำนาจอธิปไตย
พระราชบัญญัติ "พระราชบัญญัติ" (พ.ร.บ.) คือบทกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่เป็นประจำตามปรกติ เพื่อวางระเบียบบังคับความประพฤติของบุคคลรวมทั้งองค์กรและเจ้าหน้าที่ของรัฐ เป็นบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่มีฐานะสูงกว่าบทกฎหมายอื่น ๆ นอกจากรัฐธรรมนูญ ก่อนประกาศใช้บังคับ พระราชบัญญัติมีอยู่ชนิดเดียว แต่บัดนี้รัฐธรรมนูญฯ ได้บัญญัติให้มีพระราชบัญญัติขึ้นอีกชนิดหนึ่ง เรียกว่า “พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ” ซึ่งรัฐธรรมนูญฯ บังคับให้ตราขึ้นเพื่อกำหนดสาระสำคัญในรายละเอียดในกรณีบางเรื่องที่รัฐธรรมนูญกำหนดหลักการไว้ เช่น พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยคณะกรรมการการเลือกตั้ง พ.ศ. 2541
ศาลรัฐธรรมนูญ ศาลรัฐธรรมนูญ () เป็นศาลสูงที่มีอำนาจพิจารณาพิพากษาเกี่ยวกับกฎหมายรัฐธรรมนูญ โดยมีอำนาจหลักที่จะวินิจฉัยว่า กฎหมายใดมีปัญหาเรื่องความชอบด้วยรัฐธรรมนูญหรือไม่ เช่น ขัดกับสิทธิและเสรีภาพตามที่รัฐธรรมนูญรับรองไว้หรือไม่
กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ รัฐธรรมนูญอิตาลีฉบับลงวันที่ 24 ธันวาคม 1947 มาตรา 138 บัญญัติให้การตรากฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญมีกระบวนการ เช่นเดียวกับการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ กล่าวคือ สภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาต้องพิจารณาร่างกฎหมายดังกล่าวสองวาระ โดยการลงมติครั้งที่สองต้องห่างจากครั้งแรกอย่างน้อย 3 เดือน และการลงมติในวาระที่สองนี้ต้องมีคะแนนเสียงเกินกว่ากึ่งหนึ่งของสมาชิกแต่ละสภา อนึ่งแม้ร่างกฎหมายทั้งสองผ่านการพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภาและได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว หากการลงมติในร่างกฎหมายทั้งสองในวาระที่สองเกินกว่ากึ่งหนึ่ง แต่ไม่เกินสองในสามของสมาชิกแต่ละสภา สมาชิกของสภาใดสภาหนึ่งจำนวนตั้งแต่หนึ่งในห้าของสภานั้นๆ หรือผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งตั้งแต่ห้าแสนคนขึ้นไป หรือสภาภาคจำนวนห้าภาคสามารถร้องขอให้นำกฎหมายดังกล่าวไปขอประชามติ () แต่ต้องขอภายในสามเดือนนับแต่กฎหมายนั้นประกาศในราชกิจจานุเบกษาหากมีการลงประชามติแล้วกฎหมายนั้นไม่ได้รับความเห็นชอบเกินกึ่งหนึ่งของคะแนนเสียงที่ลงประชามติก็ถือว่าไม่มีการประกาศใช้กฎหมายนั้นเลย
รัฐธรรมนูญนิยม รัฐธรรมนูญนิยม (Constitutionalism) เป็นแนวคิดที่ต้องการวางหลักเกณฑ์ในการมองรัฐธรรมนูญให้มีความเป็นกฎหมายสูงสุด และคุ้มครองสิทธิของประชาชนโดยแท้จริง แนวคิดนี้ยังกล่าวว่าหากรัฐใดมีรัฐธรรมนูญ แต่ไม่กล่าวถึงโครงสร้างแห่งหลักประกันสิทธิของประชาชนในรัฐ รัฐธรรมนูญนั้นก็เป็นรัฐธรรมนูญที่ไม่สมบูรณ์ หรือไม่เป็นรัฐธรรมนูญ แนวคิดรัฐธรรมนูญนั้นมีมากมายแตกต่างกันแตกหากเชื่อในเรื่องของการมีกฎหมายสูงสุดอันเป็นหลักประกันสิทธิของประชาชนเหมือนกันก็ย่อมเรียกว่า รัฐธรรมนูญนิยม
อำนาจตุลาการ ในหลายเขตอำนาจ ฝ่ายตุลาการมีอำนาจเปลี่ยนแปลงกฎหมายผ่านกระบวนการการพิจารณาทบทวนโดยศาล ศาลที่มีอำนาจการพิจารณาทบทวนโดยศาลอาจบอกล้างกฎหมายและหลักเกณฑ์ของรัฐเมื่อเห็นว่ากฎหมายหรือหลักเกณฑ์นั้นไม่เข้ากับบรรทัดฐานที่สูงกว่า เช่น กฎหมายแม่บท บทบัญญัติของรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายระหว่างประเทศ ผู้พิพากษาเป็นกำลังสำคัญสำหรับตีความและนำรัฐธรรมนูญไปปฏิบัติ ฉะนั้น จึงสร้างประชุมกฎหมายรัฐธรรมนูญในประเทศที่ใช้ระบบคอมมอนลอว์
ศาลรัฐธรรมนูญ (อิตาลี) รัฐธรรมนูญอิตาลี มาตรา 134 ว่า ศาลมีอำนาจชำระคดีเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายที่ฝ่ายอาณาจักรหรือฝ่ายศาสนจักรตราขึ้น โดยอยู่ในเงื่อนไขตามรัฐธรรมนูญอิตาลี และเมื่อศาลวินิจฉัยว่า กฎหมายใดไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญแล้ว กฎหมายนั้นเป็นอันไร้ผลตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศคำวินิจฉัย นอกจากนี้ ศาลยังมีอำนาจชำระคดีเกี่ยวกับการขัดกันของอำนาจระหว่างฝ่ายอาณาจักรและฝ่ายศาสนจักร หรือระหว่างฝ่ายศาสนจักรด้วยกัน กับทั้งยังมีอำนาจชำระคดีซึ่งประธานาธิบดีเป็นจำเลย คำวินิจฉัยของศาลเป็นที่สุด ไม่มีอุทธรณ์
คณะกรรมการการเลือกตั้ง (ประเทศไทย) ประธานกรรมการการเลือกตั้งเป็นผู้รักษาการตามกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภา กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการออกเสียงประชามติ และกฎหมายว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่น และเป็นนายทะเบียนพรรคการเมือง