mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
کمیجان یکی از دلایل سر سبز بودن کمیجان باغ‌هایی می‌باشد که دور تا دور شهر را پوشانده‌است. باغ‌های این شهر اکثراً تاکستان انگور، درخت زرد آلو، هلو، بادام، گردو و… می‌باشد. باغ‌های کمیجان به شرح زیر است:
نصیرآباد (خرم‌آباد) نصیرآباد روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان خرم‌آباد در استان لرستان ایران است.روستای کوچک و سر سبز پوشیده از درخت و باغهای گردو و زردآلو و اطراف آن جنگلهای بلوط فرا گرفته
دوتار دوتار شمال خراسان دارای کاسه‌ای گلابی‌شکل و دسته‌ای نسبتاً دراز و دو رشته سیم (تار) است. طول دستهٔ آن حدود ۶۰ سانتی‌متر و کل ساز حدود ۱ متر است. قسمت گلابی‌شکل این ساز از چوب درخت شاه‌توت و دستهٔ آن از چوب زردآلو یا درخت گردو ساخته می‌شود. در قدیم به جای سیم از ابریشم استفاده می‌شد. طبق نظر محمدحسین یگانه (حاج حسین)، برای سیم بم هشت لا و برای سیم زیر شش لا نخ ابریشم را به هم می-تابیدند. حاج حسین ایده‌آل صداگیری از ساز را نواختن با ابریشم می‌دانست، چرا که عقیده داشت زبان ساز یا سیم که در قدیم از ابریشم ساخته می‌شد، باید از جنس خود ساز (:چوب توت) باشد. حاجی قربان سلیمانی سیم زیر دوتار خود را مؤنث (: زن) و سیم بم را مذکر (: مرد) توصیف می‌کند. او، علاوه بر این، سیم زیر را به حوا و بم را به حضرت آدم نسبت می‌دهد. در شرق خراسان دوتار ۸ پرده و یک نیم پرده دارد، کاسه ساز و صفحه ساز از چوب توت و گاهی از چوب گردو ساخته می‌شود و دسته آن از درخت زردآلو و گاهی از عناب و گردو تهی می‌شود. سازی که به ۱۸ پرده شناخته می‌شود زیر مجموعه دوتار اصیل نمی‌باشد. از سازندگان ماهر دوتار شرق خراسان در شهر تربت جام می‌توان استاد حاج حسینعلی غمخوار احمدی، استاد اسفندیار تخم کار، استاد عبدالله وسعید سرور احمدی را نام برد. دوتار ترکمنی نیز مانند دوتار شمال خراسان است با این تفاوت که دسته دوتار ترکمن دارای زاویه انحراف به سمت بیرون است. استفاده از تارهای ابریشمی به جای سیم فلزی نیز در شمال خراسان و در نواحی ترکمن‌نشین رایج بوده‌است. از مرحوم الیا قلی یگانه دوتار نواز معروف ترکمن در درگز آثاری وجود دارد که با دوتاری با تارهای ابریشمی نواخته شده‌است.
نارگیل واژه نارگیل از واژه «ناریکلا» از زبان سانسکریت وارد زبان فارسی شده و در زبان عربی نیز نام آن جوز الهند که از پارسی میانه gowz به معنای "گردو" است. واژه نارگیل ممکن است به درخت نارگیل، بذر یا میوهٔ نارگیل اشاره داشته باشد. میوهٔ نارگیل، نوعی میوه شفت است. نارگیل، یکی از مهم‌ترین و مفیدترین گیاهان برای بشر است و در برخی مناطق، با عنوان «درخت حیات» نیز نامیده می‌شود. از فراورده‌های تولیدی درخت نارگیل می‌توان به‌عنوان غذا، سوخت، زغال، در طب سنتی، و در تهیهٔ لوازم آرایشی و بهداشتی استفاده کرد. روغن نارگیل، نیز مصارف زیادی دارد و در صنایع غذایی، در طبخ و سرخ کردن غذاها، تولید صابون و تولید لوازم آرایشی مورد استفاده است.
محمدحسین مهدویان فیلم «ماجرای نیمروز» با سرمایه‌گذاری مؤسسه سیمای مهر، بنیاد سینمایی فارابی، حوزه هنری و مؤسسه تصویر شهر در سال ۱۳۹۵ تولید شد. همچنین ماجرای نیمروز ۲: رد خون، محمدحسین مهدویان با سرمایه‌گذاری محمود رضوی، بنیاد سینمایی فارابی، شرکت توسعه کسب و کار توسکا در سال ۱۳۹۷ ساخته شد. اما سرمایه‌گذاری «زخم کاری» اولین سریال کارگردان «درخت گردو» توسط پلتفرم فیلیمو صورت پذیرفته‌است.
خرنوب درختی است به بزرگی درخت گردو؛ برگ آن همیشه سبز است و دارای گل های زرد و طلایی است. میوه آن حدوداً یک وجب است، رنگ آن سیاه و ضخیم است، دانه‌های آن شبیه به باقلا است و تا اندازه‌ای طعم شیرین دارد که در ۱۵ سال اول زندگی‌اش هیچ میوه‌ای نمی‌دهد. ارتفاع خرنوب به ۸ تا ۱۰ متر می‌رسد. شاخه‌های گره‌دار و برگ‌هایی مرکب از ۸ تا ۱۰ برگچه دارد. گل‌های آن عاری از گلبرگ و مجتمع به صورت خوشه است. میوه‌اش نیام و ناشکوفا به طول متفاوت ۱۰ تا ۳۰ سانتی‌متر به عرض ۲ تا ۳ سانتی‌متر و دارای وضع آویخته و کاملاً مشخص بر روی شاخه هاست. رنگ میوه قهوه‌ای شفاف و سطح خارجی آن مسطح و قوسی شکل است. میان‌بر میوه طعم بسیار شیرین شبیه عسل دارد؛ و در داخل آن ۱۲ تا ۱۶ دانه بسیار سخت شبیه عدس دیده می‌شود. درخت خرنوب دیکلین است یعنی دارای پایه‌های نر و ماده‌است و گاهی بر حسب سنین مختلف جنس خود را تغییر می‌دهد. درخت خرنوب را می‌توان از طریق دانه‌ها تکثیر کرد اما حدود ۸ سال میوه نخواهد داشت. در اینصورت برای آنکه بتوانند از آن به عنوان علوفه‌ای استفاده کنند باید آن‌ها را پیوند بزنند. معمولاً درخت خرنوب در هر جایی که درختان مرکبات وجود داشته باشد به‌خوبی می‌روید.
تذرج (رابر) تذرج روستایی در دهستان رابر بخش مرکزی شهرستان رابر استان کرمان ایران است. این روستا به دلیل آب و هوای سردسیری و نزدیکی به کوه‌های لاله زار دارای رودخانه های پرآبی است و بخش زیادی از آب شهرستان رابر را تامین می‌کند. این روستا یکی از زیباترین روستاهای شهرستان رابر و استان کرمان، و بسیار سرسبز و بکر است. این روستا به مهد علم و ادب معروف است و اساتید و نوابغ زیادی در سراسر دنیا از امریکا تا اروپا دارد. درخت گردو در این روستا از بیشترین محبوبیت برخوردار است و از مرغوبترین محصولات گردو در کشور به شمار می‌آید.
کاخ حمزه سلطان در اسناد تاریخی آمده‌است که، کاخ در سال ۱۷۶۱ بنا شده‌است. با آنکه کاخ قبلاً شامل یک مجتمع بوده‌است، ولی یک دربار از آن به جای مانده‌است. این ساختمان از نظر معماری و مهندسی یکی از بناهای شگرف‌برانگیز دوران خود به حساب می‌آید. درها و پنجره‌های دربار از درخت گردو درست شده‌است. سنت‌های سبک و سیاق معماری شرقی زیاد در ساخت بنا مورد استفاده واقع شده‌است. ساختمان قصر با استفاده از سنگ‌های محلی و ترکیب گج و آهک ساخته شده‌است.
درخت گردو گردوهایی که در نقاط گردو خیز ایران کاشته شده‌اند از گونه گردوی معمولی یا Juglans هستند. رقم‌های این گونه از نظر باغبانی هنوز کاملاً مشخص نشده‌اند. این گردوها در نقاط مختلف ایران با نام‌های گوناگون محلی نامیده می‌شوند. با وجود تفاوت‌های ظاهری، ممکن است برخی از انواع، رقم واحدی باشند ولی نام‌های گوناگون داشته باشند. با این توصیف مهم‌ترین انواع گردو که در ایران کاشته می‌شوند عبارتند از: گردوی کاغذی، گردوی اقلید گردوی سنگی، گردوی اردهای سراب در آذربایجان شرقی، گردوی ماکویی، گردوی سوزنی، گردوی نوک کلاغی، گردوی ضیا آبادی، گردوی خوشه‌ای، سبزوار، گردوی آمیخته خراسان، گردوی بافت کرمان، گردوی مازندران، گردوی روستای داران در آذربایجان شرقی، گردوی شهمیرزاد، گردوی قزوین و طالقان، خوانسار، گردوی تسوج در آذربایجان، گردوی همدان، گردوی بوانات، گردوی وفس، وانشان و تویسرکان و سایر مناطق…
ریجاب ۵-زندان دوناب: پانصد متر بالاتر از برج خاموشی در ساحل چپ رودخانه النود تپه‌ای که درخت‌های گردو و گلابی وحشی آن را پوشانده‌است قرار دارد. بر این تپه بقایای قلعه‌ای که از روزگار ساسانیان برجاست وجود دارد.
زیاران حمام قدیمی و تاریخی روستای زیاران قریب به ۲۰۰ سال قدمت دارد و یکی از آثار تاریخی این روستا است. گفته می‌شود حمام تاریخی زیاران از سوی خواهر فتحعلی شاه قاجار ساخته شده‌است. درخت چنار کهنسال زنده و پر از برگ‌های سبز و نارنجی با ۲٫۵ متر قطر و ۴۷۰ سال قدمت در جوار این حمام بر زیبایی این روستا افزوده‌است. سد زیاران نیز در جنوب روستای زیاران واقع شده و دسترسی به منطقه توریستی طالقان تنها از طریق زیاران امکان‌پذیر است. باغات اطراف روستا اکثراً به سبک سنتی بوده و دارای فضایی مطلوب و با صفا می‌باشند. در ابتدا ی جاده بعد از خروج از اتوبان و چند کیلومتر قبل از رسیدن به زیاران به باغهای اَسیودران می‌رسیم، که اکثراً دارای درخت‌های سیب و گردو می‌باشند. این منطقه در قدیم محل آسیاب آبی بوده که در حال حاضر ویرانه‌های آن قابل مشاهده است.
جغرافیای افغانستان لیمو و تاک وحشی نیز در این مناطق دیده می‌شوند، اما در کوه‌های شمالی رایج‌ترند. در ارتفاعات پایین‌تر گردو و بلوط می‌روید که رشد آن‌ها با توسکا، زبان‌گنجشگ، خِنجَک (پسته کوهی)، ارس، با گونه‌های گَوَن و درخت پروانه همراه است.
درختجوز درختجوز، روستایی از توابع [[بخش مرکزی شهرستان نیشابور|بخش مرکزی] در [[استان خراسان رضوی]] [[ایران]] است.محصولات اصلی این روستا می توان به گردو اشاره کرد. غار سر نی بزرگترین غار آبی خراسان در روستای درخت جوز واقع شده است.
محمدحسین مهدویان محمدحسین مهدویان (زادهٔ ۲۲ اردیبهشت ماه ۱۳۶۰ در بابل) کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس ایرانی است. از فیلم‌های مهم او می‌توان به ایستاده در غبار، ماجرای نیمروز، ، لاتاری، زخم کاری، شیشلیک، درخت گردو و مرد بازنده اشاره کرد.
هیر (قزوین) روستای هیر در استان قزوین بزرگترین تولیدکننده زغال اخته در بین روستاهای ایران می‌باشد. زغال اخته این روستا از مرغوبترین زغال اخته‌ها نیز در کشور است. در سالی که محصول این روستا پربار باشد از باغات این روستا بالغ بر ۲۰۰ تن زغال اخته به سراسر کشور صادر می‌شود. فندق و گردوی هیر نیز از جمله محصولات باغی مرغوب کشور می‌باشد . به‌طوری‌که گردوی این منطقه دارای روغن فراوان و بسیار خوشطعم است . همچنین درخت گردوی کهنسالی در روستای هیر قرار دارد که از سالخوردگان روستا نقل شده در گذشته بالغ بر ۲۰۰ هزار گردو از این درخت برداشت می‌شده‌است.
وارتگس پطروسیان مهمترین آثار او عبارتنداز: مجموعه داستان‌هایی از ایستگاه‌های کودکی، داستان‌های بلند سال‌های خوشی و ناخوشی (۱۹۷۰)، "آخرین معلم" (۱۹۸۰)، "پنجره‌های نیمه‌باز شهر" (۱۹۶۴)، "داروخانه‌ای به نام آنی" (۱۹۷۳) و "تک درخت گردو" (۱۹۸۱). مجموعه مقاله‌های اجتماعی، نقدهای ادبی و سفرنامه‌های او در کتابی با نام معادله با بی شمار مجهول در ۱۹۷۷ به چاپ رسیدو آخرین نوشته‌های مهم او دو رمان پیراهن آتشیت و صندلی‌های خالی در جشن تولد هستند.
فیل‌بند به دلیل سرمای شدید پاییز و زمستان، درختان رشد چندانی در فیلبند ندارند. از درختان تنها گونه‌های سیاه‌ریشه مانند آلوچه ترش، زرشک کوهی و انگور کوهی (: گالش انگیر) و نیز درخت ون در آن می‌رویند. کشت درختانی چون گردو، فندق، سیب و آلبالو ناموفق بوده‌است و رشد اندکی دارند.
استان خراسان شمالی شهر چنارانشهر شهری گردشگر پسند و سرسبز دارای منابع بکر طبیعی و چشمه سارهای پر آب و همچنین درختان گردو درختان میوه هلو و... است . وجود درخت چنار در بالای چشمه سار این شهر که به عهد قاچاریه می رسد به مراجعه کنند گان این شهر افزوده است .
چسگین باغات روستا اکثرا از درخت های گردو و آلوچه تشکیل شده است شغل مردم این روستا در گذشته کشاورزی و تولید لواشک بوده است که به علت خشکسالی مردم روستا به تهران مهاجرت کرده اند و اکثرا به انجام امور صنعتی مشغول شده و وضع مالی مناسبی دارند و امروزه افراد انگشت شماری به شغل دامداری و مرغداری مشغول به کارند
مهرگان در پیرامون این گل‌ها، چند شاخه درخت گز، هوم یا مورد نیز می‌نهادند و گونه‌هایی از میوه‌های پاییزی که ترجیحاً به رنگ سرخ باشد به این سفره اضافه می‌شد. میوه‌هایی مانند: سنجد، انگور، انار، سیب، به، ترنج (بالنگ)، انجیر، بادام، پسته، فندق، گردو، کُـنار، زالزالک، ازگیل، خرما، خرمالو و چندی از بوداده‌ها همچون تخمه و نخودچی.
شهرستان مشگین‌شهر همچنین در بهمن ماه ۱۳۹۹ چهار اثر طبیعی دیگر شامل منطقه فسیلی دره‌تنگ و سه درخت کهنسال گردو در روستای هدف گردشگری اونار شهرستان مشگین شهر در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. آبگرمهای معدنی: قوتورسویی – قینرجه – ایلاندو – شابیل – موئیل سویی ...
قوزلو (ملکان) قوزلو یکی از روستاهای استان آذربایجان شرقی است که در دهستان لیلان شمالی بخش لیلان شهرستان ملکان واقع شده‌است. بیشتر اهالی این روستا به کشاورزی و دامداری و باغبانی مشغول هستند عده ای از جمیعت این در شهرهای اطراف هستند که در فصل تابستان به روستا برگشته و به کشاورزی مشغول می باشند قوزلو روستای قدیمی است که قدیمها به علت وجود فراوان درخت گردو در کوهها و باغات به این نام در آمده است (در ترکی به گردو قوز، یا گیردکان گویند )دارای چندین چشمه و طبیعت زیبایی است که چشمه های آغبلاغ،کدبلاغی و کرمکلی بلاغ که در اطراف روستا هستند و قوجا بلاغی و قمیشلی بلاغ (نوچالی بلاغ ) در دره آقاعلی درسی می باشند و رودخانه قوری چای که از دره گوروس این روستا می‌گذرد و باغات سیب این روستا در گوروس قرار دارند ...
سلیمانی (نیشابور) شارشاری به معنی آبی است که از بلندی می‌ریزد و صدای شرشر می‌دهد. با گذشت سال‌های زیاد، هنوز این خاصیت شارشاری در آن پابرجاست و آبِ هرچند اندک شارشاری از بلندی دیوارمانندی به ارتفاع ۴ متر به پایین می‌ریزد. شارشاری از سمت غرب محدود به کوه نسبتاً مرتفعی است که باغ «نیلک لی» را در آنسوی خود دارد و از سمت شرق و شمال به تپه‌های خاکی کم ارتفاعی متصل است که تا ۲۰ کیلومتر آنطرف تر چشم‌اندازی بیابان گونه را پدیدمی‌آورند. شارشاری را کوهی به دو نیم کرده‌است. از این رو سرچشمه آب شارشاری یکی بخش سمت شرقی آن و دیگری سمت غربی است. در سمت غربی چندین درخت گردو و چند درخت جنگلی وجود دارد که سایه خنک این درختان جنگلی محل استراحت بازدیدکنندگان را فراهم می‌کند. در سمت شرقی، سرچشمه از انتهای درّه شروع شده و پس از عبور از کنار چند درخت جنگلی به باغ انگور کوچکی می‌رسد که کشاورزان در دهه‌های گذشته به زحمت فراوان آب را از کف درّه جدا و به دامنه کوه یعنی باغ انگور رسانده‌اند. مازاد آب بعد از عبور از باغ به پرتگاهی چند متری می‌رسد و از ارتفاع ۴ متری به پایین می‌ریزد و صدای دل‌انگیز شارشاری را ایجاد می‌کند.
سلیمانی (فیروزه) شارشاری به معنی آبی است که از بلندی می‌ریزد و صدای شرشر می‌دهد. با گذشت سال‌های زیاد، هنوز این خاصیت شارشاری در آن پابرجاست و آبِ هرچند اندک شارشاری از بلندی دیوارمانندی به ارتفاع ۴ متر به پایین می‌ریزد. شارشاری از سمت غرب محدود به کوه نسبتاً مرتفعی است که باغ «نیلک لی» را در آنسوی خود دارد و از سمت شرق و شمال به تپه‌های خاکی کم ارتفاعی متصل است که تا ۲۰ کیلومتر آنطرف تر چشم‌اندازی بیابان گونه را پدیدمی‌آورند. شارشاری را کوهی به دو نیم کرده‌است. از این رو سرچشمه آب شارشاری یکی بخش سمت شرقی آن و دیگری سمت غربی است. در سمت غربی چندین درخت گردو و چند درخت جنگلی وجود دارد که سایه خنک این درختان جنگلی محل استراحت بازدیدکنندگان را فراهم می‌کند. در سمت شرقی، سرچشمه از انتهای درّه شروع شده و پس از عبور از کنار چند درخت جنگلی به باغ انگور کوچکی می‌رسد که کشاورزان در دهه‌های گذشته به زحمت فراوان آب را از کف درّه جدا و به دامنه کوه یعنی باغ انگور رسانده‌اند. مازاد آب بعد از عبور از باغ به پرتگاهی چند متری می‌رسد و از ارتفاع ۴ متری به پایین می‌ریزد و صدای دل‌انگیز شارشاری را ایجاد می‌کند.
سرفراش درختان پسته وحشی (کلن)، درختان زالزالک (گیرچ)، درختان انجیر، درختان آلبالوی وحشی (هلونه)، درختان سماق، درختان بلوط (بلی)، درختان گلابی وحشی (مرو گلاویی)، موهای خودرو، تمشک وحشی (میشک تیرره)، سنجد (سرنجه) و از همه مهمتر تنها درخت کهنسال توت آن که توت‌های منحصر به فردی دارد و واقعاً کسی قدمتش را نمی‌داند، تمام اینها به صورت خودرو در طبیعتش یافت می‌شوند هرچند در سال‌های اخیر از تعداد آن‌ها به شدت کاسته شده‌است. اخیراً اهالی این روستا به کاشت درختان انجیر، گردو و انگور نیز روی آورده‌اند.
انجیراوند وی همچنین با اشاره به وجود چند درخت توت و چنار با بیش از یک قرن عمر در این روستا، ادامه می‎‎دهد: جاذبه‎‎های طبیعی این روستا، وجود دو چشمه جوشان طبیعی آب، آب و هوای معتدل در ایام تابستان و انواع درختان میوه از جمله زردآلو، بادام و گردو در این روستا، گردشگران و طبیعت‏‏ گردان زیادی را به خود جذب کرده است.
شهرستان مشگین‌شهر همچنین در بهمن ماه ۱۳۹۹ چهار اثر طبیعی دیگر شامل منطقه فسیلی دره‌تنگ و سه درخت کهنسال گردو در روستای هدف گردشگری اونار شهرستان مشگین شهر در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. بخش تقسیمات کشوری: اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳خ.
درخت گردو (فیلم) پیمان معادی نقش فردی به نام قادر مولان‌ پور را روایت می‌کند که در خلال بمباران شیمیایی سردشت خانواده‌اش گرفتار مشکلات شیمیایی می‌شوند. در سکانس‌های پایانی فیلم، قادر در جواب قاضی دادگاه لاهه که می‌پرسد: «چرا اینقدر امیدواری؟»، جواب می‌دهد: «اگر ما کردها امیدوار نبودیم خیلی زودتر از بین رفته بودیم».
طرق (کوهسرخ) این روستای تاریخی و پلکانی در کنار رودخانه‌ای دائمی که در منشأ رودخانه و شهر ریوش به نابای مشهور است و در روستای طَرق که به گویش محلی تهروی نامیده می‌شود قرار گرفته‌است. روستای طرق دارای طبیعتی بکر و باغ‌های آلو، زردآلو، بادام و چشمه سارانی در جنوب روستا که درخت‌های چندصدساله گردو دارد؛ قرار گرفته‌است.
الوارهای بازیافتی طویله‌ها به عنوان یکی از منابع اصلی الوارهای بازیافتی در آمریکا به شمار می‌آید. این ساختارها در طول قرن ۱۹ به صورت تیپیکال از درختانی که در محدودهٔ زمین آن بنا یا خارج از محدوده آن وجود داشته ساخته می‌شد. آنها معمولاً ترکیبی بود از چوب درختان بلوط، بلوط قرمز، صنوبر، گردو و کاج، اندازهٔ تیرهای این ساختمان‌ها محدود بود به توان نیروی انسانی و حیوانات در جابه‌جایی آن، چوب‌ها یا با اره و دستی بریده می‌شد یا به وسیله تیشه به صورت چهارگوش و صاف. مهاجران اولیه چوب درخت بلوط را از روی تجربه‌ای که از چوب درخت بلوط اروپایی داشتند می‌شناختند. به زودی بلوط قرمز، سفید، سیاه، شرابی، بید، یشمی، سوزنی و تیغی بریده و در ساخت انبارها استفاده شد.
گردو سازمان غذا و داروی آمریکا در سال ۲۰۰۴ این ادعا را که «گردو می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی را کاهش دهد» رد کرد. و اعلام کرد: «شواهد کافی برای اینکه در گردو مواد فعال بیولوژیکی خاصی وجود دارد که می‌تواند بیماری قلبی را کاهش دهد، شناسایی نشده‌است.»
دودی کردن در اروپا، برای دود دادن، چوب درخت و درخت‌چهٔ توسکا چوب سنتی بوده، اما بلوط و راش هم در حال حاضر استفاده می‌شود، (راش به میزان کمتر). در آمریکای شمالی، درخت گردوی آمریکایی، کهور، بلوط، گردو پی‌کان، توسکا، افرا، و درختان میوه جنگلی، مانند سیب، گیلاس و آلو، معمولاً برای دود دهی استفاده می‌شود. علاوه بر چوب، سوخت‌های دیگر نیز می‌توانند به کار گرفته شوند؛ گاهی هم علاوه بر افزودنی‌های طعم دهنده. دود دهی چای چینی که با استفاده از مخلوطی از برنج خام، شکر و چای، گرم می‌شود که در یک تابه یا ووک برای ایجاد دود حرارت داده می‌شود. برخی از تولیدکنندگان ژامبون و بیکن آمریکای شمالی محصولات خود را بر روی چوب‌ذرت در حال سوختن دود می‌دهند. زغال‌سنگ نارس یا تورب را می‌سوزانند تا خشک شود و از آن برای دود دادن مالت جو استفاده می‌شود که برای ساختن ویسکی و برخی از آبجوها به مصرف می‌رسد. در نیوزیلند، از خاک ارهٔ منوکای بومی (درخت چای) یا لپتسپرمم اسکپاریوم معمولاً برای «دود دهی داغ» و تولید ماهی دودی استفاده می‌شود. در ایسلند، کود خشک گوسفند را برای «دود دهی سرد» ماهی، گوشت بره، گوشت گوسفند، و نهنگ به کار می‌برند.
عاشیق ساز عاشیقی، که عموماً با تک لغت ساز شناخته می‌شود، با قوپوز و چگور هم‌خانواده است و از جهات زیادی به باغلاما شباهت دارد. ساز کاسه‌ای حجیم و نیمه گلابی، از چوب درخت توت، و دسته‌ای از چوب درخت گردو یا زردآلو است که روی آن سیم و پرده‌ها را برای نواختن آهنگ‌های گوناگون نهاده‌اند. ساز عاشیقی با مضراب نواخته می‌شود. روی بسیاری از سازهای عاشیقی تزییناتی از جنس صدف، استخوان یا پلاستیک‌های رنگی دیده می‌شود. ساز دارای ۲۰ پرده می‌باشد و از ۹ سیم تشکیل می‌گردد. در این آلت موسیقی هفت پرده اصلی و پنج نیم پرده وجود دارد. اولین پرده سیم اول ساز بر اساس اوکتاو «do» تنظیم می‌شود. پرده‌های این ساز بر اساس اوکتاو، به قرار زیر است:
گردو گردو را می‌توان به تنهایی (خام، برشته، ترشی) یا همراه با مواد غذایی دیگر مصرف کرد. به عنوان مثال اصلی‌ترین مواد تهیه سوپ گردو و پای گردو، مغز گردو است؛ و کیک گردو را می‌توان با قهوه مصرف کرد.
درخت گردو (فیلم) این فیلم از فیلم‌های راه‌یافته به بخش اصلی سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر است. این فیلم با نامزدی ١١ رشته و ٢ برنده سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی و سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد برای پیمان معادی را کسب کرده است و مینو شریفی بازیگر نقش مریم نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل زن گردید.
شهرستان تفرش در بیابان‌های مستعد و استثنایی این منطقه نیز گیاهان متنوع وحشی و دارویی بسیار رشد می‌کند. همچنین گیاهانی نظیر زیتون و زعفران که در دوآب وهوای متفاوت رشد می‌کنند، هر دو در تفرش کشت می‌شوند. یکی دیگر از نام‌هایی که تفرش به آن معروف است «شهر گردو و بادام» است. علت خوب بودن این دو محصول در این منطقه، وجود درصد کمی آهک در خاک منطقه‌است. بزرگ‌ترین درخت گردو با محیط ۶ متر و قطر ۱٫۹ متر در روستای دلارام (تراران) قرار دارد و سالانه پانزده هزار عدد گردو می‌دهد. باتوجه به محصور بودن شهرستان تفرش درمیان کوه‌های فلات مرکزی ایران کوه‌های تفرش نیز از ابتدای فصل بهار شاهد رویش انواع گونه‌های گیاهی که برخی از آن‌ها خوردنی و برخی دیگر دارای خواص طبی می‌باشند درفصل بهار در کوه‌های تفرش انواع گیاهان مانند:آویشن-ریواس –بالامبو (باریجه) کنگر –موسیر- گون کتیرا و ده‌ها گونه ارزشمند دیگر می‌روید که در این فصل برخی از اهالی تفرش به کوه‌ها رفته و ضمن کوهنوردی و تفریح به چیدن این گیاهان نیز می‌پردازند در بهار دوگونه ریواس و بالامبو بیشتر مورد توجه می‌باشند که برای برخی نیز جنبه اقتصادی وفروش آن دربازار را نیز داردگه البته گیاه بالامبو حفاظت شده‌است و چیدن آن محدودیت دارد. همچنین گل ختمی، شیرین بیان، گل بابونه، خاکشیر، کاسنی، شاتره رویش فراوان دارد.
گردو مغز گردو به دو شکل موجود است؛ با پوست و بدون پوست. گردو معمولاً ماده شیرینی است که در اکثر مواد غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. ترشی انداختن گردو بسته به مواد نگهدارنده ای که گردو داخل آن است معطر و شیرین است. کره گردو را می‌توان به صورت خانگی یا به صورت خام و بو داده به دست اورد
شاهنامه بایسنقری شاهنامه بایسُنقُری‎، نسخهٔ کهن نگاره‌دار شاهنامه فردوسی از سدهٔ نهم هجری است که از دید کتاب‌آرایی و ارزش‌های هنری از اهمیت فراوانی برخوردار است. این کتاب ارزشمند و نفیس، ۲۲ نگارگری به سبک هرات دارد و در سال ۸۳۳ قمری (۸۰۹ (خورشیدی) خورشیدی) به سفارش شاهزاده بایسنقر میرزا (فرزند شاهرخ و نوهٔ تیمور گورکانی) تهیه شده‌است. این اثر که در کتابخانه کاخ موزه گلستان نگهداری می‌شود، در سال ۱۳۸۶ در برنامه حافظه جهانی یونسکو به عنوانی نشانی از سوی ایران ثبت شد.نسخه کنونی شاهنامه بایسنقری را امیرنظام گروسی، به کتابخانه کاخ موزه گلستان هدیه کرده‌است و این شاهنامه بیش از ۱۱۰ سال است که در کتابخانه نگهداری می‌شود. این نسخه باارزش و نفیس در برخی از نمایشگاه‌های مهم جهانی نمایش داده شده‌است.
ناصرالدین‌شاه ناصرالدین شاه همچنین در جمع‌آوری مرقعات و کتاب‌های خطی اهتمام داشت. او هرجا نسخه‌ای خطی نفیس می‌یافت، برای کتابخانه سلطنتی خریداری می‌کرد. به دستور او چندین نسخه ارزشمند کتابت و تصویرسازی شدند. از آن جمله نسخه‌ای مصور هزار و یک شب بود که شاه در نخستین سال جلوس خود به کتابتش دستور داد و پس از هفت سال در شش مجلد به دست ۴۲ هنرمند به اتمام رسید و اثری همتای شاهنامه بایسنقری است.
شاهنامه بایسنقری «شاهنامه بایسنقری» در میان شاهنامه‌های مصور و آراسته موجود در کتابخانه‌ها و موزه‌های جهان از نامورترین و شناخته‌شده‌ترین نسخه‌هاست. چند ویژگی این کتاب را نسبت به نسخه‌های مشهوری چون «شاهنامه دموت» و «شاهنامه شاه طهماسبی» که قبل و پس از آن پدید آمده‌اند، برتری می‌بخشد:
شاهنامه بایسنقری «شاهنامه بایسنقری» به شماره ۷۱۶ در کتابخانه کاخ موزه گلستان ثبت شده و در سال ۱۳۵۰ خورشیدی به گونه چاپ لوحی در تهران منتشر شده‌است. برپایه شواهد موجود، نسخه کنونی «شاهنامه بایسنقری» را امیرنظام گروسی، از رجال ایرانی (۱۲۳۷–۱۳۱۷ ه‍. ق) به کتابخانه هدیه کرده‌است؛ و این شاهنامه بیش از ۱۱۰ سال است که در کتابخانه کاخ موزه گلستان نگهداری می‌شود. این نسخه باارزش و نفیس در برخی از نمایشگاه‌های مهم جهانی نمایش داده شده‌است.نسخه دیگری از شاهنامه در کتابخانه و موزه ملی ملک در تهران موجود می‌باشد که به شرح ذیل می‌باشد
۸۰۹ (خورشیدی) ۸۰۹ هشتصد و نهمین سال هجری خورشیدی است. کتابت شاهنامهٔ بایسنقری که یکی از نسخه‌های قدیمی و بسیار ارزشمند شاهنامه فردوسی در سطح جهان است که از دید کتاب‌آرایی و ارزش‌های هنری از اهمیت فراوانی برخوردار است. این کتاب ارزشمند و نفیس، ۲۲ نقاشی نگارگری به سبک هرات دارد و به سفارش شاهزاده بایسنقر میرزا (فرزند شاهرخ و نوهٔ تیمور گورکانی) تهیه شده‌است. (برابر با ۸۳۳ قمری)
بایسنقر پسر شاهرخ ذوق شعر دوستی بایسنقر متوجه شاهنامه نیز شد. وی دستور داد نسخه‌ای از شاهنامه را برای او استنساخ کردند که به «شاهنامه بایسنقری» شهرت دارد. این کتاب که به سال ۸۲۹ ه‍.ق تحریر یافته‌است یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های هنر ایرانی و بلکه هنر اسلامی است. مقدمه‌ای که به امر بایسنقر بر شاهنامه فردوسی نوشته شده‌است را برخی بسیار سودمند دانسته‌اند. هرچند ملک الشعرا بهار آن را «سرتاسر خلاف حقیقت و خلاف منطق و برضد تاریخ» می‌داند.
شاهنامه چاپ بروخیم شاهنامه چاپ بروخیم تصحیح و ویرایشی از کتاب شاهنامهٔ ابوالقاسم فردوسی است که توسط انتشارات بروخیم در سال ۱۳۱۵ در ۱۰ جلد به چاپ رسید. انتشار شاهنامهٔ چاپ بروخیم سبب توجه بیش از پیش به شاهنامه شد و پس از آن بود که گروهی از پژوهشگران روس در شوروی دست‌اندرکار انتشار نسخه‌ای دیگر از این کتاب شدند. شاهنامهٔ چاپ بروخیم تصحیح مستقل و جدیدی از شاهنامه به شمار نمی‌آید و تنها به دلیل نفیس بودن، تقارن انتشار آن با جشن‌های هزارهٔ فردوسی و ارائهٔ نسخه‌ای منسجم از روایات در زمان خود اثری با اهمیت به شمار می‌آمد و امروزه تنها اهمیتی تاریخی دارد.
فردوسی آخرین، نامدارترین و مفصل‌ترین این پیشگفتارهاست که به فرمان بایسنقرمیرزا در ۸۲۹ ه‍.ق با بررسی دست‌نویس‌های "شاهنامه" نسخه‌ای ویرایش شده و این پیشگفتار را بر آن نهادند. در نگاهی کلی، این پیشگفتار دارای افسانه‌های فراوانی دربارهٔ فردوسی و "شاهنامه" است. در این پیشگفتار نیز، سه پیشگفتار پیشین، دیگر منابعی که برخی از آن‌ها از میان رفته و گفته‌های فردوسی در "شاهنامه" را گرد آورده و آن‌ها را به‌هم پیوند و چون داستان‌نویسی زبردست آن را پروبال داده‌اند. بیشتر مطالب کتاب‌های "مُجمَل فصیحی"، "رُوضَةُالصَّفا"، "حَبیب‌ُالسّیَر"، "بَدایِع‌ُالْوَقایِع"، "مَجالِس‌ُالْمُؤمِنین"، "عَرَفات‌ُالْعاشِقین"، "مَجمَع‌ُالْفُصَحاء" و دیگر تذکره‌ها از «پیشگفتار بایسنقری» گرفته شده‌است.
شاهنامه امروز نسخه‌های گوناگون شاهنامه؛ از دست‌نویس‌های بسیار نفیس و آراستهٔ آن گرفته تا رونویس‌های ساده‌تر، با تاریخچه‌های گاهی بسیار روشنی که دارند، برداشتی درخور، گسترده و فراگیرنده‌ای از چبود ساختار این کتاب به خوانندگان و پژوهش‌گران داده که نادانسته‌های آن در سنجش با آنچه که از شاهنامه می‌دانیم بسیار ناچیز است. از سوی دیگر، بزرگی و فر و شکوه جستار «فردوسی و شاهنامه» هیچ پرسشی را دربارهٔ این دو بی پاسخ نمی‌پذیرد.
فردوسی فردوسی داستان‌هایی را در روزگار منصور بن نوح، امیر سامانی، سروده‌بود. پس از آن در حدود سال ۳۷۰ ه‍.ق، در روزگار نوح دوم پسر منصور و پس از مرگ دقیقی، به‌نظم درآوردن متن "شاهنامهٔ ابومنصوری" را آغاز کرد. گمان می‌رود که دقیقی به‌دستور شاه سامانی کار نظم "شاهنامه" را آغاز کرده‌بود. ازاین‌رو، فردوسی برای دنبال کردنِ کار دقیقی، خواست تا به بخارا، پایتخت سامانیان، سفر کند تا هم فرمان ادامهٔ کار را از شاه سامانی ستاند و از پشتیبانی مالی او برخوردار شود و هم این‌که از نسخه‌ای از "شاهنامهٔ منثورِ ابومنصور محمد بن عبدُالرَّزّاق" — که به‌گمان نگاه‌داری‌شده در کتابخانهٔ دربار سامانی و مورد بهرهٔ دقیقی بود — بهره گیرد. اما پس از این‌که دوستی از همشهریانش — که در «پیشگفتار بایسنقری» محمد لشکری نام برده شده‌است — دست‌نویسی از این منبع را در دسترس او گذاشت، از این رأی برگشت و کار را در شهر خویش آغاز کرد. او در آغاز از پشتیبانی مالی اَمیرَکْ منصور، فرزند ابومنصور محمد بن عبدالرزاق بهره‌مند می‌شود. اما این دوران دیری نمی‌پاید و با کشته‌شدن منصور پایان می‌یابد.
شاهنامه بایسنقری این شاهنامه به سبب اینکه در لندن، سن پترزبورگ، پاریس و رم به نمایش درآمده و مینیاتورهای آن به‌وسیله یونسکو در سری کتاب‌های دنیای هنر در جلد مربوط به ایران چاپ شده در غرب بسیار نامی است. ۲۲ تابلوی نگارگری شاهنامه بایسنقری همه سالم هستند و در سال ۸۰۹ خورشیدی به خط جعفر تبریزی معروف به جعفر بایسنقری کتابت شده و به بایسنقر میرزا اهدا شده‌است. نسخه کنونی «شاهنامه بایسنقری» خرداد ۱۳۸۶ در حافظه جهانی به ثبت رسیده‌است. در سال ۱۳۸۷ این نشان به‌طور رسمی از طرف کمیته ملی حافظه جهانی یونسکو به‌کاخ موزه گلستان اهدا شد.
زن ۳ . این کتاب به سلطان سلیم عثمانی اهدا شد، سپس به خاندان هوتون رسید.  به گزارش خبرگزاری ها صفحه‌ای از شاهنامه طهماسبی روز چهارشنبه، ششم آوریل (هفده فروردین) در حراجی ساتبی در لندن به قیمت ۴ ,۷ میلیون پوند (معادل ۱۲ میلیون دلار آمریکا) فروخته شد و رکوردی در فروش آثار هنری اسلامی برجا گذاشت. این برگه یکی از ۲۵۸ صفحه مصور از کتاب نفیس شاهنامه طهماسبی یا شاهنامه شاه طهماسب است که در زمان شاه اسماعیل اول در قرن دهم هجری بر اساس شاهنامه فردوسی توسط برجسته ترین نقاشان و خوشنویسان عهد صفوی تهیه شده است
قلعه وینزر در این قصر نسخه ای از شاهنامه فردوسی وجود دارد که بسیار نفیس و کهن است
آثار هنری مرتبط با دیوان حافظ طبق آخرین آمارِ منتشرشده دربارهٔ نسخه‌های خطیِ "دیوانِ" حافظ در «فهرستوارهٔ دست‌نوشته‌های ایران»، تاکنون دست‌کم ۵۳۹ جلد نسخهٔ دست‌نویس از "دیوانِ" حافظ در فهرست‌های نسخه‌های خطی در ایران معرفی شده که البته باید نسخه‌های موجود در موزه‌ها و کتابخانه‌ها و مجموعه‌های خصوصی جهان را که در این فهرست نیامده‌است، بر شمارِ آثار افزود. در میان این نسخه‌های خطی، اندکی مصوّر و تعدادی نیز نفیس هستند. از میان شاعرانِ بزرگِ ایران پس از "شاهنامهٔ" فردوسی و آثارِ نظامی، "دیوان" حافظ دارای بیشترین نسخه‌های خطیِّ نفیسِ خوشنویسی‌شده بر کاغذِ زرافشان یا الوان و گاهی متنِ حاشیه‌شده و آراسته با عواملِ گوناگونِ کتاب‌آرایی مانند تشعیر، ترصیع، تذهیب، شمسه و سرلوحِ مذهَّب، رنگه‌نویسی، جلدهای نفیس و دیگر زمینه‌های هنری است.
شاهنامه داوری شاهنامه داوری نسخه‌ای نفیس از شاهنامه فردوسی، حماسه ملی ایران‌زمین است. این شاهنامه مربوط به دوره قاجاریه و از جمله واپسین دست‌نوشته‌های نگاره‌دار شاهنامهٔ فردوسی است. خوشنویس این دست‌نویس میرزا محمد داوری، نقاش و خوشنویس دوره قاجار است. این شاهنامه در یک هزار و ۲۳۲ صفحه در ابعاد ۴۲ و ۴ دهم در ۲۸ و ۳ دهم سانتیمتر آماده شده‌است. آماده‌کردن آن مدت پنج سال به طول انجامیده است. تذهیب و آرایش صفحه‌ها، توسط دو تذهیب‌کار سرشناس آن دوره به نام‌های میرزایوسف و میرزا حسن مذهب‌باشی انجام شده‌است‌. تصویر سازی نیز توسط لطفعلی شیرازی و محمد داوری انجام شده است. این شاهنامه هم‌اکنون در موزه رضا عباسی در تهران نگهداری می‌شود. شاهنامه داوری چهار جلد دارد. جلد اول ۲۱ مجلس جلد دوم ‌۲۵ مجلس‌، جلد سوم ۱۶ مجلس و جلد چهارم و آخرین‌ جلد این شاهنامه‌ که از زمره پرکارترین نسخ خطی است شش مجلس تصویر دارند.
ایلخانان حکومت ایلخانان دو نتیجهٔ مهم برای نقاشی ایران داشت: یکی انتقال سنت‌های هنر چینی به ایران که منبع الهام تازه برای نگارگران شد؛ و دیگری بنیان‌گذاری نوعی هنرپروری که سنت کار گروهی هنرمندان در کتابخانه-کارگاه سلطنتی را پدیدآورد. در محیط فرهنگی جدید فعالیت نقاشان در عرصهٔ کتاب‌نگاری وسعتی قابل ملاحظه یافت. کوشش آنان بیش از پیش معطوف شد به حل مشکل ناهمخوانی سنت‌ها و تأثیرات مختلف هنری؛ و بلندپروازی یا علاقه‌مندی حامیان نیز آنان را در رسیدن به این هدف یاری کرد. تداوم این وضع در زمان اینجوریان، مظفریان و جلایریان، به شکل‌گیری یک سبک نومایه در نگارگری ایرانی انجامید. تحت حمایت ایلخانان کتاب‌نگاری در زمینه علمی و تاریخی رونق گرفت. برخی متون قدیم چون شاهنامه فردوسی نیز به سفارش آنان بازنویسی و مصور شد. کارگاه‌های تولید نسخه‌های مصور عمدتاً در مراغه و تبریز (پایتخت غازان خان) قرار داشتند. قدیمی‌ترین نسخه مصور این دوره، ترجمهٔ فارسی منافع الحَیَوان ابن بختیشوع است که به دستور غازان خان در مراغه تدوین شد (۶۸۹). نسخه مصور دیگری با نام جامع التواریخ رشیدالدین فضل‌الله تکوین یافت که بخش‌های ناقصی از آن موجود است. از دیگر محصولات کارگاه تبریز، یک شاهنامهٔ مصور بزرگ اندازه بود که امروزه به نام کسی که آن را در اوایل سدهٔ بیستم تصاحب کرد، به شاهنامه دموت مشهور شده‌است. نسخه مزبور احتمالاً در اصل حدود ۱۲۰ نگاره داشته که توسط چند نقاش (احتمالاً، متعلق به دو نسل) اجرا شده بودند؛ ولی چند تصویر پراکنده از آن باقی مانده‌است.
شاهنامه دومین شاهنامهٔ نگاره‌دار بااهمیت در دورهٔ تیموری، شاهنامهٔ بایسنقری است. این نسخه در کاخ موزه گلستان نگه‌داری می‌شود. تاریخ نگارش آن به ۸۳۳ هجری بازمی‌گردد و مربوط به مکتب هرات است. این اثر در دورهٔ بایسنقر یکی از نوادگان تیمور و با پشتیبانی او آفریده شده‌است. خوشنویس اثر ملاجعفر تبریزی بایسنقری و هنرمندان آن ملاعلی و امیر خلیل هستند. نسخه دارای ۷۰۰ برگ است که در هر صفحه ۳۱ خط نگاشته شده‌است. حاوی ۲۲ نقاشی و ۵۸هزار بیت است.
مقدمه شاهنامه ما آمدیم به حدیث فردوسی، بدان و آگاه باش که در آن روزگار دهقان پسری بود در شهر طوس و مالی بسیار داشت و اموالی بی‌اندازه. عاملان و حاسدان جنان‌که هر جا باشند بر وی ظلم می‌کردند و وی را می‌رنجانیدند تا طاقت وی برسید چنان که در آن تدبیر ایستاد که از شهر بگریزد. این مقدمه‌ای بوده‌است که تا پیش از کشف نسخهٔ فلورانس از لحاظ قدمت مقدمهٔ دوم بود. یعنی پس از مقدمهٔ شاهنامهٔ ابومنصوری و پیش از مقدمهٔ شاهنامهٔ بایسنقری نوشته شده بود. پس آن را به مقدمهٔ اوسط باز خواندندی. از این مقدمه یک دستنویس در ایران هست که مغلوط است و اصالت خاصی ندارد و تلفیقاتی از مقدمه‌های پیشتر و پستر در آن دیده می‌شود.به هر حال از قرائن زبانی ایدون بر می‌آید که این مقدمه اخیرتر از قرن هشتم هجری نباشد. نمونه‌ای از متن: بدان که سلطان محمود سبکتکین را بر دو چیز هوس غالب بوده‌است:یکی غزای هندوستان و یکی مجالسه با شاعران. پس یکی از ابنای کرام چند تحفه به نزد سلطان فرستاد. در آن جمله تحفه‌ها یک جز شعر بود که دقیقی شاعر آن را به نظرم آورده بود از بهر سامانیان. مقدمه‌ای است که بر شاهنامهٔ بایسنقری نوشته شده‌است و اخیرترین مقدمه‌های چهارگانه‌است.
شاهنامه «حجم سنگین شاهنامه، مانع بزرگ بازخوانی و آشنایی نزدیک با آن، به ویژه در روزگار ما، مردم شتابزده را از اخت‌شدن با مجموع حوادث و روند کلی و پیوستاری داستان‌های خود بازمی‌دارد، و موجب بوده‌است که تهیه‌کردن گزیده‌ای از شاهنامه "از عهدی نزدیک به زمان فردوسی" آغاز شود.» آمار بیانگر آن است که شمار رجوع و بهره از شاهنامه فردوسی در ایران بالاست. بر اساس آمار، شاهنامهٔ فردوسی در سال ۱۳۹۳ بیش از ۵۰ بار در کشور چاپ و ۱۴۰ بار نیز بازنویسی شده‌است. در این سال ۴۰هزار نسخه از متن شاهنامه در کتاب‌های گوناگون استفاده شده‌است. این بدان معنی است که روزی ۱۲۰۰ نسخه به نام فردوسی رقم خورده‌است.
شاهنامه فلورانس شاهنامهٔ فلورانس کهن‌ترین نسخهٔ دست‌نویس کتاب "شاهنامهٔ"، ابوالقاسم فردوسی است. تاریخ نوشتن این نسخه از "شاهنامه" به سال ۶۱۴ هـ. ق/ ۱۲۱۷ م، بیش از ۲۰۰ سال پس از پایانِ سرایش "شاهنامه" است. با این حال، این "شاهنامه" نقشی پایه‌ای در تصحیح شاهنامه دارد.
فردوسی کهن‌ترین این پیشگفتارهاست که به فرمان ابومنصور محمد بن عبدالرزاق و به‌دست ابومنصور مَعمَری وزیر او، به سال ۳۴۶ ه‍.ق گرد آمده‌است. هرچند تدوین این اثر پیش از سرایش "شاهنامه" است، اما پس از آن در آغاز دست‌نویس‌های کهن "شاهنامه" آورده شد. اهمیت این پیشگفتار در شناساندن منابع فردوسی برای سرایش "شاهنامه" و هم‌چنین بی‌اعتبار کردن افسانه‌های پیشگفتارهای پسین است. این دست‌نویس یکی از کهن‌ترین و معتبرترین دستنویس‌های به‌جای‌مانده از "شاهنامه" است و پیشگفتار آن، دومین از دیدگاه کهن‌بودن است. تاریخ نگارش دست‌نویس دویست سال پس از سرایش "شاهنامه" به سال ۶۱۴ ه‍.ق است. این دست‌نویس در کتابخانهٔ ملی فلورانس نگه‌داری می‌شود. این نسخه را در سال ۱۹۷۷، آنجِلُو پیِه‌مونْتْزه در طی فعالیت‌های پژوهشی و بایگانی کتاب‌های دست‌نویس زبان پارسی در کتابخانه‌های ایتالیا شناسایی کرد. این پیشگفتار افتادگی‌های بسیار دارد و آنچه بازمانده‌است کمتر از نیمِ متن کامل پیشگفتار است. متن کامل پیشگفتار در نسخه‌ای نگاشته‌شده در ۹۰۳ ه‍.ق در دسترس است که در موزهٔ طوپقای‌سرا در استانبول نگاه‌داری می‌شود. محمد قزوینی این پیشگفتار را «مقدمهٔ اوسط» نامیده که پس از «پیشگفتار شاهنامهٔ ابومنصوری» و پیش از «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری» نوشته شده‌است. از این پیشگفتار تنها یک دست‌نویس در ایران هست که اصالت ویژه‌ای ندارد و درهم‌آمیختگی بی‌ساختاری از پیشگفتارهای پیشین و پسین در آن به چشم می‌خورد. اصالت‌نداشتن، برگرفته‌بودن بخش‌های گوناگون از پیشگفتارهای پیشین و دست‌بردن در آن‌ها و نادرستی‌های فراوان در این دست‌نویس، تعیین تاریخ دقیق نگارش آن را خدشه‌دار کرده‌است. اما با نگرش به زبان و شیوهٔ نگارش می‌توان گمان کرد که تازه‌تر از سدهٔ هشتم ه‍.ق نیست.
تاریخچه پذیره شعر فردوسی پس از حملهٔ مغول و انقراض عباسیان توجه به شاهنامه در محافل رسمی نیز افزایش یافت و از جمله حمدالله مستوفی در اوایل قرن هشتم هجری در دوران ایلخانان تصحیحی از شاهنامه بر اساس نسخه‌های مختلفی که یافته بود ارائه کرد. در دوران تیموریان نیز، در سال ۸۰۴ شمسی در هرات، به دستور شاهزادهٔ تیموری بایسنغر میرزا نسخهٔ مصوری از شاهنامه تهیه شد و احتمالاً تعداد زیادی از روی آن نوشته شد.
فردوسی نام او همه جا ابوالقاسم فردوسی شناخته شده‌است. نام کوچک او را در منابع کهن‌تر مانند "عَجایِب‌ُالْمَخلوقات" و "تاریخ گُزیدهٔ" حَمدُالله مُستُوفی و «سومین پیشگفتار کهن شاهنامه»، «حسن» نوشته‌اند. منابع دیگر هم‌چون برگردانِ عربی بُنداری اصفهانی، «پیشگفتار دست‌نویس فِلُورانْس» و «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری» و نوشته‌های برگرفته از آن، نام او را «منصور» گفته‌اند. پیش از همهٔ این‌ها، کهن‌ترین منبعی که از فردوسی و نام و تخلص و شهر او یاد کرده، "گَرْشاسْپ‌ْنامهٔ" اسدی طوسی است. نام پدر او نیز در "تاریخ گزیده" و «سومین پیشگفتار کهن شاهنامه» «علی» گفته شده‌است. محمدامین ریاحی پس از بررسی کهن‌ترین منابع، نام «حسن بن علی» را پذیرفتنی و این نام را با قرینه‌های دیگری که وابستگی او را به یکی از شاخه‌های تشیع می‌رساند، سازگارتر دانسته‌است، هرچند که هم‌چون بیشتر پژوهندگان زندگانی فردوسی، او را از هرگونه تعصّبِ مذهبی برکنار می‌داند.
شاهنامه لندن شاهنامه لندن یکی از نسخه‌های دست‌نویس کتاب شاهنامهٔ ابوالقاسم فردوسی است. تاریخ دقیق کتابت این نسخه مشخص نیست و مورد اختلاف است، اما به سال ۶۷۵ قمری (۱۲۷۶ میلادی) منسوب شده‌است. شاهنامهٔ لندن نقشی پایه‌ای در تصحیح شاهنامه داشته‌است.
دقیقی در سال ۹۵۷ میلادی یعنی در بهترین دوران سامانیان، شاهنامه ابومنصوری با تلاش ابومنصور المعمری و به دستور ابومنصور عبدالرزاق، حاکم توس، توسط چهار گردآورنده خدای نامک‌های کهن (که در شاهنامه فردوسی نام برده شده‌اند) به رشته تحریر درآمد. این شاهنامه منثور پایه‌ای برای سرودن نسخه‌های منظوم شاهنامه شد، ولی خود آن عمری کوتاه داشت. دقیقی از نخستین کسانی بود که پیش از فردوسی دست به سرودن شاهنامهٔ منظوم از روی این شاهنامهٔ منثور ابومنصوری زد. در این باره مورخی آورده‌است «آنگاه که پیشانی سامانیان به تاج خراسان آراسته شد، آنان خواستار شدند که وقایع عمدهٔ شاهان قدیم ایران به شعر آورده شود. اما در این زمان مقام شعر چنان بلند نبود و آنان نتوانستند به آرزوی خود برسند تا زمانی‌که نوع بن منصور به حکومت رسید. وی با تمام نیرو بر این همت گماشت که از چراغ لطف خود نور خالص این نیت را بیرون دهد و گردن بند این اقدام را به‌گردن دقیقی که سرمشق شعرای زمان خود بود بیاویزد».
شاهنامه بنیاد شاهنامه فردوسی، مؤسسه تحقیقاتی وابسته به وزارت فرهنگ و هنر، در سال ۱۳۵۰ با هدف پیشبرد پژوهشهای دربارهٔ شاهنامه فردوسی، و تصحیح و انتشار متن انتقادی شاهنامه بنیانگذاری شد. سرپرستی علمی بنیاد از ابتدای بنیان با مجتبی مینوی و از سال ۱۳۵۵ با محمدامین ریاحی بود. کوشش‌های این بنیاد شامل گردآوری نسخه‌های شاهنامه و بن‌مایگان پژوهشی دربارهٔ شاهنامه از سراسر جهان، و ارزیابی آن‌ها به منظور تصحیح متن شاهنامه، و برابر نهادن نسخه‌ها و تهیه متن تصحیح‌شده از بخش‌های مختلف شاهنامه توسط پژوهشگران بنیاد بود. از برجسته‌ترین پژوهشگران بنیاد شاهنامه، جلال خالقی مطلق و احمد تفضلی بودند. پس از انقلاب اسلامی بنیاد شاهنامه همراه با چند مؤسسهٔ پژوهشی دیگر در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالی) ادغام شد.
فردوسی افزون بر اثرگذاری فردوسی در ادب پارسی، برگردان‌ها، پژوهش‌ها و چاپ‌های فراوانی دربارهٔ فردوسی و "شاهنامه" در سراسر گیتی انجام شده‌است. برابر "کتابشناسی فردوسی و شاهنامه" گردآوریِ ایرج افشار — که نوشته‌ها دربارهٔ فردوسی و "شاهنامه" از آغاز تا سال ۱۳۸۵ را دربرمی‌گیرد — با به‌شمارآوردن سروده‌های منسوب به فردوسی مانند "یوسف و زلیخا" تا سال ۱۳۸۵، ۵۹۴۲ شماره نوشتار، گفتار، فصل، کتاب منفرد و مجموعهٔ مستقل، ترجمه و منقول‌ها، نسخه‌های دست‌نویس تاریخ‌دار و بی‌تاریخ و گزیده و منثور، چاپ‌های متن "شاهنامه" و خلاصه‌های آن، یک یا چند داستان از آن، آثاری که برپایهٔ "شاهنامه" گردآوری شده‌اند، نمایش‌نامه‌ها برپایهٔ آن و چاپ‌های "یوسف و زلیخا" در این سال‌ها به‌دست آمده‌است.
کبروی دلیل تفاوت در نام به دلیل گوناگونی در نسخه‌های خطی شاهنامه است، در شاهنامه فردوسی تصحیح جلال خالقی مطلق این نام " کَیروی" آمده است، اما در شاهنامه فردوسی برپایه چاپ مسکو " کبروی" آمده است.
تاریخچه پذیره شعر فردوسی پس از تلاش حمدالله مستوفی در تصحیح شاهنامه در قرن هشتم و "شاهنامهٔ بایسنقری" در قرن نهم هجری، اولین تصحیح شاهنامه در کلکته صورت گرفت و بار اول به شکل ناقص در ۱۱۹۰ شمسی (توسط ماثیو لمسدن) و بار دوم به طور کامل در ۱۲۰۸ (به تصحیح ترنر ماکان انگلیسی) منتشر شد. از مصححان بعدی شاهنامه می‌توان از ژول مول فرانسوی، وولرس و لاندوئر هلندی، ی. ا. برتلس روس، نام برد. از مصححان ایرانی شاهنامه باید به عبدالحسین نوشین، مجتبی مینوی، محمد مختاری، و جلال خالقی مطلق و فریدون جنیدی اشاره کرد. ادوارد براون (ایران‌شناس نامدار انگلیسی) شاهنامه را مطابق ذوق خود نیافته است و صریحاً کمالات آن را انکار می‌کند.
شاهنامه ویلیام جونز نخستین کسی است که در انگلستان و حتی اروپا از فردوسی و "شاهنامه" سخن گفت. جونز متوجه شباهت میان زبان فارسی و زبان‌های هندواروپایی شد و این را از راه مطالعهٔ "شاهنامه" به زبان فارسی به‌دست‌آورد. در ۱۸۱۱ متیو لومسدن نخستین جلد از "شاهنامه" را با خوشنویسی نستعلیق و با حروف سربی در ۷۲۲ صفحه و در قطع رحلی با مقدمه‌ای به زبان انگلیسی به‌چاپ رساند. در سال ۱۸۲۹ ترنر ماکان یک دورهٔ کامل "شاهنامه" را در چهار جلد و برپایهٔ نسخه‌های معتبر و اصول نسخه‌شناسی به‌چاپ رساند. ساموئل جانسون، جیمز راسل لوول، لافکادیو هرن و Alexander Rogers از دیگر کسانی بودند که دربارهٔ فردوسی و "شاهنامه" پژوهش و آثاری داشته‌اند.
شاهنامه در غیاب نسخه یا نسخه‌های نخستین شاهنامه؛ برای برخی از این‌گونه نادانسته‌ها و پرسش‌ها، شاید هرگز نتوان به پاسخ یگانه‌ای رسید. شمار بیت‌های آن شاهنامه که فردوسی با دست خود نوشته، شمار واژگان عربی که او در آن نسخه به کار برده، یا تاریخ آن روز که آن سخن‌سرا واپسین نسخهٔ شاهکار خود را نگاشته از آن گونه‌اند. هیج کدام بنیادی نیستند اما هرکدام جستاری برای شناخت بیشتر و بهتر شاهنامه‌اند و هم یادآور دشواری‌های آن روز. در یکی از روایت‌های مردمی شمار بیت‌های شاهنامه «چهل‌هزار» یاد شده‌است. در حالی که به گواهی بیتی از متن شاهنامه و همین‌طور بن‌مایه‌های دیگر مانند بنداری، ریاحی، و علوی توسی از دیرباز زبانزد بوده‌است که شاهنامه ۶۰٬۰۰۰ بیت دارد. با وجود این سخن، یکی از کهن‌ترین دست‌نویس‌های کامل شاهنامه، شاهنامهٔ لندن (۶۷۵ هجری) ۴۹٬۶۱۸ بیت دارد. و شاهنامهٔ ویرایشی خالقی مطلق نیز دارای ۴۹٬۵۳۰ بیت است. هم‌چنین حمدالله مستوفی در نسخه‌هایی که در سدهٔ هشتم دیده، بیش از پنجاه‌هزار بیت نیافته‌است:
فهرست شخصیت‌های شاهنامه در این فهرست سعی بر این است که همه شخصیت‌های شاهنامه فردوسی اعم از ایرانی، تورانی، رومی، هندی و اسامی دیوها و... آورده شود. برخی از افراد عادی جامعه، که  در شاهنامه از آنها نام شده است، در لیست پهلوانان یا شاهان نمی‌گنجند نیز در فهرست گنجانده شده‌اند. در تهیه این فهرست از نسخه‌های شاهنامه فردوسی برپایه چاپ مسکو ، و همچنین تصحیح جلال خالقی مطلق استفاده شده است. و سعی شده در صورت تفاوت در نگارش نام‌ها، همگی نام‌ها آورده شده است.
شاهنامه نخستین فرانسوی که به فردوسی و "شاهنامه" پرداخته، ژان شاردن، ایران‌شناس و جهانگرد فرانسوی است. او فردوسی را تاریخ‌نگار می‌پنداشت و گمان می‌کرد که همهٔ ایرانیان نیز شاعر هستند. پس از او نخستین ادیب و خاورشناس فرانسوی لویی-متیو لانگلس بود که برپایهٔ پژوهش‌هایش دربارهٔ فردوسی و "شاهنامه" به سخن پرداخت. پس از مدتی ژول مل ترجمهٔ "شاهنامه" را در سال ۱۸۲۶ و به‌دستور دولت فرانسه آغاز کرد و تا پایان عمر در سال ۱۸۷۶ به این کار پرداخت. این "شاهنامه" میان سال‌های ۱۸۳۸ تا ۱۸۷۸ به‌چاپ رسید. نخستین منتقدی که دربارهٔ این ترجمه سخن گفت، ژان-ژاک آمپر استاد دانشگاه سوربن بود. او به فردوسی لقب «هومر ایران» داد و "شاهنامه" را از حماسهٔ هندوها، "مهابهاراتا" و "رامایانا" برتر دانست. شارل-آگوستن سنت-بوو نویسنده و منتقد رمانتیک نیز تحت تأثیر ترجمهٔ مل، شیفتهٔ فردوسی بود. لامارتین نیز با توجه به این ترجمه، از فردوسی و قهرمان او رستم یاد کرده و آنان را ستوده‌است. ویکتور هوگو، فرانسوا کوپه، ژول لومتر، موریس باره و تئودور نولدکه هم از کسانی بودند که از این ترجمه بهره بردند و آن را ستودند. پس از این‌ها و پس از انتشار چهار جلد از "شاهنامه"، هوگو در سال ۱۸۵۹ دوباره به فردوسی پرداخت و با الهام از او، "افسانهٔ قرون" را نوشت.
شاهنامه ترنر ماکان شاهنامه ترنر ماکان تصحیح و ویرایشی از کتاب "شاهنامهٔ فردوسی" است که توسط ترنر ماکان، افسر انگلیسی در هند، در سال ۱۸۲۹ میلادی در کلکته به چاپ رسید. این نسخه اولین چاپ کامل و معتبر از کتاب "شاهنامه" بود که بر اساس ۱۷ نسخهٔ خطی تصحیح شده بود و در چهار جلد منتشر شد.
جواد شریفی از آثار وی خوشنویسی کتاب‌های رباعیات خیام، رباعیات باباطاهر، غزلیات شمس تبریزی، کلیات سعدی، شاهنامه فردوسی و تألیف و تحریر رسم‌الخط مدارس را می‌توان نام برد. زیباترین کتاب‌های چاپ ایران که به خط نستعلیق نگاشته شده از قبیل شاهنامه فردوسی مصور، دیوان حافظ و بیژن و منیژه به خط اوست.
شاهنامه افزون بر آنچه رفت، برگردان‌ها، پژوهش‌ها و چاپ‌های فراوانی دربارهٔ فردوسی و "شاهنامه" در سراسر گیتی انجام شده‌است. ترجمه‌هایی به زبان‌های اردو، ایتالیایی، بنگالی، پشتو، ترکی، چکی، دانمارکی، رومانیایی، ژاپنی، صربی، سوئدی، عبری، کردی، گجراتی، لاتین، لهستانی، مجاری و هندی انجام شده‌است. برابر "کتابشناسی فردوسی و شاهنامه" گردآوری ایرج افشار — که نوشته‌ها دربارهٔ فردوسی و "شاهنامه" از آغاز تا سال ۱۳۸۵ را دربرمی‌گیرد — با به‌شمار آوردن سروده‌های منسوب به فردوسی مانند "یوسف و زلیخا" تا سال ۱۳۸۵، ۵۹۴۲ شماره نوشتار، گفتار، فصل، کتاب منفرد و مجموعهٔ مستقل، ترجمه و منقول‌ها، نسخه‌های دست‌نویس تاریخ‌دار و بی‌تاریخ و گزیده و منثور، چاپ‌های متن "شاهنامه" و خلاصه‌های آن، یک یا چند داستان از آن، آثاری که برپایهٔ "شاهنامه" گردآوری شده‌اند، نمایش‌نامه‌ها برپایهٔ آن و چاپ‌های "یوسف و زلیخا" در این سال‌ها به‌دست آمده‌است.
محمد دبیرسیاقی من اگرچه چهار پنج دفعه "شاهنامه" چاپ کرده‌ام و جزوه‌هایی از آن هنوز با لغت و معنی زیر چاپ است، ولی "شاهنامهٔ" من تصحیح با نسخه‌های متعدد نبوده. من اهمیت کار خالقی را با کار "[دیوان] منوچهریِ" خودم مقایسه می‌کنم. سال ۱۳۲۴، هنگامی دورهٔ دکترا را در دانشگاه تمام کردم، سه سال روی منوچهری کار کردم. ۲۷ نسخه و چندین متن که اشعار منوچهری در آن‌ها بود جمع‌آوری کردم و در آن سه سال ، شب و روز روی آن کار کردم تا آن را آماده کردم. این کتاب منوچهری سه‌هزار بیت است و کار خالقی‌مطلق بر اساس ده‌ها نسخه است. وقتی با منوچهری قیاس شود، خوب "شاهنامه" حدود ۴۸هزار بیت است؛ پس در حقیقت او ۱۷برابر من کار کرده‌است؛ بنابراین، ارزش کار او ۱۷برابر کار منوچهری من است. یکی از کارهای ارزنده‌ای که در تصحیح متون بعدها سرمشق قرار گرفت. وی افزود: دائرةالمعارف بزرگ اسلامی با جشنی که برای آن کتاب و خالقی گرفت زحمات او را تا حدی ادا کرده؛ ولی امیدوارم با کتاب او حق فردوسی هم ادا شده باشد. دبیرسیاقی ادامه داد: من معتقدم پژوهش روی شاهنامه کار یک نفر نیست. افرادی باید باشند که هم به علوم اسلامی آشنا باشند و هم شعرهای قبل از فردوسی را جمع‌آوری کرده باشند و نسخه‌هایی را هم که قدیمی هستند و به زمان فردوسی نزدیک هستند جمع کنند تا یک جمعی با این خصوصیات شاهنامه را چاپ کنند. امیدوارم که یک چنین کتابی که از سوی خالقی مطلق منتشر شده پایه قرار بگیرد تا حق فردوسی آنچنان‌که باید ادا شود. وی سپس دربارهٔ تعدد نسخ در این تصحیح و انتقاد برخی به این تصحیح که متنی دوگانه است، گفت: تصحیح دو جور است. کسانی امثال محمد قزوینی و مجتبی مینوی معتقد بودند که باید قدیمی‌ترین نُسَخ را اصل قرار داد و به‌تدریج نسخه‌های دیگر را با آن مقایسه کرد و در پاورقی آورد؛ ولی "شاهنامه" چون نسخهٔ اصل ندارد، بنابراین باید تلفیقی کار شود؛ مثل همان کاری که بنده در تصحیح "دیوان منوچهری" کرده‌ام؛ و کسانی مثل دهخدا و بهار و دیگران که اهلیت این کار را داشتند آن را قبول کردند؛ بنابراین خالقی نمی‌توانست یک نسخه را اصل قرار بدهد و بقیه را فرع، برای اینکه نسخه اصلی نداریم. این ایراد به کار خالقی مطلق وارد نیست. اما دربارهٔ نسخه فلورانس، یکی از استادان مبرز که به کتابخانه فلورانس رفته و آن نسخه را از نزدیک دیده، می‌گوید تاریخ آن متعلق به یکصد سال بعد از فردوسی است؛ ولی با این حال کسی نمی‌گوید که آن اصیل نیست. خالقی مطلق چندین سال در یک اتاق دربسته نشسته و این کار را انجام داده و باید حق زحمات او ادا شود؛ ولی حق فردوسی هم اینجا مطرح است که آیا ادا شد یا خیر؟ وی ادامه داد: برای ادا کردن حق فردوسی عده‌ای باید جمع شوند و روی آن کار بکنند. افرادی باید باشند که عربی خوب بدانند. ما یک کتابی داریم به نام خردنامه که در همان زمان ترجمهٔ بُنداری (بنداری اصفهانی) تألیف شده. این نویسنده آمده یک کلام حضرت علی را گرفته، به‌عنوان کلمهٔ قصار و بعد از کلمات حکمای یونان، سقراط و ارسطو و افلاطون در برابر آن کلمه قصار جملاتی پیدا کرده. بعد از این، شعرهایی از فردوسی پیدا کرده متناسب با کلمات و جملات آن حکما و حضرت علی که ۲۵۰ بیت از "شاهنامه" را انتخاب کرده‌است. دبیرسیاقی در پایان افزود: کار خالقی کار عظیمی است و می‌تواند برای تصحیح عالی "شاهنامه" به وسیلهٔ یک جمع پایه قرار گیرد.
خانواده‌های گودرز و پیران در شاهنامه (علم برداران ایران و توران) خانواده‌های گودرز و پیران در شاهنامه (علم برداران ایران و توران) کتابی نوشتهٔ محمدیونس طغیان ساکایی است که به بررسی دو خاندان گودرز و پیران در شاهنامه فردوسی می‌پردازد. این کتاب که به فارسی افغانستان نوشته شده است، شماری واژهٔ فارسی دارد که در فارسی ایران کمترشناخته شده هستند. نثر آن استوار و آسان‌فهم توصیف‌شده. نسخه‌ای از شاهنامه که نویسنده از آن بهره گرفته، چاپی معتبر از شاهنامهٔ فردوسی نیست و شامل بیت‌های افزودهٔ زیادی است. از جمله موارد اهمیت این کتاب، آشناسازی تلاش‌های شاهنامه‌پژوهی در خارج از مرزهای ایران توصیف شده است.
شاهنامه ابومنصوری شاهنامه ابومنصوری شاهنامه‌ای است که در سال ۳۴۶ ه‍.ق به دستور و سرمایهٔ ابومنصور محمد بن عبدالرزاق طوسی، حاکم توس و به دست ابومنصور معمری (ابومنصور مَعْمَری)، وزیر او به رشتهٔ تحریر کشیده شد. این شاهنامه که به نثر نوشته شده بوده، به تاریخ ایران پیش از اسلام می‌پرداخت و اصلی‌ترین منبع فردوسی در سرایش شاهنامه بوده‌است.
جلال خالقی مطلق از سال ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۰ میلادی، جلال خالقی مطلق مشغول بررسی نسخه‌های خطی و دستنویس شاهنامه بود و محسنات و معایب هر نسخه را در نشریات مختلف گزارش می‌کرد. او در این یک دهه توانست بیش از پنجاه نسخه خطی از شاهنامه را بررسی بکند که تبدیل به شالوده کار او برای تصحیح شاهنامه شد. مقاله‌های تحقیقی او در مجلهٔ سیمرغ (نشریهٔ بنیاد شاهنامه فردوسی)، مجلهٔ دانشکدهٔ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی، ایران‌نامه، ایران‌شناسی، کلک و نامهٔ ایران باستان انتشار می‌یافت. او همچنین در تألیف دانشنامه ایرانیکا نیز با احسان یارشاطر همکاری داشته به نحوی که ۶۵ مقاله در آن دانشنامه، تألیف دکتر خالقی مطلق می‌باشد.
شاهنامه چاپ بروخیم در سال ۱۳۱۳ مجموعه جشن‌هایی به مناسبت هزارمین سالگرد تولد ابوالقاسم فردوسی توسط حکومت پهلوی اول در تهران، طوس و شهرهای دیگر ایران برگزار شد. در همان زمان و از سال ۱۳۱۱ گروهی از پژوهشگران ادبیات به تدوین نسخه‌ای از شاهنامه مشغول بودند که در سال ۱۳۱۵ از طرف انتشارات بروخیم در تهران به چاپ رسید و به شاهنامهٔ چاپ بروخیم معروف شد. در تدوین این نسخه از شاهنامه،نسخهٔ ترنر ماکان و ژول مول نقش داشتند. جلد نخست چاپ بروخیم با تصحیح مجتبی مینوی، جلد دو تا پنج توسط عباس اقبال، جلد شش توسط سلیمان حییم و جلد هفت، هشت، نه و ده توسط سعید نفیسی تصحیح و منتشر شد. شاهنامهٔ چاپ بروخیم حدود ۱۰۰ پرده نقاشی را نیز به‌همراه داشت و تا پیش از چاپ مسکو نسخه معتبرترین نسخهٔ شاهنامه به شمار می‌آمد.
محمدامین ریاحی فصل مهمی از فعالیت‌های علمی و پژوهشی محمدامین ریاحی مربوط به شاهنامه و فردوسی بوده‌است. بنیاد شاهنامه فردوسی بنابر طرح پیشنهادی وی به وزارت فرهنگ و هنر تأسیس شد و او علاوه بر تهیهٔ اساسنامهٔ بنیاد شاهنامه، از ابتدای تشکیل بنیاد در سال ۱۳۵۰ عضویت هیئت امنای آن را داشت. در سال ۱۳۵۴ جانشین مجتبی مینوی در سمت ریاست علمی بنیاد شد. از آن هنگام تا زمان توقف فعالیت در پایان سال ۱۳۵۷ فعالیت‌های بنیاد شاهنامه در زمینهٔ گردآوری نسخه‌های خطی شاهنامه و ویرایش و انتشار بخش‌هایی از متن شاهنامه شتاب بیشتری یافت. در آبان ۱۳۵۶ به دعوت او نخستین مجمع علمی بحث دربارهٔ شاهنامه با حضور تعدادی از محققان برجسته در بندرعباس تشکیل شد که برگزیده‌ای از گفتارهای این مجمع تحت عنوان «شاهنامه‌شناسی» سال بعد منتشر شد. محمدامین ریاحی در سال ۱۳۶۹ موجبات تجدید چاپ شاهنامه ژول مول را که هنوز از ویرایش‌های معتبر شاهنامه به‌شمار می‌آمد فراهم آورد و مقدمه‌ای جامع بر آن نوشت.
فردوسی جدای از بیت‌هایی که خود فردوسی از سروده‌های دقیقی دانسته، تنها سروده‌ای که روشن شده از اوست، خود "شاهنامه" است. سروده‌های دیگری نیز از برای فردوسی دانسته شده‌اند، که بیشترشان بی‌پایه هستند. ناموَرترین آن‌ها مثنوی‌ای به نام "یوسف و زلیخا" است که در «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری» سرودهٔ فردوسی به‌شمار رفته‌است. اما این گمانه از سوی پژوهشگران نادرست دانسته شده و از آن میان مجتبی مینُوی در سال ۱۳۵۵ گویندهٔ آن را «ناظمِ بی‌مایه‌ای به نام شمسی» یافته‌است. سروده‌های دیگری نیز از فردوسی دانسته شده‌اند، مانند چند قطعه، چهارپاره، رباعی، قصیده، و غزل که پژوهشگران در این‌که سرایندهٔ آن‌ها فردوسی باشد، بسیار دودل هستند. و به‌ویژه قصیده‌ها را سرودهٔ روزگار صفویان می‌دانند. در "مَخزَن‌ُالْغَرائِب"، "لباب‌الالباب"، "تذکرهٔ آتشکده"، "هفت اقلیم"، "ریاض‌ُالشُّعَراء" و "تَذکرهٔ بُتخانه"، قصیده و قطعه و رباعی به فردوسی نسبت داده‌اند، که برخی از آن‌ها مورد تردید است. هِرمان اِته این سروده‌ها را گردآوری و به زبان آلمانی برگردانده‌است. اما تقی‌زاده می‌گوید برخی از این سروده‌ها درست نیستند، چراکه دور از زبان و سبک فردوسی و شعر سدهٔ چهارم ه‍.ق هستند. در این میان گمان درست‌بودنِ یک غزل، دو قطعه و دو رباعی و انتساب آن‌ها به فردوسی بسیار است.
شاهنامه نسخه‌های دست‌نویس شاهنامه بسیار است، از تاریخ‌دار گرفته تا نسخه‌های بی‌تاریخ. برپایهٔ کتابشناسی فردوسی و شاهنامه از آغاز تا سال ۱۳۸۵ گردآوری ایرج افشار، شمار نسخه‌های تاریخ‌دارِ نگاره‌دار و بی‌نگاره و نگاشته میان سال‌های ۶۷۵ تا ۱۳۱۴ ه‍.ق شناسانده در فهرست‌ها ۳۲۳ نسخه و شمار نسخه‌های بی‌تاریخِ نگاره‌دار و بی‌نگاره نگاشته میان سدهٔ هفتم تا سیزدهم ه‍.ق ۳۲۲ نسخه است. با به‌شمار آوردن دست‌نویس‌های کامل و ناقص پس از سدهٔ یازدهم و درنظرگرفتن دست‌نویس‌های ازمیان‌رفتهٔ این کتاب، شاید شمار همهٔ آن‌ها از هزار افزون شود. برخی از مهم‌ترین نسخه‌های شاهنامه عبارتند از:
تاریخچه پذیره شعر فردوسی در میان شاهنامه‌پژوهان نامبرده، جلال خالقی مطلق، منقح‌ترین متن انتقادی شاهنامه را همراه با پژوهش‌ها و یادداشت‌های فراوان تهیه و منتشر کرده‌است. شاهنامه تصحیح وی همچنین به گفته برخی قویترین نسخه از شاهنامه‌است که به‌صورت انتقادی در ۸ جلد توسط انتشارات ایرانیکا منتشر گردید.