mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
นิราศอิเหนา นิราศอิเหนา เป็นผลงานกวีนิพนธ์แบบกลอนประพันธ์โดยสุนทรภู่ สันนิษฐานจากสำนวนกลอนคาดว่าน่าจะประพันธ์ขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 เมื่อครั้งที่สุนทรภู่อยู่ในอุปการะของพระองค์เจ้าลักขณานุคุณ จึงน่าจะแต่งถวาย เนื้อหาของกลอนนิราศนำมาจากส่วนหนึ่งของวรรณคดีเรื่อง อิเหนา โดยจับใจความตอนที่อิเหนากลับจากไปแก้สงสัยที่เมืองดาหา แล้วพบว่านางบุษบาที่ตนลักตัวมาซ่อนไว้ที่ถ้ำทอง ถูกลมพายุพัดหายไปเสียแล้ว เนื้อหาของกลอนนิราศเป็นการเดินทางติดตามค้นหานางบุษบาของอิเหนา ระหว่างทางก็พร่ำรำพันถึงนางผู้เป็นที่รัก อิเหนาตามหานางบุษบาอยู่เจ็ดเดือนก็หาไม่พบ เนื้อเรื่องจบลงที่อิเหนาและไพร่พลออกบวชอุทิศกุศลให้นางบุษบา ซึ่งอิเหนาคิดว่าคงจะตายไปแล้ว
อิเหนา ๑. คุณค่าในด้านเนื้อเรื่อง
บทละครเรื่องอิเหนา มีโครงเรื่องและเนื้อเรื่องที่สนุก โครงเรื่องสำคัญเป็นเรื่องการชิงบุษบาระหว่างอิเหนากับจรกา เรื่องความรักระหว่างอิเหนากับบุษบา เนื้อเรื่องสำคัญก็คือ อิเหนาไปหลงรักจินตะหรา ทั้งที่มีคู่หมั้นอยู่แล้วซึ่งก็คือบุษบา ทำให้เกิดปมปัญหาต่างๆ
อำเภอสิงหนคร หลักฐานของไทยและต่างชาติต่างระบุว่า เจ้าเมืองสงขลาหัวเขาแดงเป็นมุสลิม ในพงศาวดารเมืองสงขลากล่าวว่า สุลต่านสุไลมานเป็นแขกชาวชวาจากเมืองลาไสย เกาะสุมาตรา บันทึกของชาวดัตช์ปี พ.ศ. 2162 เรียกว่าโมกุล และบันทึกของพ่อค้าชาวอังกฤษได้บอกว่า ดะโต๊ะ โมกอลล์ เมืองสงขลาตามแผนกัลปนาวัดต่าง ๆ ขึ้นวัดพะโคะนั้น โมกอลล์เข้ายึดครอง ปรากฏข้อเท็จจริงในแผนผังว่าเป็นชุมชนท่าเรือที่มีคนอาศัยอยู่ก่อนแล้ว มีป้อมปืนตั้งอยู่บนบริเวณใกล้เคียงเมืองสงขลา ก็บ้านของราษฎรอาศัยอยู่อย่างหนาแน่น
ราชาธิราช ราชาธิราช หรือชื่อในภาษาพม่า ยาซาดะริต อเยดอว์บอง () เป็นชื่อของพงศาวดารพม่า ซึ่งมีเนื้อหาว่าด้วยประวัติศาสตร์ของอาณาจักรหงสาวดีของชาวมอญตั้งแต่ พ.ศ. 1830 ถึง พ.ศ. 1964 รายละเอียดภายในตัวพงศาวดารประกอบด้วยเรื่องราวของความขัดแย้งภายในราชสำนัก การกบฏ เรื่องราวทางการทูต การสงคราม เป็นต้น เนื้อหาประมาณกึ่งหนึ่งของเรื่องอุทิศพื้นที่ให้กับรัชกาลของพระเจ้าราชาธิราช โดยลงลึกในรายละเอียดของ สงครามสี่สิบปี ระหว่างอาณาจักรหงสาวดีของมอญ กับอาณาจักรอังวะของพม่า ภายใต้การนำของพระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง และอุปราชมังกะยอชวา
เจ้าจอมมารดาเขียน ในรัชกาลที่ 4 เจ้าจอมมารดาเขียนมีนามเรียกขานทั่วไปว่า "เขียนอิเหนา" ด้วยเป็นละครหลวงที่รำเป็นตัวฃอิเหนาได้งดงามไม่มีใครสู้ เป็นเจ้าจอมที่รัชกาลที่ 4 โปรดมากท่านหนึ่ง เมื่อพระราชโอรสคือ พระองค์เจ้าวรวรรณากร (พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ - 2404-2474) ประสูตินั้น รัชกาลที่ 4 พระราชทานกริชให้ นอกเหนือจากพระแสงดาบที่พระราชทานพระราชโอรสทุกพระองค์ โดยมีรับสั่งว่า "เป็นลูกอิเหนา"
อิเหนา จากเนื้อเรื่อง อิเหนามีความเห็นเกี่ยวกับการกระทำของจรกาและวิหยาสะกำเกี่ยวกับการหลงรัก และแย่งชิงนางบุษบา ว่าเป็นสิ่งไม่ควรกระทำ แต่เมื่ออิเหนาเห็นนางบุษบาหลังจากเสร็จศึกกะหมังกุหนิงก็หลงรักนางบุษบาไม่ต่างจากจรกาและวิหยาสะกำ เมื่อผู้คนเสพวรรณคดีเรื่องอิเหนา ก็นำมาสร้างเป็นสำนวนไทยว่า ว่าแต่เขาอิเหนาเป็นเอง หมายถึงการกระทำของบุคคลหนึ่ง ที่ตำหนิ สั่งสอนผู้อื่นว่าการกระทำของผู้นั้นเป็นสิ่งที่ผิด แต่ตนก็กลับทำเองในภายหลัง ซึ่งมาจากการกระทำของอิเหนานั้นเอง เหล่านี้เป็นภาพสะท้อนให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างผู้เสพวรรณคดีกับวรรณคดีไทย ทั้งด้านการซึมซับเนื้อหาในเรื่อง และการนำเนื้อหานั้นมาประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อการสื่อสารความคิดในชีวิตประจำวัน
อิเหนา เนื้อเรื่องตรงกับอิเหนาเล็ก ที่ว่าถึงตอนลักบุษบาไปไว้ในถ้ำ ซึ่งไม่ปรากฏในเรื่องอิเหนาใหญ่
การค้าเครื่องเทศ ชื่อหมู่เกาะโมลุกกะปรากฏในเอกสารหลายฉบับในชื่อ “Meluza” บ้าง “Melucha” บ้าง ที่เขียนโดยสมาชิกของกลุ่มผู้สำรวจบราซิล-อินเดียภายใต้การนำของเปดรู อัลวารึช กาบรัล, อเมริโก เวสปุชชีกล่าวถึง “Meluche” ในจดหมายถึงลอเรนโซ เดอ เมดิชิ (ค.ศ. ]1501), พงศาวดารชวาที่เขียนในปี ค.ศ. 1365 กล่าวถึงโมลุกกะ และ “Maloko”, และงานบันทึกการเดินเรือของคริสต์ศตวรรษที่ 14 และคริสต์ศตวรรษที่ 15 กล่าวถึงข้ออ้างอิงของหมู่เกาะโมลุกกะของอาหรับอย่างแน่นอน สุลัยมา อัล-มาห์รเขียน: “ทางตะวันออกของติมอร์ที่เป็นที่พบไม้จันทน์เป็นที่ตั้งของ “หมู่เกาะบันดัม” ซึ่งเป็นหมู่เกาะที่เป็นแหล่งของลูกจันทน์เทศและดอกจันทน์เทศ หมู่เกาะที่มีกานพลูเรียกว่า “Maluku”...”
ไก่ป่าชวา ไก่ป่าชวาที่ผสมข้ามพันธุ์กับไก่ป่า ("G. gallus bankiva") ที่พบในชวา ได้ลูกผสมที่เรียกว่า "เบอกีซาร์" เป็นที่นิยมกันมากในชวาตะวันออก
อิเหนา ๕. การทำอะไรโดยไม่ยั้งคิด หรือคำนึงถึงผลที่จะตามมา
การจะทำอะไรลงไป เราควรจะคิดทบทวนหรือ ชั่งใจเสียก่อนว่าเป็นการกระทำที่ถูกต้องหรือไม่ ทำแล้วเกิดผลอะไรบ้าง แล้วผลที่เกิดขึ้นนั้นก่อความเดือดร้อนให้ผู้อื่นหรือไม่ เกิดอย่างไรบ้าง เมื่อเรารู้จักคิดทบทวนก่อนจะกระทำอะไรนั้น จะทำให้เราสามารถลดการเกิดปัญหาที่อาจจะเกิดขึ้น หรือสามารถแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นได้ทันท่วงที ถ้าเราทำอะไรโดยไม่ยั้งคิด ก็มีแต่จะเกิดปัญหาตามมามากมาย เราจะเห็นตัวอย่างได้จากเรื่องอิเหนาในตอนที่อิเหนาได้ไปร่วมพิธีศพของพระอัยกีแทนพระมารดาที่เมืองหมันหยา หลังจากที่อิเหนาได้พบกับจินตะหราวาตี ก็หลงรักมากจนเป็นทุกข์ ไม่ยอมกลับบ้านเมืองของตน ไม่สนใจพระบิดาและพระมารดา ไม่สนใจว่าตนนั้นมีคู่หมั้นอยู่แล้ว ซึ่งมิได้คำนึงถึงผลที่จะตามมาจากปัญหาที่ตนได้ก่อขึ้น จากการกระทำของอิเหนาในครั้งนี้ก็ได้ทำให้เกิดปัญหาหลายอย่างตามมา
อิเหนา นับแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย นักปราชญ์ราชบัณฑิตของไทยก็ได้แต่งเรื่องอิเหนาขึ้นมาหลายสำนวนด้วยกัน นับว่าเป็นเรื่องที่น่าสนใจอย่างมาก และน่าแปลกใจที่พบว่ามีอิเหนาในภาษาไทยกว่าสิบสำนวน ดังนี้
ปืนใหญ่ ปืนใหญ่ในประเทศไทยนั้นนำมาใช้เป็นเวลาช้านานแล้ว หนังสือวิวัฒนาการแห่งศัสตราวุธในกองทัพบกไทย ว่า มีการใช้ปืนใหญ่สมัยสุโขทัย ชวาเก็บปืนใหญ่ไทยจำนวน 2 กระบอกจากการรบกับพวกมัชฌปาหิตในสงครามตีเมืองชวาประมาณ พ.ศ. 1857 และมีบันทึกในพระราชพงศาวดารว่า ในสมัยสมเด็จพระราเมศวร กองทัพอยุธยาใช้ปืนใหญ่ยิงกำแพงเมืองเชียงใหม่พังไป 5 วา กฎหมายสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถก็กล่าวถึงหน่วยทหารปืนใหญ่เช่นกัน อนึ่ง หลังจากที่โปรตุเกสเดินทางเข้ามาถึงกรุงศรีอยุธยาในสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ก็เริ่มมีการซื้อปืนใหญ่ของโปรตุเกสเข้ามาประจำการในกองทัพกรุงศรีอยุธยา
ภาษาชวา การพูดภาษาชวาแตกต่างไปขึ้นกับบริบททางสังคมทำให้มีการแบ่งชั้นของภาษา แต่ละชั้นมีศัพท์ กฎทางไวยากรณ์ และฉันทลักษณ์เป็นของตนเอง การแบ่งชั้นนี้ไม่ใช่ลักษณะเฉพาะของภาษาชวา เพราะพบในภาษาในเอเชียหลายภาษา เช่น ภาษาเกาหลี และภาษาญี่ปุ่น แต่ละชั้นของภาษาชวามีชื่อเรียกดังนี้
สถานะในสังคมที่มีผลต่อรูปแบบของภาษาชวากำหนดโดยอายุหรือตำแหน่งในสังคม การเลือกใช้ภาษาระดับใดนั้นต้องอาศัยความรอบรู้ในวัฒนธรรมชวาและเป็นสิ่งที่ยากสำหรับการเรียนภาษาชวาของชาวต่างชาติ
มนุษย์ชวา มนุษย์ชวา () เป็นชื่อตั้งตามฟอสซิลที่ขุดพบในปี 1891 โดยศัลยแพทย์ชาวดัตช์ที่ชื่อ เออแฌน ดูว์บัว เมื่อปี ค.ศ. 1891 ที่ตำบลตรีนิล บริเวณลุ่มแม่น้ำโซโล ในเกาะชวาภาคกลาง นักมานุษยวิทยาได้จัดมนุษย์ชวาที่พบนี้ว่าเป็นมนุษย์วานร (Pithecanthropus) ซึ่งจัดเป็นบรรพบุรุษของมนุษย์ มีชีวิตอยู่ในยุคน้ำแข็งตอนต้น โดยขยายตัวจากชวาเข้าสู่อินโดจีนไปจนถึงภาคเหนือของประเทศจีน โดยในจีนพบวิวัฒนาการที่ดีกว่าที่ชวาเล็กน้อย เรียกว่า มนุษย์ปักกิ่ง
อสมการโคชี-ชวาร์ซ อสมการโคชี-ชวาร์ซ ( บางครั้งเรียก Bunyakovsky inequality หรือ Schwarz inequality, หรือ Cauchy–Bunyakovsky–Schwarz inequality) เป็นอสมการที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในคณิตศาสตร์หลายสาขา อาทิเช่น วิชาพีชคณิตเชิงเส้น การวิเคราะห์เชิงจำนวนจริง ทฤษฎีความน่าจะเป็น และถือเป็นอสมการที่สำคัญที่สุดอสมการหนึ่งในสาขาคณิตศาสตร์ อสมการโคชี-ชวาร์ซมีรูปแบบทั่วไปอีกเรียกว่า อสมการของโฮลเดอร์ (Hölder's inequality)
อบเชยชวา อบเชยชวา เป็นพืชในสกุลอบเชย ("Cinnamomum") โดยเปลือกนำไปทำเครื่องเทศเรียก อบเชย น้ำมันจากอบเชยชวาจะไม่มียูกลีนอล
พระสุพรรณกัลยา ภายหลังจากที่พระเจ้าบุเรงนองสวรรคตเมื่อพ.ศ. 2124 พระเจ้านันทบุเรงขึ้นครองราชย์แทน ภายหลังจากที่พระมหาอุปราชามังกะยอชวาสิ้นพระชนม์ใน พ.ศ. 2135 จากการทำยุทธหัตถีกับสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ซึ่งการสิ้นพระชนม์นั้นในพงศาวดารรวมถึงคำให้การต่างๆ ทั้งของไทยและพม่าต่างก็ให้ข้อมูลต่างกันออกไปเกี่ยวกับการกล่าวถึงการสิ้นพระชนม์ของพระสุพรรณกัลยา
ไม่ปรากฏการสิ้นพระชนม์ในหลักฐานพม่า
อักษรชวา อักษรชวา (ภาษาชวา: "อักซาราจาวา") หรือ ฮานาจารากา () เป็นอักษรที่ใช้เขียนภาษาชวา โดยก่อนหน้าที่จะใช้อักษรชวาเขียน ราว พ.ศ. 1900 ภาษาชวาเขียนด้วยอักษรปัลลวะ อีก 200 ปีถัดมาเขียนด้วยอักษรกวิ จนราว พ.ศ. 2200 อักษรชวาหรือจารากันจึงพัฒนาขึ้นมา อักษรนี้ถูกห้ามใช้ในช่วงที่ญี่ปุ่นยึดครองอินโดนีเซียระหว่าง พ.ศ. 2483 -2488 ราวพ.ศ. 2000 มีการเขียนภาษาชวาด้วยอักษรอาหรับเช่นกัน เรียกว่าเปกอลหรือกันดิล ตั้งแต่เนเธอร์แลนด์นำการเขียนด้วยอักษรละตินเข้ามาเผยแพร่ เมื่อประมาณ พ.ศ. 2300 ทั้งอักษรชวาและอักษรอาหรับจึงถูกแทนที่ด้วยอักษรละติน ปัจจุบันอักษรชวาใช้ทางวิชาการและการประดับตกแต่ง ผู้ที่อ่านได้จะได้รับการยกย่องมากอักษรนี้เคยใช้เขียนภาษาบาหลีและภาษาซุนดา แต่ถูกแทนที่ด้วยอักษรละตินหมดแล้ว
มังรายกะยอชวา (แก้ความกำกวม) มังรายกะยอชวา (Minyekyawswa; ) เป็นพระนามตามลำดับใช้เรียกขาน เจ้าชายพม่าหลายพระองค์ ที่ดำรงตำแหน่งรัชทายาท หรือดำรงพระอิสริยยศเป็น "พระมหาอุปราชา" โดยทั่วไป "มังรายกะยอชวา" มักหมายถึง อุปราชมังรายกะยอชวาแห่งอังวะ (ค.ศ. 1391–1415) หรืออาจหมายถึง
อิเหนา ๑๐.อิเหนาพบบุษบา
อิเหนา ๑๕.อิเหนาได้บุษบา
อิเหนา ๒๐.อิเหนาพบบุษบา
อักษรชวา ชาวซุนดาบางส่วนใช้อักษรชวาในการเขียนภาษาซุนดา แต่ได้ดัดแปลงตัวอักษรและเปลี่ยนชื่อเรียกขากจากจารากันในภาษาชวาเป็นจาจารากัน มี 18 ตัวโดยตัดตัว "dha" และ "tha" ออกไป 
รูปลักษณ์ของอักษรชวาและอักษรบาหลีคล้ายคลึงกัน แต่ใช้ยูนิโคดต่างกัน
อิเหนา ๑๓.อิเหนาแต่งถ้ำ
อิเหนา ๑๔.อิเหนาเผาเมือง
อิเหนา ๑๖.อิเหนาแก้สงสัย
อิเหนา ๙.อิเหนารบท้าวกระหมังกุหนิง
อิเหนา ๑๑.อิเหนาไม่ยอมกลับเมือง
อำเภอปาย เมืองปายมีหลักฐานตำนานกล่าวถึงประวัติศาสตร์ของเมืองนี้ในสมัยพญาแสนภู (พระญาแสนพู) กษัตริย์เชียงใหม่ (พ.ศ. 1868-1877) สร้างเมืองเชียงแสน พ.ศ. 1871 ได้กำหนดให้เมืองปายเป็นเมืองขึ้นของพันนาทับป้องของเมืองเชียงแสนในสมัยนั้น (พงศาวดารโยนก หน้าตำนานเชียงแสนว่า เมืองจวาดน้อย/จวาดน้อย/สันนิษฐานว่าเป็นคำเดียวกับคำว่าชวาดน้อย)
อิเหนา ๑๒.อิเหนาทำเหตุ ในวิหารพระปฏิมา
อิเหนา ๑๘.อิเหนา มะงุมมะหงาหรา เข้ามะละกา
อิเหนา ๒.อิเหนารบกับท้าวบุศสิหนา
อิเหนา ๗.อิเหนาจากจินตะหราวาตี
อิเหนา ๑.อิเหนาพบจินตะหราวาตี
พระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ เหตุที่พระราชพงศาวดารฉบับนี้มีชื่อว่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ นั้น เนื่องจากพระยาปริยัติธรรมธาดา (แพ ตาละลักษมณ์) เมื่อครั้งยังเป็นหลวงประเสริฐอักษรนิติ์อยู่นั้น ท่านได้พระราชพงศาวดารฉบับนี้จากบ้านราษฎรแห่งหนึ่งก่อนที่จะถูกนำไปเผาไฟและได้นำเอามาให้ที่หอพระสมุดวชิรญาณเมื่อวันที่ 19 มิถุนายน พ.ศ. 2450 ดังนั้น เมื่อนำออกมาเผยแพร่จึงได้เรียกชื่อพระราชพงศาวดารฉบับนี้ตามชื่อผู้ค้นพบ
อิเหนา ๓.อิเหนาได้นางมาหยารัศมีและนางสการะวาตี
ไทยเชื้อสายชวา ชื่อของชาวชวาปรากฏในกฎมนเทียรบาลยุคต้นกรุงศรีอยุธยา จะพบว่าชนพื้นเมืองดั้งเดิม ถูกคนอยุธยาในยุคนั้นเรียกชื่อ (ในกฎมนเทียรบาล) ว่า "แขกขอมลาวพม่าเมงมอญมสุมแสงจีนจามชวา..."
รือบับ รือบับ (; ) เป็นที่เข้าใจกันว่าเป็นเครื่องดนตรีที่มีการละเล่นกันตั้งแต่ในบริเวณสามจังหวัดชายแดนใต้ มาเลเซีย สุมาตราเหนือของประเทศอินโดนีเซีย และชวา ใช้ในการแสดง เมาะโย่งหรือมะโย่ง ซึ่งการละเล่นนี้ไม่สามารถระบุได้ว่าเป็นเป็นศิลปะละครรำในวัฒนธรรมหลวงหรือเป็นวัฒนธรรมราษฎร์ของคนถิ่นมลายู แต่ที่ปัตตานีปรากฏหลักฐานการละเล่นนี้ที่หนังสือ ฮิกายัดปัตตานีหรือพงศาวดารปัตตานี ในสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 17 รือบับมีลักษณะโดยรวมคล้ายกับซอสามสายของภาคกลาง
เบองาวันโซโล เบองาวันโซโล (; บางครั้งเรียก เพียง "โซโล", คำว่า Bengawan เป็นภาษาชวาโบราณ หมายถึง แม่น้ำ) เป็นแม่น้ำสายยาวที่สุดในเกาะชวา ของประเทศอินโดนีเซีย โดยมีความยาวประมาณ 540 กิโลเมตร มีความสำคัญในฐานะเป็นเส้นทางสัญจร แหล่งน้ำใช้อุปโภคบริโภค และแหล่งน้ำเพื่อการเกษตรของพื้นที่ทางตอนเหนือและตะวันออกของเกาะ นอกจากนี้ยังมีชื่อเสียงในแวดวงโบราณมานุษยวิทยาด้วย โดยมีการค้นพบซากมนุษย์โบราณหลายครั้งในพื้นที่หลายแห่งของลุ่มน้ำเหล่านี้ รวมทั้งซากดึกดำบรรพ์ของกะโหลกมนุษย์สมัยแรกๆ ที่มีชื่อเรียกกันทั่วไปว่า มนุษย์ชวา ด้วย
เจ้าจอมมารดาแย้ม ในรัชกาลที่ 2 เจ้าจอมมารดาแย้ม เป็นนางละครที่มีชื่อเสียงนางหนึ่งมีสมญาว่า แย้มอิเหนา ภายหลังเรียกกันว่า คุณโตแย้ม ที่รับราชการสนองพระเดชพระคุณเป็นพระสนมในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
ชวนชม ดอกชวนชมปรากฏในวรรณคดีอิเหนา ตอนนางจินตะหราพาอิเหนาไปชมสวน (พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 2) โดยมีกล่าวไว้ว่า
มีเรอบุซ ในบางพื้นที่จะเรียกมีเรอบุซว่า มีจาวา หรือ บะก์มีจาวา (, "บะหมี่ชวา") แต่สำหรับชาวชวาแล้ว บะก์มีจาวาเป็นอาหารอีกชนิดที่ต่างกับมีเรอบุซเล็กน้อย อาหารที่ใกล้เคียงกับมีเรอบุซในอินโดนีเซียเรียก มีเจโลร์ และเป็นที่นิยมในปาเล็มบัง
พระยาปริยัติธรรมธาดา (แพ ตาละลักษมณ์) ในปี พ.ศ. 2450 เมื่อครั้งยังเป็นหลวงประเสริฐอักษรนิติ ได้พบต้นฉบับพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาที่บ้านราษฎรแห่งหนึ่งในจังหวัดเพชรบุรี จำนวนหนึ่งเล่มสมุดไทย ความเริ่มตั้งแต่ก่อนตั้งกรุงจนถึงสิ้นรัชสมัยพระนเรศวร จึงขอมาให้แก่หอพระสมุดวชิรญาณ กรรมการหอพระสมุดเห็นเป็นหนังสือพระราชพงศาวดารแปลกจากฉบับอื่น ๆ ที่มีแล้ว จึงให้เรียกชื่อว่า "พระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์" ให้เป็นเกียรติยศแก่ผู้พบ และนำมามอบให้หอพระสมุด ซึ่งพงศาวดารฉบับดังกล่าวนี้ปัจจุบันเชื่อว่ามีความถูกต้องแม่นยำในด้านศักราชของเหตุการณ์ต่าง ๆ เป็นอันมาก
หลุมดำ ออพเพนไฮม์เมอร์กับเพื่อนร่วมงานใช้ระบบอ้างอิงพิกัดของชวาร์สชิลด์ (ซึ่งเป็นระบบพิกัดอย่างเดียวที่มีให้ใช้ใน ค.ศ. 1939) ทำให้สร้างเอกภาวะทางคณิตศาสตร์ออกมาได้ที่รัศมีชวาร์สชิลด์ กล่าวอีกนัยหนึ่งสมการล่มลงไปที่ค่ารัศมีชวาร์สชิลด์เพราะค่าบางค่ากลายเป็นอนันต์ คำแปลนี้บ่งชี้ว่ารัศมีชวาร์สชิลด์เป็นค่าขอบเขตของ "ฟอง" ที่ซึ่งเวลา "หยุด" เป็นเวลาหลายปีทีเดียวที่ดาวยุบตัวเหล่านี้ถูกเรียกว่า "ดาวแช่แข็ง" เพราะการคำนวณแสดงว่าผู้สังเกตภายนอกจะเห็นพื้นผิวของดาวหยุดนิ่งที่เวลาซึ่งการยุบตัวเกิดขึ้นภายในรัศมีชวาร์สชิลด์ ทว่านักฟิสิกส์จำนวนมากยังไม่สามารถยอมรับแนวคิดเรื่องเวลาที่หยุดนิ่งภายในรัศมีชวาร์สชิลด์ ประเด็นนี้ยังเป็นที่สนใจอยู่บ้างเล็กน้อยตลอดเวลาที่ผ่านไป 20 ปี
อิเหนา ๔.๒ การขับร้องและดนตรี วงดนตรีไทยนิยมนำกลอนจากวรรณคดีเรื่องอิเหนาไปขับร้องกันมาก เช่น ตอนบุษบาเสี่ยงเทียน และตอนประสันตาต่อนก เป็นต้น
ท้าววรจันทร์ (เจ้าจอมมารดาวาด ในรัชกาลที่ 4) ท้าววรจันทรมีนามเดิมว่าแมว เป็นบุตรของสมบุญ งามสมบัติ (มหาดเล็กในรัชกาลที่ 3) กับถ้วย งามสมบัติ (ท้าวปฏิบัติบิณฑทาน) ญาติได้นำเข้าไปถวายตัวในวังหลวงตั้งแต่วัยเด็ก เข้าไปเป็นข้าหลวงในสมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี ในยามว่างก็ทรงให้ฝึกหัดละครและเป็นศิษย์ของเจ้าจอมมารดาแย้ม เคยรับบทเป็นพระเอกเรื่องอิเหนา เล่นได้ดีเยี่ยมจนพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวตรัสเรียกว่า "แมวอิเหนา" ต่อมาจึงได้เข้าถวายตัวเป็นเจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงเปลี่ยนชื่อเป็นวาด และได้เรียนภาษาอังกฤษกับนางแอนนา เลียวโนเวนส์ พร้อมกับพระเจ้าลูกยาเธอ พระเจ้าลูกเธอทั้งหลาย เจ้าจอมมารดาวาดประสูติพระโอรสพระองค์หนึ่งคือพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนพิทยลาภพฤฒิธาดา ต้นราชสกุลโสณกุล ณ อยุธยา
ดาหลัง พระราชนิพนธ์เรื่องดาหลังนี้ ผู้รู้ทางวรรณคดีเห็นกันว่าเป็นโวหารสมัยรัชกาลที่ 1 ทั้งๆ ที่ไม่มีบานแผนก เป็นความนำในพระราชนิพนธ์ในรัชกาลนั้นส่วนมาก แต่ความจริงการที่เรียกหนังสือใดๆ ว่าพระราชนิพนธ์นั้น สำหรับสมัยก่อนๆ ไม่ได้หมายความว่าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงแต่งเอง หรือเขียนเองแต่ลำพังพระองค์ เยี่ยงนักเขียนในปัจจุบัน ซึ่งอย่างน้อยก็บอกให้คนอื่นเขียนตามคำบอกสมัยนั้นพระองค์ทรงเป็นประธานในการเรียบเรียง ทรงรวบรวมนักประพันธ์ กวี มาช่วยกันคิดแต่งติชมจนเป็นเรื่องขึ้น ซึ่งส่วนมากพระราชนิพนธ์รัชกาลที่ 1 นั้นจะใช้วิธีประชุมกวีเสียเป็นส่วนมากที่จะนิพนธ์ด้วยองค์เองตลอดเรื่อง ในเวลาที่ไทยเราตั้งกรุงรัตนโกสินทร์ใหม่นั้น พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ได้ทรงพระราชนิพนธ์ทั้งอิเหนาใหญ่ และ อิเหนาเล็กขึ้นควรจะเชื่อได้ว่าทั้งสองเรื่องนั้นสำนวนเดิมเคยมีมาแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาแล้ว เพราะการฟื้นฟูวรรณคดีก็ดี งานราชการบ้านเมืองก็ดี เป็นการฟื้นฟูตามแบบกรุงศรีอยุธยาทั้งนั้น ท่านไม่น่าจะมีเวลามาคิดแต่งดาหลังขึ้นใหม่แน่
มหาวงศ์ ... ⊙ ในช่วงนี้มี 2 ราชวงศ์คือ วงศ์วิชัย และวงศ์ลัมพะกันนะ ระหว่าง 89 BC จนถึงค.ศ. 304 หลังการสวรรคตของพระเจ้ามหาเสนะ พงศาวดารมหาวงศ์จบลงไปด้วย แต่หลังจากนั้นมีการเขียนพงศาวดารต่อไปเรียกว่า "จุลวงศ์"
แขกไทร แขกไทร เป็นเพลงไทยเดิมอัตราสองชั้น ใช้ร้องเป็นเพลงประกอบละคร มีผู้ดัดแปลงเพลงนี้ไปหลายทาง เพลงเถานั้นมีผู้แต่งขยายเป็นสามชั้นในสมัยรัชกาลทื 5 และตัดลงเป็นชั้นเดียวในสมัยรัชกาลที่ 6 ทางหนึ่ง หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)แต่งขยายขึ้นเป็น 3 ชั้นและตัดลงเป็นชั้นเดียวอีกทางหนึ่ง ต่อมา นายเฉลิม บัวทั่งได้นำเพลงเดิมมาแต่งใหม่ให้มีสำเนียงไปทางชวาใน พ.ศ. 2513 เรียกแขกไทรทางชวา สำหรับบรรเลงด้วยวงอังกะลุง ต่อมานายมนตรี ตราโมทได้แต่งเป็นทางชวาอีกทางหนึ่งสำหรับบรรเลงด้วยวงปี่พาทย์ชวา
อิเหนา นอกจากนี้ ยังมีบรรยายไว้ในปุณโณวาทคำฉันท์ ของพระมหานาค วัดท่าทราย ระบุถึงการนมัสการพระพุทธบาทสระบุรี ในสมัยพระเจ้าอยู่หัวในพระบรมโกศเช่นกัน โดยเล่าว่ามีงานมหรสพที่เล่นเรื่องอิเหนา ดังนี้
อิเหนา ๒. การใช้อารมณ์
ในชีวิตของมนุษย์ทุกคนนั้น ย่อมต้องประสบพบกับเรื่องที่ทำให้เราโมโห หรือทำให้อารมณ์ไม่ดี ซึ่งเมื่อเป็นดังนั้น เราควรจะต้องรู้จักควบคุมตนเอง เพราะเมื่อเวลาเราโมโห เราจะขาดสติยั้งคิด เราอาจทำอะไรตามใจตัวเองซึ่งอาจผิดพลาด และพลอยทำให้เกิดปัญหาตามมาอีก ฉะนั้นเราจึงต้องรู้จักควบคุมอารมณ์ตนเอง และเมื่อเรามีสติแล้วจึงจะมาคิดหาวิธีแก้ปัญหาต่อไป ซึ่งภายในเรื่องอิเหนาเราจะเห็นได้จากการที่ท้าวดาหาได้ประกาศยกบุษบาให้ใครก็ตามที่มาสู่ขอ โดยจะยกให้ทันที เพราะว่าทรงกริ้วอิเหนาที่ไม่ยอมกลับมาแต่งงานกับบุษบาตามที่ได้หมั้นหมายกันไว้ การกระทำของท้าวดาหานี้ได้ก่อให้เกิดปัญหาและความวุ่นวายหลายอย่างตามมา และท้าวดาหานั้นยังกระทำเช่นนี้โดยมิได้สนใจว่าบุตรสาวของตนจะรู้สึกเช่นไร หรือจะได้รับความสุขหรือความทุกข์หรือไม่
จักรพรรดิเถี่ยว จิ เถี่ยว จิ ( ; 6 มิถุนายน ค.ศ. 1807 - 4 พฤศจิกายน ค.ศ. 1847) พงศาวดารไทยเรียก เทียวตรี หรือ เหงียน ฟุก เมียน ตง () พงศาวดารไทยเรียก เตืองคันชือมินตง เป็นจักรพรรดิพระองค์ที่ 3 แห่งราชวงศ์เหงียน ทรงเป็น "ฮหว่างเด๊" หรือจักรพรรดิแห่งเวียดนาม ทรงครองราชย์ตั้งแต่วันที่ 14 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1841 จนเสด็จสวรรคตในวันที่ 4 พฤศจิกายน ค.ศ. 1847
อิเหนา ๔.๑ การละคร บทละครเรื่องอิเหนาเป็นยอดของละครรำ เพราะใช้คำประณีต ไพเราะ เครื่องแต่งตัวละครงดงาม ท่ารำงาม บทเพลงขับร้องและเพลงหน้าพาทย์กลมกลืนกับเนื้อเรื่องและท่ารำ จึงนับว่าดีเด่นในศิลปะการแสดงละคร
เบองาวันโซโล แม่น้ำเบองาวันโซโล มีต้นกำเนิดที่ภูเขาไฟลาวู (Lawu) ในชวาตอนกลาง แล้วไหลไปทางเหนือ ผ่านทิวเขาเซวู ตลอดเส้นทาง มีสาขาแยกออกไปหลายช่วง มีแม่น้ำสาขาที่สำคัญ เช่น แม่น้ำมาดียุน แม่น้ำบรันตัส แม่น้ำโซโลยังผ่านไปทางตะวันออก สู่ชวาตะวันออก ผ่านทิวเขาเกินดัง และลุ่มน้ำโซโลซึ่งเป็นที่ราบ ทั้งนี้ได้ไหลผ่านเมืองใหญ่ชื่อ ซูราการ์ตา (ผู้คนในท้องถิ่นที่นี่เรียกว่า แม่น้ำโซโล) และสุดท้ายไหลออกไปที่ทะเลชวา ใกล้กับเมืองซูราบายา
เปอเจิล เปอเจิล () เป็นอาหารพื้นเมืองประเภทยำของเกาะชวา ประเทศอินโดนีเซีย ใช้ซอสที่ใส่พริกและถั่วลิสง ต้นกำเนิดไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด และมีหลายเมืองที่อ้างว่าเป็นต้นกำเนิดของเปอเจิล แต่ที่เป็นไปได้มากที่สุดคือมาจากแถบเมืองมาดียุนในจังหวัดชวาตะวันออก ซอสที่ใช้ในเปอเจิลเป็นแบบเดียวกับซอสของสะเต๊ะไก่ และคล้ายกับซอสของกาโดกาโด ในมาเลเซีย อาหารชนิดนี้เรียกว่า เปอจัล () โดยผู้อพยพชาวชวาเป็นผู้นำเข้าไปเผยแพร่
มังรายกะยอชวาที่ 1 แห่งอังวะ มังรายกะยอชวาที่ 1 แห่งอังวะ (, ; บางครั้งเรียก มังรายกะยอชวา, 1410 – 1442) กษัตริย์องค์ที่ 9 แห่ง อาณาจักรอังวะ จาก ค.ศ. 1439 ถึง 1442 ตลอด 3 ปีแห่งรัชสมัยพระองค์ต้องป้องกันอาณาจักรจากการรุกรานของเมืองโมกองแห่ง รัฐชาน และกู้เมืองตองอู ที่แยกตัวออกจากอังวะในช่วงรัชสมัยของ พระเจ้าโมญีนตะโด พระราชบิดาของพระองค์ ในปี ค.ศ. 1426
วิภัชชวาท ในการสังคายนาครั้งที่สามในศาสนาพุทธ พระโมคคลีบุตรติสสเถระถือว่า วิภัชชวาท เป็นอีกชื่อหนึ่งของนิกายเถรวาท แต่หลักฐานของจีนกล่าวว่านิกายปรัชญัปติวาท นิกายมหีศาสกะ และนิกายสางมิตียะ บางครั้งก็เรียกรวม ๆ ว่านิกายวิภัชวาทด้วย จึงอาจเป็นนิกายหนึ่งต่างหากที่แยกออกมาจากเถรวาท ส่วนหลักฐานฝ่ายทิเบตกล่าวว่า นิกายมหีศาสกะ นิกายกาศยปียะ และนิกายธรรมคุปต์แยกออกมาจากนิกายวิภัชชวาทนี้
หลุมดำ ในปี ค.ศ. 1915 อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ ได้พัฒนาทฤษฎีเกี่ยวกับความโน้มถ่วงเรียกว่า ทฤษฎีสัมพัทธภาพทั่วไป ซึ่งแสดงให้เห็นดังกล่าวข้างต้นแล้วว่า แรงโน้มถ่วงมีผลกระทบกับแสง (แม้ว่าแสงจะมีมวลเป็นศูนย์ก็ตาม ทว่าจุดกำเนิดของสภาพโน้มถ่วงมิได้เกิดจากมวล แต่เกิดจากพลังงาน) หลังจากนั้นไม่กี่เดือน คาร์ล ชวาร์สชิลด์ ได้เสนอมาตราชวาร์สชิลด์สำหรับสนามโน้มถ่วงของมวลแบบจุดและมวลทรงกลม ที่แสดงว่าหลุมดำสามารถเกิดขึ้นได้ตามทฤษฎี ปัจจุบันรัศมีชวาร์สชิลด์เป็นที่รู้จักกันในฐานะรัศมีของขอบฟ้าเหตุการณ์ของหลุมดำที่ไม่หมุน แต่ในเวลานั้นผู้คนยังไม่เข้าใจกัน ตัวอย่างเช่นชวาร์สชิลด์เองก็ยังคิดว่ามันไม่อาจเป็นจริงในทางกายภาพ โจฮันเนส โดรสเต นักศึกษาของเฮนดริก ลอว์เรนซ์ ได้เสนอผลลัพธ์แบบเดียวกันสำหรับมวลแบบจุดหลังจากที่ชวาร์สชิลด์เสนอแนวคิดเป็นเวลาหลายเดือน ทั้งยังได้อธิบายคุณสมบัติบางประการเพิ่มเติมอีกด้วย
พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา พระราชพงศาวดารฉบับนี้ไม่มีบานแพนกระบุที่มาการชำระ หอพระสมุดวชิรญาณรับซื้อมาราวปี พ.ศ. 2449-2450 มีจำนวน 22 เล่มสมุดไทย เนื้อความตรงกับพระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน ฉบับตัวเขียน ต่างตรงที่ฉบับนี้เริ่มเรื่องตั้งแต่สถาปนากรุงศรีอยุธยา (แต่ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์เริ่มเรื่องที่พระเจ้าเชียงรายกับชาวเมืองอพยพมาสร้างเมืองไตรตฤงษ์) และมีลายมือเขียนแก้ไขเพิ่มเติมคำและสำนวนไว้ สอดคล้องกับพระราชหัตถเลขาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ทรงมีถึงเซอร์จอห์น เบาว์ริง ลงวันที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2398 ระบุว่าพระองค์กับพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงวงศาธิราชสนิท กำลังร่วมกันแต่งตำนานกรุงสยามเริ่มความตั้งแต่การสร้างกรุงศรีอยุธยามาจนถึงราชวงศ์จักรี จึงเรียกพงศาวดารฉบับนี้ว่าพระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา สันนิษฐานว่าพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงชำระต่อเนื่องมาจนสิ้นรัชกาล
อักษรชวา เป็นอักษรที่เรียกอักษรมุรทาและมหาปรานา ใช้เขียนคำขึ้นต้นของชื่อบุคคลที่เป็นที่เคารพ โดยการใช้คล้ายกับการใช้อักษรตัวใหญ๋ของอักษรละตินที่ใช้เขียนภาษาชวาในปัจจุบัน
เจ้าฟ้ากุณฑล หลังการสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกซึ่งเป็นยุคฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรม พระองค์จึงทรงรวบรวมบทละครเรื่อง "ดาหลัง" และ "อิเหนาเล็ก" พระราชนิพนธ์เดิมของเจ้าฟ้ากุณฑลและเจ้าฟ้ามงกุฎมาเรียบเรียงใหม่ โดยมีเนื้อหาในพระราชนิพนธ์ "อิเหนา" ฉบับรัชกาลที่ 1 ความว่า
จังหวัดบาหลี ในช่วงศตวรรษที่ 9 สังคมของชาวบาหลีเริ่มเฟื่องฟูขึ้น ราว ค.ศ. 900 ชาวบาหลีเริ่มพัฒนาระบบชลประทาน การปลูกข้าว รวมทั้งวัฒนธรรมและศิลปะที่เป็นเอกลักษณ์ของตนเอง หลักฐานเกี่ยวกับราชวงศ์บาหลีเริ่มปรากฏในเวลานั้นเช่นกัน โดยมีภาพแกะสลักหินแสดงพิธีอภิเษกสมรสของกษัตริย์บาหลีพระนามว่าพระเจ้าอุดายานา (Udayana) กับ เจ้าหญิงชวาตะวันออกพระนามว่าเจ้าหญิงมเหนธรัตตะ (Mahendratta) ที่วัดปูราโกระฮ์เตอกีปัน (Pura Korah Tegipan) ที่อยู่บริเวณภูเขากูนุงบาตูร์ (Gunung Batur) ทั้งสองพระองค์มีโอรสพระนามว่าเจ้าชายไอร์ลังกา (Airlangga) ประสูติเมื่อ ค.ศ. 991 ในเวลาเดียวกัน ชวาเริ่มแผ่อิทธิพลเข้ามายังบาหลี เมื่อพระองค์อายุได้ 16 ปี ทรงหนีไปยังชวาตะวันตกและทรงได้รับการสนับสนุนจากชาวชวาในเวลาต่อมา เมื่อพระองค์ขึ้นครองราชย์เป็นกษัตริย์ชวา จึงทรงรวมบาหลีและชวาให้เป็นปึกแผ่นจนกระทั่งสิ้นพระชนม์เมื่อค.ศ.1049 ภาษาชวาที่เรียกว่าภาษากาวี (Kawi) ได้นำมาใช้ในหมู่ราชวงค์บาหลี หลักฐานความสัมพันธ์ระหว่างบาหลีกับเกาะชวาในช่วงศตวรรษที่ 11 อยู่ที่หินสลักที่ภูเขากุนุง คาวี ใกล้กับเมืองตัมปักซีริง (Tampaksiring) หลังจากนั้นบาหลีอยู่ในสถานภาพกึ่งเอกราช จนกระทั่ง ค.ศ. 1284 พระเจ้าเกอรตานาการาหรือเกียรตินคร (Kertanagara) กษัตริย์ชวาแห่งอาณาจักรสิงหะส่าหรี (Singasari) ได้รุกรานบาหลี แต่หลังจากนั้น 8 ปี อาณาจักรสิงหะส่าหรีล่มสลาย โอรสของพระเจ้าเกอรตานาการาพระนามว่าเจ้าชายวิจายาหรือวิชัย (Vijaya) ได้ตั้งอาณาจักรมัชปาหิต (Majapahit) ซึ่งนับถือศาสนาฮินดูขึ้น ช่วงเวลานี้เอง บาหลีถือโอกาสแยกตัวเป็นเอกราช ปกครองโดยราชวงศ์ปาเจ็ง (Pajeng) มีศูนย์กลางใกล้กับเมืองอูบุด (Ubud) แต่กะจะห์ มาดา (Gajah Mada) เสนาบดีแห่งอาณาจักรมัชปาหิตเข้ารุกรานบาหลีในรัชสมัยของพระเจ้าดาเล็ม เบอเดาลู (Dalem Bedaulu) แห่งราชวงศ์ปาเจ็งในปีค.ศ.1343 และได้รวมบาหลีเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรมัชปาหิต หลังจากนั้นบาหลีได้ย้ายศูนย์กลางไปอยู่ที่เกลเกล (Gelgel) ใกล้กับเมืองเสมาระปุระ (Semarapura) ในช่วงปลายศตวรรษที่ 14 โดยมีกษัตริย์ปกครองชึ่งชาวบาหลีเรียกว่าเทวะ อากุง (Dewa Agung) พระนามว่าพระเจ้าบาตูร์ เร็งก็อง (Batur Renggong) ครองราชย์ในปีค.ศ.1550 ก่อนหน้านั้นไม่นานอาณาจักรมัชปาหิตได้ล่มสลายลงในปี ค.ศ. 1515 ลงจากการขยายอิทธิพลของชาวมุสลิม บรรดานักปราชญ์ซึ่งหนึ่งในนั้นคือนักบวชฮินดูชื่อนิราร์ธา (Nirartha) ได้อพยพข้ามมายังบาหลี โดยนำศิลปวัตถุ ช่างศิลป์ นางรำ นักดนตรี และนักแสดงประจำราชสำนักมัชปาหิตเข้ามาด้วย และได้สร้างวัดปูราลูฮูร์อูลูวาตู (Pura Luhur Ulu Watu) และวัดปุราตานะฮ์ลต (Pura Tanah Lot) ขึ้น การอพยพครั้งใหญ่ของชาวฮินดูจากชวาได้สิ้นสุดลงราวศตวรรษที่ 16 การอพยพครั้งนี้ก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ต่อสังคมบาหลี สังคมฮินดูในบาหลีเริ่มซับซ้อนขึ้น มีการนำระบบวรรณะเข้ามาใช้ ชาวบาหลีที่อยู่ดั้งเดิมจึงอพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานบริเวณภูเขาทางตอนใน ซึงปัจจุบันนี้ผู้สืบเชื้อสายของคนเหล่านี้เรียกว่าบาหลีอากา (Bali Aga) หรือบาหลีมูลา (Bali Mula) ยังคงอาศัยอยู่ที่หมู่บ้านเตองานัน (Tenganan) ใกล้กับวัดปูราดาซา (Pura Dasa) และหมู่บ้านตรูญัน (Trunyan) บริเวณทะเลสาบบาตูร์
ชวาหะร์ลาล เนห์รู ชวาหะร์ลาล เนห์รู เป็นผู้ใกล้ชิด และร่วมเรียกร้องเอกราชให้กับอินเดียร่วมกับมหาตมา คานธี และมักมีบทบาทโดดเด่นขึ้นจนได้รับสืบทอดเป็นทายาททางการเมือง โดยรับตำแหน่งประธานพรรคคองเกรสอินเดียสืบต่อจากคานธี
ยกยาการ์ตา ยกยาการ์ตา (; ) เป็นเมืองหลักของเขตพิเศษยกยาการ์ตา เกาะชวา ประเทศอินโดนีเซีย ที่นี่ถือว่าเป็นศูนย์กลางของวัฒนธรรมชวาโบราณทั้งในด้านดนตรี นาฏศิลป์ และงานฝีมือ ยกยาการ์ตาเคยเป็นเมืองหลวงในช่วงที่อินโดนีเซียเรียกร้องเอกราชจากดัชต์ในปีช่วง ค.ศ.1945 - 1949
เจ้าฟ้ามงกุฎ (พระราชธิดาในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ) หลังการสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกซึ่งเป็นยุคฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรม พระองค์จึงทรงรวบรวมบทละครเรื่อง "ดาหลัง" และ "อิเหนาเล็ก" พระราชนิพนธ์เดิมของเจ้าฟ้ากุณฑลและเจ้าฟ้ามงกุฎมาเรียบเรียงใหม่ โดยมีเนื้อหาในพระราชนิพนธ์ "อิเหนา" ฉบับรัชกาลที่ 1 อธิบายไว้ความว่า
อุณรุทร้อยเรื่อง เหตุที่เรียกวรรณคดีเรื่องนี้ ว่า อุณรุทร้อยเรื่อง เพราะวรรณคดีเรื่องนี้ขึ้นต้นด้วยตัวละครชื่อ อุณรุท และมีการเอ่ยถึงตัวละครจากวรรณคดีจำนวนมาก โดยมีตัวละครนับได้ 144 ตัว และมาจากวรรณคดีเรื่องต่างๆ ถึง 51 เรื่อง โดยมากเป็นตัวละครจากเรื่องที่คุ้นเคยกันดีในเวลานั้น เช่น จากเรื่อง พระอภัยมณี รามเกียรติ์ อิเหนา ไกรทอง เป็นต้น
วงศ์ชะมดและอีเห็น ชื่อสามัญในภาษาอีสานเรียกว่า "เห็นอ้ม" ในภาษาใต้เรียกว่า "มูสัง" และในภาษามลายูและชวาเรียกว่า "ลินเส็ง"
หนังตะลุง ต่อมา หนังภาคใต้หรือหนังตะลุง รับอิทธิพลของหนังชวาเข้ามาผสมผสาน จึงทำให้เกิดวิวัฒนาการใน "รูปหนัง" ขึ้นมา รูปหนังใหญ่จะเป็นแผ่นเดียวกันทั้งตัว เคลื่อนไหวอวัยวะไม่ได้ แต่รูปหนังชวาเคลื่อนไหวมือและปากได้ ส่วนใหญ่รูปหนังจะเคลื่อนไหวมือได้เพียงข้างเดียว ยกเว้นรูปกาก หรือตัวตลก และรูปนางบางตัว ที่สามารถขยับมือได้ทั้งสองข้าง รูปหนังชวามีใบหน้าที่ผิดไปจากคนจริง และหนังตะลุงก็รับแนวคิดนี้มาปรับใช้กับรูปตัวตลก เช่น แกะรูปหนูนุ้ยให้หน้าคล้ายวัว เท่งหน้าคล้ายนกกระฮัง เป็นต้น นี่ก็อาจจะเป็นอีกความเชื่อหนึ่งที่ทำให้ถูกเรียกว่าหนังตะลุง เนื่องจาก คำว่า ตลุง หรือ dalang ในภาษาชวาและมาเลย์ หมายถึงคนที่เชิดรูปหุ่นของวาหยัง กุลิท และนอกจากนั้นตัวละครที่เป็นตัวตลก เช่นยอดทอง พูน หนูนุ้ย ก็มีความคล้ายคลึงกับ วาหยัง กุลิท
การขนส่งในประเทศอินโดนีเซีย โครงข่ายรถไฟส่วนใหญ่จะอยู่บนเกาะชวา โดยบนเกาะชวา จะมีทางรถไฟสายหลักอยู่ 2 สาย และสายย่อยอีกหลายสาย มีให้บริการทั้งรถไฟโดยสารและรถไฟสินค้า นอกจากนี้ยังมีรถไฟชานเมืองวิ่งให้บริการในเขตกรุงจาการ์ตา เรียกว่า เคอาร์แอล จาโบตาเบะก์ และอีกเมืองคือซูราบายา
กวางรูซาชวา กวางรูซาชวา หรือเรียกสั้น ๆ ว่า กวางรูซา (; ) เป็นกวางชนิดหนึ่ง มีถิ่นกำเนิดที่เกาะชวาของอินโดนีเซีย ลักษณะโดยทั่วไป คือเป็นกวางขนาดกลาง ลำตัวมีสีน้ำตาลเหลือง-น้ำตาลเทา บริเวณใต้คอและใต้ท้องมีสีน้ำตาลอ่อน เพศเมียจะมีสีอ่อนกว่าเพศผู้ น้ำหนักเมื่อโตเต็มที่ของตัวผู้ประมาณ 120-160 กิโลกรัม ตัวเมีย 65-90 กิโลกรัม ความยาวรอบตัว 1.3-2.5 เมตร ความยาวหาง 10-30 เซนติเมตร เมื่อโตเต็มที่ทั้งตัวผู้และตัวเมียจะมีความสูงเท่ากับ 110 เซนติเมตรและ 90 เซนติเมตรตามลำดับ
มะโย่ง มะโย่งเข้าไปเล่นในกรุงเทพฯ ตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว มีอยู่โรงหนึ่งแสดงดีเป็นที่นิยมของผู้ดู เรียกกันว่า ละครตาเสือ ตัวตาเสือเป็นนายโรง เล่นตามแบบละครมายง แต่งตัวเป็นมลายู ร้องเป็นภาษามลายู แต่เจรจาเป็นภาษาไทย ชอบเล่นเรื่องอิเหนาใหญ่ ละครตาเสือเล่นมาจนถึงรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
สุภาพบุรุษตระกูลหยาง ได้รับคำวิจารณ์ว่า เสมือนกับเป็น "หยางบอยแบนด์" เพราะมีซูเปอร์สตาร์ชายหลากหลายนำแสดง แต่ทว่ากลับเลือกที่จะดำเนินเนื้อเรื่องตามแบบพงศาวดารดั้งเดิมแบบเคร่งครัด เรียกว่าฉากใดที่ปรากฏในพงศาวดารก็มีให้เห็น หรือมิติของตัวละครเช่น ฮ่องเต้หูเบา, ขุนนางที่เลวไร้ที่ติแถมยังมีน้องสาวเป็นสนมเอก และรวมถึงพระญาติวงศ์ที่มีคุณธรรม ก็เหมือนกับขนบของละครโทรทัศน์แนวกำลังภายในที่เคยสร้างมาแล้วหลายต่อหลายเรื่อง
อาหารอินโดนีเซีย เนื่องจากเป็นประเทศที่มีประชากรส่วนใหญ่เป็นมุสลิม มุสลิมในอินโดนีเซียไม่ได้รับอนุญาตให้ดื่มแอลกอฮอล์ แต่ในอดีตมีการพัฒนาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ขึ้นภายในหมู่เกาะ ประชาชนในเกาะชวาสมัยโบราณดื่มไวน์ที่ทำจากน้ำตาลมะพร้าวเรียกตวก ตวกยังเป็นเครื่องดื่มยอดนิยมในบาตัก สุมาตราเหนือ ในบาตักเรียกเครื่องดื่มนี้ว่าลาโปตวก ในโซโล ชวากลาง มีซีอูซึ่งเป็นเครื่องดื่มที่ปรับปรุงจากไวน์ของชาวจีน ในบาหลีมีไวน์ข้าวยอดนิยมคือเบรม บาหลี ในนูซาเติงการาและหมู่เกาะโมลุกกะ ชาวบ้านดื่มไวน์ทำจากปาล์มที่เรียกว่าโซปี ในมีนาฮาซา เกาะซูลาเวซีเหนือ ชาวบ้านดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เรียกจับ ตีกุส อินโดนีเซียมียี่ห้อเครื่องดื่มเบียร์เป็นของตนเองคือ บินตังเบียร์และอันกอร์เบียร์
พรรคการตื่นตัวแห่งชาติ พรรคการตื่นตัวแห่งชาติ (, , คำย่อ: PKB) เป็นพรรคการเมืองในอินโดนีเซีย หัวหน้าพรรคคือมูไฮมิน อิสกันดาร์
หลังจากประธานาธิบดีซูฮาร์โตลาออกเมื่อ 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2541 มีเสียงเรียกร้องให้ประธานของนัห์ดลาตุล อูลามาตั้งพรรคการเมืองเป็นจำนวนมากโดยเฉพาะจากสาขาในชวากลางและชวาตะวันตก ต่อมาในวันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2541 ได้ตกลงจะจัดตั้งพรรคการเมืองขึ้น พรรคนี้ได้รับการสนับสนุนมากจากเขตชนบทของเกาะชวา พรรคนี้สนับสนุนบทบาทของศาสนาอิสลามในรัฐบาลแต่ไม่สนับสนุนการจัดตั้งสาธารณรัฐอิสลาม
พรรคเข้าร่วมในการเลือกตั้ง พ.ศ. 2542 ได้คะแนน 13% ในการเลือกตั้ง พ.ศ. 2547 ได้คะแนน 10.6% และได้ 52 ที่นั่ง ส่วนการเลือกตั้ง พ.ศ. 2552 พรรคได้ 4.9% และได้ 27 ที่นั่ง
กันดั้มแอสเทรย์ กันดั้มแอสเทรย์ () () เป็นรุ่นของโมบิลสูทซึ่งเป็นมีบทบาทสำคัญในการ์ตูนญี่ปุ่น มังงะ โมบิลสูทกันดั้มซี้ด แอสเทรย์ กันดั้มแอสเทรย์รุ่นแรกได้รับการออกแบบโดยจุนอิจิ อะคุทสึ
กันดั้มแอสเทรย์ กันดั้มแอสเทรย์เป็นโมบิลสูทที่สถาบันมอเกนเรตของอาณาจักรอ็อบได้พัฒนาอย่างลับๆที่เฮลิโอโปลิสโดยใช้ข้อมูลที่ขโมยมาจากการช่วยพัฒนา GAT-Xซีรีส์ให้กลุ่มพันธมิตรโลก ลักษณะสำคัญของกันดั้มแอสเทรย์ก็คือเกราะที่มีน้ำหนักเบาเพื่อให้มีความคล่องตัวสูงสุด กันดั้มแอสเทรย์ยังมีอาวุธที่จำลองมาจาก GAT-Xซีรีส์อย่างบีมไรเฟิลและบีมเซเบอร์ มอเกนเรตได้ใช้รูปแบบพื้นฐานของกันดั้มแอสเทรย์ในการพัฒนาโมบิลสูทรุ่นผลิตจำนวนมากคือ M1แอสเทรย์และชาวอาณานิคมดาวอังคารยังใช้ข้อมูลของแอสเทรย์ซีรีส์พัฒนา "GSF-YAM01 เดลต้าแอสเทรย์" ของตัวเอง นอกจากนี้ โมบิลสูท "YMF-X000A เดรดน็อตกันดั้ม" ยังมีชื่อเล่นว่า "Xแอสเทรย์" และเมื่อ "โลว์ กิล" ได้ใช้ชิ้นส่วนอะไหล่ของ "ZGMF-X12A เทสตาเมนต์กันดั้ม" มาดัดแปลงเป็นโมบิลสูทตัวใหม่ยังได้ตั้งชื่อว่า "กันดั้มแอสเทรย์เอาต์เฟรม" แต่ในทางเทคนิคแล้วทั้งคู่ไม่มีความเกี่ยวข้องกับกันดั้มแอสเทรย์แต่อย่างใด
กันดั้มแอสเทรย์ โมบิลสูทสำหรับทำงานที่จังค์กิลด์พัฒนาโดยดัดแปลงแอสเทรย์พลเรือนของ DSSD ให้มีลักษณะใกล้เคียงกับกันดั้มแอสเทรย์มากที่สุดและสามารถปรับแต่งได้ง่าย โลว์ กิลได้ติดตั้งเกราะมาร์สแจ็คแก็ตของกันดั้มแอสเทรย์เรดเฟรมไว้กับแอสเทรย์พลเรือนเครื่องหนึ่ง เป็น MWF-JG73MJ มาร์สแจ็คเก็ตและยกให้ดิเอโก โลเวลเอาไปใช้ ปรากฏตัวในมังงะ "โมบิลสูทกันดั้มซี้ด เดลต้าแอสเทรย์"
กันดั้มแอสเทรย์ ในมังงะโมบิลสูทกันดั้มซี้ด เฟรมแอสเทรย์ กันดั้มแอสเทรย์บลูเฟรมได้พัฒนาไปเป็นกันดั้มแอสเทรย์บลูเฟรมเธิร์ดเพื่อใช้ต่อสู้ในป่าทึบโดยเฉพาะ โดยเพิ่มประสิทธิภาพของเสาอากาศVฟิน ที่แขนติดตั้งตะขอและใบมีดเพื่อใช้ตัดสิ่งกีดขวาง ที่เอวติดตั้งไรเฟิลไว้สองกระบอกและเสริมสมรรถนะของท่อขับดันให้ปรับทิศทางได้ง่ายขึ้น ที่น่องทั้งสองยังติดใบมีดไว้ เนื่องจากการใช้บีมในป่าอาจทำให้ไฟไหม้ได้ ไกจึงไม่ได้ติดอาวุธบีมไว้ด้วย เนื่องจากการดัดแปลงเป็นบลูเฟรมเธิร์ดใช้ชิ้นส่วนจากภายนอกล้วนๆ ในภาค "วีเอสแอสเทรย์" จึงได้เปลี่ยนกลับไปเป็น บลูเฟรมเซคันด์รีไวส์ โดยดัดแปลงดาบแท็คติคอลอาร์มส์ให้สามารถแยกใบมีดออกมาติดกับแขนเป็นทอนฟาและสามารถแยกปืนกลแก็ตลิ่งออกมาได้
กันดั้มแอสเทรย์ ปรากฏตัวในนิยายประกอบภาพโมบิลสูทกันดั้มซี้ด วีเอสแอสเทรย์ เป็นกันดั้มแอสเทรย์หมายเลขห้าที่สร้างโดยกลุ่มไลบราเรียนและเป็นโมบิลสูทประจำตัวของคาร์บอนฮิวแมนซึ่งมียีนของ รอนโด กินา ซาฮาคุ มิราจเฟรมนั้นต่างจากกันดั้มแอสเทรย์เครื่องอื่นๆคือใช้เกราะวาริเอเบิลเฟสชิฟท์แทนโฟมโลหะจึงทนทานกว่ามาก มิราจเฟรมยังใช้ระบบพรางตาด้วยอนุภาคมิราจคอลลอยด์ แต่นอกจากใช้พรางตัวแล้วยังสามารถใช้สร้างภาพลวงตาเพื่อให้ศัตรูเข้าใจผิดได้ โดยครั้งแรกที่ปรากฏตัวนั้น รอนโดได้ใช้มิราจคอลลอยด์ปลอมเป็นโกลด์เฟรมเพื่อให้คนอื่นๆเข้าใจผิด
กันดั้มแอสเทรย์ ในเนื้อเรื่องของภาค "วีเอสแอสเทรย์" กลุ่มไลบราเรียนได้สร้างเรดเฟรมเครื่องที่สองและให้คาร์บอนฮิวแมนของอุน โนเป็นนักบิน เรดเฟรมเครื่องที่สองนี้ใช้ดาบคะตะนะที่เรียกว่า "ไทเกอร์เพียร์ส" เป็นอาวุธหลัก
มีอีกชื่อหนึ่งว่า โปรโตซีโร่ทรี MBF-P03 กันดั้มแอสเทรย์บลูเฟรมนี้ได้รับการบันทึกข้อมูลอุปกรณ์ต่างๆไว้โดยรอนโด กิน่า ซาฮาคุเมื่อครั้งที่เฮลิโอโปลิสถูกโจมตี กันดั้มแอสเทรย์บลูเฟรมถูกโลว์ กิล ค้นพบพร้อมกับเรดเฟรม แต่ก็มอบให้ "ไก มุราคุโมะ" ไป ไกเป็นหนึ่งในทหารรับจ้าง "เซอร์เพนท์เทล" ที่มาทำลายหลักฐานเกี่ยวกับโปรเจกต์แอสเทรย์ แต่หลังจากที่ถูกนายจ้างทรยศจึงเก็บบลูเฟรมไว้เป็นโมบิลสูทประจำตัว เนื่องจากมีข้อมูลของอุปกรณ์ทั้งหมดอยู่ไกจึงสามารถปรับแต่งอุปกรณ์ให้บลูเฟรมใช้ได้ กันดั้มแอสเทรย์บลูเฟรมจึงสามารถใช้งานอาวุธหนักอาวุธหนักอย่างบาซูก้าและมิสไซล์ลันเชอร์ หรือ "สเกลซิสเต็ม" ซึ่งเป็นระบบขับเคลื่อนใต้น้ำของ ZAFT
ในเนื้อเรื่องของนิยายภาพ "แอสเทรย์บี" นั้น กันดั้มแอสเทรย์บลูเฟรมได้รับความเสียหายอย่างหนักในการสู้กับ "GAT-01D ลองแด็กเกอร์" ของอีเลฟเว่น โซเซียส ซึ่งไกก็ได้ปรับปรุงบลูเฟรมด้วยความช่วยเหลือของโลว์ และ "เอริก้า ซิมมอนส์" แห่งมอเกนเรต ซึ่งบลูเฟรมร่างสองนี้ มีสองแบบคือ บลูเฟรมเซคันด์ L โดยสามารถติดตั้ง แท็คติคอลอาร์มส์ ซึ่งเป็นแบ็คแพ็คที่สามารถบินแยกจากบลูเฟรมได้ทั้งยังหุ้มแอนติบีมโค้ตติ้งเพื่อการป้องกันอาวุธบีม แท็คติคอลอาร์มส์นี้ติดตั้งปืนกลแก็ตลิ่ง 90 มม.เอาไว้และสามารถปรับมาเป็นดาบขนาดใหญ่ได้ด้วย เกราะของบลูเฟรมเซคันด์ Lมีสองชั้น ซึ่งชั้นที่สองนั้นเป็นเกราะ PSที่จะทำงานเมื่อเกราะชั้นแรกที่อยู่ภายนอกแตกออก
โมบิลสูท กันดั้ม ซี้ดแอสเทรย์ การดำเนินเรื่องของกันดั้มซี้ด แอสเทรย์ในช่วงแรกจะมีการข้ามเล่มไปมาระหว่างมังงะโมบิลสูทกันดั้มซี้ด แอสเทรย์ซึ่งวาดโดยโคอิจิ โทคิตะ โมบิลสูทกันดั้มซี้ด แอสเทรย์อาร์ซึ่งวาดโดยโทดะ ยาสึนาริและนิยายประกอบภาพถ่ายโมบิลสูทกันดั้มซี้ด แอสเทรย์บี ซึ่งเมื่อเนื้อเรื่องของโมบิลสูทกันดั้มซี้ด แอสเทรย์จบลงก็ได้มีภาคต่อคือโมบิลสูทกันดั้มซี้ด เอ็กซ์แอสเทรย์ เมื่ออะนิเมะโมบิลสูทกันดั้มซี้ดเดสทินีออกฉายก็ได้เริ่มภาคใหม่คือโมบิลสูทกันดั้มซี้ด เดสทินีแอสเทรย์ซึ่งมีทั้งฉบับมังงะและนิยายประกอบภาพถ่าย และโมบิลสูทกันดั้มซี้ด เดลต้าแอสเทรย์ซึ่งลงตีพิมพ์หลังจากที่กันดั้มซี้ด C.E.73 สตาร์เกเซอร์ออกฉาย มังงะภาคต่อมาก็คือโมบิลสูทกันดั้มซี้ด เฟรมแอสเทรย์ ซึ่งเปิดเผยกันดั้มแอสเทรย์เครื่องที่สี่ ภาคปัจจุบันของกันดั้มแอสเทรย์ก็คือโมบิลสูทกันดั้มซี้ด เวอร์ซัสแอสเทรย์
กันดั้มแอสเทรย์ โมบิลสูทรุ่นผลิตจำนวนมากซึ่งใช้พื้นฐานของกันดั้มแอสเทรย์ซึ่งปรากฏในอะนิเมะโมบิลสูทกันดั้มซี้ด ออกแบบโดยคุนิโอะ โอคาวาระ
กันดั้มแอสเทรย์ แอสเทรย์พลเรือนของ DSSDซึ่งได้รับการดัดแปลงให้เหมาะกับการสู้รบโดยบริษัท PMC (Private Military Company) อาร์มแอสเทรย์มีลักษณะภายนอกคล้ายกับ UT-1D แต่ได้ติดตั้งเซนเซอร์ที่มีประสิทธิภาพมากกว่าเดิมและดัดแปลงระบบขับเคลื่อนด้วยแม่เหล็กไฟฟ้าให้สามารถรับพลังงานจากภายนอกได้ ปรากฏตัวในมังงะ "โมบิลสูทกันดั้มซี้ด เฟรมแอสเทรย์"
กันดั้มแอสเทรย์ ในมังงะโมบิลสูทกันดั้มซี้ด เฟรมแอสเทรย์ได้เปิดเผยว่ามี MBF-P04 กันดั้มแอสเทรย์กรีนเฟรมเป็นกันดั้มแอสเทรย์เครื่องที่สี่ ซึ่งทรอยา โนวาล สมาชิกของกองโจรต่อต้านสาธารณรัฐเอเชียตะวันออกได้รับมาจาก แบรี่ โฮ แอสเทรย์กรีนเฟรมมีเซนเซอร์สีเหลืองแตกต่างจากเครื่องก่อนหน้านั้นซึ่งเป็นสีเขียว อาวุธพิเศษของแอสเทรย์กรีนเฟรมก็คือ "ทวินซอร์ดไรเฟิล" ซึ่งเป็นบีมไรเฟิลที่สามารถกางและยืดออกเป็นดาบสองปลายได้ แอสเทรย์กรีนเฟรมยังมีระบบปัญญาประดิษฐ์ซึ่งสามารถเรียนรู้ได้ไว้คอยช่วยสนับสนุนในการควบคุม ซึ่งเมื่อระบบนี้สามารถเก็บข้อมูลจนพัฒนาตัวเองได้มากพอก็จะทำให้อัตราตอบสนองต่อนักบินสูงมากกว่ารุ่นก่อนๆ
กันดั้มแอสเทรย์ โมบิลสูทสำหรับทำงานที่พัฒนาโดยองค์กรสำรวจอวกาศ DSSD (Deep Space Survey and Development Organization) โดยใช้ดัดแปลงมาจาก M1แอสเทรย์ แอสเทรย์ของ DSSD มีจุดเด่นที่หมวกครอบหัวสำหรับป้องกันเซนเซอร์ของแอสเทรย์และแบ็คแพ็คด้านหลังซึ่งเป็นระบบขับเคลื่อนด้วยแม่เหล็กไฟฟ้าซึ่งเป็นต้นแบบของระบบขับเคลื่อนด้วยแสงของสตาร์เกเซอร์ สามารถใช้งานปืนพกบีมและโล่เพื่อใช้ป้องกันตัวได้ ปรากฏตัวในกันดั้มซี้ด C.E.73 สตาร์เกเซอร์
บลิทซ์กันดั้ม ในเนื้อเรื่องของกันดั้มซี้ด แอสเทรย์ ได้เปิดเผยว่าแขนของบลิทซ์กันดั้มที่ถูกคิระ ยามาโตะฟันขาดไปนั้น ถูกอ็อบเก็บไปปรับปรุงกันดั้มแอสเทรย์โกลด์เฟรม อามัตสึ
กันดั้มแอสเทรย์ ในเนื้อเรื่องของภาค "เอ็กซ์แอสเทรย์" โกลด์เฟรมอามัตสึมิน่าได้รับความเสียหายเมื่อไคท์ มาดิแกนได้ใช้ต่อสู้กับ "ZGMF-Z12A เทสตาเมนต์กันดั้ม" จึงได้ปรับปรุงอีกครั้งด้วยโอคิตสึโนะคางามิ ซึ่งพัฒนาโดยหยุน เซฟาน โอคิตสึโนะคางามิเป็นอุปกรณ์เอนกประสงค์ติดแขนแทนซึมุฮะโนะทาจิและสามารถใช้สร้างบีมชิลด์หรือมีดบีมก็ได้ ซึ่งโหมดมีดบีมสามารถยิงออกไปแล้วดึงกลับมาด้วยสายเคเบิล ส่วนดาบโทตซึกะโนะซึรุงิถูกถอดออกเป็นแค่อาวุธเสริมเท่านั้น
กันดั้มแอสเทรย์ ต่อมาในภายหลัง รอนโดก็ถูก ไก มุราคุโมะ สังหาร และโกลด์เฟรมก็ถูก รอนโด มิน่า ซาฮาคุ น้องสาวฝาแฝดนำไปปรับปรุงอีกทีเป็น MBF-P01-Re2 กันดั้มแอสเทรย์โกลด์เฟรม อามัตสึมิน่า ซึ่งมีจุดแตกต่างจากของเดิมคือส้นสูงที่เท้าทั้งสองข้าง และติดตั้งอาวุธเพิ่มคือดาบ"โทตซึกะโนะซึรุงิ" และ กงเล็บที่แขนซ้าย "ซึมุฮะโนะทาจิ" นอกจากนี้ มิน่ายังได้พัฒนา มากะโนะอิคุทาจิจนสมบูรณ์ซึ่งทำให้สามารถดูดพลังงานจากโมบิลสูทที่อยู่ใกล้ๆตัวได้โดยไม่ต้องใช้ตะขอ
สไตรเกอร์แพ็ค ปรากฏในมังงะ "โมบิลสูทกันดั้มซี้ด เดสทินีแอสเทรย์" เป็นสไตรเกอร์แพ็คที่พัฒนาโดยจั๊งค์กิลด์สำหรับกันดั้มแอสเทรย์เอาต์เฟรม Gไฟลท์ประกอบด้วยบูสเตอร์และโล่ขนาดใหญ่ ซึ่งทำให้เอาต์เฟรมสามารถแปลงร่างได้และมีความสามารถในการบินสูงกว่าเอลสไตรเกอร์
กันดั้มแอสเทรย์ โมบิลสูทแบบไม่ติดตั้งอาวุธสำหรับทำงานซึ่งใช้พื้นฐานของ M1แอสเทรย์ พัฒนาโดย "หยุน เซฟาน" อดีตนักวิจัยของมอเกนเรตซึ่งได้เป็นสมาชิกของจังค์กิลด์หลังจากที่อาณาจักรอ็อบถูกพันธมิตรโลกยึดครอง ชื่อ "Raysta" มาจากการสลับอักษรของคำว่า "Astray" จังค์กิลด์ได้นำเรสตาให้ประชาชนเช่าใช้งานโดยมีข้อแม้ว่าห้ามดัดแปลงโดยติดตั้งอาวุธเข้าไปเด็ดขาด จังค์กิลด์เองจะเอาอาวุธมาติดให้เรสตาเพื่อใช้ป้องกันตัวในยามคับขันเท่านั้น เนื่องจากเป็นโมบิลสูทสำหรับทำงานจึงมีกำลังมาก ส่วนขาและเท้าของเรสตาจะมีกลไกให้ใช้เป็นเครนยกของได้ หยุน เซฟานเองใช้เรสตาแบบพิเศษซึ่งติดตั้งคอนเทนเนอร์บรรทุกของที่ด้านหลังและขาทั้งสองข้าง ส่วนหัวยังติดตั้งเสาอากาศสำหรับติดต่อกับดาวเทียมของจังค์กิลด์ เรสตาปรากฏตัวในมังงะ "โมบิลสูทกันดั้มซี้ด เดสทินีแอสเทรย์"
ซิกู เนื่องจากเป็นโมบิลสูทสำหรับทดลองจึงมีการสร้างซิกูดีพอาร์มส์เพียงสี่เครื่องเท่านั้น ชิโฮะ ฮาเนนฟุส สมาชิกหน่วยจูลล์ซึ่งเป็นผู้ร่วมพัฒนาซิกูดีพอาร์มส์ได้ใช้เป็นโมบิลสูทประจำตัวในการต่อสู้ที่ยาคินดูเอ้ ซิกูดีพอาร์มส์ยังปรากฏตัวในอะนิเมะสำหรับโปรโมทกันดั้มแอสเทรย์ เรดเฟรม และในฉบับมังงะของ "เดสทินีแอสเทรย์" ชิโฮะยังใช้ซิกูดีพอาร์มส์นำทัพของซาฟท์เข้าช่วยเหลือสาธารณรัฐอเมริกาใต้ในการแยกตัวออกจากกลุ่มพันธมิตรโลกด้วย
กันดั้มแอสเทรย์ ในเวลาปกตินั้นมิราจเฟรมจะเป็นร่างคอมมานเดอร์โหมดซึ่งมีลักษณะเหมือนกันดั้มแอสเทรย์แบบมาตรฐาน แต่จะแปลงร่างเป็นกลาดิเอเตอร์โหมดโดยหมุนตัวไปด้านหลัง ส่วนหัวของมิราจเฟรมนั้นมีเขาเสาอากาศสามเขา โดยคอมมานเดอร์โหมดจะมีเขาเดียวที่หน้าผาก และอีกสองเขาจะอยู่ที่หน้าผากของกลาดิเอเตอร์โหมด ดาบติดเท้าของมิราจเฟรมจะพับออกมาเหมือนกงเล็บ และดาบติดแขนก็จะพับมาด้านหน้าในร่างกลาดิเอเตอร์โหมด ดาบคะตะนะ "อาเมะโนะฮาบากิริ"ใช้วาริเอเบิลเฟสชิฟท์จึงสามารถเปลี่ยนสีได้และมีพลังทำลายสูง
กันดั้มแอสเทรย์ รุ่นปรับปรุงของ M1แอสเทรย์ที่เพิ่มความสามารถในการใช้งานในอวกาศโดยติดตั้งเวอเนียร์เสริมและปรับปรุงฉนวนสำหรับป้องกันอากาศรั่วให้ดีขึ้น M1Aแอสเทรย์ยังใช้สไนเปอร์บีมไรเฟิลซึ่งมีอานุภาพเหนือกว่าบีมไรเฟิลของ M1แอสเทรย์ เนื่องจากเน้นการใช้งานในอวกาศโดยเฉพาะจึงมีส่วนขาที่อ่อนแอ M1Aแอสเทรย์ได้รับการผลิตโดยอาณาจักรอ็อบกลุ่มซาฮาคุ แต่ก็มีอย่างน้อยเครื่องหนึ่งที่ถูกใช้งานโดยอาณาจักรอ็อบกลุ่มคางาริซึ่งเป็นของ "แบรี่ โฮ" เจ้าของฉายา "หัตถ์เทวะ" ซึ่งประจำอยู่กับยานคุซานางิ M1Aแอสเทรย์เป็นส่วนหนึ่งของดีไซน์ต้นฉบับ "กันดั้มซี้ด โมบิลสูทวาริเอชั่น" ออกแบบโดย "คุนิโอะ โอคาวาระ"
กันดั้มแอสเทรย์ ในเนื้อเรื่องของภาค "เดสทินีแอสเทรย์" โลว์ก็ได้ดัดแปลงเรดเฟรมอีกครั้งในช่วงที่อยู่บนดาวอังคาร โดยติดตั้งเกราะมาร์สแจ็คเก็ต ซึ่งมีรูปร่างคล้ายโมบิลสูทของ ZAFT (ในความเป็นจริงแล้วจะคล้ายกับเกลกุ๊กในภาค Universal Century) เกราะนี้จะคลุมเรดเฟรมไว้ทั้งตัวเพื่อป้องกันชิ้นส่วนของเรดเฟรมจากสภาพแวดล้อมอันทุรกันดารของดาวอังคารและสามารถใช้เข้าสู่บรรยากาศโลกได้ เกราะมาร์สแจ็คเก็ตบางส่วนสามารถปลดออกได้เพื่อเพิ่มความคล่องแคล่ว ด้านหลังมีบีมแคนนอนคู่ซึ่งเป็นปลอกดาบของเกอเบร่าเสตรทด้วย เรดเฟรมมาร์สแจ็คเก็ตถูกชาวอาณานิคมดาวอังคาร "ดิเอโก โลเวล" ขโมยไป แต่ได้นำมาคืนให้โลว์หลังเข้าร่วมในเหตุการณ์ "เบรกเดอะเวิลด์" โลว์จึงได้ถอดมาร์สแจ็คเก็ตออกแล้วติดตั้งไว้กับแอสเทรย์พลเรือนของจังค์กิลด์แล้วยกให้ดิเอโกไปใช้งานแทน
กันดั้มแอสเทรย์ มีอีกชื่อหนึ่งว่า โปรโตซีโร่ทูว์ MBF-P02 กันดั้มแอสเทรย์เรดเฟรมได้รับการติดตั้งระบบปฏิบัติการซึ่งทำให้แม้แต่คนธรรมดาก็สามารถควบคุมได้ เรดเฟรมถูกค้นพบในซากของเฮลิโอโปลิสโดย "โลว์ กิล" สมาชิกของจังค์กิลด์ซึ่งได้เก็บเรดเฟรมไว้ใช้งานเอง ซึ่งหลังจากที่ถูกศัตรูพยายามชิงเรดเฟรมไปแล้ว โลว์จึงได้หาอาวุธใหม่ นั่นคือดาบคะตะนะ "เกอร์เบร่าสเตรท" ซึ่งเป็นดาบโลหะจึงไม่สิ้นเปลืองพลังงานในการใช้งาน เมื่อเทียบกับดาบของ "ZGMF-1017 จินน์" ของ ZAFTแล้วเกอร์เบร่าเสตรทมีความคมกว่ามากและยังหุ้มแอนติบีมโค้ตติ้งไว้ด้วย เรดเฟรมเสียแขนขวาไปจากการต่อสู้กับโกลด์เฟรมของรอนโด กิน่า ซาฮาคุ แต่โลว์ก็ได้ซ่อมแขนของโกลด์เฟรมที่เก็บมาจากเฮลิโอโปลิสและเอามาใช้แทน
กันดั้มแอสเทรย์ หนึ่งในอุปกรณ์เสริมของบลูเฟรมเซคันด์ G ก็คือเกราะฟุลอาร์เมอร์เฟสชิฟท์ ซึ่งเป็นเกราะ PSที่สามารถหุ้มบลูเฟรมเซคันด์ได้ทั้งตัวและออกแบบให้ใช้เข้าสู่ชั้นบรรยากาศโลกได้ ในเวลาปกติจะติดตั้งไว้เป็นแบ็คแพ็คเหมือนแท็คติคอลอาร์มส์ เนื่องจากถูกใช้งานหลังบลูเฟรมเธิร์ด จึงเรียกร่างนี้ว่าบลูเฟรมโฟรธ์
กันดั้มแอสเทรย์ บลูเฟรมเซคันด์แบบหนึ่งก็คือ บลูเฟรมเซคันด์ G ซึ่งเน้นการใช้งานอาวุธต่างๆ เช่น สไนเปอร์แบ็คแพ็คซึ่งเป็นบีมไรเฟิลพิสัยไกล บริเวณค็อกพิตของบลูเฟรมเซคันด์ Gยังเสริมเกราะ PSไว้โดยรอบ ไกยังได้ปรับแต่งส่วนเท้าและเสริมท่อขับดันแบบครีบและมีด"อาเมอร์ชไนเดอร์"หกเล่มไว้ที่ส่วนไหล่
กันดั้มแอสเทรย์ M1แอสเทรย์ได้ใช้ในการสู้รบครั้งแรกเพื่อป้องกันตัวจากการรุกรานของพันธมิตรโลก M1แอสเทรย์มีสมรรถนะที่เทียบได้กับ GAT-01 สไตรค์แด็กเกอร์ของพันธมิตรโลก แต่ด้อยกว่าโมบิลสูทรุ่นใหม่ของซาฟท์คือ "ZGMF-600 เกซ" หลังสงครามวาเลนไทน์เลือด อาณาจักรอ็อบได้ปรับปรุง M1แอสเทรย์ที่มีอยู่โดยติดตั้ง "EF-24R ไฟลท์โรเตอร์ "ไชรค์"" ซึ่งเป็นปีกติดใบพัดเพื่อเพิ่มความสามารถในการต่อสู้กลางอากาศ
กันดั้มแอสเทรย์ ในเวลาต่อมา กันดั้มแอสเทรย์มิราจเฟรมได้ปรับปรุงอีกขั้นเป็นแบบ MBF-P05LM2 กันดั้มแอสเทรย์มิราจเฟรม เซคันด์อิสซู โดยเปลี่ยนใบมีดที่แขนและข้อเท้าเป็นแบบขนาดเล็กสามเล่มเหมือนกงเล็บ ร่างแปลงของเซคันด์อิสซูนั้น ร่างโมบิลสูทใช้ชื่อไทแรนท์โหมด ซึ่งใช้งานเหมือนคอมมานเดอร์โหมด แต่ร่างสองนั้นเป็นโหมดสัตว์สี่เท้าแบบไกอากันดั้ม เรียกว่าบรูทโหมด ในร่างบรูทโหมดนี้แบ็คแพ็คจะเลื่อนออกมาเป็นหัวจึงใช้บีมเซเบอร์พับออกมาแทงศัตรูได้ แผงที่เกราะไหล่นั้นติดบีมไรเฟิลไว้และจะพับมาด้านหน้าในบรูทโหมด ซึ่งแผงไหล่นี้ใช้เทคโนโลยีแบบเดียวกับฟอร์บิดเดนกันดั้มทำให้สามารถยิงบีมไรเฟิลเป็นเส้นโค้งได้ บรูทโหมดนี้มีความเร็วสูงมากจนแทบเป็นไปไม่ได้ที่จะโดนโจมตีด้วยอาวุธปืนและยังไม่เปิดโอกาสให้ศัตรูตอบโต้กลับได้เลยด้วย จึงสามารถต่อสู้ได้โดยไม่จำเป็นต้องใช้ยูนิตยิงระยะไกลสนับสนุนเหมือนโมบิลสูทสำหรับต่อสู้ในระยะประชิดทั่วๆไป ความเร็วของบรูทโหมดนี้แม้แต่คาร์บอนฮิวแมนของกิน่าซึ่งมีพันธุกรรมของโคออร์ดิเนเตอร์ก็ยังต้องทำการดัดแปลงตัวเองเพื่อให้คุมมิราจเฟรมในบรูทโหมดได้
กันดั้มแอสเทรย์ มีอีกชื่อหนึ่งว่า โปรโตซีโร่วัน MBF-P01 กันดั้มแอสเทรย์โกลด์เฟรมมีลักษณะพิเศษที่แฮนด์ปลั๊กสำหรับจ่ายพลังงานให้อาวุธนั้นสามารถเชื่อมต่อกับอุปกรณ์สำหรับโมบิลสูทของกลุ่มพันธมิตรโลกได้เช่นเดียวกับของอ็อบเอง เมื่อZAFTได้โจมตีเฮลิโอโปลิส อ็อบได้ทำลายโรงงานที่พัฒนาโปรเจกต์แอสเทรย์เพื่อปิดเป็นความลับ แต่โคออร์ดิเนเตอร์ "รอนโด กิน่า ซาฮาคุ" ได้ใช้โกลด์เฟรมหนีไปจากเฮลิโอโปลิสโดยใช้บาซูก้าของดูเอลกันดั้ม เนื่องจากแอสเทรย์นั้นไม่ได้ออกแบบไว้ให้ใช้อาวุธหนัก แขนขวาของโกลด์เฟรมจึงได้รับเสียหาย ซึ่งรอนโดได้สลัดแขนข้างนี้ทิ้งไปที่เฮลิโอโปลิส ในภายหลังรอนโดได้ใช้โกลด์เฟรมเข้าต่อสู้กับแอสเทรย์เรดเฟรมของโลว์ กิลจนกระทั่งได้รับความเสียหายอย่างหนัก
อาณาจักรอ็อบได้ทำการปรับปรุงแอสเทรย์โกลด์เฟรมเป็น MBF-P01-Re กันดั้มแอสเทรย์โกลด์เฟรม อามัตสึ โดยส่วนแขนขวาที่นั้นได้ใช้แขนขวาของบลิทซ์กันดั้มที่เก็บมาได้ เทคโนโลยีพรางตัวมิราจคอลลอยด์ของบลิทซ์กันดั้มยังถูกนำมาใช้กับโกลด์เฟรมด้วย แขนข้างนี้ยังสามารถใช้เกราะPSได้เหมือนเดิม อาวุธไทรเครอสที่ติดแขนนั้นเอาบีมเซเบอร์ออกไป ส่วนหัวก็ถูกเปลี่ยนเป็นแบบที่มีเซ็นเซอร์เสริมแบบโมโนอายติดตั้งไว้ อาวุธซึ่งเป็นจุดเด่นของโกลด์เฟรมอามัตสึก็คือ มากะโนะอิคุทาจิ ซึ่งเป็นตะขอที่ใช้ล็อกดูดพลังงานมาจากโมบิลสูทเป้าหมาย แบ็คแพ็คด้านหลังมีฉมวก มากะชิระโฮโกะ ซึ่งสามารถยิงและดึงกลับมาได้ด้วยสายเคเบิล ฉมวกนี้ยังใช้เทคโนโลยี PS จึงมีพลังในการเจาะทะลวงสูง
กันดั้มแอสเทรย์ ส่วนหัวของบลูเฟรมเซคันด์ติดตั้งระบบรีโมตคอนโทรลสำหรับควบคุมแบ็คแพ็คแบบต่างๆไว้ อาวุธที่รุนแรงที่สุดของบลูเฟรมเซคันด์ก็คือปืนโพซิตรอน "โลเอนกรีน" แบบเดียวกับของยานอาร์คแองเจิ้ล แต่มีขนาดเล็กกว่า เนื่องจากโลเอนกรีนใช้เตาปฏิกรณ์นิวเคลียร์ฟิชชั่นเป็นแหล่งพลังงานแยกต่างหาก แต่บลูเฟรมเซคันด์จะไม่มี "นิวตอนแจมเมอร์แคนเซลเลอร์" จึงใช้งานปืนนี้ได้อย่างจำกัดมาก
กันดั้มแอสเทรย์ เมื่อโลว์ไปยังอ็อบ เรดเฟรมก็ได้รับการซ่อมแซมจนสมบูรณ์และได้แบ็คแพ็คของ M1แอสเทรย์มาดัดแปลงและติดตั้งให้เรดเฟรมซึ่งทำให้สามารถบินกลางอากาศได้ ในเนื้อเรื่องของอะนิเมะสั้นสำหรับโฆษณากันพลาของแอสเทรย์ โลว์ยังเคยประมูลได้ส่วนหัวของโมบิลสูท "TMF/A-802 บาคูว" มาดัดแปลงเป็นถุงมือให้เรดเฟรมและสามารถใช้บีมเซเบอร์ของบาคูวเป็นดาบสองปลายได้ แต่หัวบาคูวนี้ถูกพวก ZAFTตามมาทำลายในภายหลัง ในเนื้อเรื่องของภาค"แอสเทรย์อาร์" โลว์ยังได้สร้างยูนิตพาวเวอร์โหลดเดอร์ขนาด60เมตรซึ่งเหมือนกับเป็นโมบิลสูทขนาดยักษ์ที่เรดเฟรมควบคุมอยู่ และมีอาวุธเป็นเกอเบร่าสเตรทขนาดยักษ์ที่ยาวตลอดด้ามถึง 150เมตร เมื่อยูนิตพาวเวอร์โหลดเดอร์นี้ถูก ZGMF-X11A รีเจเนเรตกันดั้ม ทำลาย โลว์ก็ได้ปรับปรุงเรดเฟรมเป็น "พาวเวิร์ดเรด" ซึ่งมีส่วนหัวไหล่ที่ใหญ่ขึ้นเพื่อให้มีกำลังมากพอที่จะเหวี่ยงเกอร์เบร่าสเตรทยักษ์ได้เอง แต่ต่อมาโลว์ก็แปลงเรดเฟรมกลับไปเป็นแบบดั้งเดิมอีกครั้ง
บลิทซ์กันดั้ม ปรากฏตัวใน "โมบิลสูทกันดั้มซี้ด วีเอสแอสเทรย์" เนบูลาบลิทซ์กันดั้มเป็นบลิทซ์กันดั้มที่ได้รับการดัดแปลงโดยกองกำลังลึกลับ "ไลบราเรียน" โดยใช้ระบบสไตรเกอร์แพ็คเพื่อให้สามารถปฏิบัติการได้หลายรูปแบบ ระบบอาวุธของเนบูลาบลิทซ์นั้นมาจากกันดั้มแอสเทรย์โกลด์เฟรมอามัตซึ เครื่องเฉพาะมิน่า โดยแบ็คแพ็คขนาดใหญ่จะเป็นกงเล็บที่สามารถใช้ดึงพลังงานจากศัตรูได้และฉมวกติดสายเคเบิล ที่เอวของเนบูลาบลิทซ์ยังสามารถติดกงเล็บและลูกดอกสำรองของไทรเครอสไว้ได้ ระบบพรางตามิราจคอลลอยด์ของเนบูลาบลิทซ์ยังได้รับการปรับปรุงให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้นมาก จนสามารถทำให้เนบูลาบลิทซ์สามารถเทเลพอร์ทได้ แต่ในกลุ่มไลบราเรียนเองก็มีเพียงคาร์บอนฮิวแมน ลิลี เธอวัลลีย์ที่สามารถใช้งานระบบนี้ได้
อีจิสกันดั้ม รีเจเนเรตกันดั้มเป็นโมบิลสูทประจำตัวของโคออดิเนเตอร์ แอช เกรย์ ซึ่งในการต่อสู้กับ MBF-P02 กันดั้มแอสเทรย์เรดเฟรม พาวเวิร์ดเรดของโลว กิลและ MBF-P03 กันดั้มแอสเทรย์บลูเฟรมเซคันด์ของไก มุราคุโมะนั้น โลวใช้หมัดของพาวเวิร์ดเรดทำลายระบบควบคุมทิศทางของรีเจเนเรตกันดั้ม ทำให้รีเจเนเรตกันดั้มและแอชหลุดเข้าไปในพื้นที่ของกลุ่มพันธมิตรโลกและถูกจับไว้ได้
โมบิลสูท กันดั้ม ซี้ดแอสเทรย์ เรื่องราวของซีรีส์ แอสเทรย์ จับเอาภาพของอีกด้านหนึ่งของสงครามระหว่างเนเญอรัลกับโคออร์ดิเนเตอร์ผ่านทางโลว์ กิล และกลุ่ม Junk Shop (กลุ่มนักกู้ซากหรือกู้ขยะที่หลงเหลือจากสงคราม) โลว์ได้พบกับเหตุการณ์ต่างๆ มากมาย โดยบางช่วงของเรื่องจะสามารถนำไปผูกกับเนื้อเรื่องของภาคหลักด้วย อย่างเช่นเรื่องที่ทำไม คิระ ยามาโตะ ถึงรอดมาจากการระเบิดของอีจีส...เนื้อเรื่องของแอสเทรย์จะดำเนินเรื่องไปควบคู่กับเนื้อเรื่องหลัก มีตัวละครมากมายที่บางตัวก็ยังเชื่อมไปสู่เนื้อเรื่องหลักได้เช่นกัน
แด็กเกอร์ซีรีส์ ในช่วงแรกเริ่มผลิตนั้นนั้น แด็กเกอร์จะเป็นโมบิลสูทประจำตัวของนักบินระดับจ่าฝูงขึ้นไปโดยเฉพาะ โดยเครื่องที่มีชื่อเสียงที่สุดเป็นของมอร์แกน ชูวาเลียร์ ผู้มีฉายาว่าหมาบ้าแห่งแสงจันทร์ซึ่งได้ใช้กันบาเรลแด็กเกอร์ในการต่อสู้ที่โบอาส มอร์แกนยังได้ต่อสู้กับไฮเปอเรียนกันดั้มของคานาร์ด พาสบนดวงจันทร์ในภาค "กันดั้มซี้ด X แอสเทรย์" และหลังสงครามได้ต่อสู้กับ GAT-333 เรดเดอร์ร่างสมบูรณ์ ของเอ็ดเวิร์ด ฮาเรลสันในภาค "กันดั้มซี้ด เดสทินีแอสเทรย์" ซึ่งในช่วงหลังสงครามนี้แด็กเกอร์ได้เป็นกำลังหลักแทนสไตรค์แด็กเกอร์ก่อนที่จะถูกแทนที่ด้วย GAT-02L2 แด็กเกอร์ L ในภายหลัง
โมเบียสซีโร่ เอ็กซัสปรากฏตัวอีกครั้งในมังงะ "โมบิลสูทกันดั้มซี้ด เดสทินีแอสเทรย์" โดยมอร์แกน ชูวาเลียร์ใช้ขับไปรับตัวเอ็ดเวิร์ด ฮาเรลสันและเบอนาเดท ลูลู่จากซาฟท์
สไตรเกอร์แพ็ค ปรากฏใน"โมบิลสูทกันดั้มซี้ด วีเอสแอสเทรย์" เป็นสไตรเกอร์แพ็คมาตรฐานของเฮลบัสเตอร์กันดั้ม โดยติดกันลันเชอร์และปืนพลังงานที่สามารถประกอบกันเป็นกระบอกเดียวได้ไว้ เดิมทีนั้นเป็นสไตรเกอร์แพ็คที่กลุ่มพันธมิตรโลกพัฒนาแต่ก็ล้มเลิกไป
อีจิสกันดั้ม ในเนื้อเรื่องของ"กันดั้มซี้ด เดสทินีแอสเทรย์"ได้เปิดเผยว่าแบ็คแพ็คของรีเจเนเรตกันดั้มนั้นถูกดัดแปลงเป็นแบ็คแพ็ค "+11" ("พลัสอีเลเว่น") เพื่อใช้งานกับ ZGMF-YX21R โปรโตเซเวอร์โดยในแบ็คแพ็คนี้มีเตาปฏิกรณ์นิวเคลียร์ฟิชชันและนิวตรอนแจมเมอร์แคนเซลเลอร์อยู่ด้วย
ซิกู ในนิยายประกอบภาพ "กันดั้มซี้ด เฟรมแอสเทรย์" มีซิกูสีแดงซึ่งเป็นเครื่องประจำตัวของลูกครึ่งโคออร์ดิเนเตอร์ ซิสท์ เอลเวส
สไตรเกอร์แพ็ค ปรากฏใน"กันดั้มซี้ด เดสทินีแอสเทรย์"' เป็นวิซาร์ดรุ่นพิเศษสำหรับซาคุแฟนธอมของอีไลจาห์ คีล เป็นวิซาร์ดสำหรับเพิ่มการขับเคลื่อนคล้ายกับเบลซวิซาร์ด แต่ไม่มีอาวุธเสริมและสามารถใช้บินกลางอากาศได้
กันดั้มซี้ด โมบิลสูท กันดั้ม ซี้ด มีภาคต่อที่ชื่อว่า โมบิลสูท กันดั้ม ซี้ดเดสทินี และมีภาคเสริมหรือ Side Story คือ โมบิลสูท กันดั้ม ซี้ดแอสเทรย์ กับ โมบิลสูท กันดั้ม ซี้ด C.E.73 สตาร์เกเซอร์
กันดั้มแซนด์ร็อค ปรากฏตัวในภาคเสริม "ความมุ่งมั่นของทิเอล" (新機動戦記ガンダムW ～ティエルの衝動～) เป็นรุ่นปรับปรุงของกันดั้มแซนด์เลออน โดยติดถังเชื้อเพลิงที่ขาและแขนติดบีมกันของ OZ-10VMSX กันดั้มแอสคิวลาปิอัสไว้เพื่อเพิ่มความสามารถในการต่อสู้
โมบิลสูท กันดั้ม ซี้ดแอสเทรย์ โมบิลสูท กันดั้ม ซี้ดแอสเทรย์ เป็นมังงะอีกหนึ่งซีรีส์ที่เนื้อเรื่องควบคู่ไปกับโมบิลสูทกันดั้มซี้ด โดยกล่าวถึงกันดั้มลับ 3 เครื่องตระกูล Astray Serie ของอาณาจักรออร์บ ที่ถูกสร้างอย่างลับๆที่เดียวกับที่สร้างกันดั้มตระกูล Gat-X Serie โดยที่กองทัพโลกไม่รู้เห็น หลังจากเหตุการณ์สเปซโคโลนีเฮลิโอโปลิส ล่มสลายเพราะการสู้รบระหว่างกองทัพโลกกับซาฟภายในสเปซโคโลนีเฮลิโอโปลิส นักกู้ซากชื่อว่า โลว์ กิล ซึ่งมากับยานนักกู้ซาก ได้มาพบชิ้นส่วนแขนขวาของกันดั้ม P01-Gold Frame (Gundam Astray Gold Frame) และกันดั้มที่อยู่ในสภาพสมบูรณ์ที่ชื่อว่า กันดั้ม P02-Red Frame (Gundam Astray Red Frame) และกันดั้ม P03-Blue Frame (Gundam Astray Blue Frame) และหลังจากนั้นตัวโลว์ กิล ก็ได้พบกับเรื่องราวต่างๆ มากมาย ไม่ว่าจะเป็นการปรากฏตัวของไก มุราคุโมะ หัวหน้าทหารรับจ้างกลุ่มเซอร์เพนต์ เทล ซึ่งจะมาเป็นนักบิน Gundam Astray Blue Frame การปรากฏตัวของ Gundam Astray Gold Frame รวมทั้งความลับที่ไม่ได้กล่าวไว้ในซีรีส์ปกติและเรื่องราวทั้งหมดนี้จะเป็นเหตุการณ์ที่จะควบคู่ไปกับเนื้อเรื่องของโมบิลสูทกันดั้มซี้ด ตั้งแต่ช่วงแรกจนถึงตอนสุดท้ายของเรื่อง
กันดั้มซี้ด C.E.73 สตาร์เกเซอร์ อะนิเมะเรื่องนี้ได้ออกตอนแรกไปแล้วเมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2549และได้มีการจำหน่ายดีวีดีในช่วงเดือนพฤศจิกายน 2549 ที่ ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งภายในแผ่นนอกจากจะมี "โมบิลสูทกันดั้มซี้ด C.E.73 สตาร์เกเซอร์" แล้วยังมี "โมบิลสูทกันดั้มซี้ด เอ็มเอสวี แอสเทรย์" (Gundam Seed MSV Astray) ซึ่งเป็น OVA ขนาดสั้นแถมมาอีกด้วย
สไตรเกอร์แพ็ค ปรากฏใน"โมบิลสูทกันดั้มซี้ด วีเอสแอสเทรย์"เป็นสไตรเกอร์แพ็คมาตรฐานของเรเกนดูเอลกันดั้ม เป็นแขนกลสำหรับใช้จับอาวุธปืนหนัก ซึ่งปกติแล้วจะติดเรลบาซูก้า 350 มม. "เกโบลก์" เอสไว้ แต่ก็สามารถเปลี่ยนเป็นปืนอักนีของลันเชอร์สไตรเกอร์ได้
สไตรเกอร์แพ็ค ระบบอาวุธและอุปกรณ์แบบพิเศษซึ่งซาฟท์พัฒนาโดยใช้แนวคิดเดียวกับสไตรเกอร์แพ็ค ลักษณะที่แตกต่างจากสไตรเกอร์แพ็คและซิลลูเอ็ตแพ็คก็คือวิซาร์ดแพ็คนี้ไม่สามารถถอดเปลี่ยนกลางสนามรบได้ โมบิลสูทของซาฟท์ที่ใช้งานวิซาร์ดแพ็คได้ก็คือ ZGMF-1000 ซาคุวอริเออร์, ZGMF-1001 ซาคุแฟนธ่อม, ZGMF-XX09T ดอมทรูเปอร์และTMF/A-802W2 บาคูวฮาวน์ แต่กันดั้มแอสเทรย์เอาต์เฟรมสามารถใช้งานวิซาร์ดแพ็คได้โดยการติดตั้งอแด็ปเตอร์มัลติแพ็ค
คิระ ยามาโตะ คิระรอดมาได้ด้วยการช่วยเหลือของ "โลว์ กิล" (ตัวเอกจากซี๊ดแอสเทรย์ (Seed Astray) ที่เป็นภาคเสริมของมังงะ) และบาทหลวงมาร์คิโอ ซึ่งพาคิระไปรักษาที่แพลนท์ และนั่นทำให้เขาได้พบกับลักส์ ไคลน์อีกครั้งหนึ่ง