mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
Kiyeni Kiyeni ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun iliyozungumzwa na Wayeni. Hakuna watu wawezao kuzungumza lugha ya Kiyeni. Kinachobaki na lugha hiyo ni wimbo mmoja uliokumbukwa na Wakwanja. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyeni iko katika kundi la Kimambiloidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.
Vipengele vya miktadha ya sajili za lugha Jina lingine la sajili za lugha ni rejesta au rejista za lugha.
Sajili za lugha ni matumizi ya lugha mbalimbali katika miktadha tofauti.
Sajili hujikita katika vipengele vifuatavyo:
Kisheni Kisheni ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Washeni. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kisheni imehesabiwa kuwa watu sita tu, maana yake lugha imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisheni iko katika kundi la Kikainji. Wengine husema kuwa lugha ya Kisheni ni sawasawa na lugha ya Kiziriya.
Kinihali Kinihali ni lugha nchini Uhindi inayozungumzwa na Wanihali. Isichanganywe na lugha ya Kinahali ambayo ni lugha ya Kihindi-Kiulaya. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kinihali imehesabiwa kuwa watu 2000. Kuhusu uainishaji wa lugha, Kinihali hailingani na lugha nyingine yoyote.
Umoja wa Ulaya Upande wa lugha, lugha rasmi ni 24, lakini lugha inayotumika zaidi ni Kiingereza, kinachoweza kuzungumzwa na 51% za wakazi wote, ingawa ni lugha ya kwanza ya 13% tu. Lugha nyingine ambazo ni za kwanza kwa wananchi wengi ni: Kijerumani (16%), Kiitalia (13%) na Kifaransa (12%). Pia kuna lugha 150 hivi za kieneo.
Kiarabu Kiarabu ("ar.: العَرَبِيَّة‎‎, "al-ʻarabiyyah, kwa kirefu" al-luġatu al-ʿarabiyya" ) ni lugha ya Kisemiti inayotumiwa na watu milioni 206 kama lugha ya kwanza na milioni 246 wa ziada kama lugha ya pili. Ilhali kuna lahaja nyingi, Kiarabu sanifu (ar. الفصحى "fuṣḥā") ni lugha rasmi ya nchi 22 za Jumuiya ya Nchi za Kiarabu na ya Mkutano wa Kilele wa Kiislamu na mojawapo ya lugha rasmi za Umoja wa Mataifa. Kuna pia matumizi kama lugha ya kidini katika Uislamu.
Mkoa wa Kasai Mashariki Kifaransa ni lugha rasmi. Tshiluba ni lugha inayotumiwa na wakazi wengi ambacho ni moja ya lugha za kitaifa za Kongo.
Kipyu Kipyu ni lugha nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wapyu. Isichanganywe na lugha ya Kipiu ambayo ni lugha ya Kiaustronesia. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kipyu imehesabiwa kuwa watu 100. Kwa vile Wapyu wengi wameanza kuacha lugha yao, Kipyu iko hatarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipyu iko peke yake, yaani hailingani wala kuhusiana na lugha wala kundi la lugha nyingine yoyote.
Lugha za Kiramu na Kisepik ya Chini Lugha za Kiramu na Kisepik ya Chini ni familia ndogo ya lugha ambazo huzungumzwa katika kisiwa cha Papua, nchini Papua Guinea Mpya. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni 35. Lugha hizo ni tofauti na lugha za Kisepik ambazo ni familia nyingine. Majina ya Ramu na Sepik yametoka na mito ya Ramu na Sepik ambapo lugha hizo huzungumzwa karibu nayo.
Kingong Kingong ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wangong. Mwaka wa 1983 kulikuwa na wasemaji wawili wa Kingong tu. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa sasa. Wengine wanasema lugha hiyo ni lugha ileile na Kinagumi. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingong iko katika kundi la Kijarawan ambalo linafanana na lugha za Kibantu.
Kilufu Kilufu ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Walufu. Mwaka wa 2006 idadi ya Walufu imehesabiwa kuwa watu 3200 lakini wengi wao wamebadilisha lugha kuongea Kijukun. Kwa vile hasa ni wazee tu ambao wameendelea kuongea Kilufu inawezekana kwamba Kilufu kitatoweka hivi karibuni. Ingawa uainishaji wa lugha ya Kilufu kwa ndani zaidi haujulikani, imesemekana kuwa ilifanana na lugha ya Kibete ambayo ni katika kundi la Kijukunoidi linalofanana na lugha za Kibantu.
Kiyugur cha Magharibi Kiyugur ya Magharibi ni lugha ya Kiturki nchini Uchina inayozungumzwa na Wayugur. Isichanganywe na lugha ya Kiyugur ya Mashariki ambayo ni lugha ya Kimongoli. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiyugur ya Magharibi imehesabiwa kuwa watu 4600, na lugha imo hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyugur ya Magharibi iko katika kundi la Kiturki ya Mashariki.
Kazakhstan Wakazi wengi (63.6%) ni Wakazaki wanaozungumza lugha ya jamii ya Kituruki, wakifuatwa na Warusi wanaozungumza lugha yao ya jamii ya Kislavoni (23.3%). Ya kwanza ndiyo lugha ya taifa, ya pili ni pia lugha rasmi. Kuna makabila mengine 30, kama vile Wauzbeki (2.8%), Waukraina (2.1%) n.k.
Kiwolofu Kiwolofu ni lugha iongewayo nchini Senegal, Gambia, na Mauritania. Ni lugha rasmi kwa Wawolofu. Lugha hii ipo kama lugha jirani ya Fula inayohesabiwa kati ya lugha za Kiatlantiki cha familia ya lugha za Niger-Kongo.
Kiongota Kiongota (pia Kibirale) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waongota. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiongota imehesabiwa kuwa watu kumi tu, maana yake lugha imekaribia kutoweka kabisa. Waongota wengi, ambao idadi yao ni 3400, wamebadili lugha kutumia Kitsamai badala ya lugha yao ya Kiongota. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiongota hakijaainishwa kikundi.
Pijini na krioli Pijini ni lugha ya kijuujuu ambapo jamii mbili au zaidi za waongeaji wa lugha tofauti zinazirahisisha ili kuungana katika lugha yenye maneno pamoja na sheria za 'moja kwa moja' kisarufi. Yaani pijini ni matokeo ya mchanganyiko wa lugha ambao muundo na msamiati wake umerahisishwa sana. Lugha ya aina hii basi huwa haizungumzwi na mtu yeyote kama lugha ya kwanza.
Kimor (Kipapua) Kimor ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamor. Isichanganywe na lugha ya Kimor nchini hiyohiyo ambayo ni lugha ya Kiaustronesia. Mwaka wa 2012 idadi ya wasemaji wa Kimor imehesabiwa kuwa watu 30 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimor iko katika kundi lake lenyewe la Kimor.
Kiesperanto Kiesperanto ni lugha ya kupangwa inayozungumzwa zaidi duniani kati ya lugha hizi. Ilipangwa na Ludwik Lejzer Zamenhof, myahudi aliyetoka mjini Białystok, nchini Urusi (siku hizi ni sehemu ya nchi ya Poland). Alitoa kitabu cha kwanza cha lugha hii mwaka 1887 baada ya kuitengeneza kwa miaka karibu kumi. Nia yake ilikuwa kutengeneza lugha rahisi ili iwe lugha saidizi ya kimataifa, lugha ya pili kwa kila mtu duniani. Waesperanto wengine bado wanataka hiyo, lakini wengine wanapenda kuitumia tu bila nia ya kuieneza duniani kote.
Kibikya Kibikya ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun. Mwaka wa 1986 kulikuwa na msemaji mmoja wa Kibikya tu. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa kwa sasa, Wabikya wakitumia lugha ya Kijukun badala ya lugha yao. Uainishaji wa lugha hiyo ndani ya lugha za Kiniger-Kongo haujatafitiwa; labda iko ndani ya kundi la Kibeboidi.
Kibishuo Kibishuo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun. Mwaka wa 1986 kulikuwepo msemaji mmoja wa Kibishuo tu. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa kwa sasa, na Wabishuo wanatumia lugha ya Kijukun badala ya lugha yao. Uainishaji wa lugha hiyo ndani ya lugha za Kiniger-Kongo haujatafitiwa; labda iko ndani ya kundi la Kijukunoidi.
Kibusuu Kibusuu ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun. Mwaka wa 1986 kulikuwepo wasemaji wanane wa Kibusuu tu. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa kwa sasa, Wabusuu wengine wakitumia lugha ya Kijukun badala ya lugha yao. Uainishaji wa lugha hiyo ndani ya lugha za Kiniger-Kongo haujatafitiwa; labda iko ndani ya kundi la Kijukunoidi.
Lugha za Kifini-Kiugori Lugha za Kifini-Kiugori ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa barani Ulaya hasa upande wa Kaskazini-Mashariki. Lugha zizungumzwazo kama lugha rasmi nchini mwake ni Kifini, Kihungaria na Kiestonia. Lugha za Kifini-Kiugori ni tawi moja la lugha za Kiurali pamoja na lugha za Kisamoyedi.
Kisegeju Kisegeju ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wasegeju. Idadi ya Wasegeju imehesabiwa kuwa watu 15,000 lakini ni watu 7000 tu ambao bado wanajua kuongea Kisegeju, Wasegeju wengi wakitumia lugha za Kiswahili na Kidigo badala ya lugha yao. Kwa hiyo lugha imeanza kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisegeju iko katika kundi la E70. Wengine wanasema kuwa ni sawa na Kidhaiso.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Guyana Guyana ni nchi pekee katika Amerika Kusini inayotumia Kiingereza kama lugha rasmi. Hata hivyo lugha ya kawaida ni aina ya Krioli ambayo ndiyo lugha ya taifa.
Kimalay Sanifu Kimalay Sanifu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia, Brunei na Singapuri inayotumiwa na Wamalay na watu wengi wengine. Idadi ya watu watumiao Kimalay Sanifu kama lugha ya kwanza ni ndogo sana, kwa vile lugha ya kwanza ya Wamalay ni Kimalay ya kawaida na lahaja zake. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimalay Sanifu iko katika kundi la Kimalayiki.
Uzbekistan Walio wengi (zaidi ya 70%) hutumia lugha ya Kiuzbeki ambacho ni kati ya lugha za Kiturki na ndiyo lugha rasmi. Angalia pia orodha ya lugha za Uzbekistan.
Jamhuri ya Watu wa China Wakazi walio wengi ni Wahan au Wachina wenyewe. Wanatumia hasa lahaja mbalimbali za lugha ya Kichina. Pamoja na Wahan kuna makabila 55 yaliyotambuliwa na serikali. Kwa jumla lugha hai ni 292 ambazo zinahusika na makundi mbalimbali ya lugha (angalia orodha ya lugha za China).
Kiharar Kiharar (pia Kioromo-Mashariki) ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Ethiopia inayozungumzwa na Waoromo. Isichanganywe na lugha ya Kiharari ambayo ni lugha ya kisemitiki. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiharar imehesabiwa kuwa watu 4,530,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiharar iko katika kundi la Kikushi.
Kislavoni cha Mashariki Kislavoni cha Mashariki ni kundi la lugha za Kislavoni zinazozungumzwa katika Ulaya ya Mashariki. Ni lugha tatu za Kirusi, Kiukraine na Kibelarus. Idadi ya wasemaji wa lugha hizi ni kubwa kushinda idadi ya wasemaji wa lugha za Kislavoni cha Kusini au cha Magharibi.
Kibung Kibung ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun. Mwaka wa 1995 kulikuwepo wasemaji watatu wa Kibung tu. Kwa hiyo lugha imetoweka kabisa kwa sasa, Wabung wakitumia lugha za Kifulfulde na Kikwanja badala ya lugha yao. Uainishaji wa lugha hiyo ndani ya lugha za Kiniger-Kongo haujatafitiwa; labda iko ndani ya kundi la Kimambiloidi.
Pijini Pijini ni lugha za nyongeza, si lugha mama. Inawezekana ya kwamba matumizi ya pijini yanaimarika hadi kutumiwa ndani ya familia na kuwa lugha ya kwanza kwa watoto: hapo inaitwa lugha ya Krioli. Kumetokea ya kwamba Krioli inaendelea kutumiwa na kujengwa hadi kuwa lugha kamili.
Kijerumani Kijerumani ni kati ya lugha rasmi za Umoja wa Ulaya pamoja na Kiingereza na Kifaransa. Kati ya lugha ndani ya Umoja ni lugha yenye wasemaji wengi kushinda nyingine zote.
Kizaza Kizaza au Kidimli (Zazaki, Dımılki) ni lugha ya kitaifa ya Uzaza. Ni kati ya lugha za Kihindi-Kiajemi za lugha za Kihindi-kiulaya. Inatumiwa hasa katika nchi zifuatazo:Kuna wasemaji wa lugha ya kwanza milioni 3, na takriban wasemaji wengine milioni 3- 4 kama lugha ya pili.
Google Huduma nyingine ni ile ya kutafsiri (Google Translate) yenye nafasi ya kupakia matini kutoka moja ya lugha 60 na programu inajaribu kuitafsiri kwa lugha nyingine. Kati ya lugha kubwa kama Kiingereza, Kihispania au Kifaransa matokeo ni mazuri kiasi, lakini lugha ndogo kama Kiswahili bado hayajaridhisha ingawa inaendelea kuboreka polepole.
Kimari Kimari ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wamari. Isichanganywe na lugha ya Kimari nchini palepale ambayo ni lugha ya Kisepik. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimari imehesabiwa kuwa watu 810. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimari iko katika kundi la Kioseaniki.
Kiyau Kiyau ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wayau. Isichanganywe na lugha ya Kiyau ambayo ni lugha ya Kitorricelli. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiyau imehesabiwa kuwa watu 1700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyau iko katika kundi la Kifinisterre.
Kinshi Kinshi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wanshi. Idadi ya wasemaji wa Kinshi haijahesabiwa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinshi iko katika kundi la Kibantoidi linalofanana na lugha za Kibantu. Wengine husema kuwa lugha ya Kinshi ni sawa na Kiwushi nchini Kamerun.
Nepal Hata lugha zinazotumika ni za jamii 4 tofauti. 44.6% wanaongea Kinepali ambacho ndicho lugha rasmi. Hicho ni mojawapo ya lugha za Kihindi-Kiulaya.
Kimalta Kimalta ni lugha rasmi kwenye nchi ya kisiwani ya Malta katikati ya Bahari ya Mediteranea. Kimalta huhesabiwa kati ya lugha za Kisemiti ikiwa ni lugha pekee ya familia hiyo katika nchi za Ulaya.
Afrika ya Mashariki Wakazi wengi wa Afrika ya Mashariki ni wasemaji wa lugha za Kibantu; sehemu ya kaskazini wasemaji wa lugha za Kihamiti ni wengi (Waoromo, Wasomalia). Katika Ethiopia kuna wasemaji wengi wa lugha za Kisemiti.
Nchi mashuhuri zaidi katika sehemu hii ni Kenya, Uganda, Tanzania, Rwanda na Burundi kwa sababu ya kutumia lugha moja katika mawasiliano baina ya wananchi wa sehemu hii, yaani Kiswahili.
Lugha za Kikaukazi ya Kusini Lugha za Kikaukazi ya Kusini (pia Lugha za Kikartveli) ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa katika eneo la Kaukazi hasa nchini Georgia na Uturuki. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni nne tu. Watu zaidi ya milioni tano huzungumza moja ya lugha za Kikartveli kama lugha yao ya kwanza.
Kibelarus Kibelarus (Беларуская мова, "biełaruskaja mova" - lugha ya Kibelarus) ni lugha ya watu wa Belarus ikiwa ni moja kati ya lugha tatu za Kislavoni cha Mashariki pamoja na Kiukraine na Kirusi. Kibelarus inashirikiana maneno ya lugha hizi, pia imepokea sehemu ya msamiati wake kutoka Kipoland kutokana na historia ndefu ya pamoja kati ya Poland na Belarus. Lugha za Kislavoni ni sehemu ya jamii ya Lugha za Kihindi-Kiulaya.
Kirombo Kirombo ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wachagga, yaani ni lugha moja katika mnyororo wa lugha za Kichagga. Idadi ya wasemaji wa Kirombo imehesabiwa kuwa watu 1,500,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kirombo iko katika kundi la E60.
Kimor (Kiaustronesia) Kimor ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamor kwenye visiwa vya Mor. Isichanganywe na lugha ya Kimor ambayo ni lugha ya Papua. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimor imehesabiwa kuwa watu 700 tu. Kwa vile Wamor wengi wameanza kuacha lugha yao, Kimor iko hatarini mwa kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimor iko katika kundi la Kicenderawasih.
Kilatini Kilatini ni lugha ya kihistoria ambayo siku hizi haina tena wasemaji kama lugha ya kwanza, lakini bado hufundishwa katika shule na vyuo na hata kutumiwa kama lugha ya pili. Kilatini ilikuwa lugha hai takriban kati ya 500 KK na 600 BK na baadaye lahaja zake ziliendelea kuwa lugha za pekee zinazojulikana kama lugha za Kirumi.
Lugha za Kihmong-Mien Lugha za Kihmong-Mien ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa katika Asia ya Kusini-Mashariki, hasa nchini Uchina, Vietnam na Laos. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni 20 takriban. Zamani lugha za Kihmong-Mien zilifikiriwa kuwa tawi la lugha za Kisino-Tibeti lakini siku hizi zinaaminiwa kuwa familia tofauti yenyewe.
Kiukraine Kiukraine ni lugha ya pili inayozungumzwa sana katika orodha ya lugha za Kislavoni. Ni lugha rasmi nchini Ukraine. Kuna waongeaji milioni 37 wanaongea lugha hii nchini Ukraine.
Kimachame Kimachame ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wachagga, yaani ni lugha moja katika mnyororo wa lugha za Kichagga. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kimachame imehesabiwa kuwa watu 300,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimachame iko katika kundi la E60.
Kivunjo Kivunjo ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wachagga, yaani ni lugha moja katika mnyororo wa lugha za Kichagga. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kivunjo imehesabiwa kuwa watu 300,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kivunjo iko katika kundi la E60.
Kihispania Kihispania ("Español") ni lugha ya kimataifa ambayo ni lugha ya kwanza kwa watu milioni 500; kwa jumla pamoja na wasemaji wa Kihispania kama lugha ya pili kuna milioni 600 duniani wanaosema Kihispania.
Kitigrinya Idadi ya wasemaji ni takriban milioni 5-6. Maandishi yake ni kwa alfabeti ya Kiethiopia. Kitigrinya kimetoka katika lugha ya kale ya Ge'ez iliyokuwa lugha ya nyanda za juu za Ethiopia na hadi leo ni lugha ya liturgia katika kanisa la Kiorthodoksi la Ethiopia na Eritrea.
Herufi za Kiarabu Herufi za Kiarabu ni maandishi maalumu ya lugha ya Kiarabu. Nje ya Kiarabu lugha mbalimbali zinaandikwa kwa herufi za Kiarabu, hasa lugha za nchi zenye Waislamu wengi, ingawa herufi hizo zilibuniwa kabla ya dini hiyo kuenea. Kati ya lugha hizo kuna Kiajemi, Kikurdi, Kimalay na Urdu. Pengine katika lugha hizo herufi kadhaa zinaongezwa au kupunguzwa, kulingana na lugha ilivyo.
Kisepa (Papua) Kisepa ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wasepa. Isichanganywe na lugha ya Kisepa izungumzwayo nchini Indonesia ambayo pia ni lugha ya Kiaustronesia. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kisepa imehesabiwa kuwa watu 700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisepa iko katika kundi la Kioseaniki.
Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Kifaransa ni lugha rasmi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Ilikuwa lugha ya utawala ya koloni ikaendelea kutumiwa kama lugha isiyoelekea upande wowote kati ya makabila, lugha na tamaduni za nchi hii.
Pijini Kwa maneno mengine, pijini ni lugha ambayo huzuka pale ambapo makundi mawili ya watu wenye lugha mbalimbali yanapokutana na haja ya mazungumzo hutokea. Mara nyingi ni lugha za biashara hasa.
Bahari kuu Bahari Kuu (ing. "w:ocean") ni jina linalotumika kutaja jumla ya maeneo makubwa ya maji ya chumvi duniani yanayopakana na kufuatana kama gimba moja. Kwa maana hii bahari kuu inafunika zaidi ya theluthi mbili za uso wa dunia.
Bahari kuu Bahari kuu hushika asilimia 97% ya maji yote duniani. Hadi sasa ni asilimia 5 pekee zilizofanyiwa utafiti kamili. Kiasi cha maji yote kwenye bahari kuu ni takriban kilomita za mjazo bilioni 1.3.
Bahari kuu Wakati mwingine Bahari ya Aktiki na Bahari ya Antaktiki hutajwa kama bahari kuu ("oceans") za pekee.
Bahari Kwa maana ya kijiografia bahari hasa ni bahari kuu ya dunia (kwa Kiingereza "ocean") yaani maeneo makubwa ya maji ya chumvi ambayo ni kama gimba moja. Bahari kuu ya dunia inafunika asilimia 71 za uso wa dunia.
Unyakuo 1) Kama unyakuo na kuja mara ya pili kwa Kristo ni tukio moja, waumini wote watakwenda kwenye dhiki kuu (1 Wathesalonike 5:9; Ufunuo 3:10).
2) Kama Unyakuo na kuja kwa Kristo mara ya pili ni tukio moja, kurudi kwa Kristo si ghafla, ni lazima kwanza mambo mengi yatokee kabla ya yeye kurudi (Mathayo 24:4-30).
3) Katika kipindi cha dhiki kuu, Ufunuo 6-19 mahali linapotajwa Kanisa, wakati wa dhiki kuu unaitwa pia “wakati wa shida kwa Yakobo” (Yer 30:7) Mungu atarudi tena kuwataadharisha mambo ya msingi Waisraeli (Rom 11:17-31).
Unyakuo na kuja mara ya pili kwa Kristo ni sawa, lakini tofauti ni matukio. Yote ni kuja kwa Kristo duniani na yote ni matukio ya wakati wa mwisho. Hata hivyo, ni muhimu kutambua tofauti. Kwa muhtasari, unyakuo ni kurudi kwa Kristo katika mawingu, ili kuondoa waumini wote kutoka duniani kabla ya wakati wa ghadhabu ya Mungu. Kuja mara ya pili ni kurudi kwa Kristo duniani ili kuleta dhiki kuu ya mwisho na kumshinda Mpingakristo na wafuasi wake na kukomesha maovu yake yote duniani: dunia na vitu vyote vitakunjwa kama karatasi na kutupwa motoni, mbingu mpya na nchi mpya, mji mtakatifu Yerusalemu mpya utashuka.
Bahari kuu Kiasi cha maji baharini kinajulikana kuwa kilicheza na kubadilika katika historia ya dunia. Wakati wa vipindi vya baridi duniani, kama vile enzi ya barafu, sehemu kubwa ya maji yalipatikana kwa umbo la barafu na maji kiowevu yalikuwa kidogo. . Kuongezeka kwa halijoto duniani kunasababisha kupanda kwa uwiano wa bahari kote duniani. Nchi mbalimbali hasa kwenye pwani au nchi za visiwa zitapungua kieneo.
Bahari ya Hindi Bahari ya Hindi ni bahari ya tatu kwa ukubwa duniani ikiwa imechukua asilimia 20 ya uso wa dunia.
Daraja Daraja refu zaidi duniani ni Bang Na Expressway mjini Bangkok (Uthai) lenye urefu wa kilomita 54. Linapitisha barabara kuu ya mpito juu ya eneo la jiji.
Bahari kuu Bahari Kuu imegawiwa na ardhi ya mabara kwenye nusutufe ya kaskazini ya dunia lakini sehemu zake zinaungana kwenye nusutufe ya kusini. 
Eneo hili kubwa huhesabiwa mara nyingi kama bahari kuu tatu yaani:
Basilika la Mt. Petro Basilika la Mt. Petro mjini Roma ni kanisa kubwa kuliko yote duniani na linatumiwa sana na Papa, ingawa si Kanisa kuu la jimbo lake.
Bahari ya Kaspi Bahari ya Kaspi (pia Bahari ya Qazwin- Kiajemi دريا خزر ""darya khazar""; Kirusi Каспийское море ""kaspiiskoye more"") ni ziwa kubwa kabisa duniani lenye eno la 371,000 km² na mjao wa 78,200 km³. Liko kati ya Azerbaijan, Urusi, Kazakhstan, Turkmenistan na Uajemi.
Liverpool F.C. Liverpool ilikuwa ya tisa kwa usajili mkubwa duniani 2016-17 ikitumia €424.2 milioni na ikawa klabu ya nane kwa thamani duniani mwaka 2017 kwa thamani ya $1.492 bilioni.Imedumu kwa muda mrefu ligi kuu pamoja na Manchester United na Everton.
Usafi wa mazingira Upungufu wa usafi wa mazingira ni sababu kuu ya maradhi duniani kote. Uboreshaji wa mazingira una manufaa makubwa kwa afya ya wote katika kaya na katika jamii.
Uzazi Uwezo wa kuzaa ni kati ya sifa kuu zinazotambulisha uwepo wa uhai; kila kiumbe hai kilichopo duniani kimetokana na uzazi. Inakadiriwa kwamba kiumbe hai kilichozaa vile vyote vilivyopo leo kiliishi miaka 3,500,000,000 hivi iliyopita.
Oresund Oresund ni moja kati ya milango mitatu ya bahari inayopita katika visiwa vya Denmark na kuunganisha Bahari ya Kaskazini na Bahari ya Baltiki kwa njia ya Kattegat na Skagerak. Ni kati ya njia za bahari duniani zenye meli nyingi sana.
Etchmiadzin Kadiri ya wataalamu lilikuwa kanisa kuu la kwanza lililojengwa katika Ufalme wa Armenia, na labda duniani kote lakini si kanisa la kwanza kujengwa nchini
Jimbo kuu Mwaka 2009 duniani kulikuwa na majimbo makuu kabisa 4, majimbo makuu 540 yenye majimbo chini yake na mengine 77 yasiyo na majimbo chini yake.
Bahari kuu Halijoto ya bahari na mikondo yake ni athira muhimu mno kwa ajili ya mabadiliko ya hali ya hewa.
Maana ya maisha Katika Uislamu, lengo kuu la maisha ya binadamu ni kumtumikia Allah (kwa Kiarabu sawa na "Mungu") na kukaa na miongozo ya Kimungu iliyofafanuliwa katika Qur'an na Mapokeo ya Mtume. Maisha ya duniani ni mtihani tu ambao huamua maisha ya mtu baada ya kifo, katika Jannat (Mbinguni) au katika Jahannum (Kuzimu).
Asili Asili (kutoka neno la Kiarabu) ni chanzo cha jambo fulani. Kila kitu kina asili yake, hakuna kitu duniani au ulimwenguni jumla kisichokuwa na asili.
Kwa mfano, kadiri ya dini mbalimbali, asili kuu ya binadamu wote ni Mungu aliyewaumba, ingawa pia Adamu na Eva wanatazamwa kuwa asili ya wale wote waliozaliwa nao.
Xinhua Xinhua inafanya kazi zaidi ya ofisi 170 za kigeni duniani kote, na ina ofisi 31 nchini China- yaani moja kwa kila jimbo, pamoja na ofisi ya kijeshi. Xinhua ni kituo pekee cha usambazaji wa habari muhimu zinazohusiana na Chama cha Kikomunisti na serikali kuu ya China.
Kupanda kwa halijoto duniani Kati ya wanasayansi kuna tofauti ya maoni kama sababu za mabadiliko hayo ni shughuli za binadamu tu au kama kuna sababu asilia. Siku hizi wataalamu wengi wanafikiri ya kwamba sababu kuu ni kuchoma kwa makaa na mafuta katika viwanda, magari na vituo vya umeme kunakopuliza hewani gesijoto kama dioksidi kabonia.
Bahari Katika matumizi ya kawaida, neno "bahari" humaanisha pia eneo la pekee ambalo ni sehemu ya bahari kuu inayogawiwa na mabara katika pande tatu kubwa:
Bahari Tangu zamani bahari ni njia kuu za mawasiliano ya kimataifa. Hadi leo asilimia 92 ya mizigo yote hubebwa kwa meli baharini kati ya bandari.
Baku Tangu 1872 Baku ilikuwa mahali pa maendeleo ya haraka sana kutokana na upatikanaji wa mafuta ya petroli. Kabla ya vita kuu ya kwanza ya dunia nusu ya mafuta yaliyopatikana duniani yalitokea Baku.
Beirut Beirut ("pia: Beyrouth;" kwa Kiarabu: بيروت) ni mji mkuu wa Lebanon, pia mji mkubwa na bandari kuu ya nchi hiyo. Iko mwambaoni pa Bahari ya Kati.
Mto Humber Humber ni kinywa cha mto, lakini wakati ngazi ya maji ya bahari duniani ilienda chini wakati wa kipindi cha barafu, Humber ilikuwa na maji safi katika kitanda kavu cha Bahari ya Kaskazini.
Uharibifu wa mazingira Uharibifu wa mazingira ni moja ya vitisho kumi yalioonywa na Jopo la juu la tisho kuu katika Umoja wa Mataifa. Shirika la rslimali ulimwenguni {Umoja wa Mataifa wa Mpango wa Mazingira, Umoja wa Mataifa wa Maendeleo na Benki ya Dunia zimetoa ripoti kwa umma kuhusu afya na mazingira duniani tarehe 1 Mei 1998.
Enugu Enugu iko karibu na reli kuu inayotoka Bahari la Harcourt. Kiwanja kikuu cha ndege katika jimbo hili ni Uwanja wa kimataifa wa Akanu Ibiam . Msingi wa usafiri ni kwa mabasi na teksi hivi juzi kwa okada, ambayo ni pikipiki.
Uchafuzi wa bahari Uchafuzi huu wa bahari kwa kiasi kikubwa huonekana katika fukwe za bahari kuu ambazo hupokea kila aina ya uchafu unaotokana na shughuli za binadamu.
Bahari hizo ni kama vile:
Mto Ikuywa Maji yake yanaishia katika mto Naili ulio mrefu kuliko yote duniani na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Emmanuel Adebayor Tar 13 Januari 2006, Adebayor aliweka mkataba na klabu mashuhuri duniani na barani Ulaya kwa kiwango cha pesa milioni tatu paund (£3m, zilizokadiriwa) Adebaryor alipewa lakabu (Jina) la " Baby Kanu" (kanu mtoto) kutokana na namna alivyo kimaumbile nakumfanana kanu kwa kila kitu hadi uchezaji pia na Adebayor mchezaji anaependa tangu angali mdogo ni Kanu mchezaji mashuhuri barani Afrika na Ulaya na ulimwengu.
Mechi yake ya kwanza katika Ligi kuu ya Uingereza
Katika tar 4 Fubruari 2006,Adebayor alicheza mechi yake ya kwanza katika Ligi kuu ya Uingereza ilikua dhidi ya klabu ya Birmingham City na alifunga goli katika dakika ya 21
Katika mwaka 2005-2006 Hakuweza kushiriki na timu yake mpya ya Arsenal katika Ligi ya klabu bingwa barani Ulaya kwani alishiriki baadhi ya mechi na klabu ya Monaco na sheria ya chama cha mpira cha ulaya hakiruhusu kushiriki na timu mbili katika mashindano hayo kwa hiyo hakufaanikisha kucheza hata fainali dhidi ya timu Barcelona klabu kutoka Uhispania ni mashuhuri duniani pia, lakini alicheza na timu hiyo pindi mashindano hayo yalipokwisha mwaka ufwatao.
Mechi maarufu aliyofunga goli la ufundi wa hali ya juu ilikua katika msimu wa 2006-2007 dhidi ya timu mashuhuri nyingine duniani iitwayo Manchester United ambayo alifunga goli la ushindi katika dakika za mwanzo na mechi hiyo ilichezeka katika uwanja wa Manchester uitwao Old Trafford
Ziwa Assal Liko m 155 chini ya usawa wa bahari katika Bonde la Afar. Fuo zake zinashirikisha eneo la chini zaidi barani Afrika na ni ya pili ya chini zaidi duniani baada ya Bahari ya Chumvi huko Israeli/Palestina/Jordan.
Paliumu Utepe huo unavaliwa shingoni wakati wa adhimisho la Misa katika jimbo kuu na majimbo ya kanda yake, ila Papa anauvaa duniani kote kuonyesha hadhi yake kama mchungaji mkuu wa kundi lote la Kristo kadiri ya imani ya Kanisa Katoliki.
Owerri Owerri ina uwanja wa ndege kusini mashariki mwa mji, uitwayo Uwanja wa ndege wa IMO ambao unatoa huduma Abuja, Lagos,Bahari la Harcourt, na Enugu. Sasa,unafanya kai kama msaidizi waBahari la Harcourt, lakini hautumiki kwa madhumuni ya kimataifa. Baadhi ya barabara kuu ambazo zinapitia mjini huu ni Barabara za; Bahari Harcourt , Aba , Onitsha , Na Okigwe . Barabara zilizo ndani ya mji ni barabara; Douglas , Weathral , Tetlow , Na Ujenzi .Soko la Eke Ukwu Owere ni soko kuu katika Owerri.
Gonjwa Kuelezea gonjwa kwa wazi kabisa unategemea, kwa sehemu kile "kinatarajiwa". Gonjwa linaweza kuzuiliwa katika sehemu moja ndogo (kuzuka kwa maradhi), kuu zaidi( "gonjwa") au hata duniani (janga). Kwa sababu lina msingi katika "kinachotarajiwa" au kinachofikiriwa kuwa cha kawaida, matukio machache ya ugonjwa ambao ni nadra sana yanaweza kujumuishwa kama "gonjwa," na matukio mengi ya ugonjwa wa kawaida (kama kawaida ya baridi) hayawezi.
Unyakuo Kuja mara ya pili ni wakati Yesu atakaporudi kwa kushindana na Mpingakristo, kuharibu mabaya, na kuanzisha utawala wake wa kifalme kwa miaka elfu. Kuja mara ya pili ni kama ilivyoelezwa katika Uf 19:11-16.
Mambo muhimu ya kuelewa ili kutofautisha unyakuo na kuja mara ya pili ni kama ifuatavyo:
1) Katika unyakuo, waumini watamlaki Bwana mawinguni (1 Wathesalonike 4:17). Wakati wa ujio wa pili, waumini wataandamana na Bwana kurudi duniani kwa utawala wa miaka elfu (Ufunuo 19:14).
2) Kuja mara ya pili kutafanyika baada ya dhiki kuu na ya kutisha (Ufunuo 6-19). Unyakuo utakuwa kabla ya dhiki kuu kutokea (1 Wathesalonike 5:9; Ufunuo 3:10).
3) Unyakuo ni waumini kuondolewa duniani kama kitendo cha ukombozi (1 Wathesalonike 4:13-17; 5:9). Kuja kwa Kristo mara ya pili ni kuondolewa kwa wasioamini kama kitendo cha hukumu (Mathayo 24:40-41).
4) Unyakuo itakuwa siri na ghafla, papo kwa papo (1 Wakorintho 15:50-54). Kuja mara ya pili kutakuwa wazi kwa wote (Ufunuo 1:7; Mathayo 24:29-30).
5) Kuja kwa Kristo mara ya pili kutatokea nyakati za mwisho wengine matukio ya kuchukua nafasi ya (2 Wathesalonike 2:4, Mathayo 24:15-30; Ufunuo sura ya 6-18). Unyakuo utatokea wakati wowote hata sasa unaposoma makala hii (Tito 2:13; 1 Wathesalonike 4:13-18; 1 Wakorintho 15:50-54).
Kaharabu Kaharabu inatokea katika sehemu nyingi za dunia; kiwango kikubwa kabisa duniani (hadi sasa 90%) kimepatikana kutoka pwani za Bahari Baltiki, hasa eneo la Samland
Google Earth Wakosoaji wameelezea wasiwasi juu ya utayari wa Google kulemaza seti ya data yao ili kukidhi matakwa maalum, ikiamini kuwa kuziba sehemu yoyote kimakusudi inaenda kinyume na lengo lao kuu la kumfanya mtumiaji "kuashiria kwa kivinjari na kukaribia mahali popote kwenye duniani unapotaka kupachunguza" .
Bab el Mandeb Mlango wa bahari una upana wa 27 km ukiunganisha Bahari ya Shamu na Bahari Arabu kupitia Ghuba ya Aden. Bab el Mandeb iko kati ya njia za bahari duniani zinazotumiwa sana na meli kwa sababu usafiri wote kati ya Ulaya na Asia kwa njia ya Mfereji wa Suez hupita humo.
Dunia Kwa jumla dunia ni sayari pekee katika mfumo wa jua yenye maji katika hali ya kiowevu usoni mwake. Bahari kuu ya dunia inashika asilimia 96.5 ya maji yote yaliyopo duniani. Maji ya bahari huwa na asilimia 3.5 chumvi ndani yake.
Mto Conwy Katika kinywa cha Conwy unapoingia ndan ya Conwy Bay ni mji wa Conwy na Ikulu maarufu duniani - Ikulu ya Conwy na madaraja mawili maarufu. Moja ya madaraja ya mapema ya barabara ya Telford Thomas sasa hubeba njia ya miguu na daraja la chuma la Robert Stephenson bado hubeba reli kuu ya London hadi Holyhead. Daraja la tatu sasa huwa na barabara, na hivi karibuni bado ni A55 sasa hupitia k chini ya kinywa.
Flevoland Jimbo lote la Flevoland ni nchi mpya; hadi 1936 eneo lake lilikuwa eneo la hori kubwa ya Bahari ya Kaskazini yenye umbo la kidaka iliyoitwa Zuidersee. Baada ya mafuriko ya mwaka wa 1916, ikaamuliwa ya kwamba Zuiderzee iliyoungana na Bahari ya Kaskazini kwa mdomo mwembamba itatengwa na bahari kuu kwa lambo. Mwaka wa 1932, lambo la "Afsluitdijk" ikakamilika, ambayo ilifunga bahari kabisa. Zuiderzee baadaye ikaitwa IJsselmeer (ziwa mwishoni kabisa mwa mto IJssel).
Bahari kuu Hizi sehemu tatu hutajwa pia kama "bahari kuu" kwa kuzitofautisha na maeneo madogo zaidi ya maji ya chumvi au sehemu zinazoitwa bahari ya kando.
Kenya Kuwepo kwa Wareno Afrika Mashariki kuliwawezesha kudhibiti biashara katika Bahari ya Hindi, na kulinda njia za baharini zinazounganisha Uropa na Asia. Manowari zao za kivita zilikwamisha biashara za maadui wao magharibi mwa Bahari ya Hindi na walitoza kodi juu ya bidhaa zilizosafirishwa kupitia eneo hilo kwani walitawala bandari zote na njia kuu za meli.
Ukristo wa Mashariki Ukristo wa Mashariki ni jina linalojumlisha madhehebu yote ya Ukristo yaliyotokea upande wa mashariki wa Bahari ya Kati na nje ya Dola la Roma yakiwa na mielekeo tofauti na ile ya Kanisa la Magharibi, ambalo ndilo aina ya Ukristo iliyoenea zaidi duniani pamoja na ustaarabu wa magharibi ulioathiriwa nayo.
Ziwa Assal Ziwa hili halina njia ya kutoka kwa maji isipokuwa uvukizaji. Tokeo lake, ilhali maji ya kuingia yana kiasi cha chumvi ndani yake, ni kwamba kiwango cha chumvi katika maji ya ziwa kinazidi kuongezeka. Leo hii ni ziwa lenye chumvi nyingi duniani kushinda Bahari ya Chumvi.
Eneo la ziwa hili ni kama jangwa na hakuna mimea wala wanyama waonekanao ila mimea midogo katikati ya ziwa hilo.
Nile Mto wa Nile (pia: Naili; kwa Kiarabu ‏ ,النيل‎ an-nīl) ni mto mkubwa upande wa mashariki ya bara la Afrika. Mara nyingi hutajwa kuwa pia ni mto mrefu kabisa duniani kushinda mto Amazonas. Kutoka Ziwa la Viktoria Nyanza hadi mdomo wake kwenye Bahari ya Mediteranea Nile inavuka nchi za Uganda, Sudan Kusini, Sudan na Misri kwa urefu wa km 6,650.
Zulia Inaaminiwa kuwa mazulia yalianza kutumika karne ya 3 au 2 KK huko Asia ya Magharibi, labda eneo la Bahari ya Kaspi (Irani ya kaskazini) au Miinuko ya Armenia. Zulia zee kabisa duniani ni zulia la Pazyryk ambalo ni la karne ya 5 KK. Zulia hili lilifukuliwa na Sergei Ivanovich Rudenko mwaka wa 1949 kutoka kwenye milima Altai huko Siberia.
Mara GROUP Mara GROUP ni kikundi cha Kenya chenye kupigania mazingira ambacho kinalenga kuboresha utalii nchini Kenya. Lengo lake kuu ni kutoa msaada kwa jumuiya za kijamii kupitia Utumiaji na kuwaleta wafanyakazi wa kujitolea wa kimataifa ili kuboresha maisha ya wkakenya na hivyo kuchangia katika maendeleo ya jamii na mwingiliano wa kimila.
Kampuni ilianzishwa mwaka 2009 ikiwa na lengo la kukuza Kenya, kwa mfano wa kimataifa hasa baada ya ghasia za baada ya uchaguzi nchini Kenya.
Mara ya Link hujihisisha na aina tatu za utalii, ambazo ni: Kujiburudisha, Biashara na hiari. Wao ni duka moja la mahitaji yote ya utalii. Huduma zao ni malazi, usafiri, ushauri (juu ya chanjo, masuala ya usalama, mahitaji ya usafiri mahitaji, kujitolea mipango ya misaada, na watu wengi zaidi), utalii mwelekeo na wengi zaidi.
Mashirika lengo kuu ni kurejesha sekta ya utalii, kulinda mazingira na ongezeko la joto duniani na kutetea amani kati ya watu wa Kenya.
Mayomboni Mayomboni ni kata ya kaskazini-mashariki kabisa ya Tanzania ikiwa kwenye ufuko wa Bahari Hindi pale ambako mpaka wa Kenya na Tanzania inafika baharini. Zamani barabara kuu ya Mombasa - Tanga ilipita hapa na kuvuka mpaka kwenye kijiji cha Yasini. Wakati wa ukoloni wa Kijerumani kulikuwa hapa kituo cha forodha.
Kituo cha Anga cha Kimataifa Kwa sasa imepangwa kutumia kituo hadi mwaka 2024. Imepangwa kuangusha kituo duniani kwa kulenga kwenye maeneo ya kusini ya Bahari ya Pasifiki. Kuna uwezekano kutumia vyombo vya anga vinavyosukuma kituo kuelekea panapotakiwa.
Maji ya chumvi Asilimia kubwa cha maji duniani inapatikana kwa umbo la maji ya chumvi kwa sababu bahari kuu ya dunia ina karibu maji yote ya duniani. Maji ya bahari huwa na kiwango cha chumvi cha asilimia 3,5 iliyoyeyushwa ndani yake. Kiwango hiki kinatofautiana kidogo na mazingira. Katika tabianchi ya joto uvukizaji ni kubwa zaidi; maji ya uso wa bahari yanavukiza lakini chumvi inabaki hivyo kiwango cha chumvi ni juu kidogo. Karibu na midomo ya mito maji matamu huchanganywa na maji ya bahari kwa hiyo kiwango cha chumvi inaweza kupungua.
Fransisko wa Asizi Lakini kabla hajakabili moja kwa moja kazi hiyo aliamua kwenda ng’ambo ya Bahari ya Kati kwa jaribio kuu la maisha yake: kumshuhudia Yesu mbele ya sultani na ikiwezekana kuuawa kama ndugu mdogo halisi. Akaondoka fukara tena mpole, silaha zake zikiwa ni imani na upendo tu, tofauti na askari wa msalaba waliokuwa wakiuana na Waislamu.
Dolar ya Marekani Tangu mwisho wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia (1945) dola ya Marekani imekuwa pesa kuu duniani na sehemu kubwa ya biashara ya kimataifa hukadiriwa kwa dola hizo. Lakini tangu kupatikana kwa Euro mwaka 1999 umuhimu wa dola ya Marekani imeanza kupungua polepole. Hata hivyo nchi mbalimbali zimeachana na sarafu zao na kuamua kutumia dola ya Marekani tu, k.mf. El Salvador.
Tarakilishi Pia unaweza kuonyeshea filamu zenye mafundisho mazuri, kama kuonyesha filamu zenye elimu ya jiografia na sayansi ya mifugo na kilimo, kuonyesha sehemu muhimu za nchi, kuonyesha athari za nchi ambazo ndiyo sehemu kuu zinazoleta fedha za kigeni katika nchi, na kuonyesha picha za maendeleo katika sekta mbali mbali za nchi yetu, pia kuonyeshea mila na tamaduni za taifa na mataifa mengine mbalimbali duniani na kadhalika.
Mkanda wa jeshi Kirusi cha Zoster Varisela kina kiwango cha juu cha uambukizaji na kimeenea duniani kote, na kina kiwango imara sana chha maambukizi kutoka kizazi kimoja hadi kingine. VZV ni ugonjwa hafifu kwa mtoto mwenye afya nzuri katika nchi zilizoendelea. Hata hivyo, varisela inaweza kusababisha kifo kwa watu wanaoambukizwa baadaye maishani au walio na kiwango cha chini cha kinga. Idadi ya watu katika kundi hili la hatari kuu imeongezeka, kutokana na janga la VVU na ongezeko la matibabu ya kukandamiza kinga. Maambukizi ya varisela katika taasisi kama vile hospitali pia ni tatizo kubwa, hasa katika hospitali zinazowahudumia watu hawa wenye hatari kuu.
Kanisa kuu Kwa kuwa imani ya Kanisa Katoliki ni kwamba Papa wa Roma ni mkuu wa maaskofu wote duniani, kanisa kuu la jimbo lake ni pia kanisa kuu la Wakatoliki wote. Ndiyo sababu mlangoni mwa basilika kuu la Laterano imeandikwa kwamba ndilo "kichwa na mama wa makanisa yote ya jiji na ya dunia nzima".
Umaskini Wale wanaoishi kwa umaskini huishi miaka michache zaidi. Kulingana na Shirika la Afya Duniani (WHO), njaa na ukosefu wa lishe bora ndilo tishio kuu zaidi kwa afya ya umma duniani na ukosefu wa lishe bora ndio unaochangia pakubwa vifo vya watoto, katika nusu ya kesi zote. Kila mwaka karibu watoto milioni 11 wanaoishi katika umaskini hufa kabla ya kufikisha miaka mitano. Watu bilioni 1.02 hulala bila chakula kila siku.
Madhara ya ongezeko la joto duniani Kuongezeka kwa asidi baharini ni chanzo cha ukolezi wa kiwango cha CO katika anga, na si matokeo ya moja kwa moja ya ongezeko la joto Duniani. Bahari huchukua ndani kiasi kikubwa cha CO kinachotolewa na viumbe hai, kama gesi mmunyufu au katika mifupa ya wanyama wadogo wa majini ambao huanguka chini na kuwa chokaa au simiti. Bahari kwa sasa huchukua karibu tani moja ya CO kwa kila mtu kila mwaka. Inatabiriwa kuwa bahari imechukuwa ndani karibu nusu ya CO inayozalishwa na shughuli za kibinadamu tangu mwaka wa 1800 (petagramu 118 ± 19 za kaboni tangu mwaka wa 1800 hadi mwaka wa 1994).
Uchafuzi wa bahari Bahari za dunia kwa karne nyingi zimeonekana kuwa sehemu mahususi za kutupia taka. Hivyo sasa imepelekea kwa wingi kiasi kikubwa cha uchafu kimezidi kuwa kingi sana, mpaka hupelekea athari katika bahari kuu kwa viumbe wanaoishi ndani yake.
Ziwa Natron Kulingana na Chris Magin, afisa wa kimataifa wa RSPB wa Afrika, nafasi ya flamingo wadogo kuendelea kufugwa katika uso wa uchinjanaji ni karibu sifuri. Maendeleo hayo huenda yakapelekea flamingo wadogo kupotea katika Afrika Mashariki. Hivi sasa kundi lenye taasisi 20 za hifadhi ya mazingira kutoka Afrika Mashariki linaendesha kampeni duniani kote. Lengo kuu ni kusitisha mipango ya ujenzi wa kiwanda cha majivu ya magadi ambayo inafaa kujengwa na kampuni za Tata Chemicals Ltd ya Mumbai, India na National Development Corporation ya Tanzania. Kikundi hiki ambacho kinafanya kazi kutumia jina la Lake Natron Consultative Group linaratibiwa na Ken Mwathe, Mkuu wa Ikolojia wa African Conservation Centre.
Upofu Kulingana na suala la maambukizi ya upofu duniani, idadi kubwa ya watu katika nchi zinazoendelea na uwezekano mkuu wao kuathiriwa unamaanisha kuwa visababishi vya upofu katika maeneo hayo ni muhimu zaidi kiidadi. Mtoto wa jicho husababisha zaidi ya kesi 22,000,000 za upofu na glakoma kesi 6,000,000, wakati ukoma na onkoseresiasisi husabaisha kupofuka kwa takriban watu 1,000,000 duniani kote. Idadi ya watu, wanaokuwa vipofu kutokana na trakoma imeshuka kwa kasi katika kipindi cha miaka 10 kutoka milioni 6 hadi milioni 1.3, hivyo basi kuiweka katika nafasi ya saba kwenye orodha ya visababishi vya upofu duniani kote. Xerophthalmia (ukavu wa macho) inakadiriwa kuathiri watoto milioni 5 kila mwaka; 500,000 hupata konea inayofanya kazi, na nusu yao huwa vipofu. Vidonda vya konea pia ni kisababishi kikubwa cha upofu wa jicho moja dunia kote, na huhusishwa na kesi zinazokadiriwa 850,000 za upofu wa konea kila mwaka katika eneo la India peke yake. Kutokana na hayo, kuharibika kwa konea kutokana na sababu zote sasa ndiyo sababu ya nne kuu ya upofu kimataifa (Vaughan & Asbury's General Ophthalmology, 17e)
Binadamu Halafu upimaji wa kromosomu Y, ambayo kila mwanamume anarithi kwa baba tu, ulionyesha kuwa wanaume wote waliopo duniani wanachanga baba mmoja aliyewahi kuishi walau miaka 70,000 hivi iliyopita, kidogo kabla ya baadhi ya watu kuanza kuhama bara la Afrika na kuenea Asia labda kufuatia pwani za Bahari ya Hindi.
Dunia Maeneo ya bahari kuu ya dunia kwa kawaida hugawiwa kwa bahari kubwa 3 za Pasifiki, Atlantiki na Bahari Hindi. Sehemu ya chini baharini iko kwenye Mfereji wa Mariana katika Pasifiki (mita 11,034 chini ya UB). Kwa wastani bahari huwa na kina cha mita 3,800.
Kuba (jengo) Kuba zilijulikana tangu zama za kale katika Uhindi na katika mazigira ya Mediteranea. Hekalu ya Pantheon katika Roma ya Kale ilikuwa kuba kubwa duniani kwa miaka mingi. Katika karne ya 6 kanisa kuu la Hagia Sofia lilijengwa mjini Konstantinopoli. Kanisa hili ilikuwa kielelezo cha makanisa mengi yaliyojengwa baadaye. Baada ya kuingia kwa Waturuki katika eneo la Konstantinopoli walitumia kuba lake pia kama mfano kwa ajili ya misikiti mikubwa na hivyo kuba imekuwa sifa ya misikiti mingi.
Manchester United F.C. Tangu mwisho wa mwaka ya 1990, kilabu hicho kimekuwa mojawapo ya vilabu tajiri duniani kilicho na mapato ya juu kuliko kilabu chochote, na sasa kinatajwa kama kilabu chenye thamani zaidi katika mchezo wowote, na makisio ya thamana ya takriban bilioni £ 1.136 (bilioni € 1.319 ) Aprili 2009. Manchester United ilikuwa mwanachama mwanzilishi wa kundi la vilabu la G-14 la Vilabu kuu vya kandanda Uingereza, ambalo halipo tena, na European Club Association, muungano uliochukua nafasi yake.
Jumamosi kuu Jumamosi kuu ni siku ya Juma kuu inayoadhimisha hasa pumziko la mwili wa Yesu Kristo kaburini kabla ya kufufuka kwa utukufu usiku wa kuamkia Jumapili ya Pasaka.
Seria A Seria A ni ligi yenye ushindani kuliko zote duniani na ilikuwa ligi bora duniani mwaka 2014.
Kiendeshi diski kuu Diski kuu au kiendeshi diski kuu ni sehemu ya kompyuta ambako kumbukumbu ya habari hutunzwa. Inaitwa pia kwa kifupi chake cha Kiingereza HDD (hard disk drive) au HD (hard drive). Inaitwa diski kuu kwa sababu komputa hutumia diski mbalimbali kwa mfano CD au diski ndogo aina ya flopi.
Salawe Shughuli kuu wanzofanya katika kata hii ni kilimo , na zao kuu ambayo wanayategemea ni mpunga na mahindi.
York Jengo kuu ni kanisa kuu maarufu la Anglikana lililokamilishwa mwaka 1472.
Elementi sintetiki Elementi sintetiki ni elementi za kikemia ambazo hazitokei kiasili duniani bali zinaweza kutengenezwa katika maabara. Zinaitwa pia transurania kwa sababu ziko nzito kushinda urani ambayo ni elementi nzito zaidi inayopatikana duniani kiasili.
Dunia Uwanja wa Fujo "Dhamira" ni wazo kuu au mawazo mbalimbali yanayojitokeza katika kazi ya fasihi.
Senkoro anataadharisha maana hii isichanganywe na maudhui kwani dhamira ni sehemu tu ya maudhui na aghalabu dhamira kuu ndio hujenga kiini cha kazi ya fasihi. Dhamira zimegawanyika katika makundi mawili, kuna dhamira kuu na dhamira ndogondogo.
Urani Ikiwa ni metali nururifu pekee inayopatikana duniani kiasili hutumiwa kwa utengenezaji wa umeme katika tanuri nyuklia. Takriban asilimia 16 ya umeme duniani hutengenezwa kwa njia hii, katika nchi kadhaa ni sehemu kubwa ya umeme.
Kupanda kwa halijoto duniani Lakini hakuna hakika bado juu ya athira duniani kwa sababu sehemu kubwa ya data ni kutoka upande wa kaskazini ya dunia.
Ukristo katika karne za kwanza Habari kuu za kipindi cha kwanza, kama ile ya siku ya Pentekoste Roho Mtakatifu kuwashukia wafuasi wa Yesu, zinapatikana hasa katika Matendo ya Mitume, kitabu kilichoandikwa na mwinjili Luka kwenye miaka ya 80. Humo unasimuliwa hasa uenezi wa Ukristo katika maeneo ya upande wa kaskazini wa Bahari ya Kati.
Pembe kuu Pembe kuu "(ing. reflex angle)" ni pembe ambayo kiwango chake ni kubwa kuliko nyuzi 180° lakini pungufu ya nyuzi 360°.
Reflex angles on math-is-fun
Trabzon Trabzon (Kiarmenia: "Τραπεζούντα", "Trapezounta") ni mji uliopo katika eneo la pwani ya Bahari Nyeusi kaskazini-mashariki mwa nchi ya Uturuki. Huu ndiyo mji mkuu wa Mkoa wa Trabzon. Mji wa Trabzon, ni mji wa kihistoria wa Barabara ya Hariri, na kuufanya uwe mji wa kidini, lugha na utamaduni uliodumu kwa makarne na ndiyo njia kuu ya kuelekea nchini Iran kwa upande wa kusini-mashariki, Urusi na Ukaukazi kwa upande wa kaskazini-mashariki mwa nchi. Wafanyabiashara wa Kiveneti na Kiwgenoa hulipa uzuru wa mjini hapa na kuweza kuuza bidhaa zao kama vile hariri, lainin na vivalo.
Jumamosi kuu Jumamosi kuu inaitwa kwa namna tofauti katika lugha mbalimbali. Baadhi ya mifano ni kama ifuatavyo:
Kongo (mto) Beseni ya Kongo pamoja na tawimito yake ni eneo kubwa la pili duniani la msitu wa mvua. Kwa kiasi cha mshuko wa maji mdomoni ni mto mkubwa wa pili duniani baada ya Amazonas Amerika ya Kusini. Pia ni mto wenye kina kirefu zaidi duniani.
Ming (nasaba) Kuanzia 1405 baharia mkuu Zheng He alianzisha safari za upelelezi kwenye Bahari ya China ya Kusini na Bahari Hindi hadi pwani za Afrika ya Mashariki. Zheng He alipewa kundi kubwa la meli na manowari lenye mabaharia makumi alfu. Alitembelea Mombasa na kuna uwezekano kuwa meli kadhaa za kikosi chake ziliingia katika Atlantiki labda hata kufika Amerika. Safari hizi zilisimamishwa kwa sababu ya gharama kubwa na pia kwa sababu China haikuwa na mipango ya kuanzisha koloni katika nchi za mbali. Tofauti na mataifa ya Ulaya zilizopanua duniani karne moja baadaye Wachina hawakuona vitu wala utajiri wa kuvutia katika sehemu za mbali kwa sababu walikuwa na vitu vingi wao wenyewe.
Madhara ya ongezeko la joto duniani Mnamo Agosti, mwaka wa 2008, barafu ya baharini iliyokuwa ikiyeyuka ilifungua kwa wakati mmoja Njia ya Kaskazini magharibi na njia ya bahari ya kasakazini, kuifanya iwezekane kusafiri kwa meli katika eneo la kofia ya barafu ya Aktiki. Njia ya Kaskazini magharibi ilifunguliwa mnamo tarehe 25 Agosti, mwaka wa 2008, na eneo lililobaki la ulimi wa barafu lililokuwa linafuna njia ya Bahari ya Kasakazini lilimumunyika siku chache zilizofuata. Kwa sababu ya kupungua kwa eneo la Aktiki, kikundi cha Beluga cha Bremen, Ujerumani, kilitangaza mipango ya kutuma meli ya kwanza katika Njia ya Bahari ya Kaskazini mano mwaka wa 2009.
Bongo kuu (kompyuta) Bongo kuu (pia: CPU, kifupi cha Kiingereza "central processing unit") ni sehemu muhimu ndani ya tarakilishi.
Hong Kong Iko upande wa mashariki wa delta ya Mto Lulu (Pearl River) unapoishia katika Bahari ya Kusini ya China. Inatazama bahari ya Uchina upande wa kusini ikipakana na jimbo la Guangdong upande wa kaskazini. Tarehe 23 Oktoba 2018 rais wa China Xi Jinping alizindua rasmi daraja la baharini refu kuliko yote duniani (kilometa 55) linalounganisha Hong Kong, Macau na China bara (mji wa Zhuhai).
Gold Coast Gold Coast (kwa Kiswahili: Pwani ya Dhahabu) ilikuwa jina la koloni la Uingereza katika Afrika ya Magharibi kwenye mwambao wa Ghuba ya Guinea ambalo limekuwa nchi ya Ghana tangu uhuru wake (1957).
Gold Coast Mnamo 1902 maeneo upande wa kaskazini wa Ashanti yaliongezwa kufuatana na mapatano na Ujerumani na Ufaransa. Kwa hiyo sehemu tatu za Gold Coast yenyewe, Ashanti na maeneo ya kaskazini yalikuwa koloni moja chini ya gavana wa Accra.
Gold Coast Tangu 1919 gavana aliwajibika pia kwa sehemu ya Togo ya Kiingereza (maeneo ya Togo ya Kijerumani ya awali zilizokabidhiwa kwa Uingereza) iliyotawaliwa kama "Togo ng'ambo ya mto Volta". Wakati wa mwisho wa ukoloni wakazi wengi wa sehemu hiyo walipiga kura ya kujiunga na Gold Coast na sasa ni sehemu kamili ya Ghana.
Gold Coast Mwaka 1946 gavana mpya aliunda katiba ya koloni iliyowapa wajumbe wachaguliwa kura nyingi katika halmashauri kuu (legislative council). Harakati za kudai haki zaidi kwa wazalendo ziliendelea kupata nguvu. Chama cha United Gold Coast Convention (UGCC) kilidai haki ya kujitawala tangu mwaka 1947.
Ghana "Ghana" lilichaguliwa kuwa jina rasmi la nchi ya Gold Coast nchi hii iliponyakua uhuru mnamo tarehe 6 Machi 1957; hata hivyo, Ghana haikuweza kutangaza uhuru wake kamili kutoka kwa Uingereza hadi tarehe 1 Julai 1960 ambapo pia nchi ilianza kujulikana kama "Jamhuri ya Ghana."
Ghana Huku ikiundwa kutoka kwa muungano wa maeneo ya Gold Coast na British Togoland kufuatia matokeo ya kura ya maoni ya watu yaliyodhaminiwa na Umoja wa Mataifa mnamo 1956, Ghana ilikuwa nchi ya kwanza ya Afrika Kusini mwa Sahara kunyakua uhuru mnamo 1957.