mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
Ukimwi Upungufu wa Kinga Mwilini (kwa kifupi UKIMWI; kifupisho cha Kiingereza AIDS) ni ugonjwa unaotokana na virusi ambavyo kwa Kiswahili vinaitwa kifupi VVU ("Virusi vya UKIMWI"; kwa Kiingereza: HIV, yaani "Human Immunodeficiency Virus") na vinashambulia mwili kwa kuondoa nguvu zake za kupambana na maradhi. 
Ukimwi ni ugonjwa hatari sana katika maisha ya binadamu kwa kuwa husababisha vifo (yaani kupotea kwa uhai wa watu hao). Kwa mujibu wa Shirika la Afya Duniani, kufikia mwaka 2014 ugonjwa huu umeua watu milioni 39, hasa kati ya wanaoishi barani Afrika upande wa kusini kwa Sahara. Kwa mwaka 2015 pekee wamefariki watu milioni 1.2 na kati yao watoto wengi.
Siku ya Ukimwi Duniani Siku ya Ukimwi Duniani ilibuniwa mnamo Agosti 1987 na James W. Bunn na Thomas Netter, maafisa wawili wa habari kwa umma kwa ajili ya Mpango wa Kimataifa juu ya UKIMWI katika Shirika la Afya Duniani mjini Geneva, Uswisi. Bunn na Netter walichukua wazo lao kwa Dokta Jonathan Mann, Mkurugenzi wa Mpango wa Kimataifa juu ya UKIMWI (ambao sasa unajulikana kama UNAIDS). Dr Mann alipenda wazo lao, akaliridhia na kukubaliana na pendekezo kuwa adhimisho la kwanza la Siku ya Ukimwi Duniani iwe tarehe 1 Desemba 1988.
Ukimwi Ukimwi unasababishwa na VVU. Kama virusi vyote, VVU vinaingia katika mwili kwa kusudi la kuzaa. Virusi haviwezi kuzaa peke yake: vinahitaji seli vinapoweza kuingia ndani yake na kutumia mfumo wa seli kwa kunakili DNA yake.
Gibson Kente Gibson Kente (1932 - 7 Novemba 2004) alikuwa mwandishi wa Afrika Kusini. Hasa aliandika tamthiliya. Mwaka wa 2003 alitangaza kuwa alipatwa na Ukimwi akafa baada ya mwaka mmoja.
Upasuaji Udhibiti wa maumivu kwa njia ya "anesthesia" uligunduliwa katikati mwa karne ya 19. Kabla ya ujio wa "anesthesia", upasuaji ilikuwa utaratibu  wenye uchungu vibaya sana na wapasuaji walijaribu kufanya operesheni haraka iwezekanavyo ili kupunguza mateso kwa mgonjwa.
Siku ya Ukimwi duniani Siku hiyo ilichaguliwa rasmi mwaka 1988 wakati wa Mkutano wa Dunia wa Mawaziri wa Afya Kuhusu Mpango wa Kuzuia Ukimwi. Kuanzia hapo siku hiyo imekuwa ikikumbukwa rasmi na serikali, mashirika yasiyo ya kiserikali, na wanaharakati.
Maradhi ya zinaa UKIMWI uligunduliwa kwa mara ya kwanza mwaka 1981 miongoni mwa wanaume waliokuwa wanaingiliana (mashoga) na miongoni mwa watu waliokuwa wanajidunga sindano katika jiji la New York na California. Baadaye maambukizi mengine yaligundulika pia kusini mwa jangwa la Sahara barani Afrika. Kwa haraka UKIMWI ukawa ugonjwa wa mlipuko duniani kote ukiathiri karibia kila nchi. Mpaka mwaka 2002, ilikadiriwa kuwa watu wazima wapato milioni 38.6 na watoto milioni 3.2 duania kote wanaishi na VVU au UKIMWI. Shirika la Afya Ulimwenguni, WHO, limekadiria kuwa kutoka mwaka 1981 mpaka mwisho wa mwaka 2002 watu karibia milioni 20 walikuwa wamekufa kutokana na UKIMWI. Kiasi cha hao milioni 4.5 walikuwa ni watoto wenye umri wa chini ya miaka 15.
Siku ya Ukimwi Duniani UKIMWI umeua zaidi ya watu milioni 25 kati ya 1981 na 2007, na wastani wa watu milioni 33.3 wanaishi na VVU duniani kote kutoka 2009, pamoja na 2.6 milioni kuambukizwa kila mwaka, na 1.8 milioni kufa kwa Ukimwi AIDS. kuifanya kuwa moja ya magonjwa haribifu zaidi katika historia iliyoandikwa.
Siku ya Ukimwi Duniani Licha ya kuboresha upatikanaji wa huduma ya matibabu na madawa ya kurefusha maisha katika maeneo mengi ya dunia, UKIMWI ulisababisha vifo vya watu wanaokadiriwa milioni 2 mwaka 2007, na miongoni mwao 270.000 walikuwa watoto.
Siku ya Ukimwi Duniani Siku ya UKIMWI duniani huadhimishwa tarehe 1 Desemba kila mwaka ili kueneza ufahamu wa ugonjwa wa UKIMWI unaosababishwa na uambukizi wa virusi vya UKIMWI. Ni kawaida kuwa na ukumbusho huo siku hii ili kuwajali watu ambao wamefariki kutokana na VVU / UKIMWI.
Ukimwi UKIMWI ulitambuliwa mara ya kwanza na Vituo vya Kuzuia na Kudhibiti Magonjwa huko Marekani mwaka 1981, ilhali kisababishi chake - VVU - kilitambuliwa mwanzoni mwa muongo huo nchini huko.
Siku ya Ukimwi Duniani Serikali na pia maafisa wa afya huadhimisha siku hii, mara nyingi kwa hotuba au vikao kuhusu mada ya UKIMWI. Tangu mwaka 1995, Rais wa Marekani ametoa tangazo rasmi juu ya Siku ya UKIMWI Duniani. Serikali za mataifa mengine zimefuata mtindo huu na kutoa matangazo maalum.
Ukimwi UKIMWI ni kifupisho cha "Upungufu wa Kinga Mwilini"
Nta ya sikio mchakato huu unajulikana kama "cerumenolysis" na unafanikiwa kwa kutumia mchanganyiko unaojulikana kama cerumenolytic kikolezi ambao huingizwa kwenye mfereji wa sikio. Mara nyingi inasaidia nta kuja nje na kama haijawa inasaidia kuondoa serumeni kwa kunyonya au ukwanguaji. {0/ ufundisanifu huu uligunduliwa na Aulus Cornelius Celsus in De Medicina katika karne ya kwanza. ""
Ukimwi VVU vinaweza kusambazwa kutoka kwa mama hadi mtoto wakati wa ujauzito, kuzaa au kunyonyesha. Njia hii ni ya tatu kwa umaarufu wa kusambaza VVU kote duniani. Bila matibabu, hatari ya kusambazwa wakati wa au baada ya kuzaliwa ni takriban 20%, na 35% kwa watoto wanaonyonya.Kufikia mwaka wa 2008, usambazaji wima ulichangia takriban 90% ya visa vya VVU katika watoto.
Ukimwi UKIMWI huchukuliwa kama janga — yaani mlipuko wa ugonjwa katika eneo kubwa, na ambao ungali unaenea.
Ukimwi Jina la Kiingereza ni AIDS = Acquired Immuno Deficiency Syndrome.
Ukimwi Ngono shari inaweza kuwa suala linalochangia ongezeko la hatari ya kuambukizwa.
Ugonjwa wa kupooza Chanjo dhidi ya ugonjwa huo kufikia mwaka 2015 zimefaulu kufuta ugonjwa katika nchi zote duniani isipokuwa Pakistan na Afghanistan. Hivyo unaelekea kutokomezwa na binadamu, kama ilivyotokea kwa ndui.
Ukimwi Kuna awamu tatu kuu za maambukizi ya VVU: maambukizi makali, awamu fiche na UKIMWI.
Ukimwi Hatari ya kuambukizwa kutokana na ngono ya kinyeo (ulawiti) iko juu sana, ikikadiriwa kuwa 1.41.7% kwa kila kitendo (katika ngono ya watu wa jinsia moja na tofauti pia).
Ukimwi Visa vilivyonakiliwa vyema vya VVU katika mwanadamu ni vya mwaka 1959 katika eneo la nchi ya Kongo. Kuna uwezekano kuwa virusi hivyo vilikuwemo huko Marekani mwaka 1966,lakini maambukizi mengi yanayotokea nje ya Kusini kwa Sahara yanaweza kufuatiliwa hadi kwa mtu mmoja aliyeambukizwa na VVU katika nchi ya Haiti na kisha kuyapeleka maambukizi hayo nchini Marekani takriban mwaka 1969. Janga hili kisha lilienea kwa haraka katika vikundi vilivyo katika hatari kubwa ya kuambukizwa (mwanzoni ilikuwa ni wanaume waliofanya ngono na wanaume). Kufikia mwaka 1978, maambukizi ya VVU-1 katika mashoga wenyeji wa New York na San Francisco yalikadiriwa kuwa 5%, kuonyesha kuwa maelfu ya watu nchini Marekani tayari walikuwa wameambukizwa.
Ukimwi Ubakaji pia unaaminika kuongezeka hatari ya kusambaza VVU kwa sababu ni nadra kondomu kutumika, huwa na uwezekano wa kujeruhiwa ukeni au kinyeo, na pia kuna uwezekano wa magonjwa ya zinaa yanayoambatana na VVU.
Steroidi anaboliki Pia hutumiwa na wauguzi kwa kutibu wagonjwa waliokondeana kutokana na magonjwa kama vile Ukimwi na Saratani.
Ukimwi UKIMWI umekuwa na madhara makubwa katika jamii, kama ugonjwa wa mwili na kama chanzo cha ubaguzi. Kuna sintofahamu kuhusu UKIMWI kama vile kwamba eti, unaweza kusambazwa kwa kugusana tu bila ngono.
Heroini Katika mazingira ya matumizi ya siri watumiaji hushirikishana mara nyingi sindano. Hii inasaidia kuenea kwa magonjwa, hasa Ukimwi na hepatitis.
Fresh Maneno hayo Kiba anarejea mstari wa Diamond aliosema:
Sikomi Mahusiano yao yalikuwa na mingi mikasa, magazetini kila siku na walikuwa vivuruge kwelikweli. Mara wameachana, mara wamerudiana. Mapenzi ya kuzima na kuwasha. Wema Sepetu ndiye mpenzi pekee wa Diamond aliyekuwa na mahusiano nae na kuachana, halafu kurudiana, halafu kuachana tena na kutiana fitna mbalimbali na hatimaye kuelewana na kubaki marafiki wa karibu kwa kushauriana mambo mbalimbali. Diamond ana kiri mambo mengi anamshauri Wema, hata suala la baadhi ya vitu katika pafyumu yake kuna mkono wa Wema.
Kwangwaru Kwangwaru ni jina la wimbo wa Harmonize akishirikisha Diamond Platnumz.
A Boy From Tandale Harakati za kutoa albamu zilianza muda mrefu. Lakini kwa sababu mbalimbali, Diamond aliona bora isuburi. Kwenye mahojiano yake aliyofanya tarehe 19 Machi, 2018 na Lil Ommy kupitia kipindi cha "The Playlist" cha Times FM, Diamond alifunguka mengi mno kuhusu albamu. Alieleza kwanini albamu ilianza kutolewa katika majukwaa ya kidijitali kabla ya kuuzwa mikononi. Kwanini Wasafi.com haijapata fursa ya kuuza albamu kidijitali kabla ya Songa Music au iTunes. Chibu alifafanua ya kwamba maelewano kati ya wana hisa (Universal Music) hawajafikia sehemu ambayo Wasafi.com wangeweza kusambaza. Badala yake, Songa na iTunes zikashika hatamu. 
Katika mahojiano hayo na Lil Ommy, Chibu alifunguka kuhusu kusambazwa kwa nakala za CD punde. Vilevile alieleza vidokezo alivyokuwa anatoa kuhusu albamu akiwa nchini Marekani, 2017 akiwa na Rick Ross. Na ilitoka na kava la Diamond akiwa na Rommy Jones wakati yungali mtoto mdogo kabisa - Rommy katolewa (tazama juu).
A Boy From Tandale Katika mahojiano hayo-hayo na Lil Ommy, Chibu alitoa la moyoni kuhusu kufingiwa nyimbo zake kwa hasira mno. Alitoa fafanuzi kali na kuonesha hisia zake dhidi ya Naibu Waziri wa Habari, Utamaduni, Sanaa na Michezo Bi. Juliana Daniel Shonza kwa kitendo cha kufikisha taarifa za kufingia nyimbo zake kupitia mitandao na vyombo vya habari bila kumpelekea taarifa zozote zile rasmi katika ofisi yake. Hata hivyo, Shonza alisema hana sababu za kujibu tuhuma na lawama za Chibu kwa vile maamuzi yale hajafanya yeye binafsi bali serikali ndio hasa iliyopendekeza. Baada ya tukio, BASATA walisikitishwa na kauli za Diamond na kumfahamisha ya kwamba, hawalazimiki kupeleka barua ofisini kwake, kama ana malalamiko, alitakiwa atumie njia sahihi kufikisha malalamiko yake badala ya kutoa maneno ya kejeli na kadhalika. Tukio hilo la kihistoria kwa Diamond kujilipua kwa niaba ya wasanii wenzake, lilipokewa kimasikitiko makubwa sana na kusema Diamond sawasawa ameitukana serikali. Kwa wasanii walio-wengi, tukio hili waliona ni la kishujaa na hakika Chibu alikuwa anawalilia wasanii wenzake. Licha ya kutosema hadharani. Maswali waliokuwa wanaulizwa na majibu yao dhahiri walifurahia msimamo wa Chibu.
Harmonize harmonize mwanzoni alibeba maji ili kupata tonge la chakula kabla ya sauti yake kutambulika mitaani kisha baadae kuchukuliwa na lebo ya Diamond platnumz.
Sheikh Ilunga Hassan Kilichopelekea kumpandisha daraja Ilunga katika jamii ya Kiislam Tanzania, Ilunga alikuwa mtumishi wa Waislam. Wakimtuma Ilunga kila kazi na akiifanya kwa moyo mkunjufu, kuanzia kujenga madras na shule kisha akawasomeshea na watoto wao hadi siku aliposimama Ukumbi wa Diamond kuitahadharisha serikali kuwa kuna "Mfumokrsisto" nchini unaotawala na kudhulumu haki za Waislam. Hii ilikuwa mwaka 2012. Tukio ambalo kwa Waislamu wengi walilichukulia kitendo kile cha kihistoria.
Marry You Pamoja na kutayarishwa na Sheddy, lakini kazi ya utayarishaji ilifanyika nchini Kenya. Studio haijulikani, lakini picha za video za awali zilifanyiwa nchini humo kabla kwenda kumaliziwa mazima huko nchini Afrika Kusini na baadaye Marekani. Wimbo una mandhari mengi ya kutumika katika harusi. Isitoshe, hii ilikuwa ndoto ya miaka mingi ya Diamond kufanya kazi na msanii anayempenda kutoka moyoni mwaka Ne-Yo. Katika kushirikiana, imekuwa kama ndoto imetimia vile.
Timbaland Kazi ya kwanza ya Timbaland ambayo imempa sifa kubwa ni ile ya mwaka wa 1996 kwenye "Ginuwine...the Bachelor" ya mwimbaji wa R&B Ginuwine. Baada ya kupata mafanikio makubwa kwa kazi ya albamu ya Aaliyah ya 1996, "One in a Million" na albamu ya Missy Elliott ya 1997, "Supa Dupa Fly", Timbaland akawa mtayarishaji maarufu sana kwa upande wasanii wa R&B na hip-hop. Awali alitoa albamu kadhaa kwa ajili ya rapa mwenzi wake Magoo. with Magoo , Rene' Diamond Hilton
Sikomi Na ilivyofika tarehe 14 Februari, 2018 - siku ya wapendanao, Zari alituma posti katika ukurasa wake wa Instagram wa kuachana na Diamond rasmi. Aliweka posti yenye uwa jeusi badala ya jekundu. Alielezea masikitiko na maumivu yake yote moyoni. 
Katika wape wapenzi wake, huyu Mobeto alionekana kuweka siri sana tangu walipoanza ote kuhusiana katika miaka ya 2009-2010. Hadi hii mara ya pili walipozaa kabisa ndipo hasa anatoa habari kamili ya mahusiano yao ambayo waliyazima na kuyawasha. Ilivyofika tarehe 8 Februari, walirudi tena mahakama ya Kisutu, Dar, na kuyamaliza kikubwa. Katika mahojiano yake Diamond alionesha hali halisi ya kwamba upande wa Mobeto kuna watu walikuwa wanatia chumvi mambo ili yawe makubwa zaidi. Alienda mbali zaidi kwa kusema mtoto ana mahitaji mengi na si kuwekeana viasi fulani vya matumizi ya mtoto. Dhahiri maelewano yalipata.
Dafu (Siri ya Mtungi) Dafu ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Patrick Masele. Dafu ni mtu mwenye masihara mengi sana kwa rafiki yake wa karibu, Cheche Mtungi. Historia ya urafiki wao wa karibu haujaoneshwa katika tamthilia, lakini wana urafiki wa karibu kupita kiasi. Tena mara kadhaa Cheche ameonekana kumuendea Dafu kwa kumuomba ushauri wa mambo mengi sana. Sehemu ya kwanza inaanza, Dafu anaonekana kurekebisha kasoro za umeme zilizokuwa zinapatikana katika studio ya Mtungi. Dafu ni mtu mwenye gere sana, halafu hana kipawa cha utongozaji wanawake kama jinsi alivyo Cheche. Mara kadhaa ameonekana kumbembeleza Cheche ampasie japo msichana mmoja. Dafu hakuwahi kutairiwa hadi karibia na sehemu ya mwisho ya msimu wa pili ndipo alipopata suna. Pamoja na kukosa suna tangu zamani, Dafu hana tabia za kimalaya na amekuwa mnasihi mkubwa wa Cheche kuachana na masuala ya wanawake. Ilikuwa Dafu aliyesababisha ndoa ya Cheche na Cheusi Mtungi ikae imara kwa kumsihi sana Cheche aache umalaya wake.
Cheche Mtungi Anapenda kuona wateja wake wanafurahia huduma yake ya upigaji picha. Halkadhalika Cheche hapendi matatizo. Hata ukimdhulumu yeye huwa kimya anakuacha na balaa lako. Mfano mmoja waliomdhulumu ni Bonge aliyesimama kama meneja wa Sharo Milionea na wa pili Mama Azimara aliyemwalika katika ngoma ya mwanae, bahati mbaya Cheche akatoweka shughulini na kwenda kichakanani kufanya zinaa na Greta msichana aliyekutana nae ngomani hapo. Pamoja na kutoweka, lakini bado alitengeneza DVD ya ngoma hiyo na malipo hakuna kaambulia vitisho na ubabe wa mtoto wa mjini Mama Azimara.
Cheche Mtungi Tangu ujio wa Shalimar, mambo yamekuwa yanaenda kitaalamu zaidi. Sehemu kubwa ya wateja wakawa warembo kwa ajili ya mtangazo ya taasisi mbalimbali za ulimbwende. Wakati huu ulikuwa mgumu sana kwa Cheche. Hasa ukizingatia kumekuwa na migogoro mingi na mama watoto wake dhidi ya tabia za kupenda wanawake. Kazi inakuwa ngumu kwa Cheche kwa vile picha nyingi zinazopigwa na warembo hawa huwa aidha za kukaa uchi au nusu uchi. Majaribu yamekuwa mengi, lakini hatimaye anaweza kuyashinda. Kibaya zaidi, Lulu ndiye amekuwa Meneja wa Studio. Suala hili lilileta mtafaruku mkubwa kati yake na Cheusi. Ilifikia hatua hakuna hata kupeana unyumba kwa kuhofia maambukizi ndani ya nyumba. Tangu Shalimar abadili muundo wa studio, Cheche amekuwa mtoro hakuna mfanowe. Cheche hakupendezewa na usimamizi wa Shalimar, japo Shalimar anajitia hana wasiwasi na Cheche. Baadaye wakaanza kuelewana huku siku si nyingi akapata wasia halisi aliouacha marehemu Mzee Habibu kuhusu urithi wa studio. Hadi msimu wa pili unaisha, Cheche kapiga picha warembo wengi hakuna mfano.
Cheche Mtungi Tula ni msichana wa Cheche wa kwanza. Kwa mara ya kwanza Cheche alianza mapenzi na Tula kabla ya kuja kumuoa Cheusi. Tula ni mjasiriamali anayejishughulisha na kijigrosari, mshauri mzuri wa Cheche na mvumilivu wa kila hali. Tula anampenda sana Cheche, ila tu, Cheche anamgeuza Tula kama spea tairi. Akiwa na hamu zake, mbio kwa Tula. Hali hii ilimfanya Tula aone hakuna mustakabali mzuri na Cheche. Isitoshe, Cheche ni mume wa mtu, yeye nae ana muhitaji kila wakati awe nae, lakini inashindikana. Bado anasikia kashfa za Cheche kuwa na wanawake wengi.
Cheche Mtungi Cheche Mtungi ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Juma Rajab Rashid. Cheche ni muhusika mkuu katika tamthilia hii. Anaongoza kwa mikasa ya kila aina. Ijapokuwa ameonekana kuishinda kila wakati. Cheche ni mpiga picha mahiri ana asiyependa kuharibu kazi yake. 
Kazi ya upigaji picha alifundishwa na marehemu mzee Habibu aliyekuwa anamtumia Cheche kama msadizi wake, halafu baadaye kama mtu aliyemrithisha studio kienyeji. Ukweli halisi kuwa studio ni mali ya Cheche ilikuja kujulikana kwenye sehemu ya 26 ambapo Cheche alipata usia wa Mzee Habibu kauficha darini katika mazingira ya utata. Usia unataja mali zote ni za Shalima isipokuwa studio ni urithi halali wa Cheche. Mzee Habibu aliiacha studio mikononi mwa Cheche. Lakini awali alishindwa kuiendeleza hadi hapo alipoamua kuirudia na kuipa jina la Mtungi Studio na kuondoa jina la "Habib Studio". Ujuzi aliouchukua kwa Mzee Habibu ni mkubwa sana. Cheche si mbabaishaji katika suala zima la upigaji picha.
Cheche (samaki) Spishi hizi mbili hupatikana katika maji ya chumvi na maji baridi na mara nyingi huingia mito dhidi ya mkondo ili kufikia mabwawa ya maji baridi. Wana uwezo wa kuishi katika maji ya chumvi kidogo, maji ya pH mbalimbali na makazi yenye ukolezi wa chini wa oksijeni kwa ajili ya kibofuboya chao, ambazo hutumia kupumua hasa. Wanaweza pia kwenda juu ili kugugumia hewa, ambayo huwapa muda mfupi wa nishati.
Cheche Mtungi Cheche ni mpiga picha mahiri kabisa. Ana sifa ya kipekee kwa upigaji picha wake. Tena haridhiki na kupiga picha moja tu bali mbalimbali walau aipate ile ambayo anaona kwako itakuwa bora zaidi. Awali studio ilionekana kama vile karithi katika mazingira ya utata. Sehemu za mwanzo hazikuonesha kabisa umiliki halali wa Cheche katika studio hiyo. Ndiyo maana hata Shalima alivyokuja kuonekana katika sehemu ya 12 kama utambulisho na sehemu ya 13 kaja kudai kuwa studio ni mali yake. Urithi kutoka kwa marehemu babake Mzee Habibu. Lakini utata huu ulikuja kumalizika baada ya Cheche kukuta nyaraka rasmi za mzee Habibu kaandika usia mwenyewe kuwa Cheche Mtungi ndiye mmiliki wa studio na si mtu mwingine yeyote yule. Hii ilikuja kuonekana kwenye sehemu ya 26 ya msimu wa pili.
Tula (Siri ya Mtungi) Tula ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Beatrice Taisamo. Tula ni mwanamke shupavu anayeitambua thamani yake. Mwenye uwezo wa kuhoji mambo kwa mapana. Ana mapenzi ya dhati kwa Cheche Mtungi, japo Cheche alimwacha. Kulingana na hadithi, Tula ndiye mwanamke wa kwanza wa Cheche, halkadhalika Cheche ndiye mwanaume wa kwanza wa Tula. Maisha na mikakati ikaja kuwatenganisha na Cheche kumuona Cheusi na Tula kubaki msela. Japo bado ana mapenzi ya dhati kwa Cheche. Tula ana biashara yake ndogo ya grosari.
Cheche Mtungi Cheche anapenda sana watu. Mpole na mcheshi. Mwenye majibu ya utata mara kwa mara. Ana mahusiano na Tula, Lulu na Greta aliyekutana nae ngomani. Mara nyingi shida zake ndogondogo huwa anampelekea Tula aliyeonekana kumshauri mambo mengi ya maisha na kifamilia pia. Tula anampenda sana Cheche, shida hana uhuru nae. Isitoshe, Tula anajitoa mazima kwa Cheche. Cheche hataki mahaba niue katika hili kisa tu anamhofia mkewe. Tula anaonekana kunogewa sana na mapenzi ya Cheche, anatumia nguvu nyingi kumdhibiti Cheche, hili linamfanya Cheche apunguze safari za kwenda kwa Tula.
Tula (Siri ya Mtungi) Alifanya jitihada nyingi kumrudisha Cheche mikononi mwake kikamilifu, shida tu Cheche na wanawe na mkewe, katu hawatenganishiki.
Cheche Mtungi Awali Cheusi alikubali, lakini baadaye alizikataa kwa kuwa aliona haina maana hata akijua ukweli wa mumewe ni malaya. Anampenda mumewe na matatizo yao watayamaliza wenyewe kama wanandoa. Cheche ni mtu mwenye kupendwa na kila mwanamke aliyekaribu nae. Tena kila anayejitokeza hajui kuvunga. Ana urafiki wa karibu na rafiki yake kipenzi Dafu ambaye ni fundi umeme na mtu mwenye kutaka kujua mambo mengi ya Cheche na ya mtaani.
Tula (Siri ya Mtungi) Isitoshe, Cheche mawazo yake mengi huwa hajadiliani na mkewe, mara nyingi huja kwa Tula hasa kwa kufuatia Tula anamjua Cheche nje, ndani. Tula ana fikra pana sana katika maisha. Hababaiki, wala hasitushwi na lolote lile. Mwenye kupokea mawazo mapya kwa ajili ya mustakabali wa maisha yake. Baadaye alionekana kuungana na mtu mmoja aliyemwezesha kupanua biashara yake kwenye kiwango kile alichotaka. Cheche alipohoji muungano ule, alijibiwa si tu mwenza kibiashara, bali vilevile kuna mengine yanaendelea.
Shoti Shoti Kizito ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Suleiman Mambo. Shoti ni mtoto wa pili wa Bi. Mwanaidi na Mzee Kizito. Hajazalizwa tumbo moja na Cheusi Mtungi ambaye ni mke wa Cheche Mtungi. Kiuhalisia, Shoti ni mtoto wa Bi. Farida, lakini kutokana na kupata tabu wakati wa ujauzito wake, Bi. Farida alimkataa na hatimaye kuja kulelewa na Bi. Mwanaidi kama mtoto wake wa kumzaa. Hali hii inapelekea kuonekana Shoti kama mtoto wa Mwanaidi. Ukweli unakuja kujulikana baadaye kabisa sehemu ya 24 wakati Sabrina Kizito akihadithia mama yake wa kufikia Nusura juu ya hadithi ya Shoti. Sabrina nae alihadithiwa na mama yake Bi. Vingawaje. Shoti na Cheche ni mtu na shemeji yake. Amecheza kama hamnazo kidogo, japo anaonekana kudhibiti shughuli zake alizokabidhiwa. Mara chache sana anaingiza mkenge yale aliyotumwa. Mfano katika sehemu ambayo walikuwa wakipitia mitaani wakitangaza picha za promosheni, ukipiga picha zaidi ya moja unongeza moja bure.
Cheche Mtungi Cheche ni mume wa Cheusi, shemeji yake na Shoti aliyezaliwa na Cheusi kwa Bi. Mwanaidi. Mkwe wake Mzee Kizito mwenye wake watatu, Bi. Farida, Bi. Mwanaidi na Nusura. Hana marafiki wengi zaidi ya Dafu ambaye mara kwa mara anamtegemea katika masuala yake binafsi na mambo mengine mbalimbali.
Cheche (samaki) Cheche wanachukuliwa kama mmoja wa samaki muhimu wavuliwao katika bahari. Wanathaminiwa siyo kwa sababu ya ukubwa wao tu lakini pia kwa sababu ya mapigano yao na uwezo wao wa kuruka wa kushangaza. Hawa ni samaki wenye miiba mingi na nyama yao haipendekezi, kwa hivyo wengi hutolewa baada ya kukamatwa. Mashindano mengi yanalenga kukamata kwa cheche mwaka mzima.
Cheche Mtungi Kabla ya ujio wa Shalimar, Cheche alikuwa anapiga picha kwa watu wa aina mbalimbali bila kubagua. Kipindi hiki kilikuwa kigumu sana kwa Cheche, magumu ya maisha aliyaona kwa kasi ya ajabu. Huku familia, mara tatizo hili mara lile. Bado tabia zake nazo wa kupenda wanawake ilikuwa changamoto kubwa mno. Kazi hii ya studio ndio hasa maisha ya Cheche.
Cheche (samaki) Cheche hukua hadi urefu wa m 1.23-2.44 na uzito wa kg 27 - 127. Wana mapezi laini ya juu na ya chini na mgongo buluu au kijani. Huwa na magamba yang'aayo ya rangi ya fedha yanayofunika mwili wao isipokuwa kichwa. Wana macho makubwa na kope nono na kinywa kipana chenye taya la chini la kuchomoza ambalo linatokeza zaidi kuliko uso wote.
Mbuni (mmea) Spishi zinazokuzwa sana ni Mbuni Arabu ("Coffea arabica") na Mbuni imara ("Coffea canephora"). Asili ya spishi ya kwanza ni milima ya Ethiopia na Yemen na asili ya ile ya pili ni Ethiopia.
Cheche (samaki) Makazi ya cheche hutofautiana sana na hatua zao za maendeleo. Lava wa hatua ya kwanza hupatikana kwa kawaida katika maji mangavu na vuguvugu ya bahari karibu na uso. Lava wa hatua za pili na tatu hupatikana katika mabwawa ya chumvi, madimbwi ya maji mafu, hori na mito. Sifa za makazi ni maji vuguvugu na kame yenye giza na sakafu za matope ya mchanga. Wanapoendelea kutoka hatua za kitoto hadi samaki wazima, hurudi kwenye maji wazi ya bahari, ingawa wengi hubakia katika makazi ya maji baridi.
Anelidi Spishi nyingi za anelidi zinaweza kuongezeka bila kuzaa. Sehemu za mwili zinajitenga na kuota mpaka mnyama mzima. Licha ya hayo kuzaa ni jinsi ya kawaida ya kuongezeka. Spishi nyingi ni mahuntha na hutengeneza mayai na manii, lakini baina ya Polychaeta kuna spishi zenye madume na majike. Spishi za Clitellata zinaweka mayai yao ndani ya mfuko wa ute unaochozwa na clitellum.
Cheche (samaki) Moja ya tabia za pekee za cheche ni kibofuboya kinachofanya kazi kama aina ya ogani ya kupumua. Muundo huu wa gesi unaweza kutumika kwa ajili ya uelezi, kama ogani ya nyongeza ya kupumua, au yote mbili. Katika cheche muundo huo wenye hewa ndani yake unatokea juu ya sehemu ya nyuma ya koromeo. Cheche hutumia kibofuboya kama ogani ya kupumua na ukuta wa kupumua huvaliwa na kapilari za damu zenye epitheliamu nyembamba juu. Hii ni msingi wa tishu ya vijiribahewa iliyopatikana katika kibofuboya na inafikiriwa kuwa ni moja ya mbinu za kwanza ambayo cheche anatumia "kupumua". Samaki hawa wanalazimika kupumua hewa na ikiwa hawataruhusiwi kufikia uso, watakufa. Kubadilishana kwa gesi hutokea kwenye uso wa bahari kwa njia ya mwendo unaozunguka ambao huhusishwa na kuonekana kwa cheche. "Kupumua" huku kunafikiriwa kuwa kuingiliana na ishara zionazo, na mrudio wa kupumua ni kinyume na uhusiano na kiwango cha oksejeni iliyoyeyuka katika maji ambamo wanaishi.
Zuwakulu Zuwakulu (pia zuakulu) ni ndege wa familia Lybiidae, lakini spishi za jenasi "Pogoniulus" zinaitwa vitororo. Spishi zote zinatokea Afrika chini ya Sahara. Ndege hawa ni wanono na wana kichwa kikubwa na domo zito lenye nywele ndefu kuzunguka msingi wake. Spishi nyingi zina rangi kali kama nyekundu na njano. Hula wadudu na aina mpaka 60 za matunda. Spishi kubwa zinaweza kukamata mijusi na vyura. Kwa kawaida dume na jike pamoja huchimba tundu katika tawi au shina lililooza na jike huyataga mayai 2-6 ndani yake. Spishi kadhaa huchimba
Spishi Spishi "(kutoka Kilatini "species", yaani: aina, maumbile)" katika biolojia ni jina la kutaja kundi la wanyama au mimea wa aina moja. Spishi ni kitengo muhimu katika uainishaji wa kisayansi.
Primates Spishi nyingine zinogopa maji lakini kuna pia aina zinazopenda maji zinajua hata kuogelea. Spishi kadhaa zimezoea mazingira ya kibinadamu zinazoishi kwenye vijiji na miji kama makaka ya Uhindini.
Mlinzi (ndege) Kama albatrosi, walinzi huenda mbali sana wakiruka angani na spishi nyingi zinaweza kuzunguka dunia. Hawapigi mabawa sana baada ya kuruka, lakini wananyiririka kwa mabawa yaliyonyooshwa. Huwakamata ngisi, samaki na gegereka na hula takataka ya uvuvi na mizoga pia. Spishi za "Puffinus" na "Calonectris" huzamia ili kuyakamata mawindo na wanaweza kufika zaidi ya mita 50 chini ya maji. Spishi nyingine huyakamata mawindo kijuujuu. Spishi kadhaa za "Pachyptila" huchuja maji kwa domo pana lao ili kupata zooplanktoni.
Lulu (Siri ya Mtungi) Kwa figisu tu, hajambo. Alitengeneza mazingira ya kuwa meneja wa Mtungi Studio baada ya Shalimar kurudi kutoka Kanada. Figisu hii ilizua taharuki kubwa katika ndoa ya Cheche. Dhumuni hasa la kumleta Lulu katika studio ilikuwa kuhakikisha Cheche anapiga picha anazozitaka Shalimar kwa ajili ya wakala wa ulimwende na mitindo kutoka sehemu mbalimbali.
Spishi Spishi za karibu hupangwa pamoja katika jenasi.
Kunguru Kunguru ni ndege wakubwa kiasi wa familia Corvidae. Spishi nyingine huitwa vinubi. Wanatokea mabara yote isipokuwa Antakitiki. Spishi nyingi ni nyeusi au nyeusi pamoja na rangi ya nyeupe, kijivu au kahawa; nyingine zina rangi mbalimbali kama buluu, pinki n.k. Hula nusra kila kitu: wanyama na ndege wadogo, wadudu, mizoga, matunda, nafaka n.k. Hulijenga tago lao kwa vijiti juu ya mti au jabali. Spishi nyingine huyajenga matago kwa makundi. Jike huyataga mayai 3-10.
Mbayuwayu Spishi kadhaa huyataga mayai yao ndani ya mashimo asilia au matundu yaliyoachwa na vigong'ota. Spishi nyingi nyingine hulichimba tundu lao katika maada isiyo gumu k.m. ukingo wa mto. Spishi za jenasi "Hirundo", "Ptyonoprogne", "Cecropis", "Petrochelidon" na "Delichon" hulijenga tundu lao la matope kupambana na ukuta wa jabali au jengo kwa kawaida karibu na sehemu inayochomoza kama paa la jengo. Jike huyataga mayai 2-5.
Kitunguu Kitunguu ("Allium cepa") ni aina ya tunguu la kulika ambalo hupandwa kila mahali pa dunia. Spishi "A. cepa" haitokei porini. Spishi za pori yenye nasaba ya karibu sana ni "A. vavilovii" na "A. asarense".
Korongo (Gruidae) Korongo hawa (pia mana) ni ndege wa familia ya Gruidae wenye domo fupi na jembamba kuliko lile la korongo wa familia ya Ciconiidae. Spishi nyingi hufanya mikogo ya kubembeleza jike wakitoa sauti kubwa. Huugana kwa maishi yao yote. Spishi za nchi za halijoto wastani huhama kila mwaka kabla ya wakati wa baridi. Korongo hawa hupenda kuwa pamoja na huhama kwa makundi makubwa. Hula kila kitu kinachopatikana, kama panya, watambaazi, amfibia au samaki, hata nafaka na matunda madogo. Spishi za korongo zinatokea mabara yote ghairi ya Amerika ya Kusini.
Amfibia Spishi chache zimeendelea na zinaweza kuzaa bila maji. Wadogo wanafikia umbo la ndubwi na kuendelea na metamofosi ndani ya yai hadi kutoka kwa umbo mzima. Spishi kadhaa zinatunza mayai ndani ya mwili hivi zinazaa wadogo hai.
Beauveria Spishi za "Beauveria" huonekana sana zikimea juu ya mizoga ya wadudu. Zinatokea pia katika udongo kila mahali pa dunia, isipokuwa Antakitiki, na hata ndani ya mimea (endofiti). Spishi kadhaa, kama "Beauveria bassiana" na "B. brongniartii", hutumika kama dawa za kibiolojia dhidi wadudu waharibifu.
Ninga Ninga ni ndege wa nusufamilia Treroninae katika familia Columbidae. Spishi nyingi zina rangi ya majani na manjano, nyingine zina rangi ya buluu. Spishi hizi zinatokea Afrika na Asia. Hula matunda, hususa matini. Hulijenga tago lao mitini na jike huyataga mayai mawili.
Lulu (Siri ya Mtungi) Kulingana na tabia yake, dhahiri ni mchepuko wa vigogo. Mwenye kujihusisha ma mipango mingi tu mjini pale, Bagamoyo. Lulu ni mwanamke gumzo sana na mwenye kuogopwa na wanawake wa mji wake, hasa kwa kuwa na hofu ya kuchukuliwa wuame zao. Pamoja na uzuri na ushawishi alionao, Cheche kwa msaada wa kimawazo kutoka kwa Dafu, alifanikiwa kumkataa Lulu mchana kweupe.
Shoro (Acrocephalidae) Shoro ni ndege wadogo wa familia Acrocephalidae. Spishi za familia Locustellidae (zamani Megaluridae) zinaitwa shoro pia. Ndege hawa wana rangi ya kahawa au kijivu mgongoni na nyeupe au njano chini. Spishi nyingi huhamia Afrika wakati wa majira baridi huko Ulaya. Spishi za "Acrocephalus" zinatokea mahali yenye matete, mafunjo au uoto mwingine wa maji katika Afrika, Asia na Ulaya; spishi nyingine hupenda miti au vichaka. Hula wadudu. Hujenga tago lao kwa umbo wa kikombe au kikapu kwa majani na pengine vijiti. Tago la spishi za "Acrocephalus" limefungiwa mabua ya matete. Jike huyataga mayai 2-6.
Shore (Pycnonotidae) Shore, shorwe au sholwe ni ndege wadogo wa familia Pycnonotidae ambayo ina korogoto na nyembelele vilevile. Spishi za nusufamilia Muscicapinae zinaitwa shore pia. Wale wa Pycnonotidae wana rangi ya kahawa au kijivu, pengine nyeusi, na kwa kawaida nyeupe chini. Spishi nyingine zina rangi kali kama buluu na nyekundu. Spishi nyingi zina kishungi. Shore wanatokea misitu na maeneo mengine yenye miti katika Afrika na Asia. Hula matunda na mbegu hasa lakini wadudu pia. Tago lao hujengwa mtini na jike huyataga mayai 2-5.
Kambale Msingi wa pezimgongo ni mrefu sana na hana mwiba mbele yake. Pezimgongo inaweza kuungana na pezimkia au la. Pezimkia lina umbo wa mviringo. Spishi kadhaa zina macho madogo na mapeziubavu na pezitumbo ni madogo au hayapo kwa ajili ya maisha ya kuchimba. Spishi chache ni vipofu.
Mjusi-islam Mijusi-islam ni mijusi wa familia Scincidae walio na ngozi laini inayong'aa. Spishi za jenasi "Trachylepis" huitwa magonda pia. Miguu ya mijusi hawa ni mifupi kwa kawaida na spishi nyingi zina miguu iliyopunguka au hazina miguu. Spishi hizi husongea kama nyoka.
Dawa za mfadhaiko Watu wapweke wanaotumia dawamfadhaiko huenda wakaona ugumu zaidi kukutana na watu, kwa kuwa mwitikio wao wa asili wa ngono umepunguka. Baadhi ya watafiti wanaamini kuwa hamu ilitengenezwa ili kuwasaidia watu kuchagua wenzi wanaowafaa kijenetiki. Cheche zinazowaka unapokutana na mtu kwa mara ya kwanza zinakuambia kitu: Huenda huyu ndiye mwenzi wako. Wakati ishara hizo hazijitokezi, uwezekano wako wa kupata mwenzi anayefaa hupungua.
Kuchanyika Kuchanyika ni ndege wadogo wa familia Cettiidae. Spishi za "Erythrocercus" zinaitwa ndwindwi au dwidwi. Ndege hawa wanafanana na shoro, kucha na kuchamsitu, na zamani wote waliainishwa pamoja katika familia Sylviidae. Spishi nyingine za kuchanyika zina mkia mrefu, nyingine zina mkia mfupi sana. Zina rangi ya kahawia au kijivu mgongoni na nyeupe au njano chini; spishi kadhaa zina rangi kali ("Tesia" k.m.). Spishi za "Cettia" tu zinatokea Ulaya, nyingine zinatokea misitu ya Afrika na Asia. Hula wadudu. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikombe au kikapu kwa kigoga, nyuzinyuzi, mizizi na/au majani. Jike huyataga mayai 2-6.
Chiriku Chiriku ni ndege wadogo wa familia Fringillidae. Spishi bila rangi kali kama njano na nyekundu huitwa mpasuambegu pia na spishi yenye domo nene huitwa yombeyombe. Spishi nyingi zina rangi ya kahawa pamoja na nyeupe na pengine njano au nyekundu na zina michirizi myeusi. Spishi nyingine zina rangi kali kama njano, nyekundu, kijani na/au buluu. Hawa ni ndege wa maeneo yenye miti, lakini wengine wanatokea maeneo wazi na hata majangwa. Hula mbegu lakini hulisha makinda yao wadudu. Hujenga tago lao kwa manyasi, nyuzinyuzi na pengine vigoga na kuvumwani katika panda ya mti. Jike huyataga mayai 2-10.
Kurea Kurea ni ndege wadogo wa nusufamilia Halcyoninae katika familia Alcedinidae. Spishi nyingine zinaitwa kichi au kijimbi-msitu. Wanafanana na midiria lakini ni wakubwa zaidi na spishi nyingi hutokea mbali na maji. Takriban spishi zote ni buluu mgongoni na domo lao ni jekundu mara nyingi. Spishi ndogo hula wadudu hasa lakini sphishi kubwa zaidi hukamata kaa, vyura, mijusi, nyoka, panya au makinda ya ndege pia. Huchimba tundu katika ukingo wa mto, kichuguu au mti unaooza ambalo ndani lake jike huyataga mayai 2-5. Spishi nyingine zinatumia tundu la ndege mwingine kama zuwakulu au kigong'ota.
Kigeuzamawe Vigeuzamawe ni ndege wa jenasi "Arenaria" katika familia Scolopacidae. Wanafanana na chamchanga lakini ni wanene zaidi. Rangi yao ni kahawia na nyeusi mgongoni, nyeupe chini na nyeusi kidarini. Kigeuzamawe mweusi ana nyeusi zaidi mgongoni kuliko kigeuzamawe kahawia, na yule wa pili ana kichwa cheupe takriban kabisa. Spishi mbili zote huzaa katika kande za kaskazini za dunia na huhamia kusini nje ya majira ya kuzaa. Hula wadudu hasa wakati wa majira ya kuzaa; chakula kingine ni gegereka, konokono, nyungunyungu, mayai, mizoga na vipande vya mimea na miani. Hugeuza mawe na vitu vingine ili kutafuta mawindo (asili ya jina lao). Jike huyataga mayai 2-5 ardhini katikati ya mafunjo au manyasi karibu na maji.
Bata Ndege hawa wana rangi mbalimbali. Spishi kubwa hutafuta chakula aghalabu ardhini au kwa maji machache. Spishi ndogo nyingine hula mimea ya maji na huzamia kichwa chao tu, nyingine huzamia kabisa ili kukamata samaki, wanyamakombe au mimea ya maji, lakini spishi kadhaa hutafuta chakula ardhini. Hujenga matago yao ardhini, juu ya mwamba, ndani ya shimo la miti au ndani ya pango la sungura, mhanga, k.y.k.
Mdudu Mabawa-mawili Spishi zenye vipapasio virefu kwa umbo wa uzi huitwa mbu au kisubi na zinaainishwa katika nusuoda Nematocera. Spishi zenye vipapasio vifupi huitwa nzi na zinaainishwa katika nusuoda Brachycera.
Shoti Jambo hili lilimhuzunisha sana mama yake Shoti, Bi. Mwanaidi, hadi kupelekea kupigwa marufu kwa Shoti kwenda kushinda studioni kwa Cheche. Ilichukua muda hadi hapo Mzee Kizito alipomruhusu Shoti arudi tena studio. Tangu hapo akawa mwangalifu sana Cheche kwa Shoti. Pamoja na kuonekana kama taahira, Shoti ni mdadisi sana wa mambo. Japo haonekani kupewa furasa ya kuyajua mambo mengi na wale wanaomzunguka. Mama yake anamlinda Shoti kupita maelezo.
Mkeshamsitu Mikeshamsitu ni ndege wa jenasi mbalimbali katika familia Turdidae. Spishi za Afrika zinafanana na chati na zina rangi ya kahawa mgongoni na nyeupe chini. Spishi za Asia zina rangi kali zaidi. Mwenendo wa ndege hawa ni kama ule wa mikesha. Wanatokea misitu ya majimaji ya Afrika na Asia, pengine milimani. Hula wadudu hasa na matunda pia. Hulijenga tago lao kwa vigoga, vijiti na mizizi katika mti. Jike huyataga mayai 3-5.
Kucha (Sylviidae) Kucha ni ndege wadogo wa familia Sylviidae. Wanafanana na shoro, kuchanyika na kuchamsitu, na zamani wote waliainishwa pamoja katika Sylviidae. Zamani kucha wa Afrika kusini kwa Sahara waliainishwa katika jenasi "Parisoma" lakini sasa wamewekwa katika jenasi "Sylvia". Pengine jenasi "Conostoma", "Paradoxornis" na jenasi nyingine za madomo-kasuku ziainishwa katika familia Paradoxornithidae. Spishi nyingi za kucha huimba vizuri sana. Ndege hawa wana rangi ya kahawia au kijivu mgongoni na nyeupe chini. Spishi kadhaa zina rangi kali zaidi. Wanatokea kanda za halijoto ya wastani na za nusutropiki katika Afrika, Asia na Ulaya. Spishi nyingi za "Sylvia" za Ulaya na Asia huhamia Afrika kusini kwa Sahara wakati wa majira ya baridi. Kucha hula wadudu. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikombe ndani ya uoto mzito, mara nyingi karibu na ardhi. Jike huyataga mayai 3-7.
Mwendamiti Wendamiti ni ndege wadogo wa jenasi "Sitta" katika familia Sittidae. Wana kichwa kikubwa kwa kulinganisha, mkia mfupi na domo na miguu zenye nguvu. Takriban spishi zote zina rangi ya kijivu au buluu juu, nyekundu au nyeupe chini na mstari mweusi machoni. Spishi nyingi zinatokea kanda za wastani za nusudunia ya kaskazini, lakini spishi kadhaa zimejirekebisha na maeneo makavu ya joto. Spishi mbili (mwendamiti wa Atlasi na mwendamiti wa Aljeria) zinatokea Afrika ya Kaskazini.
Mlupini Milupini ("Lupinus" spp.) ni mimea ya nusufamilia Faboideae katika familia Fabaceae (miharagwe). Mbegu zao huitwa malupini. Spishi kadhaa hukuzwa ili kuvuna malupini kwa chakula cha watu, k.m. mlupini mweupe, mlupini majani-membamba, mlupini buluu na spishi ya Amerika ya Kusini "Lupinus mutabilis". Spishi nyingine hukuzwa kwa malisho ya wanyama, k.m. mlupini mweupe, mlupini majani-membamba na mlupini njano. Lazima malupini yalowekwe katika maji na chumvi kwa muda wa siku kadhaa kabla kuyapika, kwa sababu yana sumu.
Mdudu Mabawa-mawili Spishi za mbu zinazojulikana sana ni spishi za anofelesi ("Anopheles" spp.) na za kuleksi ("Culex" spp.) ambazo hufyunza damu na kurithisha magonjwa. Spishi za nzi zinazojulikana sana ni nzi wa nyumba ("Musca domestica") na nzi buluu ("Calliphora vomitoria").
Malaria Spishi tano za vimelea vya Plasmodium huweza kumwambukiza binadamu; aina iliyo mbaya zaidi husababishwa na Plasmodium falciparum. Malaria inayosababishwa na "Plasmodium vivax, Plasmodium ovale" na "Plasmodium malariae" husababisha ugonjwa usio shadidi sana kwa binadamu na aghalabu haijui. Spishi ya tano, "Plasmodium knowlesi", husababisha malaria kwa nyani aina ya makaku lakini inaweza pia kumwambukiza binadamu. Kundi hili la spishi ya "Plasmodium" linalosababisha ugonjwa kwa binadamu kwa kawaida hujulikana kama "vimelea vya malaria".
Chozi (ndege) Chozi ni ndege wadogo wa familia Nectariniidae. Spishi za jenasi kadhaa zinaitwa neli. Spishi nyingi sana zina rangi kali zinazong'aa juani kama metali. Manyoya ya kati ya mkia ni marefu sana katika spishi nyingine. Domo lao limepindika na hutumika kwa kutoa mbochi katika maua au wadudu katika matundu. Hula mbochi hasa na pengine maji ya matunda na wadudu pia. Wawindaji-buibui, ambao wamo pia katika familia hii, hula wadudu zaidi kuliko chozi.
Malamata Spishi nyingine ya "Setaria" ni aina ya nafaka: mwele-kichaa ("S. italica).
Kapa (pwani) Spishi za miti ya kapa zinazotokea Afrika ya Mashariki ni:
Mjoho Mijoho ni miti mikubwa kiasi ya jenasi "Diospyros" katika familia Ebenaceae. Matunda yao huitwa majoho. Spishi kadhaa hupandwa ili kuvuna majoho, lakini spishi nyingi sana hukua misituni kwa kanda za tropiki na nusutropiki. Nyingine hukatwa ili kutumia ubao mzuri wao (abunusi), nyingine hutumiwa kwa kuvuna majoho, nyingine tena hazitumiki. Spishi nyingi hutishika na kutoweka kwa sababu zinakatwa sana au kwa sababu makazi yao yanaharibiwa.
Koikoi Koikoi ni ndege wakubwa wa jenasi "Ardea" katika familia ya Ardeidae wenye miguu mirefu na domo refu na nyembamba. Hupinda shingo yao wakiruka angani. Ndege hawa wana rangi nyeupe, kijivu na nyeusi. Spishi zenye rangi ya kahawiachekundu huitwa pondagundi pia. Spishi nyingine nyeupe kabisa inaitwa msuka. Zamani ilikuwa imeainishwa ndani ya jenasi "Egretta". Koikoi hupenda kula samaki lakini hula wanyama wadogo pia, kama vyura, mijusi na nyoka. Hujenga matago yao kwa matawi juu ya miti. Jike huyataga mayai 2-6.
Spishi Nususpishi inapewa neno la tatu ndani ya jina lake.
Gegereka Gegereka ni arithropodi walio na viungo vyenye matagaa mawili na kiunzi-nje ngumu ambacho kimeumbwa kwa khitini na kaboneti ya kalisi. Mifano ni kaa, kamba, kambakoche na uduvi. Takriban spishi zote zinatokea majini, baharini hasa. Spishi kadhaa za kaa na nusuoda moja (Oniscidea au woodlice) zinatokea nchini kavu. Spishi nyingine za gegereka zimegundishwa kwenye tabaka la chini (kombe-bata na vipele-bahari) na nyingine tena ni vidusia (bamvua na minyoo-ulimi).
Mtende (mti) Spishi nyingine humea katika vinamasi na misitu ya mikoko.
Manikwe Manikwe au nyika ni samaki wa maji baridi wa familia Malapteruridae katika oda Siluriformes ambao wanatokea Afrika tu. Familia hii ina jenasi 2 na spishi 21. Spishi kadhaa za familia hii zina uwezo wa kutoa mrusho wa umeme hadi volti 350 wakitumia mabamba ya umeme ya ogani maalumu. Manikwe hupatikana katika Afrika ya kitropiki na Mto Naili. Hukiakia usiku na hula nyama. Spishi fulani hujilisha hasa samaki wengine wakiwaondelea mawindo yao nguvu kwa mirusho ya umeme, lakini wengine hula kitu chochote kwa sakafu ya maji k.m. invertebrata, mayai ya samaki na takataka.
Spishi adimu Inakadiriwa kwamba zaidi ya asilimia 40 za spishi ziko hatarini.
Mkalatusi Miti hii kiasili inatokea Australia na maeneo jirani ya Australasia. Kuna spishi zaidi ya 700 katika jenasi hii. Spishi 15 pekee ziko nje ya Australia. Siku hizi zinapatikana kote duniani kwa sababu zimepandwa kote katika maeneo tropiki na nusutropiki pamoja na Amerika, Afrika, nchi kando la Mediteranea, Mashariki ya Kati, China na Uhindi. Spishi zilizo nyingi haziwezi kustawi katika maeneo penye jalidi (kama halijoto inashuka chini ya sentigredi 0) maana mikalatusi haziwezi kukauka wakati wa baridi na kama halijoto inashuka mno maji katika matawi na shina inaganda na kuharibu seli zake.
Panya-miti Panya-miti ni wanyama wadogo wa familia Gliridae. Spishi nyingi hupanda miti na huishi katika matundu ya mti au matago ya ndege. Wanyama hawa wanafanana na kindi wadogo. Urefu wa mwili wao ni kutoka mnamo sm 8 hadi sm 20 na wana mkia wenye urefu karibu na mwili. Rangi yao ni kahawia, kijivu au nyeusi na chini nyeupe kwa kawaida. Spishi nyingine zina mabaka. Hula beri, matunda na makokwa hasa lakini maua, majani, gamba la mti, wadudu na mayai pia. Jike huzaa hadi zaidi ya watoto 10.
Manofi Manofi ni ndege wadogo kiasi wa jenasi "Bubalornis" na "Dinemellia" katika familia Ploceidae ambao wanatokea Afrika tu. Ndege hawa wana mwendo kama kwera lakini ni wakubwa zaidi na hujenga matago yao kwa makundi. Spishi mbili ni nyeusi na spishi moja ni nyeusi na nyeupe. Hula mbegu hasa na wadudu pia, hususa makinda. Spishi hizi hulijenga tago lao ndani ya msongo wa vijiti. Mara nyingi kuna matago kadhaa katika msongo mmoja. Jike huyataga mayai 2-5.
Kiluwiri Viluwiri ni ndege wa jenasi mbalimbali za familia ya Rallidae. Spishi za jenasi Rallus zinaitwa kibilinzi pia. Viluwiri wa Afrika wana rangi zilizofifia na hawaoneki rahisi wotoni, lakini husikika mara zaidi. Wana domo refu, miguu myembamba na vidole virefu. Spishi nyingi zaidi zinatokea karibu na maji, mabwawani au nyikani majimaji ambapo hula wadudu na wanyama wadogo wa maji na wa matope. Kwa kawaida tago lao limefanyika kwa mimea ya maji kwa umbo wa bakuli mahali pakavu katika bwawa na huyataga mayai 2-12.
Nguruwe-kaya Wataalamu wanaona asili ya nguruwe kwenye mabara ya Afrika, Asia na Ulaya. Spishi nyingi ziko Asia.
Popo Spishi chache za popo mnyonya damu huko Amerika ya Kusini hula damu ya mamalia au ndege.
Mzee Kizito Ana mahusiano ya wastani na mkwewe Cheche Mtungi. Ndiye aliyemwezesha kufungua upya Studio ya Mtungi. Rafiki wake wa karibu ni Mjomba (Seif Mbembe), ambaye ndiye hasa anayemtegemea katika kutekeleza mambo yake mengi sana. Mjomba ndiye aliyefanikisha zoezi la kumtolea posa Nusura hapo awali. Hata alivyopata gono, haraka alimwendea Mjomba na kumweleza yanayomsibu na bila kusita Mjomba alimshauri aende hospitali kujitazama. Kwa ujumla wake, Kizito hana shida na mtu. Ana urafiki na kila lika. Mara kadhaa Duma ameonekana kwenda kuazima gari la Mzee Kizito na kulifanya vibaya na bado aliendelea kumpa.
Papa (samaki) Spishi nyingi za papa ziko hatarini ya kupotea kwa sababu wanavuliwa mno.
Nyangumi Spishi ndogo hizi huwa ndani ya oda ndogo ya Odontoceti (nyangumi wenye meno), ambayo hujumuisha nyangumi kadhaa.
Ninga-bahari Ninga-bahari ni ndege wa familia Hydrobatidae na Oceanitidae. Wana mnasaba na walinzi lakini ni wadogo kuliko hawa. Spishi za Hydrobatidae ni weusi au kijivucheusi na weupe kwa kiasi mbalimbali. Spishi za Oceanitidae ni weusi juu na weupe chini. Huruka kwa kupapatika. Hula gegereka wa planktoni na samaki wadogo wakiangama hewani na kukanyaga maji.
Parare Parare (pia barare) ni wadudu wakubwa wa jamii ya panzi wenye miiba mikubwa kwenye miguu ya nyuma. Kisayansi ni wana wa nusufamilia Cyrtacanthacridinae katika familia Acrididae. Panzi hao ni miongo mwa wakubwa kabisa wa panzi wote. Wakiruka juu hufanana na ndege wadogo (kwa hivyo jina lao la Kiingereza ni “bird locust” au “bird grasshopper”). Spishi kadhaa za nzige ni aina za parare wakiishi kiwa. Spishi nyingi za parare zina baka jeusi kwenye mabawa ya nyuma au mabawa yana rangi kali kwa msingi. Pengine mabawa ni meusi takriban kabisa.
Domodomo Domodomo ni samaki wa maji baridi wa nusufamilia Mormyrinae katika familia Mormyridae na ngeli Actinopterygii (mapezi yenye mihimili) ambao wanatokea Afrika tu. Spishi nyingi zina pua ndefu na/au mdomo wa chini mrefu. Kwa hivyo inaonekana kama zina aina ya mwiro na kwa sababu ya hiyo jina lao kwa Kiingereza ni “elephantfish”, “tapirfish” au “trunkfish”. “Mwiro” huo hutumika kwa kusikia invertebrata katika matope. Spishi zenye pua au mwiro mfupi kiasi huitwa mputa kwa kawaida. Majina mengine ni linjolo, mbete, mbelewele, mpuni, nchemba, ndaka na ntachi.
Mbuzi Spishi kadhaa huitwa kondoo lakini kwa kiuainisho hakuna tofauti kuu kati ya makundi haya.
Lulu (Siri ya Mtungi) Lulu ni jina la uhusika kutoka katika tamthilia ya Siri ya Mtungi kutoka nchini Tanzania. Uhusika umechezwa na Yvonne Cherry. Toto la mjini, halishindwi kitu. Fundi wa mipango halali na isiyo halali. Mwenye kujiingiza kwenye kila sekta. Sifa pekee aliyonayo shangingi Lulu ni kuwa, hakuna mwanaume anayeweza kumkataa. Tena kwa gharama yoyote ile. Amecheza kama mpango wa kando wa Cheche Mtungi. Uhusika wake hasa unahusu mwanamke machepele mwenye uwezo wa kifedha. Amenunua kila aliyejaribu kufuatilia nyendo zake. Kazi yake hasa haijulikani, licha ya kuonekana anaishi katika jumba la kifahari lililopo ufukweni mwa bahari.
Nyoka Mnafiki Nyoka wanafiki hawana ndubwi kama salamanda au vyura. Spishi chache tu (±25%) hutaga mayai, nyingine huzaa wana wanaofanana na wazazi wao. Hata watagamayai takriban wote hutoka mayai kama nyoka wadogo. Spishi chache tu zina wana wanaofanana na ndubwi wenye matamvua na hata hawa hawaishi majini lakini katika udongo chepechepe karibu na maji, isipokuwa wale wa Typhlonectidae.
Buabua Buabua ni ndege wa familia Sternidae. Watu wengi huita ndege hawa shakwe kama spishi za familia Laridae. Wengine hutumia jina buabua kwa spishi za jenasi "Anous" na "Chlidonias". Spishi za jenasi "Gygis" ni nyeupe kabisa, zile za "Sterna" ni nyeupe na zina utosi weusi; spishi nyingi zina madoa meusi kwa mabawa pia. Spishi za "Chlidonias" zina zaidi ya rangi nyeusi, hata kwa mwili wao, na spishi za "Anous" zina rangi nyeupe chache tu. Buabua wana domo refu kadiri lenye ncha kali. Wanaweza kuogelea na wana ngozi kati ya vidole vyao.
Spishi adimu Pia kuna mikataba ya kimataifa iliyosainiwa na nchi zote au karibu zote kwa ajili hiyo.
Kidaku Vidaku ni ndege wadogo wa jenasi "Melaenornis" katika familia Muscicapidae. Spishi kadhaa ziliainishwa katika jenasi "Bradornis" na "Dioptrornis" lakina jenasi hizi zimeunganishwa na "Melaenornis" sasa. Spishi moja inaitwa chekiro. Ndege hawa wana rangi kijivu na/au nyeusi. Wanatokea misitu na maeneo mengine yenye miti katika Afrika. Hula wadudu. Kwa kawaida vidaku hukaa tawi wakiangalia ujirani. Wakiona mdudu huruka ili kumkamata na kurudi tawi. Hujenga tago lao kwa umbo wa kikombe katika tundu la mti au dhidhi ya shina. Jike huyataga mayai 2-6.
Bata mchovya Spishi hizi hula mimea ya majini na huzamia kichwa chao tu; nyingine hutafuta chakula aghalabu ardhini.
Wilaya za Uganda Uganda imegawanywa katika wilaya 121 na mji mkuu wa Kampala zilizosambaa katika mikoa minne.
Wilaya za Uganda Kila wilaya hugawanywa zaidi katika wilaya ndogo, kaunti, kaunti ndogo n.k.
Tetemeko la ardhi la Kagera 2016 Taarifa za wajeruhiwa zimefika pia kutoka Uganda wakati nyumba iliporomoka katika wilaya ya Rakai.