mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
امان‌الله شاه پس از اینکه در فوریهٔ ۱۹۱۹ م. حبیب‌الله خان کشته شد، با اینکه پسر بزرگش عنایت‌الله ملقب به معین‌السلطنه به جانشینی او تعیین شده بود، برادرش نصرالله خان خود را شاه و جانشین برادر خواند، ولی امان‌الله با این عنوان که معین‌السلطنه از حق خود صرف نظر کرده‌است، از کابلی‌ها برای خود بیعت گرفت و با مساعدت مردم و عده‌ای از بزرگان، دست عمویش را از امارت کوتاه کرد و در ۱۹۱۹ م. با قشون سرحدی هندوستان جنگید. این جنگ که معروف به جنگ استقلال است و سومین جنگ افغانستان با انگلستان بود، به پیمان راولپندی (اوت ۱۹۱۹ م) منجر شد که به موجب آن، انگلستان از امتیازات خود چشم پوشید و افغانستان مستقل شد.
تلفات غیرنظامیان جنگ در افغانستان (۲۰۰۱–۲۰۲۱) جنگ راه‌اندازی شده توسط ایالات متحده با عنوان «عملیات آزادی بلندمدت» در ۲۰۰۱، با یک کمپین هوایی اولیه آغاز شد، که بلافاصله موجب نگرانی در مورد تلفات غیرنظامیان افغان شده و موجب تظاهرات بین‌المللی شد. افزایش حملات هوایی و تعداد کشته‌شده‌گان غیرنظامی افغان توسط عملیات نظامی خارجی، تنش را بین کشورهای خارجی و دولت افغانستان افزایش داد. در ماه مه ۲۰۰۷، رئیس‌جمهور حامد کرزی فرمانده‌های نظامی خارجی را احضار کرده و به آنها هشدار داد از عواقب مرگ و میر غیرنظامی بیشتر در افغانستان آگاه باشند و از آن جلوگیری کنند. البته تلفات در این دوره از جنگ، ادامهٔ تلفات غیرنظامی بسیار بالا در طول جنگ شوروی و افغانستان در دهه ۱۹۸۰ و سه دوره جنگ داخلی پس از آن: ۱۹۸۹–۱۹۹۲, ۱۹۹۲–۱۹۹۶ و ۱۹۹۶–۲۰۰۱ است.
زنان در تاجیکستان اگرچه قوانین تاجیکستان ازدواج اجباری و کودکانه را منع می‌کند، اما این شیوه‌ها در سراسر کشور متداول است و اقدامات بسیار کمی برای مهار این آداب و رسوم انجام می‌شود. نرخ ازدواج کودکان در طول جنگ داخلی، هنگامی که والدین دختران خود را مجبور به ازدواج کردند، برای محافظت از عفت و زناشویی قبل از ازدواج خود (که می‌تواند از طریق تجاوز از دست برود، که می‌تواند بر «شهرت» خانواده تأثیر بگذارد) به شدت افزایش داشت. ترس از اینکه دختر مجرد باقی بماند، یکی دیگر از عواملی است که والدین را ترغیب به ترتیب ازدواج زودهنگام می‌کند.
چین حزب کمونیست چین در سال ۱۹۲۱ میلادی تأسیس شده و از سال ۱۹۲۷ با حکومت کومین‌تانگ درگیر بود. هرچند اختلافات داخلی کار چیانگ کای شک را برای نبرد با کمونیست‌ها سخت می‌کرد اما جنگ در ابتدا به سود کومین‌تانگ پیش می‌رفت تا اینکه در سال ۱۹۳۶ ژاپن به چین حمله‌ور شد. در جنگ دوم چین و ژاپن (۴۵–۱۹۳۷) که بخشی از جنگ جهانی دوم بود، یک ائتلاف اجباری بین کومین‌تانگ و حزب کمونیست برای مقابله ژاپن شکل گرفت. در طول این جنگ حدود ۲۰ میلیون چینی کشته شده و موارد متعددی از جنایات وحشیانه جنگی از سوی سربازان ژاپنی مشاهده شد. تنها در جریان اشغال شهر نانجینگ حدود ۲۰۰ هزار چینی قتل‌عام شدند. در سال ۱۹۴۵ ژاپنی‌ها مجبور به تسلیم بدون قید و شرط در مقابل چین شدند و خاک این کشور را ترک کرده و تایوان را نیز به جمهوری چین پس دادند. چین فاتح جنگ شده اما بر اثر جنگ ویران شده بود. بی‌اعتمادی کمونیست‌ها و ملی‌گراها به یکدیگر موجب شد تا خیلی زود جنگ داخلی از سر گرفته شود.
ویلیام پندلتون ویلیام نلسون پندلتون (۲۶ دسامبر ۱۸۰۹ – ۱۵ ژانویه ۱۸۸۳) نویسنده، آموزگار، کشیش کلیسای اسقفی و یک نظامی آمریکایی بود. وی به عنوان یکی از فرماندهان ارتش جنوب در طی جنگ داخلی آمریکا حضور یافت. جایگاه ویژه و برجسته وی نزد ژنرال رابرت ئی. لی موجب شده بود تا در بیشتر عملیات نظامی بعنوان فرمانده توپخانه حضور داشته باشد. پس از پایان جنگ داخلی، پندلتون به پیشه روحانی خود بازگشت و به نوشتن کتاب‌های پیرامون مذهب پرداخت. به افتخار وی اردوگاه تاریخی پندلتون در ویرجینیا بیچ، ویرجینیا به نام وی نهادند.
شیخ خزعل ورود بختیاری هابه دایرهٔ حکومت مرکزی به ویژه وزارت کشور و سپس تعیین استانداران و فرماندهان جنوب کشور موجب تشویش و نگرانی رقیب یعنی ایل قشقایی شد. سردار اسعد بختیاری در مقام وزیر کشور، دست به اقداماتی زد که این نگرانی را تشدید می‌کرد و آن مداخله در امور داخلی ایل قشقایی بود. از این رو قشقایی‌ها با شیخ خزعل و غلامرضاخان، سردار اشرف لر، در لرستان دست اتحاد و دوستی دادند. با این حال گاه منافع شیخ خزعل در اتحاد با بختیاری‌ها در مقابله با حکومت مرکزی تأمین می‌شد. در تاریخ ۱۲۸۸ ه‍.خ قراردادی بین شیخ خزعل و خان‌های بختیاری امضا شد. با این هدف دو سال بعد بین شیخ خزعل و صولت‌الدوله قشقایی نیز قراردادی منعقد گردید. این در حالی بود که خان‌های بختیاری به انگلستان نیز وفادار بودند و با سایر متحدین بریتانیا به‌ویژه شیخ خزعل همکاری می‌کردند. توافق‌نامه‌ای که در دی ماه ۱۲۹۴ بین وزیر مختار انگلستان و خان‌های بختیاری و لرستانی امضا شده بود، مقرر می‌داشت، خان‌های بختیاری نظم را در منطقهٔ خود حفظ کرده، علیه انگلستان دست به اسلحه نبرند و از ورود دشمنان انگلستان به منطقه جلوگیری کنند و رابطهٔ دوستانهٔ خود را با شیخ خزعل حفظ کنند و در عوض دولت بریتانیا پس از جنگ، سرزمین بختیاری را به رسمیت شناسد و از کمک به آن‌ها دریغ نورزد.
ویلیام براون‌ریگ همچنین برونریگ رساله عمده‌ای را در رابطه با ساخت نمک تولید کرد. او امیدوار بود که بتواند تولید داخلی نمک را ارتقاء دهد و هم موجب خودکفایی بریتانیا در این منبع با ارزش شده و هم موجب ارتقاء ماهیگیری و اقتصاد در بریتانیا و آمریکا گردد. از با کیفیت‌ترین نمک‌ها، «نمک خلیج» بود که در فرانسه و اسپانیا تولید می‌شد؛ اینها دوتا از قدرت‌های اروپایی بودند که احتمال جنگ بینشان در قرن هجدهم میلادی وجود داشت. هنگامی که مقاله‌ای در ژوئن ۱۷۴۸ میلادی در جامعه سلطنتی قرائت شد که پیرامون کتاب او نگاشته شده بود (درحالی که مذاکراتی همزمان در حال انجام بود که منجر به پیمان اکس لا شاپل شده و موجب پایان جنگ جانشینی اتریش گردید)، آن مقاله به عنوان مهم‌ترین مقاله قرائت شده در انجمن طی پنجاه سال اخیر در نظر گرفته شد.
جمهوری ایرلند از زمان تصویب مصوبه‌های اتحاد ۱۸۰۰ ایرلند به بخشی از کشور پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند بدل شد. گرچه از دههٔ ۱۸۸۰ احساسات ملی‌گرایانه و ابراز علاقه به ایجاد حاکمیت محلی در ایرلند شکل گرفت، اما دیدگاه‌های تجزیه‌طلبانه در اقلیت قرار داشتند.در سال‌های ۱۹۱۲–۱۹۱۳ دولت مرکزی لیبرال بریتانیا پیشنهادی برای ایجاد حکومت خودمختار محلی در ایرلند ارائه کرد که با مخالفت بخشی از جمعیت ایرلند مواجه شد و این مخالفان یک گروه شبه‌نظامی به نام داوطلبان اولستر تشکیل دادند تا با ایجاد حکومت محلی در ایرلند مقابله کنند. در مقابل این گروه، بخش دیگری از جامعهٔ ایرلند که خواهان استقلال بیشتر بودند، داوطلبان ایرلندی را بنیان نهادند. در ۱۹۱۴ پارلمان بریتانیا لایحه‌ای دیگر، برای حکومت داخلی ایرلند تصویب کرد که ایجاد چنین نهادی را تا پایان جنگ جهانی اول به تعلیق می‌انداخت. رهبر ملی‌گرایان ایرلند، جان ردموند، قول همکاری در جنگ داد و بسیاری از ایرلندی‌ها راهی جبهه‌های جنگ جهانی اول شدند. ناامیدی از تأسیس دولت محلی و جنگ موجب شد ملی‌گرایی در ایرلند حالت رادیکال‌تری به خود بگیرد. در ۱۹۱۶ بازماندگان سازمان داوطلبان ایرلندی با همراهی ارتش خلق ایرلند در جهت کسب استقلال شورشی در دوبلین برپا کردند که به قیام عید پاک معروف شد. این شورش خاستگاه مردمی نداشت و پس از یک هفته ساقط شد و رهبران شورشیان اعدام شدند، اما موجب اقبال عمومی مردم به جبههٔ ملی‌گرایان گردید. پس از این واقعه تلاش شد تا در کنوانسیون ایرلند مشکل حکومت محلی را حل کنند که موفقیت‌آمیز نبود. در نهایت پیشنهاد انگلیسی‌ها برای تمدید خدمت سربازی ایرلندی‌ها مخالفت گستردهٔ مردم را برانگیخت و حزب پارلمانی ایرلند که گفته بود در طول جنگ با انگلستان همکاری خواهد کرد، وجههٔ خود را از دست داد.
حادثه کاننو حادثه کاننو، آشوب کاننو ، یک جنگ داخلی بود که به علت خصومت بین شوگون آشیکاگا تاکائوجی و برادرش، آشی‌کاگا تادایوشی ایجاد شد و موجب و ضعف شوگون‌سالاری آشیکاگا در اوایل تأسیس آن شد.
مناطق خودمختار چین مغولستان داخلی منطقه خودمختاری است که در سال ۱۹۴۷ تأسیس شد. پس از آن سین کیانگ در سال ۱۹۵۵ خودمختار گشت و گوانگشی و نینگ‌شیا در سال ۱۹۵۸ و تبت در سال ۱۹۶۵ خودمختاری یافتند. تعیین گوانگشی و نینگ‌شیا به عنوان مناطق بومی اقوام ژوانگ و هوئی موجب اعتراض مردم هان چینی که دو سوم از جمعیت هر منطقه را تشکیل می‌دادند، شد. مغولان هم حتی کمتر از یک درصد جمعیت مغولستان داخلی را تشکیل می‌دهند ولی به خاطر مشغول بودن به جنگ داخلی فرصت کمی برای اعتراض دیگر بومیان وجود داشت.
انقلاب مشروطه انگلستان که در سال‌های قبل به واسطه امتیازاتی که از حکومت قاجار گرفته بود، رو در روی مردم ایران قرار گرفته بود، تلاش می‌کرد وجهه خود را از طریق برقراری ارتباط خوب با مشروطه‌خواهان بهبود دهد. حکومت این کشور، پادشاهی مشروطه بود و به همین دلیل می‌توانست طرف اعتماد مشروطه‌خواهان قرار گیرد. از سوی دیگر، روسیه که از نظر نفوذ در ایران در مقایسه با رقیب خود، انگلستان، دست بالا را پیدا کرده بود، در آن زمان درگیر مشکلات جدی، از جمله جنگ با ژاپن و انقلاب داخلی شده بود؛ بنابراین انگلستان با استقرار بست‌نشینان در محوطه سفارت خود در تهران موافقت نمود.
عربی ظفاری عربی ظفاری () از گویش‌های عربی است که در شهر صلاله عمان و مناطق ساحلی اطراف آن در استان ظفار رواج دارد. عربی ظفاری برای جوامع عشایری و یکجانشین که در مناطق مذکور زندگی می‌کنند، یک زبان اول، زبان دوم یا زبان میانجی است.
فهرست سرزمین‌هایی که عربی یک زبان رسمی در آنجا است کشورهایی که زبان ملی یا کاری به رسمیت‌شناخته‌شده‌شان عربی است عبارتند از: موجودیت‌های سیاسی، مناطق خودمختار و سرزمین‌هایی که زبان رسمی‌شان عربی است.
گویش‌های عربی اما هر منطقه از جهان عرب، گویش محلی ویژه خود را دارد که گاه تفاوت‌های میان آن‌ها به اندازه‌ای است که عرب‌ها مجبور به تکلم به عربی کتابی با هم می‌شوند. یکی از دلایل وجود تعدد گویش‌ها و لهجات در زبان عربی را تأثیر زبان‌های پیشین موجود در آن مناطق پیش از چیرگی زبان عربی بر آن منطقه‌ها دانسته‌اند. در حالت کلی عربی محاوره‌ای را به دو بخش خاورمیانه‌ای و مغربی تقسیم می‌کنند.زبان‌های عربی
عربی خوزستانی زبان عربی در میان عرب‌های خوزستان رایج است. بخش‌ اصلی از استان خوزستان شامل سوسنگرد و هویزه و شادگان وباوی و اهواز و شوش و  هندیجان و ماهشهرو آبادان و ... بخش‌هایی هستند که به‌طور کلی عرب‌زبان می‌باشند. همچنین در دیگر شهرهای استان خوزستان مانند  امیدیه و رامهرمز و شوشترو... زبان عربی در کنار سایر زبان‌های رایج شهر را تشکیل می‌دهند. همچنین جنوب استان ایلام در مناطق دهلران، موسیان و دشت عباس زبان عربی بین مردم عرب رواج دارد. گویش عربی مردم خوزستان تفاوت‌هایی نیز با یکدیگر دارد و لهجه عربی خرمشهر را فصیح‌ترین و اصلی‌ترین لهجه این گویش می‌دانند.
عربی‌سازی پس از پیدایش اسلام در حجاز ، فرهنگ و زبان عربی در خارج از شبه جزیره عربستان با فتح ، تجارت و روابط متقابل بین اعضای جمعیت محلی غیر عرب و عرب‌های شبه جزیره گسترش یافت. زبان عربی در این مناطق به عنوان زبان فرانسوی فعالیت کرد و گویش شکل گرفت. اگرچه یمن به طور سنتی به عنوان وطن اعراب برگزار می‌شود ، بیشتر مردم یمن در حقیقت قبل از گسترش اسلام ، عربی قدیمی صحبت نمی‌کردند ، بلکه در عوض زبان‌های سامی جنوبی بودند. تأثیر زبان عربی نیز در بسیاری از کشورهایی که فرهنگ آنها تحت تأثیر اسلام بوده‌است ، عمیق بوده‌است. زبان عربی منبع اصلی واژگان برای زبانهای مختلف بود. این روند بین قرن ۱۰ و ۱۴ ، به نقطه اوج فرهنگ عربی رسید و گرچه بسیاری از کلمات عربی از آن زمان استفاده نشده‌است ، اما هنوز هم بسیاری از آن‌ها همچنان باقی مانده‌اند.
زبان دومری دومری خطی رسمی ندارد، ولی بیشتر برای نگارش آن از خط عربی بهره‌می‌برند. این زبان سرشار از وام‌واژه‌های عربی و فارسی است. دومری زبانی در معرض خطر است. این زبان توسط نسل جوان کنار گذاشته شده است. به گفته یارون ماتراس در مناطق خاص مانند اورشلیم تنها ۲۰ درصد مردم دوم از این زبان در تعاملات روزانه خود استفاده می کنند. این زبان بیشتر مورد استفاده افراد مسن تر جامعه اورشلیم قرار می گیرد. نسل جوان بیشتر تحت تاثیر عربی است ، بنابراین بیشتر آنها تنها واژه ها و جملات ساده و ابتدایی این زبان را می دانند.
سعدی از سوی دیگر، روزگار سعدی مقارن با متداول شدن سبک عراقی در ادبیات فارسی است. رواج سبک عراقی به اواخر قرن ششم هجری و روی کار آمدن سلجوقیان بازمی‌گردد. در این دوره بسیاری از حکما و ادبا به مناطق مرکزی و جنوبی ایران مهاجرت کردند که به عراق عجم شهرت داشت. این روند مهاجرت با هجوم مغول به ایران سرعت و شدت بیشتری گرفت. با انتقال کانون‌های تأثیرگذار بر زبان فارسی به مناطق مرکزی و جنوبی، زمینهٔ بروز تغییرات در سبک سخنوری فارسی (که به سبک خراسانی مشهور بود) پدید آمد. در این دوران با نفوذ زبان عربی در زبان فارسی، بسامد استفاده از واژه‌ها و ترکیب‌های عربی در شعر و نثر فارسی بیشتر شد و نثر فنی متکلفانه نیز رواج پیدا کرد. کتاب "مقامات حمیدی" نمونه‌ای از این نوع نثر است. در قرن ششم، غلبه زبان عربی بر فارسی به قدری زیاد شد که نویسندگان فارسی‌زبان به خلق آثار عربی روی آوردند و اگر هم به زبان فارسی می‌نوشتند، آن را با کلمه‌ها و ترکیب‌های عربی می‌آمیختند؛ به‌طوری‌که آثار این دوره پر از اشعار و اصطلاحات عربی و استدلالات قرآنی است. نویسندگان این عصر، در جستجوی سجع، به استفاده از واژگان نامأنوس روی آورده بودند و صفت جوهری نثر که انتقال مفهوم به ذهن خواننده است، بسیار کم‌رنگ شده بود.
زبان‌های کردی بخش اصلی واژگان زبان‌های کردی از ریشه‌های کهن ایرانی است. پس از هجوم اعراب علی‌رغم گسترش اسلام و به زعم آن فرهنگ و ادبیات عربی در بخش وسیعی از کردستان همچون دیگر مناطق خاورمیانه، به دلایل مختلف از جمله کوهستانی و منزوی بودن محیط زیست کرد زبانان، زبان کردی توانست خود را از سیل وام‌واژه‌های زبان‌های مجاور از جمله عربی به ویژه در زمینه نوشتار حفظ بنماید. در کردی نوشتاری کمترین درصد واژگان عربی در مقایسه با دیگر زبان‌های خاورمیانه که تحت تأثیر زبان عربی قرار گرفته‌اند وجود دارد و البته بیشتر آن تعداد واژگان دخیل نیز لغات مذهبی است.
زبان فارسی در عراق به دلیل در اقلیت بودن فارسی زبانان در این شهرها و همچنین به دلیل مقدس بودن زبان عربی به عنوان زبان قرآن و اهمیت این زبان در تحصیلات حوزوی فارسی هیچگاه به زبان اول این مناطق تبدیل نشد ولی حضور واژگان و اصطلاحات فراوان فارسی در لهجه عراقی بیانگر تأثیر چند صد ساله زبان فارسی در این مناطق است.
فارسی تاجیکی در پی حمله اعراب به ایران در سده هشتم میلادی، زبان عربی برای دوره‌ای تبدیل به زبان اداری این مناطق شد و فارسی و دیگر زبان‌های ایرانی به حوزه‌های خصوصی محدود شدند. در پی بنیانگذاری دولت سامانی در سده نهم، که شهرهای بخارا سمرقند و هرات را دربرداشت، فارسی نو به عنوان زبان دربار پدیدار شد و به سرعت جای عربی را گرفت. نفوذ عربی همچنان به شکل خط فارسی که تا سده بیستم برای نوشتن این زبان استفاده می‌شد و وام‌واژگان بسیار ادامه یافت.
زبان عربی یکی از زیرشاخه‌های خانوادهٔ زبان‌های آفریقایی-آسیایی است که ریشهٔ آن به خاورمیانه بازمی‌گردد. این زبان‌ها در غرب آسیا، شمال آفریقا و شاخ آفریقا، و همچنین در گروه‌های بزرگ مهاجری در آمریکای شمالی، اروپا و استرالزی بیش از سیصد و سی میلیون گویشور دارند. هر چند برخی سامیان هنوز هم در مناطق دورافتاده عربستان زندگی می‌کنند، در گذشت روزهای بسیاری از آن‌ها به تدریج از شبه‌جزیره خارج شدند و به مناطق اطراف کوچ کردند و در زبان و فرهنگ با مردم آن مناطق آمیخته شدند. در طی این مهاجرت‌ها تمدن‌های بزرگی در مناطق اطراف به‌وجود آمد که از آن‌جمله می‌توان به تمدن‌های بابلی، آرامی، سومری، کنعانی و عبری اشاره کرد. زبان‌های باستانی ایجاد شده در هر منطقه با هم تفاوت‌های آشکاری دارند ولی همگی جزء زبان‌های سامی به‌شمار می‌آیند.
عربی‌سازی عرباندن یا عربی‌سازی عبارت است از کشور گشایی و مستعمره‌سازی مناطق غیر عربی و رشد نفوذ عربی در مردم غیر عرب که همراه با تغییر تدریجی زبان‌شان و مشارکت دادن آن افراد در فرهنگ و هویت عربی همراه است. به طور کلی عناصر با منشأ عرب به اشکال مختلف با عناصر مناطق فتح شده ترکیب می‌شدند و در نهایت اسم عرب را می‌گرفتند. عرب سازی نیز در دوران مدرن ادامه داشت، برجسته‌ترین آن توسط رژیم‌های ناسیونالیستی عرب عراق، سوریه، سودان، موریتانی، الجزایر و لیبی انجام می‌گیرد و انطباق و جایگزینی و تغییر هویت و فرهنگ جوامع و مردم غیر عرب به فرهنگ و هویت عربی اجرا می‌شود.
لار فرهنگ و زبان لارستانی تاثیر زیادی بر مناطق جنوب و کشورهای حاشیه خلیج فارس داشته و زبان لارستانی در این مناطق با لهجه های گوناگون تکلم می شود. مردم و حاکمان عرب امارات متحده عربی ریشه لارستانی دارند.
مجارشین یکی از مناطق تاریخی روستا، گورستان تاریخی مجارشین هست که در آن سنگ قبرها دارای نوشته‌هایی به زبان عربی هستند که نشان دهنده رواج نوشتن زبان عربی در زمان‌های دور در این روستا می‌باشد. این گورستان نیز از آثار به جا مانده از دوران‌های تاریخی پس از اسلام می‌باشد.
شهرستان لارستان فرهنگ و زبان لارستانی تاثیر زیادی بر مناطق جنوب و کشورهای حاشیه خلیج فارس داشته و زبان لارستانی در این مناطق با لهجه های گوناگون تکلم می شود. مردم و حاکمان عرب امارات متحده عربی ریشه لارستانی دارند.
گویش‌های عربی هلالی با این حال، جزیره‌هایی از گویش‌های پیشاهلالی از جمله شهرهایی با زبان شهری کهن (همچون فینه، رباط، تلمسان، قسنطینه و تونس) و چهار گویش اصلی روستایی یکجانشین و همچنین مناطق بربر زبان متعدد در این مناطق یافت می‌شوند.
دستور زبان فارسی در زبان رسمی و معیار، هیچ حرف تعریفی (همانند "the" در انگلیسی یا "ال" در عربی) وجود ندارد و معرفه بودن یک اسم بیشتر با نبود نشانه‌های نکره ("یک" یا "ی") مشخص می‌شود. با این حال در زبان گفتاری، پسوندهای "-ـه"، "-ـَه" یا "-ـو" به عنوان حرف تعریف استفاده می‌شوند. "-ـه" جدیدتر است و بیشتر در مناطق شهری استفاده می‌شود؛ "-ـَه" قدیمی‌تر و در مناطق روستایی و "-ـو" نیز بیشتر در گویش‌های جنوبی ایران استفاده می‌شود.
عربی عمانی عربی عمانی () از گویش‌های عربی است که در رشته کوه حجر در عمان و مناطق ساحلی مجاور آن به آن صحبت می‌شود. این گویش شرقی‌ترین گویش زبان عربی به شمار می‌آید. این گویش پیش تر در برخی کشورهای آفریقایی مانند کنیا و تانزانیا نیز گویشورانی داشته اما بسیاری از آن‌ها زبانشنان به سواحیلی تغییر کرده‌است. این گویش چند لهجه متمایز از جمله عربی ظفاری و عربی شحی دارد.
زبان آرامی با اندکی تسامح می‌توان گفت از آرامی غربی اثری به جای نمانده‌است. این زبان در روستای مسیحی‌نشین معلولا در سوریه و روستاهای مسلمان‌نشین بخا جب الدین سوریه به سمت آنتی لبنان و نیز توسط برخی افراد که از این مناطق به سوریه و دیگر شهرهای بزرگ سوریه کوچ کرده‌اند، تکلم می‌شود. تمام این گویشوران آرامی معاصر غربی زبان عربی را که دیگر زبان اول این مناطق شده‌است، سلیس و روان صحبت می‌کنند.
زبان‌های آرامی نو با اندکی تسامح می‌توان گفت از آرامی غربی اثری به جای نمانده‌است. این زبان در روستای مسیحی‌نشین معلولا در سوریه و روستاهای مسلمان‌نشین بخا جب الدین سوریه به سمت آنتی لبنان و نیز توسط برخی افراد که از این مناطق به سوریه و دیگر شهرهای بزرگ سوریه کوچ کرده‌اند، تکلم می‌شود. تمام این گویشوران آرامی غربی نو، زبان عربی را که دیگر زبان اول این مناطق شده‌است، سلیس و روان صحبت می‌کنند.
زبان همگانی بعضی روایات دینی یا اسطوره‌ای حاکیست در زمان‌های گذشته، زبان واحد جهانی بین همه مردم رایج بوده؛ گرچه شواهد تاریخی آن را تأیید نمی‌کند. ایده زبان جهانی حداقل به داستان ساختن شهر بابل در عهد عتیق بازمی‌گردد. این زبان جهانی گرفته شده از عصر آدم، که به نوعی با زبان کبّاله کنونی مرتبط است در روایات مرتبط با روایات انجیل/ تورات مورد توجه و بحث قرار گرفته‌است. در فرهنگ‌های دیگر شرایط متفاوت است. در جهان اسلام، عربی زبان قرآن و بنابراین زبان همگانی مسلمانان است. امروزه در بیش از اینکه پنجاه کشور به زبان عربی گفتگو می‌شود. مردم برخی از این کشورها پس از قبول اسلام، به تدریج زبان اولیه خود را ترک و زبان عربی را اختیار کردند. زبان مکتوب کلاسیک چینی، هم در خود چین، و هم در مناطق مختلف مغولستان و کره و ژاپن – با اندکی تغییر- برای قرن‌ها زبان واحد همگانی بوده‌است. زبان سانسکریت هندی هم برای مردمان بسیاری چنین حکمی را داشته‌است.
زبان‌های بربری آمازیغی (در آمازیغی: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ تامازیغت) یا زبان بربری یک زبان است که بیشتر در میان مردم قاره آفریقا به‌ویژه مراکش و الجزایر و به مقدار کمتر در لیبی و تونس و مالی و چند کشور دیگر گویشور دارد. ریشه این زبان ریشه آفریقا-آسیایی است. در سال‌های اخیر طرفداران سازمان جهانی آمازیغ تلاش‌های خود را منسجم تر نموده تا در کشورهای شمال آفریقا آن را به عنوان زبان رسمی تعیین نماید. این تلاش با مخالفت گروه‌های اسلام‌گرا و سلفی و عربهای متعصب روبرو شده‌است. مراکش، لیبی (زمان قذافی)، الجزایر و مالی پذیرفته‌اند که آمازیغ در مدارس و مناطق بربرنشین رسمی باشد. بیشترین جمعیت آمازیغی در مراکش ساکن است. تقریباً نیمی از مردم زبان عربی را نمی‌فهمند. زبان آمازیغی دارای ۷ لهجه است. آمازیغ زبان کهن بومیان سفید شمال آفریقا و از گروه زبان‌های فرعونی مصر است. اکثر مردمان مناطق کوهستانی شمال آفریقا آمازیغ هستند عربها مهاجرین قرون هفتم میلادی به بعد هستند مهاجرت عربها از عراق و شبه جزیره عربی به مصر و شمال آفریقا تا یکصد سال قبل به‌طور مستمر وجود داشته‌است. آمازیغ‌ها از نظر قومی به قوم بربر معروف هستند. نژاد بربرهای شمال آفریقا سفید قفقازی است. آن‌ها زبان خود را تامازیغت می‌نامند. ریشه و هویت این قوم یا زبان مورد اختلاف است. زبان آن‌ها پیوند با زبان مصر قدیم و زبان عربی دارد و البته واژگان زیادی از زبان‌های هندو-اروپایی در این زبان وجود دارد.
عربی جیجلی گویش‌های پیشاهلالی تنها در یک ناحیه کوچک در جیجل باقی مانده‌اند درحالی که در سایر نقاط همچون قسنطینه، میله، قل و میلیه به شدت با عربی بادیه‌نشینان ترکیب شده‌اند. گویش‌های پیشاهلالی همچنین در مناطق شهری فاس، رباط، تلمسان، قسنطینه و تونس باقی مانده‌اند. عربی تلمسانی بسیار شبیه به عربی جیجلی است. عربی جیجلی همچنین یکی از تاثیرپذیرفته‌ترین گویش‌های عربی الجزایر از زبان بربری است.
عرب‌های ترکیه دولت ترکیه با اجبار تعلیم زبان ترکی و بر کل اقلیت‌ها از جمله عرب‌های ترکیه و حتی تغییر نام‌های مناطق سکونت از عربی به ترکی خواهان از بین بردن فرهنگ این مردم می‌باشد با این وجود اکثر عرب‌ها در این مناطق هنوز به زبان مادری سخن می‌گویند ولی زبانی که با ورود لغات ترکی در حال تغییر می‌باشد.
زبان ترکی استانبولی ریشهٔ زبان ترکی را می‌توان در ترکستان چین در آسیای مرکزی جست. نیای ترکی استانبولی، ترکی عثمانی، به عنوان زبان رسمی امپراتوری عثمانی، با گسترش قلمرو آن‌ها، در مناطق کنونی پراکنده شد و جای زبان‌های بومی پیشین را، به ویژه یونانی، گرفت. آتاترک (نخستین رئیس‌جمهور ترکیه) در سال ۱۹۲۸ با انجام اصلاحات بیشماری در ترکی عثمانی، الفبای عربی عثمانی را با الفبای لاتین جایگزین نمود و کلمات پرشمار عربی، فارسی و… را از این زبان زدود.
عربی اندلسی عربی اندلسی گویش یا گویش‌هایی از زبان عربی است که در اندلس، مناطق تحت حکومت مسلمانان در شبه‌جزیره ایبری (اسپانیا و پرتغال امروزی) از قرن نهم تا هفدهم میلادی سخن گفته می‌شد. این زبان در پی اخراج موریسکوها، که یک قرن پس از نبرد گرانادا توسط فرمانروایان کاتولیک رخ داد، منقرض شد. اخراج و آزار و اذیت عرب‌زبانان (در آن زمان که به‌طور گسترده در ایبری صحبت می‌شد) باعث پایان ناگهانی استفاده از این زبان در شبه‌جزیره شد. گرچه اندلسی‌ها پس از اخراج از اروپا در جوامع مغربی استحلال یافتند، تا حدودی توانستند زبانشان را حفظ کنند.
عربی حسانی حسانی امروزه در الجزایر، لیبی، مراکش، موریتانی، مالی، نیجر، سنگال و صحرای غربی رایج و کاملاً جای زبان‌های بربری که پیش از آن در این مناطق تکلم می‌شدند را گرفته‌است. اگرچه حسانی به‌طور واضح یک گویش عربی مغربی است اما نسبت به سایر انواع عربی مغربی تفاوت زیادی دارد.
گویش باصری گویش باصری یکی از گویش‌های زبان فارسی است که توسط مردم باصری مورد استفاده قرار می‌گیرد. مردم عامهٔ باصری در صحبت کردن اغلب کلماتی به کار می‌برند که ریشه‌ای در زبان‌های پارسی باستان و پهلوی دارد و واژه‌ها و ترکیب‌های ناآشنای عربی در آن به ندرت یافت می‌شود که علت اصلی آن زندگی مردم ایل باصری در کوهستان‌ها، عدم یکجانشینی و ارتباط کم با مناطق شهری بوده‌است که پیامد آن آلوده نشدن این گویش به وام‌واژه‌های مختلف، به خصوص واژگان مربوط به زبان عربی بوده‌است.
خوش‌نویسی در جهان اسلام پس از گسترش اسلام در سراسر شبه جزیرهٔ عربستان، ایران، ماوراءالنهر، بخش‌هایی از هند، شمال آفریقا و اندلس، یا زبان عربی جایگزین زبان اقوام ساکن دراین مناطق شد (مانند مصر)، یا دست کم خط عربی جای خطوط قدیمی را گرفت (مانند ایران)، و بدین سان خطی واحد در تمام قلمرو اسلام پدیدار گردید. خط عربی که پیش از ظهور اسلام نگارشی ساده و کاربردی محدود داشت، به سرعت با خطوط دیگر درآمیخت و به کمال رسید.
وام‌واژه‌های قرآن زبان سریانی مهم‌ترین منشأ اخذ وام واژگان قرآنی بوده‌است. این زبان در سده هفتم، زبان رایج جوامع مسیحی در شام بوده‌است. هرچند که زبان ادبی آن‌ها یونانی بیزانس بوده‌است. اما این زبان در میان رودان رواج بیشتری داشته، به‌طوری‌که هم زبان محاوره و هم زبان ادبی بوده‌است. سریانی از طریق مسیحیان حیره و مناطق اطرافش بیشترین تأثیر را بر عربی گذاشته است. همچنین بسیاری از شعرای عرب پیش از اسلام از این ناحیه یا مرتبط با آن بوده و از مسیحیت نسطوری یا تک اقنومی (Monophysitism) رایج در این ناحیه متأثر بوده‌اند. بدین ترتیب واژگان فراوانی از این منطقه به عربی وارد شده‌است. علاوه برآن، شام و عراق از مسیرهای اصلی تجاری بوده‌است که قوم عرب را با جهان خارج از شبه جزیره عربستان مرتبط می‌کرده‌است. همچنین این منطقه، در سده‌های اول و دوم هجری، منشأ شکل‌گیری رسم الخط عربی (خط کوفی) و نظام نگارش حروف مصوت بر پایه رسم الخط سریانی می‌شود.
عربی یهودی-عراقی عربی یهودی-عراقی () یکی از گویش‌های زبان عربی است که یهودیان عراق که امروزه یا در گذشته در عراق زندگی می‌کردند، بدان سخن می‌گویند. بین ۱۰۰٬۰۰۰ تا ۱۲۰٬۰۰۰ نفر در اسرائیل (۱۹۹۴) و ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر در عراق (۱۹۹۲) بدین گویش سخن می‌گویند. عربی یهودی بغداد شناخته‌شده‌ترین گونهٔ این گویش است، گرچه گویش‌های متفاوتی در موصل و سایر مناطق وجود داشت.
بطرس البستانی کنیه «البستانی» لقبی است برای یک خانواده مارونی که در دامان خودش عده زیادی از مردان ادب‌پرور را پرورش داد که همه آن‌ها خدمات زیادی به زبان عربی و ادبیات عربی نمودند. بطرس البستانی در روستای الدبیه از مناطق الشوف در لبنان و در تاریخ یکم مه ۱۸۱۹ میلادی متولد شد. وی الهیات و شرعیات دین مسیحی و زبان انگلیسی را خودش فراگرفت و در سال ۱۸۴۰ به بیروت رفت و در آنجا به بعضی از فرستادگان آمریکایی عربی آموزش داد و به آن‌ها در اداره دایره خودشان در بیروت کمک نمود.
امپراتوری سلجوقی امپراتوری سلجوقیان در سال ۱۰۳۷ میلادی توسط طغرل‌بیگ بنیانگذاری شد. طغرل به واسطه سلجوق بیگ که یکی از سران تُرکان اوغوز بود به قدرت رسید. سلجوقیان باعث اتحاد دوباره جهان اسلام شدند و نقش کلیدی در جنگ‌های صلیبی اول و دوم داشتند. سلجوقیان به شدت تحت تأثیر فرهنگ و زبان ایرانیان قرار گرفتند و نقش مهمی در ایجاد پیوند بین فرهنگ‌های ترکی-ایرانی بودند به گونه‌ای که حتی باعث انتقال فرهنگ ایرانی به فلات آناتولی نیز گشتند. استقلال فرهنگی زبان فارسی (از زبان عربی) در امپراتوری سلجوقی شکوفا شد. از آنجا که سلجوقیان، سنت اسلامی یا میراث ادبی قوی از خود نداشتند، زبان فرهنگی مدرسان فارسی خود در اسلام را به کار گرفتند، بدین ترتیب زبان و ادبیات فارسی در کل ایران رواج یافت و زبان عربی در آن کشور جز در آثار معارف دینی ناپدید شد. مهاجرت ترک‌تباران به مناطق استراتژیک مرزهای شمالی و شمال غربی امپراتوری سلجوقی برای مقابله با حملات احتمالی دشمنان خارجی باعث ترک‌سازی این مناطق شد.
تاریخ ایران امپراتوری سلجوقیان در سال ۱۰۳۷ میلادی توسط طغرل‌بیگ بنیانگذاری شد. طغرل به واسطه سلجوق بیگ که یکی از سران تُرکان اوغوز بود به قدرت رسید. سلجوقیان باعث اتحاد دوباره جهان اسلام شدند و نقش کلیدی در جنگ‌های صلیبی اول و دوم داشتند. سلجوقیان به شدت تحت تأثیر فرهنگ و زبان ایرانیان قرار گرفتند و نقش مهمی در ایجاد پیوند بین فرهنگ‌های ترکی-ایرانی بودند به گونه‌ای که حتی باعث انتقال فرهنگ ایرانی به فلات آناتولی نیز گشتند. استقلال فرهنگی زبان فارسی (از زبان عربی) در امپراتوری سلجوقی شکوفا شد. از آنجا که سلجوقیان، سنت اسلامی یا میراث ادبی قوی از خود نداشتند، زبان فرهنگی مدرسان فارسی خود در اسلام را به کار گرفتند، بدین ترتیب زبان و ادبیات فارسی در کل ایران رواج یافت و زبان عربی در آن کشور جز در آثار معارف دینی ناپدید شد. مهاجرت ترک‌تباران به مناطق استراتژیک مرزهای شمالی و شمال غربی امپراتوری سلجوقی برای مقابله با حملات احتمالی دشمنان خارجی باعث ترک‌سازی این مناطق شد.
زبان‌های نوبی زبان‌های نوبی () گروهی از زبان‌های هم‌خانواده هستند که توسط نوبی‌ها گویش می‌شوند. آن‌ها شاخه ای از زبان‌های سودانی شرقی را تشکیل می‌دهند، که بخشی از خانواده گسترده‌تر نیلوصحرایی است. در ابتدا، زبان‌های نوبی در بیشتر مناطق سودان صحبت می‌شدند، اما در نتیجه عربی‌سازی، امروزه آن‌ها بیشتر به دره نیل میان اسوان (جنوب مصر) و الدبه و همچنین چند روستا در کوه‌های نوبه و دارفور محدود می‌شوند.
موسیقی عربی مفهوم "موسیقی عربی" در متون مختلف موضوع بحث بوده‌است. تعریفی که هنری جورج فارمر از آن، و به‌طور کلی از فرهنگ و هنر عربی ارائه می‌کند «فرهنگی است که در تحت سلطهٔ اعراب ایجاد شده و به وسیلهٔ زبان عربی گسترش یافته، نه این که لزوماً اعراب صاحب آن باشند.» تأثیر فرهنگ ایرانی، روم شرقی و شام بر فرهنگ و موسیقی عربی غیرقابل انکار است، اما سلطهٔ مسلمانان عرب بر مناطق بزرگی از ایران و شام و روم شرقی نیز در رشد این فرهنگ‌ها اثر کلیدی داشته‌است.
زبان اسپانیایی در آفریقا در کشور صحرای غربی اسپانیایی در کنار عربی یکی از دو زبان رسمی این کشور نظامی را اشکیل می‌دهد.بدلیل استقلال یافتن صحرای غربی از اسپانیا در سال ۱۹۷۵ زبان اسپانیایی در آنجا به صورت ریشه دار باقی‌مانده و در برخی مناطق شهری به صورت معدود نیز تکلم می‌شود.
تغییر نام‌های جغرافیایی در ترکیه تغییر نام‌های جغرافیایی در ترکیه از سال ۱۹۱۳م تا زمان حاضر در دوران امپراتوری عثمانی و جمهوری ترکیه در فواصل معین و پیاپی در قسمت بزرگی از مناطق جغرافیایی آن خطه صورت گرفت. جمهوری ترکیه به منظور ادامه سیاست ترک سازی و تحکیم زبان اصلی (با اعلام زبان ترکی به عنوان زبان رسمی آن کشور) خود شروع به تغییر نام‌های تاریخی آن مناطق جغرافیایی که منشأ آن نام‌ها از (ارمنی، یونانی، آشوری، گرجی، بلغاری، کردی، عربی و لاز) بود به نام‌های تُرکی تغییر یافت.
الجزایر در تاریخ الجزایر زبان‌های بربری، فینیقی، لاتین، فرانسه، اسپانیایی و ترکی نوعی آمیختگی زبانشناختی را به وجود آورده که نتیجه آن یک زبان عربی الجزایری بسیار نامتجانس می‌باشد؛ زبانی که در مناطق مختلف الجزایر شکل‌های متفاوتی را به خود گرفته و تا امروز نیز به همین شکل ادامه داشته‌است.
جزیره سیری نام اصلی و پارسی این جزیره «راز» است که به دلیل نزدیکی با مناطق عرب‌نشین حاشیه جنوبی خلیج فارس، اعراب از برابر عربی این نام یعنی «سری» استفاده کردند. این نام در زبان‌های اروپایی سیری تلفظ شد و از راه آن زبان‌ها به پارسی امروز رسید.
اقلیت‌ها در ترکیه تغییر نام‌های جغرافیایی در ترکیه از سال ۱۹۱۳ میلادی تا زمان حاضر در دوران امپراتوری عثمانی و جمهوری ترکیه در فواصل معین و پیاپی در قسمت بزرگی از مناطق جغرافیایی آن خطه صورت گرفت. جمهوری ترکیه به منظور ادامه سیاست ترک سازی و تحکیم زبان اصلی (با اعلام زبان ترکی به عنوان زبان رسمی آن کشور) خود شروع به تغییر نام‌های تاریخی آن مناطق جغرافیایی کرد که منشأ آن نام‌ها از (پارسی، ارمنی، یونانی، آشوری، گرجی، بلغاری، کردی، عربی و لاز) بود ولی به نام‌های تُرکی تغییر یافت.
زبان لارستانی عمدهٔ این گویش‌ها مربوط به ایالت ایراهستان قدیم بوده‌است. این گویش‌ها در جای‌جای منطقه جنوب به شکل‌های متنوعی خود را نشان داده و نمود کرده‌است که بیشتر این تفاوت‌ها در تلفظ واژگان است. زبان اچمی لهجه‌های مختلفی را در بر می‌گیرد که در بسیاری از مناطقی که به این گویش صحبت می‌کنند، کلمات و واژگانی خاص نسبت به بقیه مناطق اطراف خود به کار می‌برند. این کلمات در بعضی موارد تأثیر گرفته از زبانهای هندی، انگلیسی، پرتغالی و عربی است که به علت مراودات گستردهٔ مردم این مناطق با کشورهای مختلف شکل گرفته‌است. گویش لاری به علت حضور تاریخی یهودیان دارای پیچ و خم‌های زبان عبری نیز هست.
تاریخ الجزایر در تاریخ الجزایر زبان‌های بربری، فینیقی، لاتین، فرانسه، اسپانیایی و ترکی نوعی آمیختگی زبانشناختی را به وجود آورده که نتیجه آن یک زبان عربی الجزایری بسیار نامتجانس می‌باشد؛ زبانی که در مناطق مختلف الجزایر شکل‌های متفاوتی را به خود گرفته و تا امروز نیز به همین شکل ادامه داشته‌است.
نان فلزی نان فلزن ، (به زبان اچمی - نونِ فَلَزی) نوعی نان محلی خودمونی و بسیار مرغوب در کوخرد در دهستان کوخرد و در بخش کوخرد شهرستان بستک و در مناطق مختلف شهرستان‌های بستک، لارستان، گراش، اوز و خنج در جنوب ایران است. نان فلزن نانیست بسیار مشهور و مرغوب در مناطق مختلف هرمزگان وبعض مناطق استان بوشهر. در برخی مناطق جنوب استان فارس به این نان پَلَزی نیز می‌گویند. فلزی عربی شده پلزی است.
تأثیرات زبان فارسی بر زبان اردو زبان فارسی در شکل‌گیری بسیاری از زبان‌های نوین بزرگ خاورمیانه، آسیای مرکزی، جنوبی و مناطق آسیایی، از جمله اردو تأثیر فراوان داشته‌است. پس از فتح محمود غزنوی، یک زبان ترکیبی بر پایه هندی و وام واژه‌های از زبان‌های ترکی، فارسی، عربی و محلی در آسیای غربی ایجاد گردید که در نهایت به عنوان زبان اردو شناخته شد. این زبان به خط نست فارسی نوشته شده و با زبان هندی نیز تا حدوی شباهت دارد. اردو ایرانی شده- اسلامی سازی زبان هندوستانی است. اردو گویشی از این زبان است که در پاکستان به کار می‌رود، با خط فارسی - عربی نوشته می‌شود و مملو از واژگان تخصصی و ادبی فارسی و واژگان عربی (راه یافته از طریق زبان فارسی) است. اما هندی گویشی است که در هندوستان به کار می‌رود و با خط دیواناگری نوشته می‌شود و در انتخاب واژگان تخصصی و ادبی بر زبان سانسکریت تکیه می‌کند. زبان واحد هندوستانی از لحاظ مجموع گویشوران چهارمین زبان جهان است. اردو زبان مادری کمتر از هشت درصد مردم پاکستان است، اما نزدیک به نود درصد مردم این کشور اردو را بلدند و می‌توانند به این زبان صحبت کنند. لازم است ذکر شود که برخی از مردم افغانستان هم به این زبان صحبت می‌کنند. این زبان به نام اردو یعنی زبان ارتش نامیده شد، زیرا زبانی بود که در دربار در بین نظامیان رایج بود. زبان اردو آن‌قدر به فارسی نزدیک است که سرود ملی پاکستان و بسیاری از اشعار اردو به صورت کامل برای فارسی زبانان قابل فهم است.
شهرستانک (کرج) مردم شهرستانک به گویش قصرانی زبان مازندرانی صحبت می‌کنند.حسین کریمان در جلد دوم کتاب قصران کوهسران آورده‌است: منطقه قصران باستانی شامل مناطق لاوشان، فشم،میگون، شمشک، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچلال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود. زبان عمومی مردم قصران لهجه‌ای از زبان باستانی پهلوی است که زبان طبری یا مازندرانی، که از ریشهٔ زبانهای دیرین ایرانی است، و عربی و اندکی ترکی، بدان درآمیخته و از زبان دری نیز در قرون اسلامی تأثیر یافته‌است، و هر چه از ری به مازندران نزدیک تر شوند بر میزان لهجهٔ مازندرانی به همان نسبت افزوده می‌شود، چنان‌که در لهجهٔ میگون و شهرستانک و لالان و زایگان و روته و گرمابدر و شمشک و دربندسر زبان مازندرانی غلبه دارد.
زبان اورومو حدود ۸۵ درصد از سخنگویان اورومو در اتیوپی می‌زیند (بیشتر منطقه اورومیا). علاوه بر این، در سومالی نیز شماری از سخنگویان این زبان نیز وجود دارند. در کنیا، مناطق اتنولوگ ۷۲۲٬۰۰۰ ۷۲۲٬۰۰۰ سخنگو برای زبان‌های بورانا و اورما، دو زبان نزدیک به اوروموی اتیوپی، ذکر شده‌است. در اتیوپی، اورومو بیشترین شمار سخنگویان بومی را دارد. در آفریقا نیز اورومو چهارمین زبان با بیشترین شمار سخنگو، پس از عربی، سواحلی و هوسه است.
زبان عربی تاریخ زبان عربی را در یک روش می‌توان به پیش و پس از اسلام تقسیم کرد. در زمان‌های پیش از اسلام زبان عربی به دو شاخهٔ عربی جنوبی و عربی شمالی بخش‌بندی می‌گردید. عربی جنوبی در سرزمین یمن کنونی به کار می‌رفت و تحت تأثیر ارتباط با مصریان باستان و تمدن فنیقی قرار گرفته بود. این زبان با ظهور اسلام کم‌کم به دست فراموشی سپرده‌شد و به جای آن زبان عربی شمالی که مبنای عربی امروزی است در سراسر عربستان غلبه پیدا کرد. این زبان را اکنون عربی کلاسیک نیز می‌نامند. این زبان با فتوحات مسلمانان و زبان عربی قرآنی که نزدیکی بسیاری به زبان شکل یافته عربی داشت با گذشت زمان فراگیر شد و امروزه به عنوان زبان عربی کلاسیک در همهٔ جای جهان عرب‌زبان پراکنده شده.
شمشک بالا حسین کریمان در جلد دوم کتاب قصران کوهسران آورده است :منطقه قصران باستانی شامل مناطق لاوشان، فشم، دربندسر، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچلال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود. زبان عمومی مردم قصران لهجه‌ای از زبان باستانی پهلوی است که زبان طبری یا مازندرانی، که از ریشه‌ی زبانهای دیرین ایرانی است، و عربی و اندکی ترکی، بدان درآمیخته و از زبان دری نیز در قرون اسلامی تاثیر یافته است، و هر چه از ری به مازندران نزدیک تر شوند بر میزان لهجه‌ی مازندرانی به همان نسبت افزوده می‌شود، چنانکه در لهجه‌ی میگون و شهرستانک و لالان و زایگان و روته و گرمابدر و شمشک و دربندسر لهجه‌ی مازندرانیغلبه دارد.
اتاوا تلفظ "اُتاوا" که در بین فارسی زبانان و در برخی زبان‌های دیگر مثل عربی متداول است، از تلفظ فرانسوی نام این شهر گرفته شده‌است و در مناطق فرانسوی زبان کانادا استفاده می‌شود. در انگلیسی کانادایی و آمریکایی نام این شهر "آ-دو-وا" تلفظ می‌شود. همچنین در انگلیسی بریتیش، تلفظ "آ- تو-وا" متداول است.
زبان فارسی پس از پیروزی اعراب در ایران، فارسی گفتاری همچنان به سوی خاور پیش رفت و به وسیلهٔ سپاهیان و بازرگانان به فرارود و افغانستان کنونی رسید. برای فاتحان عرب، فارسی، بسیار بیشتر از عربی، زبان تبلیغ و نشر اسلام در میان مردم این نواحی بود. از همین‌رو سرانجام فارسی جانشین زبان‌های محلّی از جمله سغدی و دیگر گویش‌ها شد؛ و در همین مناطق، در مرزهای خاوری ایران، بود که فارسی‌زبان ادبی این جوامع گردید.
زبان ترکی آذربایجانی آذربایجانی، ترکی‌آذری یا ترکی آذربایجانی (Azəri Türkcəsi یا Azərbaycan dili)، زبانی از خانواده زبان‌های ترکی است که با دو گویش در جمهوری آذربایجان و مناطق آذری‌نشین ایران تکلم می‌شود.عمده تفاوت بین دو گویش در تلفظ برخی واژگان، وام‌واژگان روسی، فارسی، عربی و انگلیسی و تفاوت‌هایی مختصر در چند مورد دستوری است. زبان ترکی آذربایجانی در جمهوری آذربایجان زبان رسمی و در داغستان یکی از زبان‌های رسمی مصوب فدراسیون روسیه است. زبان ترکی آذربایجانی بخشی از شاخه زبان‌های اغوز زبان‌های ترکی است و به ترکی استانبولی و ترکی خراسانی بسیار نزدیک است. ترکی آذربایجانی به عنوان زبان گفتاری همچنین در نواحی شرقی ترکیه و جنوب گرجستان و داغستان و قسمت هایی از شمال خراسان رایج است. زبان ترکی آذربایجانی از زبان‌های فارسی و عربی در واژگان، سامانه آوایی و دستوری اثر پذیرفته‌است. در ایران، شهرهای تبریز، اورمیه، اردبیل و زنجان به ترتیب بزرگترین شهرهایی اند که ترکی آذربایجانی در آن‌ها تکلم می‌شود.
علویان طبرستان پیروان مذهب زیدیه، در دوره‌ای در شمال ایران کنونی و دارای اکثریت نسبی بودند. در طبرستان و دیلم چند قرن حکومت در دست دولت‌هایی زیدی بود و آنها دارای کتابت و صاحب قلم نیز بودند. از آنجا که اکثر آنان تباری عرب داشتند، به زبان عربی آثاری نگاشتند؛ که سرآمد این افراد ناصر کبیر بوده‌است. با این حال از قرون هشتم و نهم هجری به بعد، در آثار ایشان، زیان عربی با با زبان مناطق طبرستان و دیلم با عربی آمیخته‌است. یکی از این آثار، "تفسیر کتاب‌الله" است که در قرون هشتم، نهم یا دهم هجری نوشته شده‌است. نوشته‌های به جا مانده از این قرون، اغلب دو زبانه و مخلوطی از عربی، فارسی و زبان‌های منطقه‌ای هستند. نویسندگان از کلمات و عباراتِ زبان منطقه‌ای برای توضیح کلمات دشوار فارسی و عربی استفاده می‌کرده‌اند. بنا بر مطالبی که در "تفسیر کتاب‌الله" آمده‌است، مشخص است که نویسندهٔ کتاب مذکور، یعنی ابوالفضل دیلمی، یک شیعه زیدی بوده‌است؛ چنان‌که علاقه ویژه‌ای به زید بن علی نشان داده‌است و آرا و روایاتش را بیان می‌کند، وی تنها یکی از فرزندان علی بن ابی‌طالب را جانشین او می‌داند، پس از نام ائمه زیدی «ع» (کوتاه‌شدهٔ علیه‌السلام) می‌گذارد و در مسائلی چون «خالی نبودن زمانه از حجت» و رجعت نظرات شیعیان امامی را مردود می‌داند و همچنین توجه خاصی به ناصر کبیر دارد. از آخرین مورد می‌توان حدس زد که وی از زیدیان ناصری بوده‌است. ترجمه‌هایی که از زبان عربی به زبان طبری انجام شده‌اند، مانند قرآن و مقامات الحریری، از میراث مکتوب مهم مازندرانی به‌شمار می‌روند جدول زیر، ترجمهٔ آیهٔ چهارم سوره قارعه در "تفسیر کتاب‌الله" است:
زبان آذری وقتی پان‌ترک‌ها ادعا کردند از آن‌جا که مردم آذربایجان به ترکی سخن می‌گویند، زبان بومی مردم این منطقه ترکی بوده‌است، احمد کسروی در تحقیقات گسترده‌ای از منابع فارسی، عربی و حتی منابع تاریخی یونانی استفاده کرد. او نتیجه گرفت که مردم آذربایجان اصالتاً به زبانی ایرانی به نام آذری سخن می‌گفته‌اند که بعد از هجوم ترک‌ها، زبان ترکی مورد استفاده قرار گرفته، ولی هنوز هم ردپایی از زبان آذری در آن مناطق به جا مانده‌است. زبان آذری گاهی به جای زبان ترکی مورد استفادهٔ مردم آذربایجان اطلاق می‌شود؛ اشتباهی که حتی در ویرایش دوم دانشنامهٔ اسلام هم صورت گرفته‌است.
زبان عربی در ایران شیوهٔ آموزش رسمی زبان عربی، همواره بحث‌برانگیز بوده‌است. چندگانگی میان آموزش زبان نوین استاندارد عربی، زبان کلاسیک عربی (قرآنی) و گویش‌های عربی در ایران هست. از آنجا که برنامه و سیاست رسمی از آموزش عربی در ایران، یادگیری و آشنایی با متون دینی اسلامی است، گرایش‌ها به زبان کلاسیک عربی (قرآنی) بیشتر است و زبان نوین استاندارد عربی در مدرسه‌ها آموزش داده نمی‌شود، حال اینکه این زبان، کاربرد رسمی در کشورهای عربی دارد. زبان نوین استاندارد عربی یا گویش‌های عربی پرکاربرد در ایران، از سوی آموزشگاه‌های خصوصی یا دیگر نهادهای فرهنگی وابسته به کشورهای عربی در ایران، آموزش داده می‌شود.
دربندسر مردم دربندسر به گویش قصرانی زبان مازندرانی صحبت می کنند.حسین کریمان در جلد دوم کتاب قصران کوهسران آورده است :منطقه قصران باستانی شامل مناطق اوشان، فشم، شمشک، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود. زبان عمومی مردم قصران لهجه‌ای از زبان باستانی پهلوی است که زبان طبری یا مازندرانی، که از ریشه‌ی زبانهای دیرین ایرانی است، و عربی و اندکی ترکی، بدان درآمیخته و از زبان دری نیز در قرون اسلامی تاثیر یافته است، و هر چه از ری به مازندران نزدیک تر شوند بر میزان لهجه‌ی مازندرانی به همان نسبت افزوده می‌شود، چنانکه در لهجه‌ی میگون و شهرستانک و لالان و زایگان و روته و گرمابدر و شمشک و دربندسر ، لهجه مازندرانی غلبه دارد .
پیشینه زبان فارسی پس از پیروزی اعراب در ایران، فارسی گفتاری همچنان به سوی خاور پیش رفت و به وسیلهٔ سپاهیان و بازرگانان به فرارود و افغانستان کنونی رسید. برای فاتحان عرب، فارسی، بسیار بیشتر از عربی، زبان تبلیغ و نشر اسلام در میان مردم این نواحی بود. از همین‌رو سرانجام فارسی جانشین زبان‌های محلّی از جمله سغدی و دیگر گویش‌ها شد؛ و در همین مناطق، در مرزهای خاوری ایران، بود که فارسی زبان ادبی این جوامع گردید.
پیسه (پول) در هندی، بنگالی، فارسی افغانی، اردو، نپالی و سایر زبانها، کلمه paisa اغلب به معنی پول یا پول نقد است. مسیرهای تجاری قرون وسطایی که دریای عرب را بین هند، مناطق عربی و آفریقای شرقی طی می‌کرد، استفاده از اصطلاحات شبه قاره هند و ارز عربی را در این مناطق گسترش می‌دهد. کلمه "pesa" به عنوان اشاره به پول در زبان‌های آفریقای شرقی مانند سواحیلی از آن دوره است. نمونه ای از این کاربرد خدمات انتقال پول مبتنی بر تلفن همراه کنیا M-Pesa (که مخفف "تلفن همراه pesa" یا "پول تلفن همراه" است).
جمعیت‌شناسی افغانستان در برآورد جدیدی که در سال ۲۰۱۷ آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا به صورت پیمایشی انجام داده‌است و شهروندان دو زبان اول را مورد پرسش قرار داده‌است، دری به عنوان زبان مادری و زبان رابط مورد استفاده ۷۷ درصد مردم معرفی شده‌است. همچنین زبان پشتو ۴۸ درصد، زبان ازبکی ۱۱ درصد، زبان ترکمنی ۳ درصد، زبان پشه ای ۱ درصد، زبان نورستانی ۱ درصد، زبان عربی ۱ درصد و زبان بلوچی ۱ درصد اعلام شده‌است. طبیعی است که مجموع درصدهای ذکر شده از ۱۰۰ بیش تر می‌باشد زیرا مناطق زیادی در افغانستان دو زبانه هستند.
قندوز عرب های کندز به جای عربی به فارسی و پشتو، دو زبان رسمی افغانستان، صحبت می کنند. با این حال، آنها بر اساس ریشه قبیله ای خود در عربستان، ادعای هویت عربی قوی دارند. در واقع این ممکن است به مهاجرت قرن هفتم و هشتم به این کشور و دیگر مناطق آسیای میانه بسیاری از قبایل عرب از عربستان در پی فتوحات اسلامی منطقه منجر شده باشد.
زبان‌های افغانستان در برآورد جدیدی که در سال ۲۰۱۷ سازمان سیا به صورت پیمایشی انجام داده‌است و از شهروندان دو زبان اول را مورد پرسش قرار داده‌است، زبان فارسی به عنوان زبان میانجی و مورد استفادهٔ ۷۷ درصد مردم معرفی شده‌است. همچنین زبان پشتو ۴۸ درصد، زبان ازبکی ۱۱ درصد، زبان انگلیسی ۶ درصد، زبان ترکمنی ۳ درصد، زبان اردو ۳ درصد، زبان پشه‌ای ۱ درصد، زبان نورستانی ۱ درصد، زبان عربی ۱ درصد و زبان بلوچی ۱ درصد اعلام شده‌است. طبیعی است که مجموع درصدهای ذکر شده از ۱۰۰ بیشتر می‌باشد زیرا مناطق زیادی در افغانستان دو زبانه هستند.
مراکش الف - رادیو و تلویزیون: برنامه‌های رادیو و تلویزیون در حال حاضر اکثر مناطق پادشاهی مراکش را در بر می‌گیرد وقتی از چارچوب سرزمین ملی نیز فراتر رفته و برخی مناطق جهان را می‌پوشاند. پخش برنامه رادیویی مراکش از سال ۱۹۲۸ میلادی آغاز شده‌است و زبان‌های پخش برنامه رادیویی عربی، فرانسه، اسپانیایی و بربری است همچنین یک رادیویی خصوصی تحت عنوان رادیو بین‌المللی مدیترانه (RMI) در سال ۱۹۸۰ میلادی بر اساس اراده مشترک مراکش و فرانسه تأسیس شد که به دو زبان عربی و فرانسه برنامه پخش می‌کند. تلویزیون مراکش (TVM) نیز در سال ۱۹۶۲ میلادی راه‌اندازی رسمی گردید. همچنین کانال دوم تلویزیون مراکش (۲ M) در مارس ۱۹۸۹ میلادی تأسیس شد. این کانال از جهت کیفیت برنامه و نیز از جهت شکل ارائه برنامه‌ها در حد بسیار بالایی است.
زبان عربی در ایران از میان زبان‌های سامی که از خانوادهٔ آفروآسیایی هستند، زبان عربی بیشترین گویشور را در ایران دارد اما درصد اندکی از این گویشوران، آن را به عنوان زبان مادری استفاده می‌کنند. اهمیت اصلی زبان عربی در ایران، از دیدگاه تاریخی و مذهبی است. به دنبال فتح ایران توسط مسلمانان، زبان عربی در عمل اثر فراوانی بر فارسی گذاشت. از آن زمان به بعد، فارسی بخش قابل توجهی از کل واژه‌های عربی را پذیرفت و ساختارهای دستوری را از زبان عربی باستان و در برخی موارد، از عربی محاوره وام گرفت. در زمان حکومت پادشاهی پیشین، تلاش شد تا عناصر زبان عربی از زبان فارسی حذف شود، اما این کوشش با موفقیت اندکی روبرو شد و به دنبال انقلاب ۱۳۵۷، کاملاً متوقف شد. از آن زمان به بعد، مطالعهٔ زبان عربی کلاسیک، در مدرسه‌های ایرانی مورد تأکید قرار گرفته و زبان عربی همچنان غالب گفتمان دینی (اسلامی ایران) است.
زبان نوبی زبان نوبی یا کی-نوبی یکی از کریولهای عربی سودانی است که در اوگاندا پیرامون بومبو و در کنیا پیرامون کیبرا تکلم می‌شود. این زبان در میان نسل سربازان سودانی امین پاشا که به دستور دولت استعمار انگلیس در این مناطق ساکن شدند، کاربرد دارد. در سال ۱۹۹۱، حدود ۱۵٬۰۰۰ نفر در اوگاندا و ۱۰٬۰۰۰ نفر در کنیا و براساس تخمینی در سال ۲۰۰۱ نیز ۵۰٬۰۰۰ نفر بدین زبان سخن می‌گفتند.
قصران زبان منطقه قصران به دو بخش باید تقسیم شود . زبان بومیان شمال و شمال شرق منطقه بخش درونی قصران نزدیکی بسیار زیادی به زبان مازندرانی دارد. گویش منطقه جنوبی از اوشان در مرکز تا جاجرود و تجریش در جنوب شمیران گونه ای از گویش‌های فارسی-مازندرانی است و ویژگی های زبان‌های کاسپین را دارد حسین کریمان در جلد دوم کتاب قصران کوهسران آورده‌است :منطقه قصران باستانی شامل مناطق اوشان، فشم، دربندسر، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچلال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود. زبان عمومی مردم قصران لهجه‌ای از زبان باستانی پهلوی است که زبان طبری یا مازندرانی، که از ریشهٔ زبانهای دیرین ایرانی است، و عربی و اندکی ترکی، بدان درآمیخته و از زبان دری نیز در قرون اسلامی تأثیر یافته‌است، و هر چه از ری به مازندران نزدیک تر شوند بر میزان لهجهٔ مازندرانی به همان نسبت افزوده می‌شود، چنان‌که در لهجهٔ میگون و شهرستانک و لالان و زایگان و روته و گرمابدر و شمشک و دربندسر زبان مازندرانی غلبه دارد.در هر صورت قصران معرب کلمه ای پارسی است که با کوه و کوهستان مرتبط است و با قصر عربی مناسبتی ندارد چنان‌که مسعر بن مهلهل که به عهد آل بویه از معاشران صاحب بن عباد بود قصران را مطلقاً کوه دانسته و در رساله ثانیه نوشته‌است: (... و من الری الرستاق یقال له قصران و هی جبال، شامخه عالیه…) یعنی: از ری است آن رستاق که قصران گفته می‌شود و آن قصران کوه‌های بسیار بلند و مرتفع است.
عربی خلیجی عربی خلیجی گویشی از عربی است که بیشینهٔ مردم کرانه‌های جنوبی خلیج فارس به آن سخن می‌گویند. این نوع عربی، لهجهٔ بومی کشورهای امارات متحدهٔ عربی، کویت، قطر، عمدهٔ بخش‌های کرانهٔ خاوری عربستان سعودی، بخش کوچکی از شمال عمان، زبان بومی مناطق ساحلی غرب وجزایر هرمزگان و شرق بوشهر و تا اندازهٔ کمی بحرین است. ویژگی اصلی این لهجه نسبت به سایر لهجه‌های شبه‌جزیره عربستان وجود تلفظ «چ» به‌جای «ک»، و «گ» به‌جای «ق» و «ی» به جای «ج» است.این لهجه حتی برخی گویش جنوب به خصوص لهجه جزیرتی((قشمی)) هم تحت تاثیر قرار داده
ایران از میان زبان‌های سامی که از خانوادهٔ آفروآسیایی هستند، زبان عربی بیشترین گویشور را در ایران دارد اما درصد اندکی از این گویشوران، آن را به عنوان زبان مادری استفاده می‌کنند. اهمیت اصلی زبان عربی در ایران، از دیدگاه تاریخی و مذهبی است. به دنبال فتح ایران توسط مسلمانان، زبان عربی عملاً اثر فراوانی بر فارسی گذاشت. از آن زمان به بعد، فارسی بخش قابل توجهی از کل واژه‌های عربی را پذیرفت و ساختارهای دستوری را از زبان عربی باستان و در برخی موارد، از عربی محاوره وام گرفت. در زمان حکومت پادشاهی پیشین، تلاش شد تا عناصر زبان عربی از زبان فارسی حذف شود، اما این کوشش با موفقیت اندکی روبرو شد و به دنبال انقلاب ۱۳۵۷، کاملاً متوقف شد. از آن زمان به بعد، مطالعهٔ زبان عربی کلاسیک، در مدرسه‌های ایرانی مورد تأکید قرار گرفته‌است و زبان عربی، همچنان غالب گفتمان دینی است.
خانواده زبانی برخی از خانواده‌های زبانی گره‌خورده، و بسیاری از شاخه‌های درون خانواده‌های بزرگ‌تر، به شکل زنجیره گویشی در می‌آیند که در آن هیچ مرز مشخصی برای شناسایی، تعریف یا شمارش زبان‌های جداگانه در درون خانواده وجود ندارد. با این حال، هنگامی که اختلافات بین گفتار مناطق مختلف در انتهای پیوستار به حدی باشد که فهم متقابل بین آن‌ها وجود نداشته باشد، همان چیزی که در زبان عربی رخ می‌دهد، زنجیره گویشی یک زبان واحد به‌طور معناداری دیده نمی‌شود.
یکسان‌سازی فرهنگی در ایران معاصر در مورد زبان، کارکرد وحدت بخشی زبان فارسی در میان ایرانیان از گذشته دور مشخص است. این زبان که به تعبیر ارنست گلنر حامل نوعی فرهنگ والا بود، نخبگان و تحصیل کردگان ایرانی را به یکدیگر پیوند می‌داد و عامل ارتباط آن‌ها محسوب می‌گردید. تا زمان رضاشاه، مکتبخانه‌های عمومی در کل ایران رواج داشتند و به زبان‌های پارسی و عربی تدریس می‌کردند. روند نوین‌سازی و مدل نهادهای غربی و گسترش ارتباطات روزانه تأثیر بسیاری بر روابط گروه‌های زبانی داشته‌است. این روند باعث همگونی و یکسان‌سازی فرهنگی در ایران معاصر شده‌است و باعث گسترش زبان فارسی، زبان رسمی کشور و کاهش زبان‌ها و گویش‌های دیگر شده‌است. همچنین روند مدرنیزه شدن جامع باعث‌آمیزش و درهم‌تنیدگی اقوام و بهم زدن مناطق یک‌دست زبانی شده‌است. با وجود برخی نایک‌سانی‌ها در مناطق مختلف ایران از لحاظ اقتصادی، فرهنگی و آموزش و پرورش، روند همگونی ملی و یکسان‌سازی و آمیزش اقوام هنوز ادامه دارد. هویت خودآگاه ایران یکی از ویژگی‌های ملی ایرانیان است صرفنظر از زبان، دین، قومیت و نژاد. این فرهنگ جدا از اینکه شامل فرهنگ‌های مناطق مختلف ایران و زبان‌های محلی هم می‌شود یک صورت و شکل فرا منطقه‌ای دارد که آن را متعلق به منطقه خاصی نمی‌سازد و زبان گویای این فرهنگ فارسی است.
زبان فارسی فارسی از دیرباز در کشورهای عربی پیرامون خلیج فارس به عنوان یک زبان اقلیت رایج بوده‌است. بحرین در بر گیرنده بزرگ‌ترین اقلیت فارسی‌زبان (از نطر نسبت) این کشورهاست و میان ۱۴۴ تا ۲۲۰ هزار نفر (۱۴٪) از جمعیت این کشور فارسی‌زبان بومی هستند. فارسی‌زبانان پس از عرب‌ها دومین گروه قومی بزرگ بحرین هستند. افزون بر این، نام بسیاری از شهرها و مناطق بحرین، از جمله منامه، دارای ریشه فارسی است.
تک‌گروه J (دی‌ان‌ای Y) تک گروهJ-M267 تعریف شده از سوی M267 SNP هم‌اکنون بیش از همه در جزیره العرب فراوانی دارند: یمن (تا 76%), عربستان سعودی (تا ۶۴٪) , قطر (58%), و داغستان (تا 56%). J-M267 به‌طور کلی در بین بدوی‌های عرب (62%), اشکنازی (۲۰٪) , الجزایر (تا ۳۵٪) , عراق (تا ۳۳٪) , تونس (تا 31%), سوریه (تا ۳۰٪), مصر (تا ۲۰٪) , و شبه‌جزیره سینا فراوان است. بسامد تکر گروه J-M267 در مرزهای مناطق عربی/ سامی زبان همچون مناطق عموماً غیر عربی/سامی زبان ترکیه (۹٪), ایران (5%), Iraqi Biradari سنی شمال هند (۳۸٪) و شیعه شمال هند (11%) () افول می‌کند. به هر روی باید ملاحظه شود که برخی از ارقام فوق در برخی مطالعات بالاتر هستند، و در ارقام کوچکتر به دست آمده در دیگر مطالعات حذف شده‌اند. همچنین در بین یهودیان، مخصوصاً خطکوهن (۴۶٪) بسیار فراوان است.
عرب‌های خوزستان گویش عربی خوزستان جزو گویش‌های عراقی-خلیجی محسوب می‌شود. اگر چه بسته به مناطق مختلف استان، تفاوت‌هایی با یکدیگر دارد و لهجه عربی خرمشهر را فصیح‌ترین و اصلی‌ترین لهجه این گویش می‌دانند. درواقع، عرب‌های خوزستان ساکنان بومی آن منطقه می‌باشند که به زبان عربی تکلم می‌کنند. عربی محلی با عربی حجاز تفاوت‌های بسیاری دارد و بیشتر به عربی محاوره‌ای عراق نزدیک است و تحت تأثیر فارسی و گویش‌های محلی خوزستان قرار گرفته‌است. البته عربی نواحی آبادان و خرمشهر با عربی نقاط دیگر خوزستان کمی تفاوت دارد و به اصطلاح صحیح‌تر است و کمتر تحت تأثیر فارسی قرار گرفته؛ مثلاً عبارت «یخ» که در عربی فصیح «ثلج» می‌شود در آبادان و خرمشهر و همچنین محاوره عراق «ثلِج» تلفظ می‌شود، اما در دیگر نقاط خوزستان عرب‌ها اصطلاح فارسی آن (یخ) را به کار می‌برند. در عربی حجاز چهار حرف «گ»، «چ»، «پ»، «ژ» تلفظ نمی‌شود، اما عرب‌های خوزستان تنها حرف «پ» را در گویش به کار نمی‌برند. البته این موضوع محدود به عرب‌های خوزستان و ایران نیست. اگرچه عربی خوزستان به عربی محاوره‌ای عراق نزدیک است، اما تفاوت‌هایی نیز با آن دارد؛ مثلاً حرف «ج» جای خودش را در بسیاری از عبارات به «ی» و «ژ» داده‌است مثل «ریل» و «رژل» به جای «رجل» یا «دیایة» و «دژاژه» به جای «دجاجة» یا «تی‌یی» و «تژی» به جای «تی‌جی». عربی خوزستان بسیار تحت تأثیر فارسی قرار گرفته‌است طوریکه بسیاری از اصطلاحات، مخصوصاً لغات و اصطلاحات رایج امروزی به صورت فارسی تلفظ می‌شوند، مثل «بیمارستان» به جای «مستشفی»، «بادگان» (پادگان) به جای «ثکنة»، «سرگرد» به جای «رائد»، «گروهبان» به جای «عریف»، «روزنامه» به جای «جریدة» با این وجود، در قواعد و ساختارهای آن ارتباط عمیق و گسترده‌ای با زبان فصیح و لهجه‌های قدیم عربی دارد و بیشتر الفاظ و عبارتهای آن ریشه در زبان عربی فصیح داشته که گاهی دچار ابدال، قلب، نحت و دیگر تغییر و تحولات زبانی می‌شوند. این پژوهش به شناسایی اصول و ویژگی‌های لهجهٔ عربی خوزستان، بررسی تغییرات زبانی در زمینه حروف و دگرگونی‌های حاصله، و شناسایی بنیه صرفی و نحوی می‌پردازد.
احمد کسروی به گفتهٔ یارشاطر، احمد کسروی نخستین دانشمندی بود که این زبان را موضوع بحث و تحقیق قرار داد و اثر او در این باب هنوز استفاده می‌شود وقتی پان‌ترک‌ها ادعا کردند که از آن‌جا که مردم آذربایجان به ترکی سخن می‌گویند، زبان بومی مردم آذربایجان ترکی بوده‌است، کسروی تحقیقات گسترده‌ای از منابع فارسی و عربی و حتی منابع تاریخی یونانی استفاده کرد. او نتیجه گرفت که مردم آذربایجان اصالتاً به زبان ایرانی به نام آذری سخن می‌گفتند که بعد از هجوم ترک‌ها، زبان ترکی مورد استفاده قرار گرفت ولی هنوز ردپایی از زبان آذری در آن مناطق به جا مانده‌است. زبان آذری گاهی به جای زبان ترکی مورد استفاده مردم آذربایجان اطلاق می‌شود، اشتباهی که حتی در ویرایش جدید (دوم) دانشنامه اسلام صورت گرفته‌است