mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
ابو رواش در ۲ کیلومتری غرب روستا و ۸ کیلومتری شمال غربی هرم‌های جیزه، فلاتی سنگی با ارتفاع تقریبی ۴۰ متر سر از خاک بیرون آورده. در اینجا هرم جدفرع به همراه آرامگاه وزیران و درباریانش قرار دارد. این هرم توسط جدفرع ساخته شد و هنوز از نیل مشاهده‌پذیر است. امروزه ویرانه‌های آن تنها ۱۱ متر ارتفاع دارند. مجموعه دور هرم آثاری از یک نیایشگاه و هرم‌های کوچک شهبانویان را نیز در بر می‌گیرد. در اطراف این هرم تندیس‌هایی به همراه یکی از قدیمی‌ترین ابوالهولها یافت شدند.
مکس-هیپ این هرم در مرتب‌سازی هرمی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در مقابل این هرم(درخت)، مین هیپ قرار دارد.
هرم مربع‌القاعده در هندسه، هرم مربع‌القاعده هرمی است که قاعده آن مربع باشد. اگر راس عمود بر بالای مرکز مربع قرار داشته باشد، یک هرم مربع راست است و دارای تقارن "C" است. اگر تمام ضلع‌هایش برابر باشد، هرم مربع متساوی الاضلاع است و اولین جسم جانسون یعنی J1 می‌باشد.
هرم دی‌تایی برای وارد کردن عضو جدید به هیپ، عضو به آخر آرایه اضافه می‌شود و سپس در صورتی‌که خاصیت‌های هیپ نقض شده باشد، آن عضو با پدرش جابجا می‌شود. آن را در درخت به بالا انتقال داده و در آرایه به عضوهای اولیه منتقل می کنیم، تا جایی که خاصیت‌های هیپ برآورده بشود. همانند فرایند جابجایی رو به بالا، برای کاهش اولویت هر عضو در مین هیپ یا افزایش اولویت هر عضو در ماکس هیپ استفاده می‌شود.
هرم آفتاب در انتهای شمالی خیابان معبد سنگی ماه به ارتفاع ۴۳ متر قرار دارد که جدیدترین اسکلتها در آن یافت شده‌اند. در سمت شرقی معبد دیگری موسوم به معبد خورشید قرار دارد. هرمی مربع القاعده که یکی از عظیمترین هنرهای معماری باستانی با ۶۵ متر ارتفاع و طول ضلع ۲۲۵ متر است. تقریباً به بزرگی هرم خئوپس در مصر باستان. این هرم از سنگ آذرین قرمز رنگ ساخته شده که روی آن با آهک اندود شده‌است و روی آهک رنگ آمیزی قرمز. سکوی بسیار وسیع این هرم که روی آن ۲۴۸ سطح پل‌های ساخته شده‌است مکان بسیار مناسبی برای گردهمایی مردم شهر بوده‌است. در قسمت درونی هرم تنها یک تونل و یک گنبد تو خالی پیدا شده و بقیه فضا را تنها سنگ و خاک پر کرده‌است. محققان حدس می‌زنند که رمزگشایی اسرار این هرم غول پیکر می‌تواند کلید کشف اسرار این شهر باشد.
اهرام مصر نخستین هرم‌های ساخته شده در مصر در سقاره، شمال غربی ممفیس قرار دارند. قدیمی‌ترین این هرم‌ها، هرم جوزر است که مربوط به شاه جوزر از دودمان سوم می‌شود. هرم و مجموعه آرامگاه کنار آن توسط وزیر دانشمند جوزر، ایمهوتپ، طراحی و ساخته شدند و قدیمی‌ترین سازه‌های ساخته شده توسط بشر از سنگ‌تراش‌خورده به‌شمار می‌روند.
فناوری مصر باستان نخستین هرم‌های ساخته شده در مصر در سقاره، شمال غربی ممفیس قرار دارند. قدیمی‌ترین این هرم‌ها، هرم جوزر است که مربوط به شاه جوزر از دودمان سوم می‌شود. هرم و مجموعه آرامگاه کنار آن توسط وزیر دانشمند جوزر، ایمهوتپ، طراحی و ساخته شدند و قدیمی‌ترین سازه‌های ساخته شده توسط بشر از سنگ‌تراش‌خورده به‌شمار می‌روند.
سامانه اطلاعاتی انواع سامانه‌های اطلاعاتی به صورت کلاسیک به صورت یک هرم تقسیم‌بندی می‌شوند که سطح زیرین این هرم، سامانه‌های مدیریت تراکنش‌ها، لایه‌های بالاتر به‌ترتیب سامانه‌های اطلاعاتی مدیریت، سامانه‌های پشتیبان تصمیم‌گیری قرار دارند و در لایهٔ بالایی هرم نیز سامانه‌های مدیریت اجرایی قرار دارد. این تقسیم‌بندی از سال ۱۹۸۰ متداول بوده‌است.
اهرام مصر همهٔ هرم‌های مصر، جز هرم کوچکی مربوط به دودمان سوم که در زاویة الاموات قرار دارد، در سوی غربی رود نیل واقع شده‌اند. اغلب چندین هرم در یک منطقه ساخته می‌شدند. مهم‌ترین این مناطق در زیر فهرست شده‌اند:
الگوریتم مرتب‌سازی این مرتب‌سازی که از خانواده مرتب‌سازی انتخابی محسوب می‌شود، ابتدا داخل آرایه یک هرم بیشینه (یا کمینه) می‌سازد، سپس بزرگترین مقدار را در انتهای آرایه قرار می‌دهد. سپس با اعداد باقی‌مانده دوباره این عمل را انجام می‌دهد. بزرگترین مقدار را در هرم یافته و در مکان درست خود قرار می‌دهد و این کار را تا زمانی که هرم خالی شود انجام می‌دهد.
هرم مدفون مجموعه آرامگاه سخم‌خت سازه‌ای آرامگاهی از مصر باستان است که در دوران فرعون سخم‌خت از دودمان سوم ساخته شد. این مجموعه در جنوب غربی هرم اوناس و هرم جوزر قرار دارد.
اعتبارسنجی سایه‌نما (خوشه‌بندی) "کوچکترین بودن" (از این رو formula_6 عملگر در فرمول) میانگین فاصله formula_3 با همه نقاط درخوشه‌های دیگر، که formula_3 عضو آنها نیست. خوشه ای با کوچکترین میانگین عدم شباهت «خوشه همسایه» ی formula_3 نامیده می‌شود، زیرا این بهترین خوشه مناسب بعدی برای نقطه formula_3 است.
شکارچی رأس هرم غذایی شکارچی رأس هرم غذایی درنده‌ای است که هنگامی که به سن بلوغ می‌رسد، در بالای زنجیره غذایی قرار می‌گیرد و دیگر جانوران توانایی شکارش را نخواهند داشت. می‌توان انسان را شکارچی رأس هرم غذایی نهایی دانست، چرا که تنها جانداری است که نه تنها توانایی شکار همه دیگر شکارچیان رأس هرم غذایی زمین را دارد که می‌تواند جانورانی را که از آن بهره می‌گیرد به کلی نابود کند (برای نمونه: ماهیگیری بیش از حد)
هرم (ساختمان داده) خاصیت هرم کمینه، برعکس هرم بیشینه است به این صورت که به ازای هر گره، مقدار موجود در والدش (parent) در صورت وجود کوچکتر مساوی با مقدار آن گره است؛ بنابراین عنصر کمینه در ریشه درخت (root) قرار دارد.
هرم فیبوناچی هیپ فیبوناتچی مجموعه‌ای از درخت هاست خصوصیت مینیمم هیپ را داراست، به عبارتی، کلید فرزند همواره بزرگتر یا مساوی کلید پدر است؛ بنابراین کوچکترین کلید همواره در ریشهٔ یکی از درخت‌ها قرار دارد. در مقایسه با هیپ دو جمله‌ای، ساختار هیپ فیبوناتچی از قابلیت تغییرپذیری بیشتری برخوردار است. درخت‌ها شکل مشخصی ندارند و در بدترین حالت هیپ می‌تواند تمام عناصرش را در یک درخت جدا یا یک تک درخت با عمق n ذخیره کند. این قابلیت تغییرپذیری را می‌توان برای کند اجرا کردن برنامه‌ها به کار گرفت تا اجرای بعضی اعمال را به تأخیر انداخت. به‌طور مثال ادغام هیپ هارا می‌توان به آسانی با به هم پیوستن دو لیست از درخت‌ها انجام داد، و عمل "کاهش کلید" بعضی اوقات یک گره را از پدر جدا کرده و یک درخت جدید تشکیل می‌دهد.
هرم پلکانی نخستین هرم پلکانی در دوره شاه جوزر و توسط وزیر دانشمندش ایمهوتپ در سقاره و در نخستین سال‌های دودمان سوم از پادشاهی کهن ساخته شد. مصرشناسان بر این باورند که این هرم در چند مرحله ساخته شد: پیش از همه مصطبه‌ای عادی که برای همه فرعون‌های این دوره ساخته می‌شده، به پایان رسیده؛ سپس این مصطبه گسترش داده شده تا زیربنای آن سطح مورد نیاز برای بالا بردن یک هرم را پیدا کرده باشد؛ در پایان، چندین مصطبه، که به ترتیب بالا رفتن کوچکتر می‌شدند، بر روی هم قرار گرفته‌اند تا تشکیل سازه‌ی پایانی را داده‌اند.
کیم هیون-جونگ او در طول تحصیل در مدرسه گیتارزن و عضو یک گروه موسیقی بود. در سن ۱۴ سالگی ترک تحصیل کرده و به عنوان یک پیشخدمت در یک رستوران کار می‌کرد تا اینکه به رئیس یک کمپانی موزیک معرفی شد و قرار شد به عنوان کوچکترین عضو یک گروه پسر ۵ نفره به نام B2Y بر روی صحنه اجرا برود. زمانی که اعضای این گروه در حال تمرین با یکدیگر بودند از آن‌ها خواسته شد به عنوان معرف هاللیو (موج موسیقی کره) به چین بروند. در پی نپذیرفتن این پیشنهاد گروه از هم پاشیده و سپس منحل گشت.
هرم لایه‌ای نخستین کاوش‌های هرم لایه‌ای در سال ۱۸۳۹ و توسط جان شی پرینگ انجام شدند. کارل ریچارد لپسیوس در فهرست خود به این هرم شماره ۱۴ داده است. گستون مسپرو نیز در ۱۸۸۶ ورودی هرم را مورد بررسی و کاوش قرار داد. ژاک دو مورگان ده سال پس از آن، در ۱۸۹۶، به کاوش پرداخت ولی کار را پس از آنکه بالای یکی از پلکان‌ها را پاکسازی کرد، به پایان رساند. الکساندر بارسنتی تلاشی از نو در ۱۹۰۰ آغاز کرد و راهی را پیدا کرد که به دو گالری می‌رسد که یکی از آن‌ها به اتاقی ختم می‌شد. او بی هیچ موفقیتی به کار پایان داد و نتیجه گرفت که سازه هیچ‌گاه مورد استفاده قرار نگرفته بوده است. جرج اندرو رایسنر و کلارنس فیشر نیز به بررسی سازه پرداختند.
هرم کمینه-بیشینه در عملیات های زیر فرض می کنیم که هرم کمینه بیشینه در یک آرایه قرار دارد. خانه ی iام آرایه به گرهی اشاره میکند که در سطح formula_1 قرار دارد.
هرم و کاریان دهستان هرم از توابع بخش جویم شهرستان لارستان در جنوب استان فارس و در ایران واقع شده‌است. این دهستان در فاصلهٔ ۱۱۶ کیلومتری شمال شهر لار و در بخش جویم قرار دارد. مرکز این دهستان روستای هرم است.
آبراهام مزلو سلسله مراتب نیازهای مزلو غالباً به صورت یک هرم نشان داده می‌شود. در سطوح پائین‌تر هرم، ابتدائی‌ترین و پایه‌ای‌ترین نیازها و در بالاترین سطح هرم، نیازهای پیچیده‌تر قرار دارند. طبق تعریف مزلو، پنج سطح مختلف در سلسله مراتب نیازهای انسان وجود دارد:
هرم (ساختمان داده) در هر دو نوع، مقادیر گره‌ها از خاصیت هرم پیروی می‌کنند. خاصیت هرم بیشینه این است که به ازای هر گره، مقدار موجود در والدش (parent) در صورت وجود بزرگتر مساوی با مقدار آن گره است؛ بنابراین عنصر بیشینه در ریشه درخت (root) قرار دارد.
هرم دی‌تایی برای ایجاد یک هیپ جدید از آرایه عضوی، ممکن است یک حلقه در جهت معکوس ایجاد شود. این حلقه از عضوی با مکان formula_4 شروع شده و به عضو در مکان صفر ختم می‌شود. فرایند جابجایی رو به پایین برای هر عضو اجرا می‌شود.
تاریخ اجتماعی سلجوقیان در دورهٔ سلاجقه در رأس هرم قدرت سلطان قرار داشت و سپس مَلِک‌ها قرار داشتند و پس از مَلِک‌ها مُقطعان، متصرفان و گماشتگان سهم مهمی در قدرت سیاسی دارا بودند و در قاعدهٔ هرم قدرت رعیت (تودهٔ مردم) قرار داشتند.
ترانه هرم ترانه هرم با اقبال عمومی در بریتانیا و دیگر نقاط دیگر دنیا دست پیدا کرد و در جدول فروش بریتانیا به رتبه پنجم رسید. این آهنگ یکی از پرطرفدارترین آهنگ‌های هواداران ردیوهد است و با وجود اینکه پخش رادیویی از آهنگ کم بوده‌است اما در اکثر اجراهای زنده ردیوهد ترانه هرم اجرا می‌شود. ردیوهد ترانه هرم را به عنوان یکی از نقاط قوت کارهای خود می‌دانند. به گفته اد اوبراین، تام یورک بعد از شنیدن نسخه اولیه آهنگ از آن به عنوان «بهترین آهنگی که تا به حال ضبط کردیم» یاد کرده‌است. در بین صد آهنگ برتر دهه رولینگ استون، ترانه هرم در رتبه ۹۴ ام قرار دارد.
جدکارع درست در کنار این هرم در شمال شرق آن هرم کوچک دیگری قرار گرفته که متعلق به شهبانوی جدکارع بوده. نام او نامشخص است.
هرم دودویی یک هرم می‌تواند با درج‌های متوالی ساخته شود. پیچیدگی زمانی این کار (O(n log n، زیرا هر درج در زمان (O(log n صورت میگرد وعمل درج n با انجام می‌شود، اما این روش بهینه نیست. روش بهینه با قرار دادن عناصر به صروت دلخواه در یک درخت دودویی شروع می‌شود سپس از پایین‌ترین سطح شروع می‌کند و به سمت بالا حرکت می‌کند. ریشه هر زیردرخت رو به پایین را حرکت می‌دهد تا ویژگی هرم بازیابی شود. به دلیل اینکه ارتفاع درخت formula_1 است، درست کردن ویژگی هرم همهٔ زیردرخت‌ها برابر است با: که مقدار واقعی عبارت بالا برابر است با: که (s(n برابر است با جمع همهٔ رقم‌های نماینده‌های دودویی n و (e(n توان دو در فاکتوگیری اول n است. تابع ساختن هرم‌بیشینه یک آرایه را به یک درخت دودویی که هرم بیشینه هست تبدیل می‌کند و از تابع Max-Heapify استفاده می‌کند. شبه کد به صورت زیر است:
مکس-هیپ مقداری که در هر دایره قرار دارد، بزرگی گره مورد نظر است. عددی که بالای هر گره قرار دارد، اندیس آن در آرایه است. بالا و پایین هر گره خطوطی موجود دارند که رابطهٔ والدین-فرزندی را نشان می‌دهند. والدین همیشه در دست چپ فرزندان خود قرار دارند. ارتفاع این هرم مانند دیگر هرم‌ها formula_3 است.
اللاهون در نزدیکی این هرم مقبره مهندس هرم (انبی) قرار دارد و در سمت جنوب آن تعداد ۹ ساختمان کم ارتفاع قرار دارد که این بناها مقبره‌های خاندان سلطنتی می‌باشند منجمله مقبره «سات حاتحورات ایونت».
تئوتیئواکان که مقابل ابلیس پرپوش قرار می‌گرفت و یک خدای مهم در تئوتی وکان بود و هرم آن کاملاً نزدیک به هرم ابلیس پرپوش ساخته شده بود.
هرم بزرگ جیزه مصریان باستان به زندگی پس از مرگ اعتقاد فراوانی داشتند و این هرم در واقع مکان مقبره و محل زندگی فرعون پس از مرگ او به‌شمار می‌آمده‌است. از آنجایی که گنجینه فرعون نیز همراه با او در این هرم قرار داده می‌شد، راه ورود به مقبره بسیار پیچیده و تودرتو است و تعداد زیادی از سازندگان و مهندسین آن نیز در راهروهای آن ناپدید شدند.
کوچکترین پسر یک کنگلومرا "کوچکترین پسر یک کنگلومرا" یا "کوچکترین پسر یک چه‌بول" داستان یون هیون-وو (سونگ جونگ-کی) را روایت می‌کند که توسط جین دو-جون کوچکترین پسر این خانواده مورد خیانت قرار گرفت و کشته شد. بعدها یون هیون-وو در بدن جین دو-جون بیدار می‌شود و با سوءاستفاده از بدن او به انتقام گرفتن ادامه داد.
هرم خفرع هرم خَفرِع یا هرم خفرن دومین هرم بزرگ مجموعه اهرام جیزه می‌باشد. قدمت هرم خفرع به دودمان چهارم مصر می‌رسد. هرچند هرم خوفو بزرگ‌ترین هرم در میان هرم‌های سه‌گانه است اما خفرع سالم‌ترین شکل هرمی را در میان این سه هرم حفظ کرده‌است و نوک هرم و مجموعه تدفینی آن از همه دیگر هرم‌های دشت جیزه سالم‌تر باقی مانده‌است.
آمنمهات دوم آمنمحات هرمش را در محوطه گورستانی دهشور بنا کرد. هرم آمنمحات دوم در نزدیکی هرم سرخ فرعون سنفرو قرار دارد.
ترتیب جزئی مرحلهٔ پایه: (p(x صحیح است اگر x کوچکترین عضو S باشد.
شیم چانگمین در سال ۲۰۰۳، به عنوان کوچکترین عضو، به گروه تی‌وی‌ایکس‌کیو پیوست.
دلفین‌واران دلفین‌واران بزرگترین گروه آب‌بازسانان دندان‌دار با ۶۶ سرده در ۶ خانواده هستند. بزرگترین عضو زنده این بالاخانواده نهنگ قاتل است که می‌تواند به ۶ تن برسد؛ در حالی که کوچکترین عضو دلفین راسو است.
جانی گرینوود گرینوود در سال ۱۹۹۱ زمانی که ریدیوهد با کمپانی امی (EMI) قرار داد امضا کرد تحصیل خود در دانشگاه بروکس آکسفورد را رها کرد. با اینکه گرینوود تنها عضو گروه‌است که به‌طور کلاسیک به یادگیری ساز پرداخته (او ویولا را زمانی که بچه بود آموخت) اما تنها عضو گروه‌است که هیچ مدرک دانشگاهی ندارد. تأثیر گرینوود را می‌توان در بسیاری از آهنگ‌های ریدیوهد شنید. او بیشتر به عنوان دومین عضو پراثر گروه بعد از تام یورک شناخته می‌شود. او نویسنده قطعه‌های پایانی آلبوم‌های باشه کامپیوتر (توریست) و زنده باد دزدها (گرگی جلوی در) است. تام یورک دربارهٔ آهنگ فقط گفته‌است «این آهنگ رقابتی بود بین من و جانی برای اینکه تا می‌توانیم در آن ملودی قرار دهیم». نمونه‌ای از تبهر جانی را می‌توان در استفاده از ساز اوندس مارتنوت دید که در آهنگ‌های نظیر سرود ملی، چطور باید کاملاً محو شد از آلبوم بچه الف و آهنگ هرم از آلبوم فراموشکار دید. آهنگ «جایی که من تمام می‌کنم و تو شروع می‌کنی» از آلبوم زنده باد دزدها که همچنین از این ساز استفاده شده‌است به جین لورید یکی از پیشگامان اوندس تقدیم کرده‌است.
هرم ناقص حجم هرم ناقص برابر حجم هرم قبل از برش دادن، منهای حجم هرم برش داده شده‌است: که در آن B1 و B2 به ترتیب قواعد هرم أولیه و هرم بریده شده و h1 و h2 به ترتیب ارتفاع هرم أولیه و هرم بریده شده‌اند.
اهرام سه‌گانه مصر هرم خَفرِع یا هرم خفرن، دومین هرم بزرگ از اهرام سه‌گانه مصر می‌باشد. قدمت هرم خفرع به دودمان چهارم مصر می‌رسد. هرچند هرم خوفو بزرگ‌ترین هرم در میان هرم‌های سه‌گانه است اما خفرع سالم‌ترین شکل هرمی را در میان این سه هرم حفظ کرده‌است و نوک هرم و مجموعه تدفینی آن از همه دیگر هرم‌های دشت جیزه سالم‌تر باقی مانده‌است.
کریستال جانگ کریستال جونگ (زاده ۲۴ اکتبر ۱۹۹۴) خواننده، بازیگر، رقاص، مدل آمریکایی، کره‌ای است. او کوچکترین عضو (مکنه) گروه دخترانه اف (ایکس) است. خواهر بزرگتر او جسیکا جونگ، عضو سابق گروه گرلز جنریشن است.
هرم دودویی عمل ادغام دو هرم دودویی در ("Θ("n صورت می‌گیرد که n اندازه هرم است. بهتر است که شما به‌طور ساده دو آرایه هرم را ادغام کنید و سپس از حاصل یک هرم دودویی بسازید. یک هرم با "n" عنصر و یک هرم با "k" عنصر می‌توانند در ("O(log "n" log "k با هم ادغام شوند.. یک الگوریتم برای جداکردن یک هرم دودویی با "n" عنصر و تبدیل به دو هرم دودویی با "n-k" عنصر "k" عنصر، به‌ترتیب، براساس یک دیدگاه جدید هرم به عنوان مجموعه مرتب‌شده زیرهرم ارائه شد. این الگوریتم به ("O(log "n" * log "n مقایسه نیاز دارد. این دیدگاه جدید همچنین به‌طور مفهومی الگوریتم ساده برای ادغام دو هرم ارائه می‌دهد. وقتی که ادغام یک کار رایج است، پیاده‌سازی یک هرم متفاوت توصیه می‌شود، مانند هرم دوجمله‌ای که در ("O(log "n ادغام می‌شود.
هرم لایه‌ای هرم لایه‌ای (به عربی: "الهرم المدور") هرمی منسوب به خبا از دودمان سوم مصر باستان است که در گورستان زاویة العریان در مصر قرار دارد.
HDAC11 هیستون دِاَستیلاز ۱۱، کوچکترین عضو خانوادهٔ هیستون داستیلاز است و نخستین بار در سال ۲۰۰۲ میلادی توصیف شد.
هرم سرخ هرم سرخ، که با نام هرم شمالی نیز شناخته می‌شود، بزرگترین هرم از سه اهرام ساخته شده در گورستان دهشور در مصر است. این هرم سومین هرم ساخته شده توسط فرعون سنفرو از دودمان چهارم پادشاهی کهن است که به دلیل رنگ قرمز آجرهای دیواره بیرونی آن با این نام خوانده می‌شود. مردم محلی به این هرم "هرم خفاش" می‌گویند.
هرم کمینه-بیشینه اگر بخواهیم یک عنصر جدید با مقدار ۸۱ را در هرم مفروض قرار دهیم، مانند قبل جلو می‌رویم. در ابتدا عنصر ۸۱ را در مکان مشخص شده با j قرار می‌دهیم. از آنجا که عنصر ۸۱ از پدرش و تمام عناصر سطوح کمینه بیشتر است کافی است گره‌های سطح بیشینه بررسی شوند.
جلال‌الدین (مجموعه تلویزیونی) مجموعه تلویزیونی "جلال‌الدین" به وقایع حکومتیِ زمان کودکی و نوجوانی جلال‌الدین محمد بلخی معروف به مولانا می‌پردازد. پدر مولانا، محمدبن حسین خطیبی، معروف به سلطان‌العلما، مردی عارف و از بزرگان صوفیه است که در برابر حکومت می‌ایستد، و این در حالی است که مولانا در حال نظارهٔ این وقایع است…
مولوی جلال‌الدین محمد بلخی (۶ ربیع‌الاول ۶۰۴ – ۵ جمادی‌الثانی ۶۷۲ هجری قمری) (۱۵ مهر ۵۸۶ – ۴ دی ۶۵۲ هجری شمسی) معروف به مولانا، مولوی و رومی، شاعر پارسی‌گوی ایرانی است. نام کامل وی «محمد بن محمد بن حسین حسینی خطیبی بکری بلخی» بوده و در دوران حیات به القاب «جلال‌الدین»، «خداوندگار» و «مولانا خداوندگار» نامیده می‌شده‌است. در قرن‌های بعد (ظاهراً از قرن ۹) القاب «مولوی»، «مولانا»، «مولوی رومی» و «ملای رومی» برای وی به کار رفته‌است و از برخی از اشعارش تخلص او را «خاموش» و «خَموش» و «خامُش» دانسته‌اند. زبان مادری وی پارسی بوده‌است.
۵۸۶ (خورشیدی) مولانا جلال الدین محمد بلخی
سماع دیوان شمس (مولانا جلال‌الدین محمد بلخی):
۶ ربیع‌الاول جلال الدين محمد بلخى(مولانا)
۶۵۲ (خورشیدی) ۶۵۲ ششصد و پنجاه و دومین سال هجری خورشیدی است. مولانا جلال الدین محمد بلخی
بهاءالدین ولد بهاءُالدّین وَلَد، محمد بن حسین خطیبی بکری (۵۴۳–۶۲۸ق/۱۱۴۸–۱۲۳۱م)، معروف به بهاء ولد، سلطان‌العلما، عارف، واعظ، از مشایخ تصوف و گفته می‌شود که پدر مولانا جلال‌الدین بلخی است. بهاءالدین تا مدت‌ها فقط پدر جلال‌الدین بلخی شناخته می‌شد. اخبار مربوط به او از طریق ولدنامه یا ابتدانامه سلطان ولد، رساله سپهسالار به قلم فریدون بن احمد سپهسالار و شرح حال مبسوط مولانا، مناقب العارفین به دست ما رسیده‌است. هنگامی که بدیع‌الزمان فروزانفر در شرح انتقادی زندگی و آثار مولانا، در بارهٔ پدر مولوی وارد سخن شد و به توصیف مختصر تنها اثرش، معارف نیز پرداخت، افق تازه‌ای در تحقیقات مربوط به بهاءولد گشوده شد.
مثنوی معنوی مثنوی، مشهور به مثنوی معنوی (یا مثنوی مولوی)، نام کتاب شعری از مولانا جلال‌الدین محمد بلخی شاعر و عارف ایرانی است.
فیه ما فیه فیهِ ما فیهِ یا مقالات مولانا، کتابی است به نثر فارسی اثر مولانا جلال‌الدین محمد بلخی (۶۰۴–۶۷۲ ق) با موضوع نقد و تفسیر عرفانی و شامل یادداشت‌هایی است که در طول سی سال از سخنان مولانا در مجالس فراهم آمده‌است. این سخنان توسط مریدان مولانا نوشته می‌شده‌است. نثر این کتاب ساده و روان است و درون‌مایه‌ای از مطالب عرفانی دینی و اخلاقی دارد.
دیوان شمس دیوان شمس تبریزی یا دیوان کبیر، دیوان مولانا جلال‌الدین محمد بلخی شامل غزلها، رباعیها و ترجیع‌های اوست. دیوان شمس تبریزی در عُرف خاندان مولانا و سلسلهٔ مولویه در روزگاران پس از مولانا با عنوان دیوان کبیر شناخته می‌شده‌است. گویا آنچه در تداول مولویان جریان داشته‌است همان دیوان یا غزلیات بوده‌است و بعدها عنوان دیوان کبیر را بر آن اطلاق کرده‌اند. همچنین عنوان دیوان شمس تبریزی یا کلیات شمس تبریزی نیز از عنوان‌هایی است که در دوره‌های بعد بدان داده شده‌است، به اعتبار این که بخش اعظم این غزل‌ها را مولانا خطاب به شمس‌الدین تبریزی سروده‌است.
نی‌نامه نی‌نامه نامی است که به ۱۸ بیت نخست دفتر اول مثنوی معنوی نوشتهٔ مولانا جلال‌الدین محمد بلخی داده‌اند. این ابیات چکیده‌ای از مفهوم ۶ دفتر مثنوی است.
عمر بن خطاب در ادبیات فارسی مولانا جلال الدین محمد بلخی، شاعر شهیر قرن هفتم هجری از خلفای راشدین و من‌جمله خلیفه دوم به کرات به‌نیکی یاد کرده:
ولایت بلخ یادی آوری تمامی مشاهیر این ولایت کار است مشکل‌تر؛ اما چند نام به شکل مثال یادی آوری کرده می‌توانیم: زدرشت، یما پاچا، کنیشکا، مولانا جلال الدین محمد بلخی، رابعه بلخی، ناصر خسرو بلخی، دقیقی بلخی، ابن سینا بلخی، ابوشکور بلخی، شهید بلخی، جامی حکیم، اندانی بلخی، علامه سید اسماعیل بلخی، امیر خسرو بلخی، وطواط بلخی، عنصری بلخی، ابومعشر بلخی، فاطمه بلخی، شقیق بلخی، کیقباد بلخی، پروچیستا بلخی، روخسانه بلخی، آشفته باختری، نبی مسکون، واصف باختری، مرحوم اسحق، استاد عبدالصمد جاهد و دیگر …
مناقب‌العارفین مناقب‌العارفین تذکره‌ای است نوشتهٔ شمس‌الدین احمد افلاکی (درگذشتهٔ ۷۶۱ ه. ق) از مثنوی‌خوانان خانقاه مولویه در قونیه بود و سال‌ها مشغول گردآوری مطالب کتاب خود بوده و آن را در ده فصل به ترتیب در مناقب: بهاء ولد پدر مولوی، برهان‌الدین محقق ترمذی، مولوی (مولانا جلال‌الدین محمد بلخی)، شمس تبریزی، صلاح‌الدین زرکوب، حسام‌الدین چلبی، سلطان ولد، جلال‌الدین چلبی امیر عارف، شمس‌الدین چلبی امیر عابد، و نام‌های فرزندان آن‌ها تنظیم کرده‌است.
مؤسسه فرهنگی سروش مولانا از جمله فعالیت‌های مؤسسه سروش مولانا برگزاری سلسله نشست‌های مولوی‌شناسی است که تحت عنوان رستخیز ناگهان، در هر ماه با حضور اساتید، دانشجویان و دوستداران مولانا واقع در موسسه لغت‌نامه دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی و ایوان شمس تهران برگزار می‌شود. در این نشست‌ها آموزه‌های عرفانی و اخلاقی جلال‌الدین محمد بلخی تحلیل می‌شود.
میدان هوایی مزار شریف میدان هوایی مولانا جلال الدین محمد بلخی چهارمین فرودگاه بزرگ افغانستان بعد از کابل، هرات و قندهار است. این فضای هوایی در ۹ کیلومتری شرقی مزار شریف قرار دارد.
یادگار دوست یادگار دوست آلبومی است با صدای شهرام ناظری و آهنگسازی کامبیز روشن‌روان که در سال ۱۳۶۳ و به مناسبت هشتصدمین سالگرد تولد مولانا جلال‌الدین محمد بلخی توسط انتشارات «خوش نوا» منتشر شد.
طریقت مولویه طریقت مولویه یکی از طریقت‌های صوفیانه می‌باشد که در سده هفتم هجری در آسیای صغیر رشد و نمو یافت و به اشاعهٔ آیین خود پرداخت. پیروان این طریقت که در واقع طرفداران آیین و روش مولانا جلال‌الدین محمد بلخی بودند، پس از مولانا بالندگی یافتند. بنیان‌گذار اصلی طریقت مولویه بهاءالدین ولد، پدر مولانا بود و کسی که در جهت رشد آن کوشید، اولو عارف چلبی فرزند سلطان ولد می‌باشد.
عبدالحی حبیبی شاعرانه شه مولانا جلال الدین بلخی ۱۳۵۳
مکتوبات (مولوی) مکتوبات (یا مکاتیب)، نام مجموعهٔ نامه‌های صد و پنجاه‌گانه‌ای است که از مولانا جلال‌الدین محمد بلخی (مولوی) به یادگار مانده‌است. از سه اثر منثور مولوی، مکتوبات را نباید چون دیگر آثار او تلقی کرد، هر چند در آن کتاب هم گهگاه مولانا در حال و هوای دیوان کبیر و مثنوی پرواز کرده‌است، از جمله در نامهٔ صد و سی‌ام که به حسام‌الدین چلبی نوشته‌است، اما محتوای بسیاری از نامه‌ها دنیوی است و توصیه‌هایی به این امیر و آن وزیر که کار این و آن را روبه‌راه کنند و در رفع دشواری و اصلاح امور مردم غفلت نکنند. این نامه‌ها در زمان‌های مختلف و با نیات مختلف تقریر شده‌است.
مذاهب اسلامی مؤسس این طریقت مولانا جلال‌الدین محمد بلخی مشهور به مولوی است که صاحب اثر مشهور و منظوم "مثنوی معنوی" بوده و این اثر در شش دفتر تنظیم شده‌است. شیوهٔ نگارش این اثر تمثیل است و حکایات آموزندهٔ بسیاری در آن به بیانی زیبا و شیوا نگاشته شده‌است. به‌گفتهٔ مولوی، این اثر مبیّنِ اصول "قرآن" است.
ولایت بلخ بلخ طی تاریخ ۶۰۰۰ ساله خود شخصیت هالی مختلف علمی، سیاسی، فرهنگی ادبی و قومی تربیه نموده‌است که در ولایت بلخ نه تنها در سطح کشور، بلکه در سطح جهانی شهرت داده‌است. از این جمله نام‌های زرتشت و مولانا جلال الدین محمد بلخی نام گرفته می‌توانیم که شخصیت‌های بین‌المللی است.
مزار شریف مولانا جلال الدین محمد بلخی مشهور به رومی در مزار شریف‌زاده شد. پدرش بهاءولد، از نسل خلیفه اسلام ابوبکر بوده و تحت تأثیر عقاید امام غزالی فیلسوف مشهور دنیای اسلام بود. موعظه‌های بهاءولد هنوز هم موجود است و از با ارزش‌ترین آثار علوم اسلامی بشمار می‌رود. مولانا رومی شش جلد اثر مشهور خود، مثنوی معنوی را تا زمان مرگ خود در ۱۲۷۳ تکمیل نمود.
۶۴۲ (قمری) در این سال مولانا جلال الدین بلخی و شمس تبریزی برای اولین بار همدیگر را ملاقات کردند.
پله‌پله تا ملاقات خدا این کتاب در مورد زندگی، اندیشه و سلوک مولانا جلال‌الدین محمد بلخی (رومی) می‌باشد. عبدالحسین زرین‌کوب در این کتاب بر خلاف سایر تألیفات خود از دادن مراجع و منابع مختلف و متعدد در داخل کتاب خودداری کرده و همه مطالب را به قلمی بسیار ساده، روان و عامه فهم نوشته‌است.
آنتالیا مولانا جلال‌الدین بلخی که در قونیه در میانه آناتولی می‌زیسته در کتاب فیه مافیه به آنتالیا اشاره داشته و می‌گوید:
مجالس سبعه مجالس سبعه (به معنی «هفت خطابه»)، یکی از آثار منثور مولانا جلال‌الدین محمد بلخی، و مجموعهٔ مواعظ و مجالس مولانا یعنی سخنانی است که به وجه اندرز و به‌طریق تذکیر بر سر منبر بیان کرده‌است. مولوی در مجالس سبعه به شیوه خطیبان عمل کرده، در آغاز کلام، آیه‌ای از قرآن را آورده و سپس ضمن شرح و تفسیر آن آیه، حدیثی از محمد را بیان کرده و آن را با شعر و قصه پرورانده است. شباهت چشم‌گیری که بین اسلوب مثنوی با شیوه بیان مجالس سبعه هست، نشانهٔ بارزی از وجود عناصر بلاغت منبری در مثنوی مولاناست.
ولایت بلخ شهر مزار شریف مرکز ولایت بلخ بوده و در ۲۵ کیلومتری غربی این ولایت ولسوالی بلخ زادگاه عارف و اندیشمند اسلامی مولانا جلال الدین محمد بلخی قرار دارد. در این ولسوالی دهی به نام پدر مولانای بزرگ قرار دارد که بهاءالدینش خوانند و در ۵ کیلومتری شمال شرق ولسوالی بلخ قرار دارد.
هزل حسین واعظ کاشفی در "بدایع الافکار فی صنایع الاشعار"، هزل را الفاظی دانسته که از نظر عقل درست و دقیق نباشد و تنها مایهٔ تفریح خاطر شود. مولانا جلال‌الدین محمد بلخی در دفتر چهارم مثنوی سروده که مضمونش این است: هزل با اینکه ظاهر زشت و شرم‌آور دارد، در باطن نتیجه‌ای اخلاقی-اجتماعی می‌تواند داشته باشد یا تنبیهی:
فرج بعد از شدت حکایت‌های این کتاب برای بسیاری نویسندگان و شعرا و اهل ذوق که بعد این قرن زندگی کرده‌اند، مایه الهام بوده و بسیاری در آثار خود حکایات آن را نقل به مضمون کرده‌اند. مطابق شرح مثنوی بدیع‌الزمان فروزانفر، از بزرگانی که به شدت وامدار این کتاب بوده یکی مولانا جلال‌الدین محمد بلخی است که به کرات حکایت‌های ساده این کتاب را نقل کرده و با شیوه منحصربه‌فرد خود تأویل کرده‌است.
مولوی جلال‌الدین محمد بلخی در ۶ ربیع‌الاول (برابر با ۱۵ مهرماه) سال ۶۰۴ هجری قمری در بلخ یا وخش زاده شد. پدر او "مولانا محمد بن حسین خطیبی" معروف به بهاءالدین ولد و "سلطان‌العلما"، از بزرگان صوفیه و مردی عارف بود و نسبت خرقهٔ او به احمد غزالی می‌پیوست. وی در عرفان و سلوک سابقه‌ای دیرین داشت و چون اهل بحث و جدال نبود و دانش و معرفت حقیقی را در سلوک باطنی می‌دانست نه در مباحثات و مناقشات کلامی و لفظی؛ پرچم‌داران کلام و جدال با او مخالفت کردند. از جمله فخرالدین رازی که استاد سلطان محمد خوارزمشاه بود و بیش از دیگران شاه را علیه او برانگیخت. سلطان‌العلما احتمالاً در سال ۶۱۰ قمری، هم‌زمان با هجوم چنگیزخان از بلخ کوچ کرد و سوگند یاد کرد که تا محمد خوارزمشاه بر تخت نشسته، به شهر خویش بازنگردد. روایت شده‌است که در مسیر سفر با فریدالدین عطار نیشابوری نیز ملاقات داشت و عطار، مولانا را ستود و کتاب اسرارنامه خود را به او هدیه داد. فرانکلین لوئیس این حکایت را رد می‌کند و غیرواقعی می‌داند. وی به قصد حج، به بغداد و سپس مکه و پس از انجام مناسک حج به شام رفت. سپس با دعوت علاءالدین کیقباد سلجوقی به قونیه رهسپار شد و تا اواخر عمر همان‌جا ماندگار شد. مولانا در نوزده سالگی با گوهر خاتون ازدواج کرد. سلطان‌العلما در حدود سال ۶۲۸ قمری جان سپرد و در همان قونیه به خاک سپرده شد. در آن هنگام مولانا جلال‌الدین ۲۴ سال داشت که مریدان از او خواستند که جای پدرش را پر کند.
پیر (تصوف) در غزلیات حافظ شیرازی نیز اصطلاح «پیر» و ترکیبات آن بسیار به کار رفته‌است. مولانا جلال‌الدین بلخی نیز در "مثنوی معنوی" «پیر» را در معنی اصطلاحی‌اش بسیار به کار برده‌است.
رودکی از کسانی که از سروده‌های رودکی در اشعار خود تضمین آورده‌اند می‌توان به غضایری رازی، عثمان مختاری، سوزنی سمرقندی، فرخی سیستانی، معزی نیشابوری، خاقانی شروانی، ابوسعید ابوالخیر، مولانا جلال الدین بلخی و حافظ اشاره نمود. در مورد غزلیات وی که نخستین نمونه دردست غزل فارسی است عنصری بلخی می‌گوید:
مقالات شمس تبریزی مقالات شمس تبریزی، مجموعه‌ای از سخنان و حکایات نغز و دلپذیر است که در دوران اقامت شمس تبریزی در قونیه (از سال ۶۴۲ تا ۶۴۳ و پس از غیبتی کوتاه از سال ۶۴۴ تا ۶۴۵ قمری) بر زبان وی جاری شده، و پس از او توسط مریدان مولانا جلال‌الدین محمد بلخی به‌صورت یادداشت‌هایی پراکنده جمع‌آوری گردیده‌است. از گسیختگی و بریدگی عبارات و مطالب پیداست که این کتاب را شمس‌الدین خود تألیف نکرده بلکه همان یادداشت‌های روزانهٔ مریدان است که با کمال بی‌ترتیبی فراهم نموده‌اند.
قصه‌های بازار اولین قسمت با نام طوطی و بقال الهام‌گرفته از بخشی از ابیات کتاب شعر مثنوی معنوی اثر جلال‌الدین محمد بلخی معروف به مولانا است. قسمت دوم این اثر به نام ورود به دنیای عروسک‌ها فضایی فانتزی و موزیکال دارد و با استفاده همزمان از چند روش مختلف از جمله عروسک‌گردانی و انیمیشین زنده ساخته شده است. در قسمت پایانی به نام کوه و جواهر بیننده شاهد ماجرای سواستفاده یک جواهرفروش پلید و طماع از یک پسربچه است.
دژ هوش‌ربا دژ هوش‌ربا یا قلعهٔ ذات‌الصُّوَر نام دژی افسانه‌ای در داستان‌های "مثنوی معنوی"، نوشتهٔ شاعر پارسی‌گوی، مولانا جلال‌الدین بلخی است.
توقات مولانا جلال‌الدین بلخی که در قونیه در میانه آناتولی می‌زیسته در کتاب فیه ما فیه به توقات اشاره کرده‌است: «فرمود که جانب توقات می‌باید رفتن که آن طرف گرمسیر است، اگر چه انطالیه گرمسیر است، اما آنجا اغلب رومیانند، سخن ما را فهم نکنند.»
قمار عاشقانه قمار عاشقانه، عنوان کتابی‌ست نوشته عبدالکریم سروش، نویسنده و فیلسوف ایرانی، دربارهٔ سلوک و منش مولانا جلال‌الدین محمد بلخی و آشنایی‌اش با شمس تبریزی. این کتاب به شرح زندگانی و سلوک معنوی مولانا می‌پردازد، دراین کتاب، سروش با قلمی تحلیلگرانه به تشریح مقاطع معرفتی مولانا در طی زندگانی‌اش می‌پردازد. آن‌چنان‌که نویسنده «زاهد با ترس» و «سجاده‌نشین باوقار» و «شیخ زیرک» و «مرده گریان» و «شمع جمع منبلان» قصه را پس از «طلوع شمس عشق» در «افق اقبالش»، «زنده‌ای خندان»، «عاشقی پران»، «یوسفی یوسف‌زاینده» و «آفتابی بی‌سایه» وصف می‌کند و او را به توصیف خود مولانا قمارباز عاشق می‌خواند.سروش در این کتاب، در مورد دیدار مولوی با شمس، به تفصیل سخن برده‌است، به صورت اجمالی از دیدگاه او شمس مولانا را از قیدها بری و از بندها رها می‌کند و او را آزاد می‌کند، در صفحه ۱۱۱ کتاب، نویسنده چنین می‌نگارد:
پله‌پله تا ملاقات خدا «پله پله تا ملاقات خدا، و این عنوان را از آن‌رو برای این نوشته برگزیده‌ام که خطّ سیر زندگی مولانا جلال‌الدین محمّد بلخی رومی معروف به مولوی را در سلوک روحانی تمام عمر او نشان می‌دهد؛ هرچند خود در مثنوی معنوی وی به شکل یک مصرع شعر، از زبان طعانه‌ای نقل می‌شود که به پندار خویش هیچ نشانی از آن در مثنوی -که خود یک رویه از زندگی و سلوک مولاناست- نمی‌یابد. جزء اخیر مصرع مولانا هم تعبیری ترجمه گونه مأخوذ از کریمهٔ «وَ منْ یَرجُو القاءَ ربّه» در قرآن کریم (۱۱۰/۱۸) است و با استناد به کلام لاریب در باب تعبیر و عنوان بر گوینده و نویسنده مجال ریبی نمی‌ماند اگر چه امکان تأویل در این باب نیز توقف در ظاهر تعبیر را الزام نمی‌کند.»
ژیلا سهرابی ژیلا سهرابی در زمینهٔ ترجمه به زبان آلمانی نیز فعالیت دارد و برای نخستین بار ترجمهٔ متن کامل شش دفتر مثنوی معنوی مولانا جلال‌الدین بلخی به زبان آلمانی توسط ژیلا سهرابی، کاوه دلیرآذر و برنارد مایر به نثر ترجمه شده و ناشر آن ژیلا سهرابی و کاوه دلیرآذر هستند.
بهار مطلع شعر[غزل]ی بهاریه از جلال الدین محمد بلخی مشهور به مولوی:
فیل و کوران جلال‌الدین محمد بلخی مشهور به مولوی، در کتاب مثنوی، از این تمثیل بهره جسته‌است.
اوا دو ویتره مه‌یرویچ مه‌یِرُویچ با کمک "تجدید بنای اندیشه دینی در اسلام" نوشتهٔ شاعر و متفکر پاکستانی، اقبال لاهوری با اسلام آشنا شد. اوآ پس از سه سال مطالعه در سوربن در نهایت مسلمان شد. مه‌یِرُویچ علاقهٔ ویژه‌ای به کتاب شاعر ایرانی مولانا جلال‌الدین محمد بلخی (۱۲۰۷ تا ۱۲۷۳ میلادی) داشت، این کتاب بر روی ابعاد رازآمیز اسلام و صوفی‌گری تمرکز داشت. در همین رابطه، او بر روی یادگیری زبان فارسی تمرکز کرد و اندکی بعد ترجمه‌هایی از آثار اقبال لاهوری و مولوی را منتشر کرد.
قرامان سلطان ولد فرزند مولانا جلال‌الدین محمد مولوی در این شهر به دنیا آمده‌است.
مولوی در سال‌های بعد از ۶۱۷ قمری یعنی اواسط دهه ۱۲۲۰ میلادی بهاءالدین ولد و خانواده‌اش که جلال‌الدین محمد بلخی (مولوی) نیز در آن بود به آناتولی مرکزی، روم رسیدند. لقب رومی جلال‌الدین از اینجاست. آنان مدتی در لارنده / کرمن کنونی توقف کردند. مردم آن سامان هنوز هم به دیدن مسجد کوچکی که به افتخار او – مؤمنه خاتون – ساخته شده می‌روند.
ولایت بلخ کارهای فرهنگی دورهٔ معاصر درسال ۱۳۰۰ با چاپ نشریهٔ دولتی بیدار په شکل رسمی آغاز شد. اکنون در ولایت بلخ تعدادی زیادی از انجمن‌های فرهنگی وجود دارد که عبارتند از: انجمن نویسندگان بلخ، خانه داستان بلخ، کانون فرهنگی مولانا جلال الدین محمد بلخی، خانه مولانا، مؤسسه فلم سازی آریانا افغان، مؤسسه فلم سازی توریا، موسیسه فلم سازی نگین، مؤسسه فلم سازی هما، بنیاد فرهنگی نور، جریان ادبی ام‌البلاد، انجمن فرهنگی میرزا اُلغ بیگ، انجمن علمی و فرهنگی ظهیرالدین محمد بابر، مرکز فرهنگی علم و عرفان، انجمن فرهنگی تحلیگران و هنرستان نقشبندی همراه با نشست‌های هفتی و ماهانه فعالیت دارند که برای بیشتر جوانان بلخ زمینه آموزش ادبی و فرهنگی فراهم کرده‌است. علاوه براین برای آثار نوسیندگان و شاعران بیشتر زمینه چاپ مساعد کرده‌است که همه سال صدها جلد کتاب مختلف توسط آنها به نشر می‌رسد.
شعر کهن فارسی سده هفتم هجری اوج شعر پارسی محسوب می‌شود و در آن دو شاعر بزرگ سعدی شیرازی و مولانا جلال‌الدین بلخی رومی آسمان شعر پارسی را روشن کردند. پس از این دو بزرگوار، شعر پارسی در سراشیب و فرود افتاد و اگر چه در سده هشتم هجری با ظهور شعرایی چون عبید زاکانی و حافظ شیرازی اعتلا یافت.
طریقت مولویه در عهد امویان دسته‌ای از مذهبیون به وجود آمدند که اساس مذهب آنان روی‌گردانی از دنیا، همراه با زهدی متعصبانه و خشن در برابر آشوب‌های داخلی بود. این گروه صوفیان نام گرفتند و پس از چندی تحت تأثیر اسماعیلیان با افکاری فلسفی درآمیختند. با گذشت زمان فرقه‌های متفاوتی از صوفیان شکل گرفت و خانقاه‌های زیادی تأسیس شد، یکی از فرقه‌ها «مولویه» نام داشت که به مولانا جلال‌الدین بلخی منسوب است.
برهان‌الدین محقق ترمذی از شاگردان برجسته برهان‌الدین می‌توان به مولانا، صلاح الدین زرکوب، شمس الدین اصفهانی وزیر اشاره کرد. شیوهٔ تربیتی برهان الدین اینگونه بود که نه تنها بر خود بلکه بر شاگردانش نیز سخت می‌گرفت. روایت‌هایی از چله نشینی‌های مولانا به اجبار او وجود دارد. پس به این ترتیب این برهان الدین بود که جلال الدین واعظ را از سکوی وعظ پایین کشید و به عالم مشاهدات و مکاشفات وارد کرد. نکته جالب این است که برهان الدین سالخورده، جلال الدین جوان را، «مولانای بزرگ» صدا می‌کرد. گویا آینده درخشان مولا نا را به چشم دل دیده بود.
مولانا جلال‌الدین: زندگانی، فلسفه، آثار و گزیده‌ای از آنان مولانا جلال‌الدین: زندگانی، فلسفه، آثار و گزیده‌ای از آنان کتابی از عبدالباقی گولپینارلی با ترجمهٔ توفیق سبحانی است که در سال ۱۳۶۳ منتشر و در مراسم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان کتاب برگزیده معرفی شد.
شب عروس شب عروس یا شب عرس در طریقت مولویه به شب درگذشت مولانا جلال‌الدین محمد بلخی گفته می‌شود. این مراسم در خلال روزهای اول تا ۱۷ام دسامبر در شهر قونیه ترکیه برگزار می‌شود. . عروس یا اروس ریشه عربی ندارد و در زبان فارسی به زن تازه شوهر کرده می گویند اما این واژه به عربی راه یافته و به داماد گفته می شود و به زن تازه ازدواج کرده عریسه می گویند. همچنین در هند و ترکیه به سالگرد وفات عارفان و صوفی ها عروس می گویند که در اصل تحریف شده و تلفظ غلط عروج است.اما شب عروس یا عرس تحریف شده عروج است یعنی روح عارف که از بدن جدا می شود و در آسمان به پرواز درآید می گویند عروج کرد. در هندی یا ترکی به غلط عروس و عوروس تلفظ شده است که هیچ پیوندی با واژه عروس در زبان فارسی ندارد.
قلندر جمال الدین از جمله بزرگان معروف این فرقه در اواخر قرن ششم بود. یکی از مریدان وی به نام محمد بلخی رسم جولق پوشی را به رسوم قلندریه افزود. در قرون بعد این طریقت به وسیله سید جلال‌الدین ثانی، معروف به مخدوم جهانیان (۷۸۵–۷۰۷) در هند و نقاط دیگر رواج یافت.
اسین چلبی اسین چلبی فرزند جلال الدین باقر چلبی است و بیست ودومین نواده مولانا شاعر و عارف بزرگ بلخ است. وی تنها فرزند جلال الدین باقر چلبی نیست بلکه فاروغ همدم چلبی تنها برادر اوست که در حال حاضر مدیر بنیاد بین‌الملی مولانا و ریاست فرقه مولویه در ترکیه است.
شکوه شمس: سیری در آثار و افکار مولانا جلال‌الدین رومی شکوه شمس: سیری در آثار و افکار مولانا جلال‌الدین رومی کتابی از آن ماری شیمل با ترجمهٔ حسن لاهوتی است که در سال ۱۳۶۷ منتشر و در مراسم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان کتاب شایسته تقدیر معرفی شد.
طریقت مولویه سلطان ولد در سال ۷۱۲ ه‍.ق درگذشت و پسرش اولو عارف چلبی جانشین وی شد. در واقع نخستین «ولدی» که در پیشرفت و ترویج طریقت مولویّه نقش بسیار داشت، اولو عارف چلبی (نوهٔ مولانا) بود. اولو عارف چلبی فرزند سلطان ولد و نوهٔ دختری شیخ صلاح‌الدین زرکوب بود. مولانا از این تولد بسیار شادمان گشت و کودک را در آغوش گرفت و به سماع پرداخت و او را جلال‌الدین محمد فریدون نام نهاد و به یاران گفت که به او «اولو عارف» (امیر عارف) بگویند.
ناحیه جلال‌الدین رومی ناحیهٔ جلال‌الدین بلخی در وادی وادی وَخش جای دارد. از شمال با باختر و وخش، در شرق به فرخار، در غرب به جیلی‌کول و در جنوب به قوم‌سنگیر و پنج از ناحیه‌های ولایت ختلان همسایه‌است.
جلال‌الدین محمد تبریزی جلال‌الدین محمد بومی تبریز و پسر محمد زکریا کججی از خاندان ایرانی کججی بود. وی اولین "وزیر" دولت صفویه است. در سال ۱۵۲۳، جلال الدین محمد توسط اسماعیل به مقام وزارت منصوب شد، اما پس از مرگ اسماعیل در ۱۵۲۴، جلال الدین محمد بدست فردی شورشی از قبیله روملو کشته شد و جعفر ساوجی به‌جایش نشست.
احمد ظاهر احمد ظاهر نماینده موسیقی کلاسیک افغانستان شمرده می‌شود که آهنگ‌هایی با مفهوم و جاندار برای شنوندگان عرضه داشت. احمد ظاهر بیشتر کوشش می‌کرد تا از بهترین، زیباترین و معتبرترین اشعار در آهنگ‌های خود استفاده کند و از همین روی، علاقه او به مولانا جلال الدین بلخی، حافظ، سعدی، بیدل، سیمین بهبهانی، رهی معیری، خلیل‌الله خلیلی، ابوالقاسم لاهوتی، فروغ فرخزاد و غیره شعرای زبر دست زبان فارسی بوده‌است. احمد ظاهر به زبان‌های فارسی، هندی، روسی، پشتو و انگلیسی آواز خوانده‌است.
برهان‌الدین محقق ترمذی دربارهٔ ارتباط برهان الدین و شمس نقل است که وقتی برای اولین بار شمس به قونیه آمد ترمذی با او ملاقات کرد با این حال دانست که با او در یک اقلیم نمی‌گنجد. همچنین به سبب اینکه برهان الدین تحت تربیت بهاءولد رشد کرده بود و روش او در تربیت جلال الدین روش استادش یعنی همگامی «شریعت» و «طریقت» بود، وی می‌خواست فرزند بهاء ولد را همان گونه که خود اعتقاد داشته تربیت کند چنان‌که روزی مولانا بتواند جایگزین پدر شود. اما شمس الدین تبریزی بی باکانه مولانا را که در مکتب ترمذی پخته شده بود از شریعت به دریای طریقت انداخت. دریایی که مولانا دیگر ازان خارج نشد. بدین سبب محقق تصمیم گرفت او را ترک کند و به قیصریه رود ولی مولانا با رفتن او راضی نبود و حتی وقتی محقق می‌خواست بی‌خبر از او رود از اسب افتاد؛ بعد از آنکه مولوی از میل شدید او با خبر شد اسباب رفتنش را خودش مهیا کرد.
براق چنان‌که جلال‌الدین بلخی (مولوی) در غزلیات خود می‌نویسد:
ناحیه جلال‌الدین رومی ناحیه (شهرستان) جلال‌الدین بلخی از ناحیه‌های اداری ولایت ختلان است که در جنوب تاجیکستان قرار دارد. مرکز این ناحیه، شهرک بلخ است که در ۳۲ کیلومتری شهر باختر و در دامنهٔ کوه و کنارهٔ رود قومسنگیر جای دارد. این شهرک تا شهر دوشنبه ۱۳۲ کیلومتر فاصله دارد.
بیدل اسناد حسینی که سلجوقی از آن‌ها یاد نموده‌است، از حدود ۸۶ شخصیت می‌باشد که آوردن نام همهٔ آنان در این مقاله جایز و میسر نیست. در اینجا تنها برخی از این اشخاص ذکر می‌شوند: استاد بیتاب، علامه صلاح الدین سلجوقی، میرغلام حضرت شایق جمال، میر غلام محمد غبار، سرور گویا اعتمادی، استاد خلیل‌الله خلیلی، دکتر میر نجم الدین انصاری، پروفسور میر امان الدین انصاری، میر محمد آصف انصاری، غلام حسن مجددی، محمد ابراهیم خلیل، علی محمد خان آدینه وزیر دربار، خال محمد خسته، وزیر علوم و معارف و وزیر امور خارجه فیض محمد زکریا، دکتر نجیب الله توروایانا، محمد ابراهیم صفا، دکتر عبدالاحمد جاوید، احمد علی محمد حیدر ژوبل، پروفسور عبدالحی حبیبی، محمد طاهر بدخشی، سید شمس الدین مجروح، دکتور محمد انس، غلام سرور ناشر، پروفسور الکساندر بوسانی استاد دانشگاه ناپل ایتالیا، مولوی فیض الله قندهاری، مولانا سید محمد عمر هروی، مولانا عبدالقدیر شهاب، مولانا فضل حق رامپوری و مولانا اشرف علی نهادنی و مولانا امجد علی بهاری، دکتر عبدالغنی (نویسندهٔ کتاب "احوال و آثار میرزا عبدالقادر بیدل") و پروفسور محمد باقر رئیس دانشگاه پنجاب.
شاطر مولانا جلال الدین رومی:
معین‌الدین محمد اسفزاری هنگامی که معین الدین محمد زمجی اسفزاری هنوز در اسفزار به تحصیل مشغول بود، درزمان سلطان ابوسعید تیموری، مولانا شرف الدین عبد القهار متخلص به شریف که ازدانشمندان روزگار بود از آنجا گذشت و معین الدین را ملاقات کرد. مولانا شرف الدین به بدیهه این شعر را گفت: "دارد نشانی از بهشت آب و هوای اسفزار"؛ معین الدین اسفزاری نیز درپاسخ وی چنین سرود: "اکنون زیمن مقدمت دارد به جنت افتخار "
آنه‌ماری شیمل او به‌عنوان تنها فرزند خانواده‌ای متوسّط و فرهنگی، در ماه آوریل ۱۹۲۲ در شهر ارفورت آلمان به‌دنیا آمد و در محیطی مملوّ از ادبیّات و شعر پرورش یافت. در ۱۵ سالگی مقطع دبیرستان را به اتمام رساند. پس از آن مدت نیم سال برای سازمان D) به صورت داوطلبانه خدمت کرد. در پاییز ۱۹۳۹، یعنی زمانی که هفده سال داشت، تحصیلات خود را در رشته‌های زبان و ادبیات عرب و علوم اسلامی دانشگاه برلین آغاز نمود. تحت تأثیر معلم خود، هانس هاینرش شِدِر و بنا به توصیهٔ او به مطالعه و تحقیق در دیوان مولانا جلال الدین بلخی روی آورد.
ربیع‌الاول -مرگ حاج شیخ مهدی واعظ خراسانی ۱۳۷۰ قمری. -زادروز جلال الدین محمد رومی بلخی مشهور به مولوی ۶۴۰ قمری. -کشته‌شدنمحسن پسر علی۱۱ قمری. -مرگ حسن بن علی العسکری- به هنگام صبح بعد از نماز و قبل از طلوع آفتاب - سال ۲۶۰ هجری قمری.
زبان ترکی استانبولی تا پیش از فارسی زدایی توسط آتاترک در ترکیه، در فرهنگ عثمانی و زبان ترکی نزدیک به ۵۰ هزار لغت، چه فارسی سره و چه عربی پارسی‌شده، وجود داشته‌است. پس از پالایش فرهنگ و واژگان فارسی توسط آتاتورک، ترک‌ها به لحاظ ادبی بسیار ضربه خوردند، گفت: به دستور آتاتورک واژگان پارسی را که تا اوایل قرن ۲۰ در میان ترک‌ها مصطلح بود، از فرهنگ لغات حذف کردند. این باعث شد تا علی‌رغم ادعای آن‌ها روی مولانا جلال‌الدین بلخی در مولانا خوانی و مثنوی‌خوانی‌شان دچار مشکل شوند و ارتباط ادبی آن‌ها نیز با گذشته‌شان قطع شد. رجب طیب اردوغان چند سال پیش متوجه این انقطاع فرهنگی شد و دستور به پیگیری آن داد. به همین دلیل اکنون چهار مؤسسه در ترکیه مشغول پژوهش روی زبان ترکی عثمانی و الفبای فارسی هستند تا بتوانند ارتباط خود را با گذشته ادبی‌شان، یعنی فرهنگ و ادبیات در دوران پیش از آتاتورک، دوباره برقرار کنند.
منبع‌شناسی تاریخ صفوی تألیف امیر صدرالدین سلطان ابراهیم امینی ولد میرک جلال الدین بن میرک محمد امین بن مولانا صدرالدین ابراهیم است. مؤلف در ۹۲۰ ه‍.ق به حضور شاه اسماعیل رسید و به فرمان او مأمور تألیف تاریخی دربارهٔ شاه اسماعیل شد و نام آن را فتوحات شاهی گذاشت.
بقعه شهشهان سلطان محمد بپاس احترام به شاه علاءالدین، بعد از اتمام بقعه در سال ۸۵۲ هجری قمری، قراء اصفهانک و درزیان واقع در بلوک کرارج اصفهان، در سه فرسنگی اصفهان، و همچنین قریه ولاسان واقع در فریدن را وقف بقعه نمود. تاریخ فرمان سلطان محمد در وقف این قراء ۱۲ ربیع‌الثانی ۸۵۲ است. سلطان محمد وقفنامه را به امضاء بزرگان و علمای وقت از جمله مولانا جلال الدین دوانی می‌رساند.
جلال‌الدین خوارزمشاه سلطان جلال‌الدین منکبرنی فرزند ارشد سلطان محمد خوارزمشاه بود، اما با وجود نفوذ بالای مادربزرگش، ترکان خاتون، اجازه داده نمی‌شد سلطان محمد خوارزمشاه او را به عنوان ولیعهد خود انتخاب کند. او هنگام فرار سلطان محمد از مقابل سپاهیان چنگیز، همراه پدر بود. محمد در جزیرهٔ آبسکون پسرش قطب الدین را خلع و وی را به جانشینی نامزد کرد و دو برادر او را به قبول حکم او مأمور ساخت اما پس از مرگ محمد، برادران در صدد قتل جلال‌الدین برآمدند که با هوشیاری اینانج خان که از امیران دلیر سلطان بود، از مهلکه گریخت.
جلال‌الدین حسن جلال‌الدین حسن یا جلال‌الدین نومسلمان (زمان حیات ۶۱۸–۵۶۲ هجری قمری) ششمین فرمانروای اسماعیلیه در قلعه الموت است. او پس از مرگ پدرش در سال ۶۰۷ به رهبری اسماعیلیه رسید. او از همان هنگام حیات پدر با باورهای او مخالف بود و با خلیفه بغداد مکاتباتی داشت و در آنها از بدعت پدر تبری می‌جست. جلال‌الدین حسن پس از وفات محمد بن حسن، پدر جلال‌الدین، و به محض آنکه به رهبری نزاریه رسید، عقیده و تعالیم قیامت را، که پدربزرگش در ۵۵۹ اعلام کرده بود، طرد و انکار کرد و اظهار مسلمانی نمود و پیروان خود را ملزم به احکام و شریعت نمود و در این باره به خلیفه بغداد و سلطان محمد خوارزمشاه نامه نوشت. درالخلافه بغداد نیز دربارهٔ جلال‌الدین ملاطفت‌های فراوان نمود و به همهٔ بلاد اسلام نامه نوشتند و فتوی دادند که جلال‌الدین و پیروانش مسلمانند. از این جهت او را "جلال‌الدین نو مسلمان" خواندند و پیروان او را که سابقاً ملحد می‌دانستند، نیز نو مسلمان نامیدند.
حمله مغول به ایران مادر جلال‌الدین خوارزمشاه (جلال‌الدینِ مِنکُبِرنی) از زنان هندو نژاد بود و همین امر یکی از علل کینهٔ ترکان خاتون مادربزرگش نسبت به او و دور کردن او از ولیعهدی به‌شمار می‌آمد زیرا ترکان خاتون می‌خواست نوهٔ دیگرش اوزلاغ شاه که مادرش مانند خود او از ترکان قنقلی بود بعد از پسرش وارث سلطان محمد گردد. جلال‌الدین به فارسی و ترکی هر دو تکلم می‌کرد. جلال‌الدین هنگام فرار سلطان محمد از سپاهیان چنگیز، همراه پدر بود و سلطان محمد خوارزمشاه در جزیرهٔ آبسکون و در بستر مرگ، او را به جانشینی خویش برگزید و اوزلاغ شاه را از ولیعهدی خلع کرد. سلطان جلال‌الدین، بیش از ۱۰ سال بعد از مرگ پدر در برابر سپاهیان مغول به شدت ایستادگی نمود و با هم‌دستی تیمور ملک چندین ضربهٔ شدید به قشون مغول وارد آورد.
سیرت جلال‌الدین مینکبرنی کتاب سیرت جلال الدین منکبرنی از منابع دست اول و ارزشمند تاریخی قرن ۷ هجری قمری محسوب می‌شود. این کتاب که توسط شهاب الدین محمد نسوی منشی سلطان جلال الدین خوارزمشاه نگارش شده‌است به روایت رخدادهای حمله چنگیزخان به ایران و مناسبات او با سلطان محمد خوارزمشاه و سپس اقدامات فرزندش می‌پردازد.
معین‌الدین تونی در هرات، پنج تن از دانشمندان خراسان را که همه از شاگردان مولانا محمد جاجرمی بودند٬ "خمسهٔ متحیّره" ("پنجهٔ سرگردان") می‌خواندند. این افراد عبارت بودند از: نورالدین عبدالرحمان جامی، کمال‌الدین شیخ حسین، شمس‌الدین صاحب کشف، مولانا داوود و معین‌الدین تونی.
ازوپ مولانا جلال‌الدین رومی نیز برخی از داستان‌های پندآموز «ازوپ» را در مثنوی به صورت شعر درآورده است:
سیرت جلال‌الدین مینکبرنی محمد بن احمد بن علی بن محمد منشی از خانواده اعیانی بوده که خاندان او صاحب قلعه ای کوهستانی در خراسان به نام خرندز در نزدیکی شهر زیدر از ولایت نسا بودند. در فصلی از کتاب او کیفیت پیوستن خود به درگاه جلال الدین را در سال ۶۲۲ هجری و منشی شدن خود را شرح می‌دهد: پس از مرگ سلطان محمد خوارزمشاه، عماد الدین محمد ولایت نسا را بدست گرفت. شهاب الدین نیز در نزد اختیارالدین فرزند عمادالدین به خدمت مشغول شد. اختلافات نصرت الدین و غیاث الدین پیرشاه (برادر سلطان جلال الدین) باعث شد که نسوی به عنوان سفارت به نزد پیرشاه برود و از نسا خارج شود. نسوی سپس در آذربایجان به خدمت سلطان پیوست و در سال‌های ۶۲۲–۶۲۴ دیوان کتابت و انشا را به عهده گرفت.
جلال‌الدین (مجموعه تلویزیونی) این سریال سه فاز است که به کودکی، جوانی و میانسالی و پیری مولانا می‌پردازد. حال فاز اول یعنی‌‌ همان کودکی این شاعر در ۱۱ قسمت ساخته شد اما مهدی همایونفر بیان کرد که علی رغم ساخت دکور فازهای بعدی سریال «جلال الدین» و تصویب متن فیلمنامه؛ تلویزیون هیچ دلیل روشنی برای اینکه چرا کار را متوقف کرده ارائه نمی‌دهد.
امیدی تهرانی وی را در کودکی برای تحصیل علم نزد مولانا جلال الدین محمد دوانی از قضات دانشمند و محقق آن زمان به شیراز فرستاد. امیدی دروس متداول زمان را آموخت و در طب بیشتر کوشید. او در اواخر عمر به تهران بازگشت و خود در زمره کدخدایان تهران درآمد و در میان تهرانیان احترام فراوانی یافت و مشهورترین باغ آن روزگار تهران را با نام «باغ امید» طرح انداخت. مولانا دوانی بر اثر علاقه به او نامش را به مسعود تغییر داد. امیدی در کنار دیگر آموخته‌هایش شاعری را نیز خوب آموخت. قصیده را نیکو می‌سرود. ساقی نامه ای دارد با اشعار بلند و متین.
مثنوی مثنوی مولانا جلال الدّین مولوی دارای وزن کوتاه «فاعلاتن، فاعلاتن، فاعلن» است.
سیرت جلال‌الدین مینکبرنی همان‌طور که بیان شد نویسنده کتاب شهاب الدین محمد نسوی منشی سلطان جلال الدین خوارزمشاه است که حدود هفت سالی در دستگاه دیوانی او خدمت کرد و از نزدیک شاهد رخدادها، مناسبات و جنگهای آخرین خوارزمشاه بود. چنگیزخان مغول در سال ۶۱۵ ه‍.ق حمله خود را با هدف از میان بردن سلطان محمد خوارزمشاه آغاز کرده بود. در ایام پس از مرگ سلطان محمد مامویت تعقیب جلال از طرف چنگیزخان صادر شده بود. جلال در سال ۶۲۰ هجری پس از دو سال تجهیز قوا از هند به ایران بازگشت تا آخرین امید مقاومت در برابر مغولان روشن زنده بماند. شهاب الدین در سال ۶۲۲ ه‍.ق به درگاه جلال الدین در آذربایجان پیوست و تا اندکی پیش از زمان ناپدید شدن و احتمالاً مرگ او در سال ۶۲۸ هجری همراه او بوده‌است. شهاب الدین پس از مرگ سلطان مدتی در خدمت ملک مظفر ایوبی و سپس وزارت حسام الدین برکه خان خوارزمی رسید و احتمالاً تا سال ۶۳۹ مشغول نوشتن کتاب سیرت بود.
صالح محمد خلیق تحصیلات عالی را در رشتۀ زمین‌شناسی در دانشسرای تکنیک نفت و گاز، در رشتة ادبیات فارسی در دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بلخ تا درجۀ لیسانس و در رشتۀ زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه پیام نور جمهوری اسلامی ایران تا درجۀ کارشناسی ارشد (فوق لیسانس)، به پایان برد. از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۶ کارمند کارخانۀ کود شیمیایی بلخ بود و از سال ۱۳۶۹ تا کنون رئیس انجمن نویسندگان بلخ است. همزمان، وی از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۷۷ مدیر مسؤول و سردبیر ماهنامة ام البلاد، از سال ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۰ مدیر مسؤول روزنامهٔ بیدار، از سال ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۲ مدیر مسؤول ماهنامة «کیان» بود و از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۸ رئیس ادارة اطلاعات و فرهنگ استان بلخ بود. خلیق، عضو انجمن پیوند در تاجیکستان، عضو هیئت رهبری کانونهای فرهنگی مولانا جلال الدین محمد بلخی، حکیم ناصر خسرو بلخی، امیر علی شیر نوایی، مؤسس ماهنامۀ ادبی راه، نشریة انجمن نویسندگان بلخ و عضو هیئت تحریر برخی از نشریه‌های افغانستان بوده و است و در ارتباط با فعالیت‌های فرهنگی سفرهای رسمی و کاری متعددی به کشورهای ایران، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، پاکستان، هندوستان، عربستان سعودی ، فرانسه، امارات متحدۀ عربی، ترکیه، لهستان و ایالات متحدۀ آمریکا داشته‌است. خلیق، شعر می‌گوید، در زمینه‌های فرهنگ، ادبیات و تاریخ می‌نویسد و در گستره‌های تاریخ و دانش و فن آوری نو آثاری از زبان روسی به فارسی برگردان کرده‌است.
محمد جلال‌الدین سعید محمد جلال‌الدین سعید (; – ) ملوان و کارآفرین اهل هند بود، که در سال ۱۹۶۸ شرکت ان‌اوال را تأسیس کرد.
معین‌الدین محمد اسفزاری معین الدین محمد زمجی اسفزاری منشی صاحب ذوقی بوده‌است و در انشای مترسل ایرانی نسبت به ایرانیان معاصر خود شیوه‌ای ساده‌تر و روانتر را برگزیده بود. چنان‌که نثر او از منشیان معاصر وی همچون مولانا حسین واعظ کاشفی نویسنده انوار سهیلی و مولانا کمال الدین عبد الواسع نظامی و وقایع نگاری که سجع و قافیه‌های بسیاری در نثر به‌کار می‌برد، نثری ساده‌تر داشته‌است.
صید در پی صیاد این مجموعه تلویزیونی، روایتی است تازه، از زندگی و آشناییِ مولانا جلال‌الدین رومی با شمس تبریزی
تصوف و شیعه بخش بزرگی از ادبیات فارسی به تصوف و مبانی سیر و سلوک می‌پردازد. سبک عراقی درشعر فارسی که بیش از هر چیز در چهارچوب غزل به مفاهیمی مانند عشق می‌پردازد پر است از اشارات عرفانی و سیروسلوک برای رسیدن به معشوق. شاعران، متفکران، فیلسوفان و عارفان بزرگی همچون سنایی، انوری، ابو حامد غزالی، ابو سعید ابوالخیر، عین القضات همدانی، عطار نیشابوری، نظامی گنجوی، سعدی شیرازی، مولانا جلال الدین بلخی و حافظ شیرازی از جمله شخصیت‌هایی هستند که در زمره صوفیه بوده و بسیاری آنان را در عداد اهل تسنن آورده‌اند هر چند که به عقیده بسیاری از محققین و ادبا و عرفای شیعه این افراد در عقیده جزو اهل تشیع بوده و در فروغ بر مذاهب اهل تسنن رفتار می‌کرده‌اند.
حسین شهشهانی بقعه شهشهان بین سالهای ۸۵۰ تا ۸۵۲ هجری قمری (۱۴۴۶ تا ۱۴۴۸ میلادی) به دستور ابوالفتح سلطان محمد بهادر جانشین شاهرخ تیموری و همسر گوهر شاد بیگم (بانی مسجد گوهر شاد مشهد) بنا گردید. بعلاوه سلطان محمد قراء اصفهانک و درزیان واقع در بلوک کرارج اصفهان و ولاسان واقع در منطقه فریدن را برای بقعه وقف نموده و به امضاء بزرگان وقت از جمله مولانا جلال الدین دوانی رسانید.
سیف فرغانی مولانا سِیفُ‌الدّین ابوالمَحامِد محمّد فَرغانی از شعرا و مشایخ قرن هفتم و هشتم هجری بود، وی اصلاً از فرغانه‌ی ماوراءالنهر بود که در دورهٔ سلطهٔ ایلخانان و مغولان در آسیای صغیر می‌زیست. وی در حالی که نزدیک به هشتاد سال داشت در سال ۷۴۹ هجری و در یکی از خانقاه‌های آقسرا وفات یافت.
جلال‌الدین تهرانی «"جلال الدین تهرانی" از علمای علم نجوم ایران که صاحب کتابخانه بزرگی می‌باشد، راجع به "میرزا جلال الدین محمد حکیم جنابدی" می‌فرماید: «ایشان از دانشمندان و مشاهیر و استوانه‌های علم نجوم بوده‌است.»
زین‌الدین تایبادی خواجه محمد پارسا نیز او را به دیده احترام می‌نگریست. جامی از خواجه پارسا نقل کرده که: «او از اینکه در جوانی از دیدار و صحبت شیخ زین الدین صرف نظر کرده بود، اظهار ندامت می‌کرده‌است.» صاحب تذکره هزار مزار نیز نوشته‌است: «بعد از مرگ مولانا روح الدین محمد بن ابی بکر البلدی در سال ۷۸۷ق، وی را به خواب دیدم. از وی سؤال کرد از علمایی که اکنون در قید حیات اند کدام از ایشان اقرب است به خدای تعالی؟ گفت: مولانا زین الدین ابوبکر تایبادی… .»غیر از اهل طریقت، جمعی کثیر از علمای ظاهر مثل سیدالمحققین می‌رسید شریف علامه شیرازی و مولانا سعید الدین تفتازانی معتقد به جناب شیخ بوده‌اند. همچنین امیر تیمور گورگانی را نیز جزو ارادتمندان شیخ زین الدین نام برده‌اند. وقتی امیر تیمور داعیه تسخیر هرات داشته، در تایباد با شیخ دیدار کرده و شیخ او را به عدالت ورزی در حق بندگان خدا نصیحت کرده‌است. تیمور گورکانی در کتاب خود توزک تیموری که آن کتابی است به لغت توری … برخی از حالات وی را نگاشته‌است.
جلال‌الدین (مجموعه تلویزیونی) پخش این مجموعه که به دوران کودکی مولوی می‌پردازد، از دی ۱۳۹۳ از شبکه ۱ آغاز شد. ساخت این مجموعه تلویزیونی در سه فاز برنامه‌ریزی شده بود و فاز اول آن در خوانسار، اصفهان و کاشان تصویربرداری شده، چون فضای معماری دوران کودکی مولانا که بلخ بوده کاملاً ایرانی بوده‌است. مجموعه تلویزیونی جلال الدین در ۱۱ قسمت ۴۸ دقیقه‌ای تولید شده‌است و جمعه‌ها از شبکه یک سیما پخش شد.