mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
Rize Rize ni jina la kutaja mji mkuu wa Mkoa wa Rize huko nchini Uturuki. Mji upo mjini kaskazini-mashariki mwa pwani ya Bahari Nyeusi. Mji una wakazi takriban 78,144 wanaoishi mjini hapa. Mji upo 6 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Mji mkuu Urusi ilihamisha mji mkuu mara mbili. Mwaka 1712 Tsar (mfalme) mrusi Peter aliamua kujenga mji mpya katika pembe la magharibi kabisa ya nchi akahamisha mji mkuu kutoka Moscow kwenda St. Peterburg mpya. Tsar Peter aliona nchi yake ilikuwa imebaki nyuma akitaja kuleta maendeleo kwa kuiga mfano wa Ulaya ya Kati na ya Magharibi. Mji mpya ya St. Peterburg ilipangwa kuwa "dirisha la Urusi la kutazama magharibi".
Ngazija Kuna takriban wakazi lakhi tatu na nusu. Mji mkuu ni Moroni ambao ni pia mji mkuu wa kitaifa.
Lazio Mji mkuu wake ni Roma, ambao ni pia mji mkuu wa taifa na mji mkubwa kuliko yote nchini.
Ibadan Ibadan (kwa Kiyoruba "Ìbàdàn" , kirefu (Ìlú) Ẹ̀bá-Ọ̀dàn, (mji kwenye) ombwe la mbuga) mji mkubwa wa tatu wa Nigeria wenye wakazi 3,800,000 (kadirio 2007) na wengi wao ni Wayoruba. Ni mji mkuu wa jimbo la Oyo.
Mji mkuu Côte d'Ivoire imetangaza 1983 Yamoussoukro kuwa mji mkuu wa taifa lakini hadi leo ofisi za serikali zimebaki Abijan.
Mkoa Huru wa Hanty-Mansi Mkoa Huru wa Hanty-Mansi ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Russia. Mji mkuu wake ni Hanty-Mansiysk. Mji mkubwa wake ni Surgut.
Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Murtala Muhammed Uwanja wa Ndege Kimataifa wa Murtala Muhammed (Murtala Muhammed International Airport kwa lugha ya kimombo) uko katika sehemu ya Ikeja, nchi ya Lagos, nchini Nigeria, na uwanja huu wa ndege ndio ambao unahudumia mji wa Lagos, kusini magharibi mwa Nigeria na taifa zima. Awali uwanja huu wa ndege ulikuwa unajulikana kama Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Lagos (Lagos International Airport kwa Kiingereza), lakini jina lake lilibadilishwa ujenzi ulipofikia katikati kuwa Murtala Muhammed ambaye alikuwa mkuu wa zamani wa kijeshi wa Nigeria. Taminalii ya kimataifa ilijengwa kama ya Uwanja wa ndege wa Schiphol iliyoko mjini Amsterdam. Uwanja huu wa ndege ulifunguliwa rasmi tarehe 15 Machi 1979. Uwanja huu ndio wigo kuu kwa ndege kama vile flag carrier airlines ya Nigeria , Nigeria Eagle Airlines na Arik Air.
Kayseri Kayseri ni mji uliopo katikati ya nchi ya Uturuki. Mji huu wa Kayseri umezoeleka kuitwa Mazaka au Kaisareia. Huu ni mji mkuu wa Mkoa wa Kayseri. Mji unakadiriwa kuwa na lundiko la watu takriban milioni 1. Mji upo mita 1,050 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Boston, Massachusetts Boston ndiyo mji mkuu katika jimbo la Massachusetts. Mji una wakazi wapata 7,514,759 na hiyo ni kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007. Mji upo ft 141 kutoka juu ya usawa wa bahari. Mji ulianzishwa mnamo tar. 17 Septemba katika mwaka wa 1630.
Ufilipino Mji mkuu wa Manila uko Luzon. Quezon City ni mji mkubwa. Cebu City ni mji mkubwa upande wa Visaya. Davao City ni mji mkuu wa Mindanao.
Athi River Mji huo ni makao ya Baraza la Mji wa Mavoko na ni mji mkuu wa divisheni ya Mavoko ambayo ni sehemu ya kaunti ya Machakos.
Quebec Mji mkuu ni Jiji la Quebec ambayo ni kati ya miji ya kale ya Amerika ya Kaskazini. Mji mkubwa wa jimbo na mji wa pili wa Kanada ni Montreal.
Mkoa wa Çankırı Çankırı ni jina la kutaja mkoa uliopo nchini Uturuki, ambao umelalia karibu kabisa na mji mkuu wa nchi, Ankara. Mji mkuu wake ni Çankırı.
Mkoa wa Kırıkkale Kırıkkale ni jina la kutaja mkoa uliopo nchini Uturuki. Mji mkuu wa mkoa huu ni Kırıkkale.
Mkoa wa Kırıkkale umegawanyika katika wilaya 9 (mji mkuu umekoozeshwa):
Mji Mkongwe Mji Mkongwe (kwa Kiingereza Stone Town) ndio sehemu ya kale ya Jiji la Zanzibar, mji mkubwa wa kisiwa cha Unguja na mji mkuu wa Jamhuri ya Watu wa Zanzibar.
Mkoa wa Sinop Sinop ni jina la kutaja mkoa uliopo nchini Uturuki, katika eneo la Bahari Nyeusi. Mji umechukua eneo la kilomita za mrabva zipatazo 5,862. Mikoa inayopakana na mkoa huu ni pamoja na Kastamonu kwa upande wa magharibi, Çorum kwa upande kusini, na Samsun kwa upande wa kusini-mashariki mwa nchi. Mji mkuu wa mkoa huu ni Sinop.
Mkoa wa Sinop umegawanyika katika wilaya 9 (mji mkuu umekoozeshwa):
Mji mkuu Nchi kadhaa zimeteua mji fulani kuwa mji mkuu kwa shabaha ya kubadilisha mwendo wa nchi au kama jaribio la kusahihisha historia yake.
Karachi Karachi (Kiurdu: كراچى) ni mji mkubwa wa Pakistan na mji mkuu wa jimbo la Sindh. Hadi 1959 ilikuwa mji mkuu wa kitaifa. Mji ni kitovu cha kibiashara cha Pakistan.
New Mexico Mji mkuu wa jimbo ni Santa Fe. Mji mkubwa ni Albuquerque. Idadi ya wakzi wa jombo lote hufikia watu 1,819,046 wanaokalia eneo la 315,194 km² ambalo ni hasa milima na jangwa.
Somaliland Mji mkuu wa Somaliland ni Hargeisa.
Mkoa wa Kasaï Mji mkuu ni Tshikapa.
Mkoa wa Kwango Mji mkuu ni Kenge.
Mkoa wa Kwilu Mji mkuu ni Kikwit.
Mkoa wa Lomami Mji mkuu ni Kabinda.
Mkoa wa Mai-Ndombe Mji mkuu ni Inongo.
Waabbasi Mji mkuu wa Waabbasi ulikuwa Baghdad.
Lituanya Mji mkuu wa Lituania ni Vilnius.
Botswana Mji mkuu wa Botswana ni Gaborone.
Uswisi Mji mkuu wa shirikisho ni Bern.
Mkoa wa Lulua Mji mkuu ni Kananga.
Mkoa wa Bubanza Mji mkuu ni Bubanza.
Mkoa wa Bururi Mji mkuu ni Bururi.
Mkoa wa Cankuzo Mji mkuu ni Cankuzo.
Mkoa wa Cibitoke Mji mkuu ni Cibitoke.
Mkoa wa Gitega Mji mkuu ni Gitega.
Mkoa wa Karuzi Mji mkuu ni Karuzi.
Mkoa wa Kayanza Mji mkuu ni Kayanza.
Mkoa wa Kirundo Mji mkuu ni Kirundo.
Mkoa wa Makamba Mji mkuu ni Makamba.
Mkoa wa Muramvya Mji mkuu ni Muramvya.
Mkoa wa Muyinga Mji mkuu ni Muyinga.
Mkoa wa Mwaro Mji mkuu ni Mwaro.
Mkoa wa Ngozi Mji mkuu ni Ngozi.
Mkoa wa Rutana Mji mkuu ni Rutana.
Mkoa wa Ruyigi Mji mkuu ni Ruyigi.
Qatar Mji mkuu wa Qatar ni Doha.
Samoa Mji mkuu wa Apia uko Upolu.
Port-au-Prince Mji ulianzishwa na Wafaransa mnamo 1749. Tangu 1770 ulikuwa mji mkuu wa koloni ya Ufaransa kiswani badala ya Cap-Haïtien. Baada ya mapinduzi ya Haiti ya 1804 ilikuwa mji mkuu wa Hati huru.
Mji mkuu Nchi kadhaa zinazofuata muundo wa serikali ya shirikisho zimeamua kujenga mji ulioko katika wilaya au mkoa wa shirikisho ili mji mkuu usiwepo katika eneo la mkoa au dola la shirikisho fulani.
Mkoa wa Kongo Kati Mji mkuu ni Matadi.
Mkoa wa Ubangi Kaskazini Mji mkuu ni Gbadolite.
Mkoa wa Ubangi Kusini Mji mkuu ni Gebena.
Morisi Mji mkuu wa jamhuri ni Port Louis.
Mkoa wa Artvin Mji mkuu wake ni Artvin.
Mkoa wa Bolu Mji mkuu wake ni Bolu.
Mkoa wa Ardahan Mji mkuu wake ni Ardahan.
Marekani Mji mkuu wa Marekani ni Washington DC.
Mkoa wa Katanga Juu Mji mkuu ni Lubumbashi.
Moravia Mji mkuu wa Moravia ni mji wa Brno (Kijer.: Brünn).
Brazil Mji mkuu ni Brasilia, uliopangwa na kujengwa kati ya 1957 na 1960. Mji mkubwa ni Sao Paulo.
Mkoa wa Karabük Mji mkuu wake ni Karabük ambao upo kilomita 200 kaskazini mwa mji wa Ankara na takriban kilomita 100 kutoka kusini mwa pwani ya Bahari Nyeusi.
Mkoa wa Karabük katika wilaya 6 (mji mkuu umekoozeshwa):
Tokyo Katika karne ya 19 Tenno Meiji alihamisha mji mkuu kwenda Edo iliyoitwa "Tokyo" yaani "mji mkuu wa mashariki". Mji ulikuwa na tayari mwisho wa karne ya 19 ilikuwa mji mkubwa wa pili duniani baada ya London.
Super Mazembe Orchestra Super Mazembe ilikuwa bendi maarufu nchini Kenya iliyocheza mziki wa Lingala (Soukous). Bendi ilikuwa na mizizi katika "Super Vox" , bendi iliyoundwa mwaka 1967 nchini Congo (kisha Zaire) na kuongozwa na Mutonkole Longwa Didos. Bendi ilihamia Nairobi mwaka 1974 na kubadilisha jina lake kuwa Orchestra Super Mazembe.
Mangwair Katika ngazi ya familia, yeye ni mtoto wa mwisho (kwa baba akiwa mtoto wa 10) - na (kwa mama akiwa mtoto wa 6). Albert alifariki dunia mnamo tar. 28 Mei katika mwaka wa 2013 kwa hicho kinachoaminiwa kwamba alizidisha kipimo cha dawa za kulevya huko nchini Afrika Kusini. Ngwair ameacha mtoto mmoja.
Ngwair alikuwa akiishi jijini Dar es Salaam, Tanzania ambako alikokutana na mtayarishaji mahiri wa mziki P. Funk Majani na kuanza kufanya naye kazi. Hiyo ilikuwa ni mwaka 2003 ambapo alitoa kibao cha kwanza kiitwacho 'Ghetto Langu,' wimbo uliompatia umaarufu mkubwa sana.
Sun Yat-sen Sun Yat-sen (12 Novemba 1866 – 12 Machi 1925) alikuwa kiongozi wa kisiasa nchini China aliyeshiriki katika mapinduzi ya China ya 1911 yaliyoondoa utawala wa kifalme nchini akawa rais wa kwanza wa Jamhuri ya China na mwanzilishi wa chama cha Kuomintang.
Asmaa Mahfouz Asmaa Mahfouz (kwa Kiarabu أسماء محفوظ; alizaliwa mwaka 1985) ni mwanaharakati, mwandishi wa blogu na mwanzilishi mmojawapo wa "Harakati ya Vijana wa 6 Aprili" nchini Misri.
Tommy Hilfiger Tommy Hilfiger (24 Machi 1951) ni mwanzilishi wa kampuni ya mavazi,viatu, vifaa ambayo ni ya kwanza nchini Marekani.
E-Sir Issah Mmari (20 Mei 1981) alikuwa msanii wa muziki wa hip hop na kapuka kutoka mjini Nairobi huko nchini Kenya. Alifahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama E-Sir. Alikuwa akifanyia shughuli zake katika studio ya Ogopa DJs ambaye alikuwa maarufu kwa uwezo wake wa kuimba na amri ya Kiswahili lugha. Bado yeye huonekana kama Muimbaji wa rap bora sana kuwahi kutokea nchini Kenya. Alikuja kujulikana mwaka 2001 na wimbo wakea wa "Jo", wimbo aliufanya katika sambamba na mtindo wa Black Rob katika ngoma yake ya "WHOA." Wimbo huo ulifanya E-Sir's ajulikane katika mziki wa Kenya na aliwekwa katika albamu ya Ogopa Deejays Aliweza kutoa alikwenda albamu yake ya "Nimefika" mwaka wa 2003 ambayo iliweza kufanya vema zaidi. Yeye alishinda katika sehemu 4 kwenya Kisima Music Awards.ya mwaka 2003
Romualdo Abati Mtakatifu Romualdo abati nchini Italia na mwanzilishi wa urekebisho wa Wabenedikto Wakamaldoli, alizaliwa Ravenna kati ya mwaka 951 na 953 akafariki Fabriano tarehe 19 Juni 1027.
Arusha (mji) Arusha ni mji mzuri, kutokana na hali ya hewa yake wastani, nchi nzuri na muziki. Tanzania hip-hop inayoita Bongo flava kwa sasa ni maarufu kwa soko la vijana. Inaimbwa katika Swahili, na ina athari ya mziki wa Waafrika wa Marekani. Mfano mzuri ni X Plastaz, waimbaji Nakaaya, Watengwa Waturutumbi nk.
Jennifer Bash Jennifer Bashi ni mjasiriamali maarufu katika kilimo nchini Tanzania. Pia ni mwanzilishi wa kampuni inayoitwa "AKTZ Industries Ltd" inayojihusisha na utengenezaji wa vyakula vyenye chapa ya "Alaska Tanzania".
Ahmed Kipande Ahmed Mohamed Kipande (1937 - 27 Aprili 1987) alikuwa mwanamuziki maarufu wa muziki wa dansi kutoka nchini Tanzania. Anafahamika zaidi kwa kuwa mwanzilishi wa bendi ya muziki wa dansi maarufu kama "Kilwa Jazz Band.
Martin Benjamin Dakta Martin Benjamin ni mwanzilishi wa mradi wa kamusi huru, The Kamusi Project (Mradi wa Kamusi Hai ya Kiswahili Kwenye Mtandao). Martin kitaaluma ni mwana anthropolojia ambaye amefanya utafiti kwa miaka mingi nchini Tanzania.
Kiha Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiha imehesabiwa kuwa watu 990,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kiha kiko katika kundi la D60.
Kiha kinafanana na Kinyarwanda na Kirundi.
Ni lugha inayo kua kwa kasi zaidi ya lugha za kibantu zipatikanazo ndani Tanzania.
Kwa sasa inatumika kama Lugha ya kiungo kwenye mziki wa bongo flava.
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Gwido Maria Conforti Gwido Maria Conforti (3 Machi 1865 – 5 Novemba 1931) alikuwa askofu mkuu mmojawapo wa Kanisa Katoliki nchini Italia na mwanzilishi wa shirika la Wamisionari Wasaveri (tarehe 3 Desemba 1895).
Eustasi wa Luxeuil Eustasi alizaliwa huko Burgundy (leo nchini Ufaransa) akatawa huko Luxeuil. Kolumbani, mwanzilishi wa abasia hiyo, alipofukuzwa na mfalme wa Burgundy kwa sababu ya kukemea maadili yake, alimpendekeza Eustasi achaguliwe kushika nafasi yake, akahamia Bobbio, Italia.
Awilo Longomba Mkurugenzi Mtendaji na mwanzilishi wa Nabtry Grace Haukwa ambaye anamwakilisha Awilo nchini USA alikuwepo kupokea tuzo hilo kwa niaba ya Awilo katika sherehe ya Tuzo za Reggae ya Kimataifa na Muziki wa ulimwengu.
Gianfranco Chiarini Gianfranco Chiarini (alizaliwa Ferrara, 8 Januari 1966) ni mpishi kutoka nchini Italia, television personality na restaurateur. Anajulikana kote duniani kama mwanzilishi na balozi wa “Italian Nouvelle Cuisine” ambayo alitaka kuboresha upishi wa Kiitalia.
Kemal Atatürk Mustafa Kemal Atatürk (Thesalonike, leo nchini Ugiriki, 1881; Istanbul, Uturuki, 10 Novemba 1938) alikuwa mwanzilishi na rais wa kwanza wa Jamhuri ya Uturuki. Jina lake lilikuwa Mustafa Kemal. Baadaye alipewa cheo cha "Atatürk", kinachomaanisha "Baba wa Waturuki".
Njabulo Ndebele Njabulo Ndebele (amezaliwa 4 Julai 1948 mjini Johannesburg) ni mwandishi na mhadhiri wa Afrika Kusini. Alisomea fasihi nchini Lesotho, pia Uingereza na Marekani. Pia ni mwanachama mwanzilishi wa "Congress of South African Writers" (COSAW).
Kamili wa Lellis Kamili wa Lellis (Bucchianico, wilaya ya Chieti, Abruzzo, leo nchini Italia, 25 Mei 1550 - Roma, 14 Julai 1614) alikuwa padri na mwanzilishi wa shirika la kitawa maalumu kwa ajili ya huduma za wagonjwa: Watumishi wa Wagonjwa, kwa kifupi M.I.
Maroni Ndiye mwanzilishi wa tapo la kiroho lenye jina lake ambalo lilizaa nchini Lebanon Kanisa la Wamaroni lililomo katika ushirika kamili na Kanisa la Roma na Kanisa Katoliki lote duniani.
Tommy Hilfiger (kampuni) Daniel Grieder alichaguliwa Mkurugenzi Mtendaji Julai 2014, wakati mwanzilishi Tommy Hilfiger anaendelea kuwa mwanzilishi mkuu wa kampuni, akiongoza timu na kusimamia mchakato mzima wa ubunifu.
Carl Ross (John) Carl Ross (29 Julai 1901 huko Cleethorpes, Lincolnshire, Uingereza - 9 Januari 1986 Grimsby) alikuwa mfanyibiashara wa samaki aliyefanikiwa sana. Alikuwa pia mwanzilishi wa kampuni iliyokuja kuwa Young's Bluecrest, kampuni inayoongoza katika sekta ya uuzaji wa samaki waliohifadhiwa nchini Uingereza]].
Salama Jabu Salama Jabu ni mwanzilishi wa kampuni ya filamu ya Nisha's film production. Pia ametajwa na tovuti ya answersafrica.com kuwa mmoja kati ya wanawake warembo kutoka nchini Tanzania akishika nafasi ya 16
T. B. Joshua Ni mwanzilishi na kiongozi wa Sinagogi na Kanisa la Mataifa yote (The Synagogue, Church Of All Nations) ambalo pia ni shirika la kikristo linaloendesha kituo cha televisheni kiitwacho "Emmanuel TV" kilichopo katika mji wa Lagos nchini Nigeria.
Zilda Arns Zilda Arns Neumann (25 Agosti 1934 - 12 Januari 2010) alikuwa daktari wa watoto na mfanyakazi wa misaada kutoka nchi ya Brazil. Pia alikuwa mwanzilishi wa shirika la Pastoral da Criança (Kiswahili: Uangalizi wa Kichungaji wa Watoto). Yeye alikufa baada ya tetemeko la ardhi nchini Haiti.
Jimmy Wales Jimmy "Jimbo" Donal Wales (amezaliwa tar. 7 Agosti 1966) ni mwanzilishi na ni rais wa sasa wa Wikimedia Foundation. Anafahamika zaidi kama mwanzilishi wa kamusi elezo huru ya Wikipedia. Kwa sasa anaishi mjini St. Petersburg, Florida.
Awilo Longomba Jamaa ya Awilo katika sekta ya muziki ni pamoja na baba yake Victor Longomba mwanachama mwanzilishi wa TP OK Jazz na vilevile Longombas ambalo ni kundi maarufu la Afro-fusion lenye makao nchini Kenya.
Victoria Kisyombe Victoria Kisyombe (alizaliwa tar.) ni mwanzilishi wa kampuni ya SELFINA iliyopo nchini Tanzania inayohusika na utoaji mikopo midogo kwa wanawake, hasa wajane, kwa lengo la kuwawezesha kujikwamua katika dimbwi la umaskini na utegemezi nchini.
Gianfranco Chiarini Chiarini amewahi kucheza mziki hapo mbeleni. Mwanzoni aliichezea bendi la Rock vilabuni na vyumba vya vileo nchini Amerika. Chiarini alichoka na mambo ya miziki ya Rock na kuamua kurudia tamaduni za kilatino. Bwana Chiarini akajiunga na bendi nyingine kubwa la kispanyola iliyocheza nyimbo za salsa, “Band Barranco Mix”. Bendi hii ilijulikana katika nchi za uspanyola, na nchi zinginezo kama Amerika. Bendi hii ilicheza kwenye kipindi cha Johnny Canales huko Corpus Christi, Texas, pamoja na Malkia wa Tejano, Selena na bendi ya nyimbo za rock za kisasa Maná. Barranco ilikuwa bendi ya kwanza kulifungua Feria de Cali nchini Colombia. Wageni mashuhuri walishudia Salsa music zikichezwa. mwaka wa 1994 bendi hilo lilishinda tuzo tatu zitwazo Ronda awards, inayo fananishwa na Latin Grammy. Bendi hii ilitozwa tuzo la “best musical production”, “best young band of the year”, na kwa kuuza rekodi nying mwakani. Paukwa na hayo, ililituzwa tuzo la “double platinum” kwa kuuza zaidi ya rekodi millioni moja nchini Colombia, Mexico na Venezuela.
Tedd Josiah Josiah pia ndiye mwanzilishi wa Tuzo za Kisima tuzo za kifaari za kila mwaka ambazo hufanyikia nchini Kenya. Alituzwa Mtayarishaji wa mwaka katika Tuzo za Kisima mwaka wa 2004, lakini alikataa tuzo hilo ni akitoa sababu kuwa nafasi yake kama mshirikishi wa tuzo hizo. Mwaka uliofuatia alijiuzulu kamati yake ya upangaji..
Sr. Jean Pruitt Jean Pruitt amezaliwa tar 17 Oktoba 1939 katika jimbo la Kalifornia huko nchini Marekani. Ni mtoto wa pili katika familia ya watoto saba. Sr. Jean Pruitt ni sista wa jumuiya ya masista Wakatoliki wa Maryknoll huko Los Angeles. Ni raia wa Marekani anayefanya kazi na shirika la Maryknoll sisters chini ya Kanisa Katoliki Tanzania. Sr. Jean Pruitt ni mwanaharakati na mpiganiaji wa haki za watoto, Mwandishi wa vitabu na promota wa kazi za sanaa hasa kwa upande wa vijana nchini Tanzania. Sr. Jean alifika nchini Tanzania mwaka 1969. ni muasisi na mwanzilishi wa taasisi mbalimbali za kijamii ndani ya Tanzania.
Arafa Salim Said Arafa Salim Said (alizaliwa Machi 1987) ni mmoja kati ya wanawake mashuhuri nchini Tanzania wenye kuisaidia jamii kwa kutoa elimu na ufafanuzi juu ya ugonjwa wa selimundu "(kwa Kiingereza: sickle cell anaemia)". Pia ni mwanzilishi wa Taasisi ya Sickle Cell Diseased Patients Community of Tanzania
Robert Baden-Powell Robert Baden-Powell (pia: Baron Baden-Powell, Luteni Mkuu Robert Stephenson Smyth Baden-Powell, OM, GCMG, GCVO, KCB, DL; 22 Februari 1857 - 8 Januari 1941) alikuwa afisa wa jeshi la Uingereza na mwandishi wa kitabu cha skauti wa kiume, ambaye alikuwa msukumo wa mtapakao wa skauti,alikuwa mwanzilishi na Mkunga Mkuu wa kwanza wa Chama cha skauti ya wavulana na mwanzilishi wa Viongozi wa Vijana.
Geoffrey William Griffin Griffin aliondokea kuwa kiongozi mwanzilishi kielimu na alituzwa PhD ya Heshima katika Elimu na Chuo Kikuu cha Kenyatta kwa kuifanya Shule ya Starehe kuwa mojawapo wa shule bora zaidi sio tu nchini Kenya bali katika Afrika na ambayo inajulikana ulimwengu mzima kama kituo cha ubora wa elimu.
Charley Frank Pride Pride alikutana mustakabali wake mke, kucheza besiboli Rozene wakati katika majimbo ya kusini. Walioana mwaka 1956. Wanapaswa 2 wana (Kraig, Dion) na binti (Angela). Sasa wao kuishi katika mji wa Dallas, Texas. Kraig sasa anakwenda kwa jina Carlton ikifuatiwa na ina kiasi fulani katika nyayo za baba yake alicheza kama msanii. Bendi yake, Carlton Kiburi na Sayuni ulianza katika San Marcos, Texas mwaka 1995 na wao kufanya mbalimbali rege, Fanki, na mziki wa nafsi kote Marekani.
Joshua Nkomo Joshua Mqubuko Nyongolo Nkomo (19 Juni 1917–1 Julai 1999) alikuwa mwananisiasa, kiongozi na mwanzilishi wa chama cha Zimbabwe African People’s Union na pia ni mtu wa kabila la Kalanga kutoka nchini Zimbabwe. Huyu alikuwa anajulikana kama baba wa Zimbabwe au katika Lugha ya Zimbabwe ‘’umdala Wethu, Umafukufuku au chibwechitedza’’ jiwe linaloteleza au (the slipery rork)
Muhammad Ali Pasha Anatazamwa kama mwanzilishi wa Misri ya sasa kutokana na mabadiliko makubwa aliyoleta katika jeshi, uchumi na utamaduni wa Misri.
Alizaliwa mjini Kavala (leo hii nchini Ugiriki, wakati ule Milki ya Osmani) na lugha yake ya kwanza ilikuwa Kialbania. Hakusoma shule, akajifunza kusoma na kuandika tu alipokuwa na miaka 40.
GZA Gary Grice (amezaliwa 22 Agosti, 1966) ni msanii wa muziki wa hip hop kutoka nchini Marekani. Anafahamika kwa jina lake la kisanii kama GZA na The Genius. Pia anajulikana kuwa kama mwanachama mwanzilishi wa kundi la muziki wa hip hop za kigumu la Wu-Tang Clan na kujumuika nao kwenye maalbamu yao kadhaa - na kisha baadaye kuja kama msanii wa kujitegemea na kupata mafanikio kibao.
Alfonso Maria wa Liguori Alfonso Maria wa Liguori (Marianella, leo katika jiji la Napoli, nchini Italia, 27 Septemba 1696 - Nocera de' Pagani, katika wilaya ya Salerno, 1 Agosti 1787), pamoja na kuwa mtawa na padri mwanzilishi wa shirika la Mkombozi Mtakatifu sana, halafu askofu wa Kanisa Katoliki, anajulikana kama mwanateolojia wa maadili, mwalimu wa maisha ya Kiroho kwa wote, hasa watu wa chini, mwandishi wa vitabu vingi sana, mwanashairi, mchoraji na mwanamuziki.
Poxi Presha Poxi Presha (1971 - 2005), jina halisi Prechard Pouka Olang, alikuwa mwanzilishi wa muziki wa aina ya rap nchini Kenya. Alijitokeza katikati ya miaka za tisaini na miziki wa hip hop ya ulioimbwa katika lugha ya Dholuo .
Albamu yake ya kwanza "Total Balaa" ilitolewa mwaka wa 1999, na ilikuwa imetangulia na magoma katika redio kama "dhako", "Mummy" na "Otonglo Time". Albamu hii ilifuatiwa na ingine "Vita Kwaliti" .
Geoffrey William Griffin Dkt Geoffrey William Griffin (alizaliwa Eldoret 15 Juni 1933 - 28 Juni 2005) alikuwa mkurugenzi mwanzilishi wa Shule ya Upili ya Wavulana ya Starehe. Alianzisha shule hii mwezi Novemba 1959 kwa msaada wa marehemu Geoffrey Geturo na Joseph Gikubu, Afisa Mwandamizi wa sasa wa mkurugenzi wa shule; alikuwa Mkurugenzi wa shule hii kutoka alipo ianzilisha hadi mwisho wa maisha yake. Pia alikuwa mkurugenzi mwanzilishi wa National Youth Service kati ya 1964 na 1988, wakati alistaafu kutoka Huduma kwa Umma ya Kenya.
Charley Frank Pride Baada wakijitahidi kupata mkataba na kampuni ya rekodi, yeye hatimaye alivutia macho ya mtayarishaji Chet Atkins. Atkins alikuwa mtayarishaji wa muda mrevu katika Rekodi ya RCA ambaye alifanya nyota waimbaji kama Jim Reeves, Skeeter Davis na wengine. Pride alitia saini ya mkataba na RCA mwaka 1966. Mwaka 1966, yeye released wimbo wake wa kwanza kwa RCA, "Snakes Crawl at Night". Juu ya kumbukumbu ya wimbo huu redio kwa kuimbwa zaidi, mwimbaji alipatiwa jina la mabezo "Mwimbaji yimbo kongwe za Nchi Charley Pride". Wakati huu, mziki huu haukutambulika sana.
Paulo wa Msalaba Alikuwa padri mwanzilishi wa Shirika la Mateso (Wapasionisti).
El Intransigente Gazeti la El Intransigente lilichapishwa katika mkoa wa Salta, nchini Argentina kati ya miaka ya 1920 na 1981. Shughuli zake zilianza tarehe 17 Aprili 1920 zikiendeshwa na David Michel Torino, mwanzilishi mshiriki na mmiliki wa gazeti hili. Katika miaka yake ya kwanza, "El Intransigente" liliunga mkono serikali ya taifa ya Hipólito Yrigoyen lakini ,hapo baadaye, likawa mwakilishi wa matakwa ya raia wengi na likatangaza masuala ya eneo hilo.
Dr. Dre Andre Romelle Young (amezaliwa tar. 18 Februari 1965) ni mtayarishaji wa rekodi, rapa, na mmiliki wa studio ya rekodi za muizki kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Dr. Dre. Dre ni mwanzilishi na mmiliki wa sasa Aftermath Entertainment na mmiliki mshiriki-msanii wa zamani wa studio ya Death Row Records, na pia kutayarisha albamu kadhaa kwa ajili yake na wasanii wengine kadhaa wa rekodi hiyo kama vile Snoop Dogg na Eminem.
Svyatoslav Fyodorov Anachukuliwa kuwa mwanzilishi wa upasuaji wa kurekebisha kasoro za macho.
Irene Kiwia Irene Kiwia ni mwanaharakati na mjasiriamali nchini Tanzania,alizaliwa tarehe 14 Januari 1980 jijini Arusha. Pia ni mwanzilishi na mkurugenzi mtendaji katika kampuni "Frontline Porter Novelli (FPN)" tangu mwaka 2006.
Ufaransa Ufaransa ni nchi ya Ulaya na mwanachama mwanzilishi wa Umoja wa Ulaya.
Ishmaeli Ishmaeli anahesabiwa nabii muhimu na babu wa Muhammad, mwanzilishi wa dini ya Uislamu.
Yethro Wadruzi wanamheshimu kama mwanzilishi wa dini yao.
Kampuni ya HL Green Kampuni ya H.L. Green ulikuwa mnyororo wa maduka madogo nchini Marekani katika karne ya ishirini ulioitwa jina hili kumkumbuka mwanzilishi Harold L. Green (1892-1951).
Mnyororo ulianzishwa katika mwaka wa 1932. Kampuni hiii iliendesha maduka 133 ya rejareja tangu mwaka wa 1935,mengi yakiwa yamenunuliwa kutoka mnyororo wa maduka ya Metropolitan Chain Stores(kampuni ambayo Harold Green alikuwa rais), F&W Grand Stores, Kampuni ya Isaac Silver na Ndugu zake na Kampuni ya F&W Grand-Silver Stores.
Wakonsesyoni Huyu mwanamke wa ukoo maarufu wa Ureno alijiunga na monasteri na hatimaye akawa mwanzilishi wa masista wamonaki wa shirika hilo.
Samweli Katika Biblia anatajwa kama mwamuzi na kama nabii, naye ndiye mwanzilishi wa ufalme wa Israeli.
Ignas wa Loyola Alikuwa padri wa Kanisa Katoliki maarufu hasa kama mwanzilishi wa Shirika la Yesu na wa mtindo wa mazoezi ya kiroho.
Shinsegae Mwenyekiti Lee Myung-hee ni binti wa mwanzilishi wa Samsung, Lee Byung-chull na dada mdogo wa mwenyekiti wa Samsung Electronics Lee Kun-hee.
Harry Huskey Harry Douglas Huskey (Januari 19, 1916 - Aprili 9, 2017) alikuwa mwanzilishi wa usanifu wa kompyuta wa Marekani.
Egidi wa Asizi Egidi wa Asizi (1190 hivi - 1262), alikuwa wa tatu kati ya wenzi wa kwanza wa Fransisko wa Asizi, mwanzilishi wa Ndugu Wadogo.
Alois Maria wa Montfort Ni mwanzilishi wa mashirika matatu ya kitawa: Shirika la Maria, Mabinti wa Hekima na Mabruda wa Mt. Gabriel. .
Stefano Nemanja Ndiye mwanzilishi wa nasaba wa Nemanjić, na anakumbukwa kwa michango yake katika historia na utamaduni wa nchi yake na wa Kanisa lake.
Gregori wa Narek Mama alipofariki, Gregori alikabidhiwa alelewe na jamaa yake, Anania wa Narek, mwanzilishi wa monasteri na shule ya kijiji hicho.
Teddy Riley Edward Theodore "Teddy" Riley (amezaliwa 8 Oktoba, 1967) ni mtunzi wa nyimbo, mwanamuziki, mpiga kinanda, mtumbuizaji na mtayarishaji wa rekodi kutoka nchini Marekani. Huhesabiwa kama mwanzilishi mtindo wa new jack swing. Kupitia kazi zake za utayarishaji na Michael Jackson, Bobby Brown, Doug E. Fresh, Today, Keith Sweat, Heavy D., Usher, Jane Child, na wengineo kibao - vilevile akiwa kama mmoja wa wanakundi wa Guy na Blackstreet, Riley amehesabika kuwa na athira kubwa mno katika uanzishwaji na uboreshaji wa muziki wa contemporary R&B, hip-hop, soul na pop tangu katika miaka ya 1980.
Riz Khan Mnamo mwaka 1987, alichaguliwa kama mwanafunzi a uanahabari wa BBC - mfumo wa mafunzo wa BBC inayochukua miaka miwili, inayochukua watu 6 tu kwa kila kozi. Khan aliajiriwa kama ripota wa BBC, kisha akawa Mtayarishaji, na Mwandishi habari , akifanya kazi kote katika televisheni na redio, na baadae kuwa mmoja wa mwanzilishi News Presenters juu BBC World Service Television News. Yeye a inlett BBC World Service Television News in 1991. Mnamo mwaka 1993, yeye alihamia CNN International, ambapo alikuwa mtangazaji kuu kwa wa habari za kimataifa. Matukio aliyowahi kuripotia ni kama uchaguzi nchini India mnamo mwaka wa 1996 na 1999; uchaguzi wa kihistoria wa mwaka 1997 nchini Uingereza; na Hijja ya Kiislamu, mnamo mwaka wa Aprili 1998 .
Vinsenti wa Paulo Ni maarufu hasa kwa huruma yake kwa maskini na kama mwanzilishi wa mashirika mawili ya kitawa.
Maria Magdalena Postel Shirika lilikubalika rasmi mwaka 1837 likabaki chini ya usimamizi wa mwanzilishi hadi mwaka wake wa mwisho.
Machozi Jasho na Damu Halkadhalika ame-enzi kazi ya mwanzilishi halisi wa rap ya Kiswahili nchini Tanzania bwana Edward Mtui (maarufu kama Fresh XE) kwa kuchukua kiitikio chake cha "Piga Makofi" ambacho kilimpelekea ashinde tuzo ya Yo Rap Bonanza katika miaka ya 1980, lakini hakutoa nyimbo. Jay anatungia wimbo kiitikio hicho na ndani yake anataja wale wote walioifikisha hip hop ya Tanzania hapa kwa kuwataja.
Marino shemasi Anaheshimiwa kama mtakatifu na mwanzilishi (301) wa jamhuri ya San Marino.
Moody Awori Yeye pia ni mwenyekiti mwanzilishi wa Chama cha Wasiojiweza kimwili cha Kenya, na mwanachama wa Taasisi ya Makatibu.
D'banj D'banj ni mwanzilishi wa shirika la vijana la Koko la kuendeleza amani Yeye pia ni wa balozi wa kwanza kutoka Nigeria vijana wa Umoja wa Mataifa wa Amani.
Victoria Kisyombe Ni mwanzilishi na mkurugenzi mtendaji wa kampuni ya SELFINA tangu mwaka 2002.
Galilaya Galilaya ndio mkoa ambapo alikulia na kuanza utume wake Yesu, mwanzilishi wa Ukristo.
Ingeborg Schwenzer ·        Tangu mwaka 2016 mwanzilishi mwanachama wa kiengo cha chuo cha utatuzi wakimataifa.
Brid wa Kildare Anatajwa kama mmonaki, abesi, na mwanzilishi wa monasteri kadhaa za kike, ikiwemo ile maarufu ya Kildare huko Ireland.
Bernardo Tolomei Bernardo Tolomei (10 Mei 1272 – 20 Agosti 1348) alikuwa mmonaki wa Italia maarufu kama mwanateolojia na mwanzilishi wa urekebisho wa Wabenedikto wa Monte Oliveto.
Salama Jabir Ni mtanganzaji na mwanzilishi wa kipindi cha televisheni cha Planet Bongo kinachorushwa na televisheni ya EATV kilichoongeza ubara wa muziki wa bongo flava.
Jean Fouquet Jean (au Jehan) Fouquet (1420-1481) alikuwa mchoraji mkuu wa Ufaransa wa karne ya 15, bwana wa uchoraji wa jopo na uandishi wa miswada, na mwanzilishi wa dhahiri wa picha.
Osh Uzbek Music na Drama Theater Mkurugenzi wa kwanza wa sanaa ya uwanja wa michezo Madazimov Rakhmonberdi alikuwa mwanzilishi wa kwanza na mratibu wa harakati ya maonyesho huko Kyrgyzstan.
Jens Fink-Jensen Vile-vile, alijishirikisha kwenye maonyesho ya tunzi mbali-mbali na alishikilia nafasi maalum ya kusoma mashairi yenye kuelezea hali ya furaha na huzuni, huku akionyesha picha zinazo onyeshwa kwenye kuta kwa kutumia miale ya mwangaza. Mengine alio jihusisha nayo yalikua ni Kuleta hali ya uuwiyano katika tunzi mbali-mbali zilizo tungwa na shule mbali-mbali za upili, na kwenye sherehe zingine mbali-mbali zilizo wahi kufanyika wakati huo; Hii ikiwa ni baadhi ya matukio mengine alio jihusisha nayo. Wengine walio shiriki nae ni mwana mziki Fredrik Mellqvist ambae ana uhodari wa kucheza chombo kiitwacho Keyboard. Wengine alio shiriki nao ni pamoja na yule mchezaji wa chombo kiitwacho Saksafoni aitwae Jens Severin.
Bernardo wa Menthon Bernardo wa Menthon, C.R.S.A., (au Bernardo wa Montjoux) alikuwa padri mwanzilishi wa shirika la kitawa ambalo lipo hadi leo likiwa na wanachama 35 wenye nadhiri.
Kings Music Records Kings Music ni lebo iliyoanzishwa na mwimbaji Ali Kiba mwanzoni mwa Desemba 2017. Studio hiyo yenye makao yake nchini Tanzania, kabla ya kufunguliwa studio hiyo ya "Kings Music" ilifanyiwa tangazo maalum na mwanzilishi na wasanii watakaokuwa kwenye lebo hiyo.
Ukanoni Inavyoweza kueleweka, hao walifuata kanuni ya Agostino wa Hippo na kuitwa Wakanoni. Maarufu zaidi katika yao ni Norbert (1082-1134), mwanzilishi wa Wapremontree.
Klelia Barbieri Klelia Barbieri (kwa Kiitalia Clelia Barbieri) alikuwa msichana wa Italia anayehesabiwa kuwa mwanamke mwanzilishi wa utawa mwenye umri mdogo kuliko wote.
Eliewaha Mshana Eliewaha E. Mshana alikuwa ni mwanzilishi wa Dayosisi ya Pare, Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania na askofu wake wa kwanza.
Wabaski Kati ya Wabaski maarufu zaidi, kuna mapadri watakatifu Ignas wa Loyola na Fransisko Saveri, waanzilishi wa Shirika la Yesu, na Mikaeli Garicoits, mwanzilishi wa Mapadri na mabradha wa Betharram.
Birgita wa Sweden Birgita wa Uswidi (Finsta, Uswidi, 3 Juni 1303 – Roma, Italia, 23 Julai 1373) alikuwa Mkristo wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko, halafu mwanzilishi wa shirika la Mwokozi Mtakatifu.
Antoni Maria Claret Antoni Maria Claret i Clarà alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki kutoka Hispania na mwanzilishi wa mashirika mawili ya kitawa ya kimisionari.
Filipo Neri Filipo Neri (Firenze 22 Julai 1515 - Roma 27 Mei 1595), alikuwa padri wa Kanisa Katoliki na mwanzilishi wa shirika la Waoratori.
Rudolf Clausius Rudolf Julius Emanuel Clausius (2 Januari 1822 - 24 Agosti 1888) alikuwa mwanafizikia na mwanahisabati wa Ujerumani, mwanzilishi wa sayansi ya themodanamikia.
Wakamaldoli Wakamaldoli ni Wabenedikto wanaomfuata mkaapweke Romwaldo, mwanzilishi wa monasteri ya Camaldoli (Italia) katika karne ya 11.
Wakonventuali Wakati wa maisha ya mwanzilishi huyo, baadhi ya Ndugu Wadogo walianza kuishi mijini katika konventi kubwa.
Liturujia ya Armenia Liturujia hiyo inafuata mapokeo ya Gregori Mletamwanga, mwanzilishi na msimamizi wa Kanisa huko Armenia.
Ufalme wa Muungano Ni mwanachama mwanzilishi wa Umoja wa Mataifa, ambapo ana kiti cha kudumu na kura ya turufu katika Halmashauri ya Usalama, pia ni mwanachama wa Umoja wa Ulaya, ingawa inajiandaa kujitoa.
Wikimania Wakati wa ufunguzi wa mkutano mwanzilishi wa wikipedia ndg. Jimmy wales alizungumzia "Wikipedia Blackout" of January 2012, stating "Wakati nilipokutana viongozi wa kiserikali kidogo waliingiwa na hofu, hata hivyo alitanabaisha kwamba haifungamani na siasa ila tu katika masuala muhimu ambayo matokeo yake kwa namna moja ama nyingine yana gusa kazi zetu .” Jimmy Wales alikubaliana na mwendesha mjadala Mary Gardiner, ambaye ni mwanzilishi wa Ada Initiative, kwamba Wikimedia iongeze kiwango cha wahariri wanawake. Mary Gardineraliendelea kusemaa kwamba mradi huu utaleta mabadiliko katika jamii, hata kama si mradi wa uanaharakati, jamii ya Wikipedia inao wajibu katika mipango yake yote kwa watu popote pale duniani kwa kuwa tayari kuongeza namba ya mashirika mbalimbali kama miavuli ya wikipedia duniani pote.”
Lee Byung-chul Lee Byung-chul (12 Februari 1910 - 19 Novemba 1987 (miaka 77)) alikuwa mwanzilishi wa kampuni ya Samsung na mmoja wa wafanyabiashara wengi wa Korea Kusini waliofanikiwa zaidi.
Ndugu wa Kiume na wa Kike wa Bethlehemu Baada ya kufutwa, ulifufuliwa na Papa Yohane Paulo II tarehe 16 Januari 1984. Ndiye aliyemtangaza mwanzilishi kuwa mwenye heri, halafu mtakatifu.
Kevin wa Glendalough Kevin (kwa Kiairishi Cóemgen, Caemgen au Caoimhín; kwa Kilatini Coemgenus; 498 – 3 Juni 618) alikuwa mwanzilishi na abati wa kwanza wa Glendalough, County Wicklow, Ireland.
Anjelo Klareno Angelo ni maarufu kama mwanzilishi na kiongozi wa kundi mojawapo la Fraticelli, Wafransisko wa karne ya 14 walioshikilia ufukara kiasi cha kushindana na viongozi wa shirika na wa Kanisa Katoliki.
Aleksander Mashuhuri Katika Deuterokanoni anatajwa na vitabu vya Wamakabayo kama mwanzilishi wa dola lililoeneza ustaarabu wa Kigiriki hata kuhatarisha imani ya Wayahudi na kuwadhulumu wakati wa mwandamizi wake Antioko Epifane wa Syria.
Anselm wa Canterbury Mwaka 1720 alitangazwa na Papa Klementi XI kuwa mwalimu wa Kanisa kutokana na ubora wa maandishi yake yaliyoandaa nyakati zijazo na kumfanya ajulikane kama mwanzilishi wa teolojia ya shule.
Bongo Flava Asili ya mwanzo kabisa na jinsi "Bongo flava" ilivyoanzishwa nchini Tanzania ni kutokana na Taji Liundi akiwa kama kiini cha hadithi hii. Kifupi hakuna asili bila yeye.
Taji Liundi pia anajulikana kama Master T, mwasisi, mwanzilishi na vilevile mtayarishaji wa kipindi cha Dj Show alishaanza kupiga nyimbo za wasanii wa ndani tangu mwishoni mwa miaka ya 1994. Mike Mhagama baadaye akajiunga na kipindi akiwa chini ya ukufunzi wa Master T. Aliendelea na kutangaza kipindi hicho peke yake hata baada ya Master T kuondoka Radio One mnamo 1996.
Iraq Lugha rasmi na ya kwanza ni Kiarabu, ikifuatwa na Kikurdi ambayo pia imekuwa lugha rasmi, halafu lugha nyingine za jamii mbalimbali ambazo pengine zinatambulika kieneo.
Kikurdi Ni lugha rasmi mojawapo katika nchi ya Iraq.
Kikurdi Kikurdi ni kundi la lahaja za Kiajemi zinazotumika na Wakurdi wengi (milioni 20-30 hivi) huko Mashariki ya Kati.
Mkimbizi Kati ya miaka ya 1984 na 1999, PKK na Majeshi ya Uturuki yalipigana vita, na idadi ya watu ilipungua katika maeneo mengi ya mashambani katika sehemu ya kusini-mashariki, huku raia wa Kikurdi wakihamia vituo vyenye usalama kama vile Diyarbakir, Van, na Şırnak, na pia kuelekea miji ya magharibi mwa Uturuki na hata magharibi mwa Ulaya. Sababu ya idadi ya watu kupungua ilikuwa mauaji ya PKK yaliyotendwa dhidi ya koo za Kikurdi walizoshindwa kudhibiti, umaskini wa eneo la kusini-mashariki, na oparesheni za kijeshi za nchi ya Uturuki. Shirika la Kulinda Haki za Binadamu lina kumbukumbu ya matukio mengi ambapo majeshi ya Kituruki yaliwafukuza wakazi wa vijiji kwa lazima, huku yakiharibu nyumba na vifaa ili kuzuia wenyeji hao kurudi. Takriban vijiji 3,000 vya Kikurdi viliharibiwa, vikiwakilisha kufukuzwa kwa watu 378,000 kutoka makazi yao.
Mosul Mosul (kwa Kiarabu الموصل, al-Mawṣil, el-Mōṣul; kwa Kikurdi مووسڵ, kwa Kiaramu ܡܘܨܠ, Māwṣil) ni mji wa Iraq kaskazini, kilometa 400 hivi mbali na Baghdad, kwenye ukingo wa magharibi wa mto Tigris, mkabala wa mji wa kale Ninawi uliokuwa kwenye ukingo wa mashariki.
Hidekeli Jina la Kiswahili lina asili yake katika Kiebrania cha Biblia kinachohifadhi jina la kale kabisa cha Kiakkadi linaloendelea pia katika maumbo la jina hili kwa Kiarabu, Kituruki, Kikurdi na Kiaramu.
Diyarbakır Diyarbakır (Kiosmani Kituruki دیاربکر, "Diyâr-ı Bekr"; Kikurdi ئامه‌د, "Amed"; anc. "Amida") ni mji mkubwa sana uliopo kusini-mashariki mwa nchi ya Uturuki. Mji upo katika eneo la ukingo wa Mto Tigris, huu ni mji mkuu wa Mkoa wa Diyarbakır wenye wakazi karibuni milioni 1.5. Wenye lundiko la watu takriban 600,000, huu ni mji wa pili kwa ukubwa katika Uturuki ya Kusini-mashariki mwa mkoa wa Anatolia, baada ya Gaziantep.
Batman Batman (ni kifupi cha Milima ya Batı Raman) ni jina la mji mkuu wa Mkoa wa Batman, katika Uturuki. Mji huu pia unajulikana kwa jina la Êlih au Iluh kwa Kikurdi. Ni mji ulioko katika Mto Batman ambao unajulikana sana kwa jina la Kikurdi mjini kusini-mashariki mwa nchi ya Uturuki.
Meya wa mji wa Batman ni Mh. Hüseyin Kalkan, ambaye ni mwanachama wa chama cha Democratic Society Party (DSP).
Mkoa wa Batman ni eneo muhimu kabisa la uzalishaji wa mafuta, na mji wa Batman una maeneo ya kale ya vifaa vya kale vya kuchimbia mfuta, ambavyo vilianzishwa tangu mwaka wa 1955.
Historia ya biolojia Maendeleo muhimu katika utafiti na ustawisho wa biolojia yalikuzwa kwa juhudi za madaktari Waislamu kama vile msomi Mwafrika na Mwarabu al-Jahiz (781-869) katika zuolojia, mwanabiolojia wa Kikurdi Al-Dinawari (828-896) katika botania, na daktari wa Kiajemi Rhazes (865-925) katika anatomia na fiziolojia. Wanafalsafa hao walifafanua, kupanua, na kuboresha nadharia na utaratibu wa Kigiriki wa biolojia. Udaktari ulisomwa vizuri zaidi na wasomi wa Kiislamu waliofanya kazi katika mila za kifalsafa za Kigiriki, huku historia ya asili ikivutiwa sana na mawazo ya Aristotle, hasa katika kuunga mkono mfumo thabiti wa ngazi wa uhai.
Biolojia Maendeleo muhimu katika utafiti na ustawisho wa biolojia yalikuzwa kwa juhudi za madaktari Waislamu kama vile msomi Mwafrika na Mwarabu al-Jahiz (781-869) katika zuolojia, mwanabiolojia wa Kikurdi Al-Dinawari (828-896) katika botania, na daktari wa Kiajemi Rhazes (865-925) katika anatomia na fiziolojia. Wanafalsafa hao walifafanua, kupanua, na kuboresha nadharia na utaratibu wa Kigiriki wa biolojia. Udaktari ulisomwa vizuri zaidi na wasomi wa Kiislamu waliofanya kazi katika mila za kifalsafa za Kigiriki, huku historia ya asili ikivutiwa sana na mawazo ya Aristotle, hasa katika kuunga mkono mfumo thabiti wa ngazi wa uhai.
Stadi za lugha Stadi za lugha ni zile mbinu mkukufunzi anazotumia kufunza lugha asilia kwa msomi wa lugha ya pili. Pia ni mbinu msomi wa lugha ya pili anayotumia kuhakikisha amempata mkufunzi wa lugha ya pili kiufasaha. Stadi hizi pia zaweza kuitwa mbinu za ufundishaji wa lugha ambazo nazo ni kama vile: kusikiliza na kuongea, kusoma, kuandika sarufi katika lugha funzwa na msamiati wa lugha funzwa.
Kibengali Kibengali (বাংলা ভাষা "Bāṃlā bhāṣā, Bangla bhasha") ni lugha ya Asia ya Kusini inayojadiliwa katika Bangladesh na India. Jumla ya wasemaji ni takriban milioni 230. Ni lugha ya taifa ya Bangladesh na upande wa Uhindi ni lugha ya jimbo la Bengali Magharibi. Kati ya lugha za Uhindi zenye wasemaji wengi ni lugha ya pili. Inahesabiwa kuwa lugha ya dunia yenye wasemaji wengi ya tano au sita.
Tanzania Kiswahili ndiyo lugha ya taifa na inazidi kuwa lugha mama kwa watoto wengi, hasa mijini. Walau asilimia 90 za wakazi wanakitumia walau kama lugha ya pili. Kiswahili ni mojawapo kati ya lugha za Kibantu: hii imesaidia sana kukubaliwa kwa Kiswahili nchini, kwa sababu idadi kubwa ya Watanzania ni wasemaji wa lugha za Kibantu. Kiswahili kinatumika kama lugha baina ya watu wa makabila mbalimbali na kwa mambo rasmi; kwa hiyo ni lugha rasmi ya dhati.
Kilivvi-Kareli Kilivvi-Kareli (pia Kiolonets) ni lugha ya Kiurali nchini Ufini na Urusi inayozungumzwa na Walivvi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kilivvi-Kareli nchini Urusi imehesabiwa kuwa watu 25,600. Pia kuna wasemaji 5170 nchini Ufini (2000). Idadi ya Walivvi ni zaidi ya laki mbili yaani kuna Walivvi wengi wanaotumia lugha za Kirusi au Kifini kama lugha ya kwanza badala ya lugha yao ya asili. Hata hivyo, kuna jitihada za kufufua na kuendeleza lugha ya Kilivvi-Kareli. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilivvi-Kareli iko katika kundi la Kifini. Ingawa inafanana na Kikareli na Kifini, ni lugha tofauti. Pia ni tofauti na lugha za Kiludi na Kiveps. Wengine huangalia lugha hizo kuwa lahaja za Kikareli.
Wasamburu Wasamburu huzungumza lugha ya Kisamburu ambayo ni kati ya lugha za Kinilo-Sahara. Wasamburu ni sehemu ya watu wanaozungumza lugha ya Maa, kama Wamasai. Karibu 95% ya maneno ya lugha zote mbili ni sawa.
Uhindi Hii ni orodha ya majimbo ya Uhindi:
Lugha ya taifa ni Kihindi, ambacho ni lugha ya Kihindi-Kiulaya, pamoja na Kiingereza ambacho pia ni lugha rasmi. Kuna lugha 21 kubwa na lugha nyingi zisizo na wasemaji wengi sana.
Lugha za Kiurali Lugha za Kiurali ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa upande wa Kaskazini wa Eurasia. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni 38 zizungumzwazo na watu milioni 25. Matawi mawili ya lugha za Kiurali ni lugha za Kifini-Kiugori na lugha za Kisamoyedi.
Lugha za Kislavoni Lugha za Kislavoni ni kikundi cha lugha chenye asili ya Ulaya ya Mashariki. Jumla kuna wasemaji milioni 300 wanaosema lugha ya Kislavoni kama lugha ya mama pamoja na wengine 100 wanotumia lugha hizi kama lugha ya pili. Lugha hizi ni sehemu za familia ya lugha za Kihindi-Kiulaya.
Lugha za Kisemiti Lugha yenye wasemaji wengi ni Kiarabu. Wasemaji wengine wengi ni wale wanaotumia lugha za Ethiopia na Eritrea halafu Israel. Lugha hai za kisemiti ni pamoja na:Kuna idadi kubwa ya lugha za Kisemiti zinazojulikana kama lugha za kihistoria zisizo na wasemaji tena. Kati ya lugha hizi ni lugha za Babeli, Ashur, Kanaan, Moabu, Finisia na kwa jumla lugha za mataifa mengi zinazotajwa katika Biblia.
Lugha za Kitungusi Lugha za Kitungusi ni familia ya lugha ambazo huzungumzwa nchini Urusi na Uchina. Idadi ya lugha katika familia hiyo ni kumi na mbili tu. Wengine hufikiri kwamba lugha za Kitungusi ni tawi moja la lugha za Kialtai pamoja na lugha za Kiturki.
Elimu nchini Singapore Lugha kuu ya kufundishia huko Singapore ni Kiingereza, ambayo ilikuwa rasmi lugha ya kwanza ndani ya mfumo wa elimu mwaka 1987. Kiingereza ni lugha ya kwanza iliyofundishwa kwa nusu ya watoto wanapofikia umri wa shule ya chekechea na inakuwa msingi wa mafundisho wakati wanapofika shule ya msingi. Ingawa Kimalay, Mandarin na Kitamil pia ni lugha rasmi, lugha ya Kiingereza ni lugha ya mafundisho kwa karibu masomo yote isipokuwa lugha za asili na masomo ya fasihi ya lugha hizo; hizi kwa ujumla hazifundishwi kwa Kiingereza, ingawa kuna uhuru wa kutumia Kiingereza katika hatua za mwanzo.
Kiafrikaans Kiafrikaans (Afrikaans) ni lugha ya Afrika Kusini iliyotokea katika karne nne zilizopita kwenye msingi wa Kiholanzi pamoja na athari za lugha mbalimbali. Imekuwa lugha rasmi katika Afrika Kusini tangu mwaka 1925 badala ya Kiholanzi. Hata kama ni lugha iliyozaliwa Afrika kitaalamu ni kati ya lugha za Kigermanik.
Lugha za Kirumi Lugha ambazo ni muhimi zaidi kama lugha za kitaifa ni:Lugha za Kihispania, Kifaransa na Kireno zimesambaa duniani kwa sababu ni lugha kuu za nchi ambazo zilikuwa na makoloni mengi, zikaacha lugha zao katika nchi nyingi, hasa Kihispania ambacho ni lugha kuu ya bara la Amerika, Kireno ambacho ni lugha rasmi ya Brazili na nchi 5 za Afrika na Kifaransa ambacho ni lugha rasmi katika nchi nyingi za Afrika, Amerika visiwani na Kanada.
Namibia Oshiwambo ni lugha ya kwanza ya karibu nusu ya wakazi, lakini Kiingereza ndicho lugha rasmi ingawa ni lugha ya kwanza ya 3% pekee za wakazi. (Angalia Orodha ya lugha za Namibia.)
Kikuyu (lugha) Kikikuyu (jina la wenyewe: Gĩkũyũ) ni lugha ya Kibantu inayojadiliwa na Wagikuyu ambao watu milioni 5.5 nchini Kenya ni lugha yenye wasemaji wengi katika nchi hii. 
Kama lugha ya Kibantu ni sehemu ya lugha za Niger-Kongo.
Kisoo Kisoo ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Uganda inayozungumzwa na Wasoo. Mwaka wa 2002 idadi ya Wasoo imehesabiwa kuwa watu 21,534 lakini idadi ya wasemaji ni wachache zaidi kwa vile ni wazee tu ambao wamebaki kuizungumza lugha hiyo; Wasoo wengi wamebadili lugha na kuongea Kikaramojong kama lugha yao. Kwa hiyo inawezekana kuwa Kisoo itatoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisoo iko katika kundi la Kikuliak ambalo ni tofauti sana na lugha nyingine za Kinilo-Sahara.
Lugha ya taifa Lugha rasmi ni lugha iliyopewa hadhi maalumu katika nchi fulani, kwa kawaida lugha rasmi ni lugha inayotumiwa haswa na serikali kwa mawasiliano kati ya ofisi zake pia katika matangazo rasmi. Vile vile lugha rasmi ni lugha iliyopewa hadhi maalumu katika eneo fulani au nchi fulani ili itumike katika mazingira maalumu.
Mara nyingi lugha rasmi katika Taifa huteuliwa ili itumike kwenye mahakama, bungeni na kwenye shughuli nyinginezo za kiutawala. Lugha inaweza kupewa hadhi maalumu na kuwa lugha rasmi ijapokuwa lugha hiyo haijasambaa eneo kubwa, pia inaweza isiwe na wazungumzaji wengi, kwa mfano, nchini New Zealand Kimaori kiliteuliwa kuwa lugha rasmi mwaka 1987 ijapokuwa lugha hii inazungmzwa na watu wachache.
Kicentuum Kicentuum (pia huitwa Kijalaa) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wacentuum. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kicentuum imehesabiwa kuwa watu 200 tu. Uainishaji wa lugha ya Kicentuum haujatafitiwa. Inawezekana kuwa lugha nyingine za familia ya lugha ambayo Kicentuum ni lugha mojawapo zimeshatoweka.
Lugha ya taifa Tofauti katika maana, Lugha ya Taifa ni lugha iliyokubaliwa kitaifa itumike katika mawasiliano yake, kwa mfano, lugha ya Kiswahili iliteuliwa kuwa lugha ya Taifa mwaka 1964 lakini lugha rasmi ni lugha iliyoteuliwa na kuchaguliwa na serikali itumike katika shughuli za kiserikali, kwa mfano, kiingereza.
Kibimoba Kibimoba ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Ghana inayozungumzwa na Wabimoba. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kibimoba imehesabiwa kuwa watu 120,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibimoba iko katika kundi la Kigur. Wataalamu wengine hudai kuwa lugha ya Kibimoba ni lugha ileile ya Kimoba cha Togo wakati wengine husema ni lugha mbili tofauti zinazofanana tu bila kuelewekana.
Lugha ya taifa Dhana ya lugha ya Taifa imetumika kiutofauti katika mataifa tofauti tofauti. Kwa kawaida lugha ya Taifa ni lugha kuu, yaani lugha inayotumika katika shughuli za kimahakama, kisiasa, katika ngazi ya Taifa, kwa mfano, nchini Uingereza lugha kuu ni kiingereza lakini ki-welsh kina nafasi yake haswa katika eneo la Wales.
Kamembe Hali ya kipekee kubwa ya mji wa Kamembe ni matumizi ya lugha ya Kiswahili. Tofauti na kwengineko kote Rwanda ambako lugha inayotumiwa ni lugha ya taifa ya Rwanda ya Kinyarwanda, Kamembe ndiko utumiaji wa lugha ya kiswahili ulizagaa kukubwa.
Kifaransa Kifaransa ni lugha ya kitaifa, lugha rasmi, lugha ya utawala au lugha ya mawasiliano katika nchi zifuatazo:
Pijini na krioli Lugha ya Pijini hutokana na maingiliano ya watu. Hivi ni kusema kuwa Pijini ni zao la hali ya wingilugha katika jamii. Huzuka tu baina ya wazungumzaji wa lugha tofauti wanaohitaji lugha moja ya dharura ya mawasiliano. Krioli ni lugha ambayo wazungumzaji wake hujifunza kama lugha yao ya kwanza wanapozaliwa.
Kihispania Kati ya lugha za Kirumi Kihispania ni lugha ya kisasa ambayo ni karibu zaidi na lugha ya kale, isipokuwa Kiitalia.
Kiitalia Kihistoria asili yake ni lugha ya Kilatini, hivyo pamoja na Kifaransa, Kihispania, Kireno, Kiromania na lugha nyingine ndogo ni moja ya lugha za Kirumi. Kati ya lugha hizo, Kiitalia ndicho kinachofanana zaidi na Kilatini, labda baada ya Kisardinia.
Etimolojia Kiswahili ni lugha ya Kibantu na hapo asili ya maneno mengi inaweza kutambuliwa kwa kulinganisha lugha mbalimbali ya Kibantu. Lakini Kiswahili ni pia lugha iliyopokea maneno mengi kutoka nje, hasa kutoka Kiarabu, baadaye kutoka Kireno na lugha za Kihindi na siku hizi kutoka Kiingereza. Ilhali lugha hizi zimepokea pia maneno kutoka asili nyingine wakati mwingine historia ya neno ni kama safari katika historia ya kibinadamu.
Kwa lugha nyingi kuna kamusi za pekee zinazoonyesha etimolojia ya maneno. Kati ya Kamusi za Kiswahili hadi sasa hakuna kamusi ya etimolojia hasa.
Kitigrinya Kitigrinya ( ትግርኛ, "tigriññā"), pia huandikwa Tigrigna, Tigrina, Tigriña, ni lugha ya pili ambayo huzungumza na watu wa jamii ya Tigray katikati mwa jimbo la Eritrea ambapo lugha hii ni moja kati ya lugha mbili muhimu katika watu wa Eritrea na katika jimbo ya Tigray, nchini Ethiopia. Wazungumzaji wa lugha hii huitwa Watigray ambapo lugha hii kutumika kama lugha maalum miongoni mwao na pia katika vijisehemu vya wahamiaji katika maeneo haya ikiwa ni pamoja na watu wa jamii ya Beta Israel ambao kwa huishi nchini Israeli.
Rwanda Lugha ya taifa, lugha rasmi na lugha ya mama kwa Wanyarwanda wote ni Kinyarwanda ambayo ni lugha ya Kibantu, mojawapo ya Niger-Kongo.
Kiziriya Kiziriya ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waziriya. Idadi ya Waziriya imehesabiwa kuwa watu 2000 lakini wameacha lugha yao. Kwa hiyo, inawezekana kwamba lugha ya Kiziriya imeshatoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiziriya iko katika kundi la Kikainji. Wengine husema kuwa Kizirya ni sawa na lugha ya Kisheni.