mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
شمش-مودمیق در مورد این پادشاه اطلاعات کمی وجود دارد. معنای نامش یعنی: "شمش علاقه نشان می‌دهد." از روی مدارک و منابع این‌گونه پیداست که گویا وی چهارمین پادشاه از سلسله نهم بابل بوده‌است. دوره پادشاهی وی نامعلوم است و اصل و نسب و تبار وی نیز همین طور. هر چند که منبع آشوری "لیست پادشاهی هم‌زمان (تطبیقی)" نام پادشاه قبل از او را مار-بیتی-احه-ایدین ذکر کرده‌است، ولی این احتمال وجود دارد که منبع مزبور فقط آن فرمانروایان بابلی را در لیست آورده باشد که با پادشاه آشور برهم کنش و تأثیر متقابل داشته اند و آنهایی را که با پادشاه آشور رابطه نداشته اند، از قلم انداخته باشد. اگر او را شاه بعد از مار بیتی احه ایدین به حساب آوریم، باید گفت که پادشاه چهارم سلاله مزبور بوده‌است. برهم کنش‌هایی که شمش مودمیق و پادشاه آشوری معاصر وی با هم داشته اند، عبارتند از: "جنگ ها، اتحادها، تغییرات در مرزها و (بعدها) ازدواج‌های دیپلماتیک و مصلحتی که به نظر می رسد دو کشور را به هم نزدیک و با هم دوست کرده باشد. سالنامه‌های آداد-نراری دوم می گویند که طی آخرین دهه قرن دهم قبل از میلاد، پادشاه آشور جنگی را علیه بابل به راه انداخت. اگرچه تاریخ دقیق وقوع حادثه مزبور نامعلوم است، ولی گویا در فاصله سال‌های ۹۰۸ و ۹۰۲ پیش از میلاد رخ داده است. آداد نراری می گوید که شمش مودمیق در پای کوه یالمان (در جایی دیگر نوشته شده است: ایالمان) سپاه خویش را به صف کرده بود، این کوه احتمالاً در بخش جنوب شرقی جبل حمرین واقع بوده‌است. آداد نراری ادعا می‌کند که ظفرمند از نبرد بیرون آمده و سرزمین‌هایی را به چنگ آورده است، با این حال به نظر نمی‌رسد که شمش مودمیق پایان دردناک و اسف باری داشته بوده باشد و به نظر می رسد که در حدود زمانی عوض شدن قرن فوت کرده‌است.
بل (آشوری) بل () در متون کلاسیک یونانی و لاتین کلاسیک در رابطه با آشور، به یک پادشاه ظاهراً باستانی و اسطوره‌ای تاریخی آشوری اشاره دارد، چنین پادشاهی محتملا همان اشاره به خدای بابلی بل مردوک یا مردوخ از خدایان باستانی تمدن بابل است. بل، به معنای مالک یا سرور و به مفهوم «خداوند» و «استاد»، عنوانیست که به خدایان گوناگون، در کیش‌های میان رودانی اطلاق می‌شده‌است.
زبان آرامی از سال ۷۰۰ پ. م، این زبان در نقاط بسیاری پخش شد، اما یکدستی خود را از دست داد. گویش‌ها مختلفی در بین‌النهرین، بابل، فنیقیه و مصر پدیدار شد. با این حال اکدی بر روی آرامی در آشور تأثیر گذاشت و سپس بابلی بروی کار آمد. همانگونه که در دو پادشاه بخش ۱۸:۲۶ آمده‌است، حزقیا، پادشاه یهود با دیپلمات‌های آشوری به زبان آرامی سخن می‌گوید تا افراد عادی چیزی متوجه نشوند. در حدود سال ۶۰۰ پ. م پادشاه کنعان نامه خود به فرعون پادشاه مصر را به زبان آرامی می‌نویسد.
زبان آرامی باستان از سال ۷۰۰ پ. م، این زبان در نقاط بسیاری پخش شد، اما یکدستی خود را از دست داد. گویش‌ها مختلفی در بین‌النهرین، بابل، فنیقیه و مصر پدیدار شد. با این حال اکدی بر روی آرامی در آشور تأثیر گذاشت و سپس بابلی بروی کار آمد. همانگونه که در دو پادشاه بخش ۱۸:۲۶ آمده‌است، حزقیا، پادشاه یهود با دیپلمات‌های آشوری به زبان آرامی سخن می‌گوید تا افراد عادی چیزی متوجه نشوند. در حدود سال ۶۰۰ پ. م پادشاه کنعان نامه خود به فرعون پادشاه مصر را به زبان آرامی می‌نویسد.
سلسله سارگون سلسله سارگونی آخرین حکومت سلسله آشور بود که به عنوان پادشاهان آشور در طول امپراتوری آشوری نو برای کمی بیش از یک قرن از زمان به پادشاهی رسیدن سارگون دوم در ۷۲۲ پیش از میلاد تا سقوط آشور در ۶۰۹ پیش از میلاد بر قلمروی گسترده‌ای حکومت کردند. اگرچه آشور در نهایت در زمان حکومت آنها سقوط کرد، سلسله سارگونی در اوج قدرت خود و سه جانشین بلافصل سارگون دوم سناخریب (۷۰۵–۶۸۱ پیش از میلاد)، اسرحدون (۶۸۱–۶۶۹ پیش از میلاد) آشوربانیپال (۶۶۹–۶۲۵ پیش از میلاد) بر کشور حکومت کردند. اگرچه این سلسله شامل هفت پادشاه آشوری، دو پادشاه دست نشانده در بابل و شاهزادگان و شاهزاده‌های متعدد است، اصطلاح «سارگونی» گاهی اوقات فقط برای سناخریب، اسارحدون و آشوربانیپال به کار می‌رود.
عیسی بنیامین بنیامین کتاب‌های گوناگونی از جمله هفته نامه آشوری-فارسی میان سال ۱۹۵۱ و ۱۹۶۲ را منتشر کرد که یکی از اولین کتاب‌ها در زمینه اصول نوشتن آشوری بود. وی از ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۳ سردبیر هفته‌نامه آشوری "ایشتار" (نام خدای زن آشور باستان) بود.از سال ۱۹۷۵، بنیامین بیشتر وقت خود را به نقاشی و تصویرگری با استفاده از خط آشوری و ایجاد صدها قطعه هنری اختصاص داد. در سال ۱۹۹۳، دو اثر بنیامین در "The Voice of Ink ،" که یک مجله فرانسوی است، چاپ شدند.
آشور (شهر) با به حکومت رسیدن شمشی-ادد یکم (۱۸۱۸–۱۷۸۱ پیش از میلاد) در آشور، او قدرت و نفوذ شهر را در آن سوی دره رود دجله گسترش داد و آنچه را اولین امپراتوری آشور می‌دانند، ایجاد کرد. در این زمان، کاخ سلطنتی بزرگی ساخته شد و معبد آشور با زیگورات گسترش و بزرگ شد. با این حال، این دوران هنگامی که حمورابی، پادشاه اموری بابل، پس از مرگ ایشمن-داگان یکم شهر را تسخیر کرد و این شهر را به امپراتوری کوتاه‌مدت خود اضافه نمود، پایان یافت. در حالی که سه پادشاه بعدی آشوری به عنوان پادشاهان تحت سلطه بودند. چندی نگذشته بود که پادشاه بومی آداسی حدود ۱۷۵۶ سال پیش از میلاد، بابلیان را از شهر و سرزمین آشور به‌طور کلی اخراج کرد، اگر چه از جانشینان وی اطلاعات کمی در دست است. شواهد مربوط به فعالیت‌های بیشتر ساختمانی از چند قرن بعد، در زمان پادشاهی یک پادشاه بومی به نام پوزور-آشور سوم، هنگامی که شهر دوباره مورد استفاده قرار گرفت و مناطق جنوبی در دفاع از شهر اصلی قرار گرفت، شناخته شده‌است. معابد خدای ماه سین (نانا-سین) و خدای خورشید شمش از قرن پانزدهم پیش از میلاد ساخته شده و وقف شده‌اند. در اواخر قرن پانزدهم پیش از میلاد این شهر متعاقباً تحت سلطه پادشاه میتانی، شوشتاتار قرار گرفت و درهای طلا و نقره معبد را به عنوان غنایم به پایتخت خود، واشیوکامی برد.
حزقیا حزقیا پذیرفت که خراج‌گذار سارگون دوم شود، ولی با مرگ سارگون از پرداخت خراج خودداری کرد و با مصر باستان پیمان اتحاد و مودت بست. پس سناخریب پادشاه تازهٔ آشور و پسر سارگون به یهودیه تاخت و اورشلیم را محاصره‌کرد. حزقیا پیشنهاد آشتی و پرداخت خراج‌کرد. برپایهٔ نوشته‌های آشوری هنگامی که حزقیا بر فرمان سناخریب گردن نهاد، وی به آشور بازگشت، ولی در تورات اشاره به نابودی سپاهیان آشوری شده‌است.
اهب وجود اهب از داستان‌های کتاب مقدس عبری منشأ می‌گیرد، که ۸۵۳ سال قبل از میلاد شلمنسر سوم پادشاه قدرتمند آشوری او را شکست داد.
نبرد قرقر کشورگشایی آشوری‌ها در سوریه در فاصلهٔ سال‌های ۸۵۴ و ۸۴۶ ق. م. صورت گرفت و سرانجام سوریه به تصرف پادشاه آشور درآمد.
پازوزو پازوزو در اسطوره‌های آشوری و بابلی، پادشاه شیطانهای باد و پسر هانبی و همچنین به نمایندگی از باد جنوب غربی، حامل طوفان و خشکسالی بوده‌است.
هنر میان‌رودان تمدن آشور همزمان با تمدن بابل، و در شمال میان رودان شکل گرفت. این قوم اصلاً سامی بودند و بر خلاف بابل در منطقه‌ای با منابع کم زندگی می‌کردند، به همین دلیل به قومی غارتگر و جنگجو تبدیل شدند و این خو، در هنر آن‌ها نیز نمود پیدا کرد. اکثر آثار هنری آن‌ها به دلیل زندگی در منطقه کوهستانی، از جنس سنگ است. هنر آشوری پس از تسلط کامل آشور بر میان رودان، پیشرفت چشمگیری داشت و با جلال و شکوه بیشتری کاخ و معبدهای کوه مانندی ساختند و مانند تمدن اکد هدف اصلی هنر، تجلیل از پادشاه بود. بیشترین آثاری که در دوره آشور به چشم میخورد، حجاری ها و نقاشی‌های روی دیوارهای کاخ‌هاست و معمولاً موضوعات اصلی آن‌ها زندگی روزمره پادشاه و صحنه‌های رزم و شکار است. در هنر آشوری حیوانات به خصوص اسب و شیر و بز با جزئیات بسیار ظریف و زیبایی حجاری میشدند. اندام‌های انسانی معمولاً سرسخت و آرمانی ترسیم شده اما همان جزئیات ظریف در صورت آن‌ها نیز وجود دارد.  هنر بین‌النهرین و به خصوص هنرمندان آشوری، بر خلاف هنرمندان مصری به تزئین دیوار مقابر خود نمی‌پرداختند اما مکلف بودند که به شیوه دیگری با تصاویر، در حفظ و تجلیل قدرت پادشاهان مؤثر واقع شوند. برای مثال از دیرباز این رسم وجود داشته که بعد از وقوع یک جنگ، گزارشی تصویری بر روی سنگ به عنوان یک یادبود ثبت شود. در واقع پیروزی یا شکست آشوریان در جنگ مهم نبود و تنها نکته حائز اهمیت در تصاویر، تأکید هنرمند بر روی تجلیل پادشاه و قدرت او بوده‌است. با گذشت زمان این یادبودهای لوح مانند به گاهشمارها مصور و کامل جنگ‌های پادشاه مبدل شدند و سرتاسر دیوارهای کاخ‌های را فرا گرفتند. بهترین نمونه از این گاهشمار مربوط به دوره نصیرپال دوم است.
نبرد آرافا نبرد آرافا در سال ۶۱۶ پ.م بین نیروهای امپراتوری آشور نو و امپراتوری بابل نو رخ داد. نبوپلسر پادشاه بابل موفق شد تا آشوریان را به سمت زاب کوچک سوق دهد و بسیاری از اسیران، اسب ها و ارابه های آشوری را به اسارت درآورد. سال بعد، هووخشتره ، پادشاه پادشاهی ماد، آشوریان را شکست داد و آرافا را فتح کرد.
شاهنشاه کتیبه ای به زبان آشوری بر روی استحکامی در نزدیکی دژ توشپا از پادشاه ساردوری یکم اورارتو به عنوان سازنده دیوار و دارنده عنوان «شاهنشاه» شاه شاهان
شاه چهارگوشه جهان این عنوان برای اولین بار توسط نارام‌سین در پادشاهی اکدیان در قرن ۲۳ قبل از میلاد استفاده شد و بعداً توسط حاکمان سومری مورد استفاده قرار گرفت و پس از آن دیگر مورد استفاده قرار نگرفت؛ و بعدها بعنوان یک عنوان توسط تعدادی از حاکمان آشوری احیا شد، به ویژه در دوران امپراتوری آشوری نو برجسته شد. آخرین شاهی که این عنوان را ادعا کرد کوروش بزرگ اولین شاهنشاه هخامنشی بود، که پس از فتح بابل در سال ۵۳۹ قبل از میلاد خود را شاه چهارگوشه جهان خواند.
نبو-موکین-زری این اسناد و مدارک، تصویری از بابل آن زمان به دست می‌دهند: کشوری که در اثر رقابت‌ها، همچشمی‌ها و نفاق و چند دستگی موجود میان آرامیان و بابلیان و کلدیان به چندین قسمت تقسیم شده بود. اندکی پس از اینکه نبو-موکین-زری سلف خود را از حکومت ساقط کرد و خود به جای وی نشست، تیگلات-پیلسر سوم، پادشاه آشور تلاش‌ها و توجه خود را به این فرمانروای یاغی معطوف نمود و از همه امکانات موجود و در دسترس خود استفاده کرد تا این شورشی را از تخت به زیر آورد. یک هیئت اعزامی از سوی آشوری‌ها مأموریت یافته بود که برای جلب حمایت و یاری بزرگان و اعاظم شهر، به بابل برود. یکی از نامه‌های به دست آمده این مأموریت را شرح می‌دهد، نمایندگان پادشاه آشور به بزرگان شهر بابل می‌گویند: حملات تیگلات-پیلسر سوم باعث فرار نبو-موکین-زری به Šapia شد، یعنی سنگر مقاومتی شاه بابل در جنوب آن سرزمین. وی در این شهر پنهان شد. همزمان، آشوریان اطراف و اکناف شهر را ویران نمودند و درختان خرمای منطقه را انداختند. پادشاه آشور از دیگر رؤسای قبیله‌ای کلدی باج و خراج گرفت: مردوک-اپل-ایدین دوم رئیس قبیله بیت-یاکین - که در منابع آشوری با عنوان "پادشاه سرزمین دریایی (یا: باتلاقی)" توصیف شده است -، بلاسو رئیس قبیله بیت-داکوری و Nadinu پیشوای قبیله Larak. رؤسای دیگر سرکش و نافرمان باقی ماندند؛ Zakiru پیشوای قبیلهٔ Bīt-Ša'alli که نهایتاً از فرمانروایی خود ساقط شد، پایتختش Dur-Illayatu ویران گشت و خود وی در زنجیر و دست و پا بسته به آشور فرستاده شد و دیگری نبو-اوشبشی پیشوای قبیلهٔ Bīt-Šilani که به صلابه اش کشیدند. فرمانده سواره نظام آشوری به نام Iasubaya گزارش می‌کند که شخص وی تلاش‌های نافرجامی کرده بود تا آرامیان را وسوسه کند و فریب دهد و آنان را که هوادار پادشاه بابل بودند، به سوی پادشاه آشور بکشاند. در واقع رعب و هراسی که موکین-زری در قلوب پدیدآورده بود، تا مدتی مانع از این شد که آنانی که تمایلی به آشوریان داشتند، با آنها همکاری علنی و فعالی بکنند یا اینکه شرایط عفو سخاوتمندانه آشوریان را بپذیرند، ولی هنگامی که نیروهای موکین-زری در Buharu وارد پیکار شدند، اکدی‌ها (که تابعان پادشاه بابل بودند)، آشکارا گوسفندان او را ربودند. موکین-زری از طریق سعی در متفرق کردن متحدان دشمن خود، کوشید که با تبلیغات آنان مقابله نماید. او به مردوک-اپل-ایدین دربارهٔ اینکه به عمویش Balassu نمی‌توان اعتماد کرد، هشدار داد. یکی از منابع باستان‌شناسی نتیجه نهایی جنگ را اینگونه توصیف می‌کند:
سنگ یادبود پازارجیک در سال ۷۷۳ قبل از میلاد، همان مرز توسط سپهبد (تورتانو) آشوری شمشی-ایلو که به نمایندگی از پادشاه آشور شلمانسر چهارم فعالیت می‌کرد، دوباره برقرار شد.
سناخریب در ۷۰۰ ق.م. آشوریان بازگشتند و در مرداب‌ها و باتلاق‌های بابل مشغول پیکار با سپاهیان شورشی شدند. بار دیگر شاه بابل فرار کرد - که البته جای تعجب هم نداشت - قصد وی این بار ایلام بود و وی در همان‌جا هم درگذشت. دانسته شد که بل-ایبنی نسبت به آشوری‌ها بی وفا است و او را به عنوان یک اسیر گرفتند. سناخریب که تلاش می‌کرد مسئلهٔ شورش و تمرد بابل را به گونه‌ای حل کند، این بار تصمیم گرفت که شخصی وفادار نسبت به خود را به تخت سلطنت این کشور بنشاند و پسرش آشور-ندین-شومی را به این مقام منصوب کرد. این کار هم کمکی به حل مسئله نکرد، شش سال بعد در سال ۶۹۴ ق.م. لشکرکشی دیگری برای نابودی یک پایگاه ایلامی در سواحل خلیج پارس صورت گرفت. برای اجرا کردن و پیش بردن این مأموریت، سناخریب، قایق‌های فینیقی و سوری را به خدمت گرفت و این قایق‌ها همراه با سپاه و ادوات جنگ پادشاه از طزیق دجله به سوی دریا روانه شدند. به دلیل امواج و جزر و مد خلیج پارس، نیروهای فینیقی مورد استفاده قرار نگرفتند، چرا که امواج دریا در امر جنگ باعث تأخیر و معطلی می‌شد. آشوری‌ها با کلدی‌ها در رود اولایا جنگیدند و پیروز شدند. هنگامی که آشوری‌ها در خلیج فارس مشغول جنگ بودند، ایلامی‌ها در یک حرکت غیرمنتظره و کاملاً تعجب‌آور به شمال بابل یورش بردند، آن‌ها پسر سناخریب را دستگیر کردند و به ایلام بردند. به جای او، نرگال-اوشزیب به تخت پادشاهی بابل نشست. آشوری‌ها با جنگیدن راه خود را به سوی شمال باز کردند و شهرهای متعددی را تسخیر نمودند. در این هنگام یک سال گذشته بود و سال ۶۹۳ ق.م. بود. جنگ بزرگی علیه شورشیان بابلی در شهر نیپور رخ داد، پادشاه بابلی‌ها دستگیر شد و به نشانهٔ انتقام به نینوا برده شد.
شمشی-ادد یکم اگرچه طبق نوشته‌های آشوریان بعدها اموری قلمداد می‌شود، اما باستان شناسان قبلی تصور می‌کردند که شمشی-ادد یکم یک آشوری بومی بوده‌است. اوشپیا آخرین نفر در بخش «پادشاهانی بود که در چادرها زندگی می‌کردند» از فهرست پادشاهان آشور بود. اوشپیا توسط آثار معاصر تأیید نشده‌است. پسرش آپیاشال (در حدود سال ۲۰۳۰–۲۰۲۷ پیش از میلاد) اوشپیا در فهرست پادشاهان آشور جانشین او شد. طبق گفته فهرست پادشاهان آشور، آپیاشال پادشاهی از دوره اولیه آشور بود. آپیاشال در بخش فهرست پادشاهان آشور ذکر شده‌است که آخرین آنها «در مجموع هفده پادشاه، چادرنشین» است. این بخش شباهت‌های مشخصی با اجداد دودمان اول بابل را نشان می‌دهد.آپیاشال همچنین در بخشی از فهرست پادشاهان آشور به عنوان اولین از ده "پادشاهی که پدران آنها شناخته شده‌است" ذکر شده‌است. این بخش (که برخلاف بقیه لیست) به ترتیب معکوس نوشته شده‌است - شروع با آمینو (حدود ۲۰۰۳–۲۰۰۰ پیش از میلاد) و پایان دادن به آپیاشال "کلاً ده پادشاه که اجداد هستند" - که اغلب اوقات به عنوان لیست نیاکان شمشی-آداد یکم تفسیر شده‌است. با توجه به این فرض، دانشمندان استنباط کردند که شکل اصلی فهرست پادشاهان آشور دوباره نوشته شده‌است به عنوان "تلاش برای توجیه اینکه شمشی-آداد یکم یک حاکم مشروع دولت‌شهر آشور بوده‌است و با تلفیق نیاکان خود در شجره‌نامه بومی آشور، پیشینیان غیر آشوری وی را پنهان می‌کند". اما، این تفسیر به‌طور جهانی پذیرفته نشده‌است. "" تاریخ باستان کمبریج "" این تفسیر را رد کرد و در عوض این بخش را به عنوان اجداد سلیلی تفسیر کرد (۲۰۰۰ پیش از میلاد).
دریاچه زراومند اولین گزارش دربارهٔ دریاچه مزبور از قول کتسیاس است. کتسیاس (کتزیاس) مورخ مشهور یونانی مؤلف کتاب پرسیکا، تاریخ پارسیان که در سال - ۴۱۴ پ.م. - به اسارت ایرانیان درآمد می‌گوید: سمیرامیس پس از تصرف هگمتانه، کاخی در آن ساخت، امّا چون دید که آب شهر کم است، فرمان داد با صرف هزینه‌ای گزاف، نهری بکنند و آب دریاچه‌ای را که در آن سوی الوند قرار داشت به شهر هگمتانه هدایت کنند. این ملکه بیوه شامشی آداد پنجم پادشاه آشور بود که در حمله‌ای کشور ماد را تسخیر کرد، حتی به گواهی الواح آشوری تا بدخشان به پیشروی و جهان‌گشایی ادامه داد.
بل-ایبنی بل-ایبنی (Bel-ibni)، از پادشاهان سلسله دهم بابل که از ۷۰۳ تا ۷۰۰ قبل از میلاد به دست نشاندگی از سوی سناخریب، پادشاه آشور بر بابل حکومت کرد. وی یکی از اشراف و نجبای جوان بابل بود که از سوی سناخریب به حکمرانی بابل تعیین شد، در واقع سناخریب ترجیح می‌داد که یکی از بزرگان بابلی را برای سلطنت آن کشور تعیین کند، نه یک آشوری دست نشانده را، تا از این طریق به طور ضمنی قلوب بابلیان را تا حدودی بتواند با خودش همراه کند، مخصوصاً که بل-ایبنی در دربار آشور بزرگ شده بود و تربیت و منش آشوری داشت، اما پس از سه سال دریافت که وی گزینه مناسبی برای پادشاهی بابل نبوده است، در واقع او هم مانند سایر بابلیان نسبت به پادشاه آشور بی وفا بود، به همین جهت آشوریها او را به عنوان اسیر گرفتند و تبعیدش کردند. سناخریب که تلاش می‌کرد مسئله شورش بابل را به نحوی حل کند، پسرش آشور-نادین-شومی را به حکومت آنجا تعیین کرد.
لیمو (اپونیم آشوری) در دورهٔ آشور قدیم، پادشاه هیچ وقت خودش لیمو نمی‌شد، با این حال در دوره‌های آشور میانه و آشور نو (آشور جدید) شاه می‌توانسته خود، این سمت را عهده‌دار شود.
دوره‌های گاه‌شماری نام‌بخش‌های آشوری فهرست یا جدولی است از الواح میخی که هر ساله وقایع مهم دولت آشور در آن ذکر می‌شد، این وقایع دوران سلطنت دو پادشاه اسرحدون و آشوربانیپال می‌باشد، و اکنون این اسناد وجود دارد ولی بالکل ضایع شده‌است. منابع آشوری از سال سی‌ام قرن هفتم پ.م. - ۶۳۰ - به این طرف وجود ندارند، اما به لحاظ اثبات ماهیت وقایع تاریخی واجد اهمیت می‌باشد، از آنجا که در دوران آشوری مبدأ تاریخی وجود نداشت آشوریان سال‌ها را به نام وقایع مهمه مانند جنگ، سیل، طوفان، قیام و شورش، یا کسوفی که رخ داده بود و همچنین اسامی اشخاص برجسته و تأثیرگذار می‌نامیدند. یک گزارش از جنگ آشوریان علیه اورارتو در فهرست مردان سال آشوری (اپونیم‌ها) در ذیل وقایع سال - ۷۷۶ پ.م. - مذکور است و بار دیگر در فهرست مردان سال ذیل وقایع سال - ۷۷۴ پ.م. - از لشکرکشی علیه اورارتو و نامار یاد می‌شود. نظر برخی مورخان این است که ذکر وقایع مهم هر سال منوط به پیروزی آشوریان بوده و اگر در جایی آشوریان دچار شکست می‌شدند ذکری از آن اتفاق در اپونیم یا نام‌بخش‌ها ثبت نمی‌شد.
سین-شومو-لیشیر سین-شومو-لیشیر (سین-شوم-لیشیر هم گفته می‌شود، Sin-šumu-lišir, Sin-šum-lišir) پادشاه بخشی از آشور در دوران امپراتوری آشوری نو بوده‌است.
اورارتو شلمنسر یکم از اورارتو به عنوان یک منطقهٔ جغرافیایی یاد کرده نه یک پادشاهی»؛ هشت سرزمین را درون اورارتو نام می‌برد. در زمان لشکرکشی‌های پادشاه آشوری این سرزمین‌ها از هم جدا بوده‌اند و در آن زمان شاه اورارتو بیاینِلی نام داشته‌است.
نبوناسر نَبوناسِر (نبوناظر) از پادشاهان سلاله نهم بابل بوده است ، نام او این است: نبو - نام ایزد - نگهبان است . از زمان این پادشاه تاریخ‌گذاری‌ها دقیق و محقق هستند. پادشاهان آشوری معاصر وی، آشورنراری پنجم و تیگلات‌پیلسر سوم و پادشاهان عیلامی معاصر وی، هومبان تَهرَه یکم (۷۴۲-ق. م) و هومبان نیکَش یکم (۷۱۷–۷۴۲ ق. م) می‌باشند. محتملاً وی پادشاه دست نشاندهٔ تیگلات‌پیلسر سوم در بابل بوده است.
سارگن بزرگ شکل معمول این نام اکدی به صورت "شارّو-اوکین" یا "شارّو-کین" است. این نام در خط های میخی به صورت های مختلف لوگال-"او-کین"،  "شار-رو-گِن"، "شار-رو-کی-این"، "شار-رو-اوم-کی-این" ثبت شده است. در الواح بابلی قدیم مربوط به افسانه های سارگون، نام او به صورت (شار-رو-اوم-کی-این) نوشته شده است. در متون متأخر آشوری، این نام بیشتر به صورت لوگال-گی.نا یا لوگال-گین، مشابه نام پادشاه آشوری نو سارگون دوم، نوشته شده است. املای نام سارگون (با اشاره به سارگون دوم) در کتاب مقدس عبری، در اشعیا ۲۰:۱ به عنوان ، ثبت شده است.
آشور-دان یکم آشورد-دان یکم "Aš-šur-dān"(kal), هشتادوسومین پادشاه آشور بود که به مدت ۴۵ سال یعنی از ۱۱۷۹–۱۱۳۴ پ. م (نقل دیگر: ۱۱۶۹–۱۱۳۴ پ. م) حکومت کرد، وی پسر نینورتا-پال-اِکور شاه قبلی آشور بود. جایی که یکی از سه نسخه متفاوت از لیست پادشاهان آشوری تفاوت را نشان می‌دهد. لیست پادشاه همزمان و یک نسخه تکه‌تکه به معاصران بابلی خود به عنوان زبابا-سوم-ایدینا (حدود ۱۱۵۸ پیش از میلاد) و انلیل-ندین-اهه (۱۱۵۷–۱۱۱۵ پیش از میلاد)، آخرین پادشاهان سلسله کاسی بابل، را نشان می‌دهد. اما احتمال می‌رود در صورتی که طول دوره سلطنت وی صحیح باشد، وی با دو پادشاه قبل و دو پادشاه دیگر معاصر باشد.
الیپی هنگامی که قرار بود اولین خراج به آشور پرداخته شود، یک سال پس از جنگ یکم الیپی و آشور، پنج استان به مرکزیت شهر هوباهنا و به رهبری لنین، در سال ۷۱۳ پیش از میلاد شورش کردند و دالتا را نپذیرفتند، همچنین به آشور خراجی نپرداختند. به همین دلیل سارگون دوم به این پنج استان حمله کرد و آن‌ها را شکست داد. او در این نبرد شهر هوباهنا را ضمیمهٔ خاک آشور کرد و دالتا دوباره پادشاه شد. پس از این جنگ اولین خراج الیپی به آشور پرداخته شد. "دوک لنین از هوباهنا"، پسر ویپ بود که پس از فوت پدرش در سال ۷۱۳ پیش از میلاد به ریاست قبیلهٔ هوباهنا رسید. پدرش ویپ از سال ۷۱۹ تا ۷۱۷ پیش از میلاد، به عنوان ششمین رئیس‌جمهور و تنها رئیس‌جمهور شورایی کنفدراسیون الیپی، حکومت کرد. او در سال ۷۱۳ پیش از میلاد به همراه عده ای دیگر از رؤسای قبایل پنج استان غربی الیپی، با حملهٔ سارگون دوم برای رفع شورش، درگذشت.در سال ۷۱۳ پنج استان اعم از هوباهنا به رهبری لنین شورش کردند، پادشاه را اخراج کردند و خراجی به آشوری‌ها پرداخت نکردند.سارگون دوم به شورشی‌های الیپی حمله کرد و شهر هوباهنا را تسخیر کرد. او همچنین ۳۳٬۶۰۰ نفر را اسیر کرد و ۶۰۰ الاغ و قاطر را غنیمت گرفت. همچنین تالتا دوباره به حکومت رسید.
فلسطین کلمهٔ "فلسطین" از فلسطینی‌های باستان که نام یک گروه غیریهودی ساکن در منطقه‌ای کوچک از ساحل جنوبی به نام "فیلیستا" است، گرفته شده‌است. مرزهای 'فیلیستا' در نزدیکی نوارغزه قرار دارد و پنج شهر غزه، اشکلون، اشداد، اکرون، و جت را در بر می‌گیرد. در آثار مصری آمده‌است که افرادی که "پلست (P-r-s-t)" نامیده می‌شدند، از جمله کسانی بودند که در زمان حکومت رامسس سوم به مصر حمله کردند. این قضیه احتمالاً به فلسطینی‌ها اشاره دارد. کلمهٔ "پلشت" (درزبان عبری: "Pəléshseth") معمولاً در انگلیسی به "فیلیستیا" ترجمه می‌شود و در کتاب مقدس برای اشاره به ناحیهٔ ساحلی جنوبی به کار رفته‌است. در سالنامه‌های پادشاه آشوری، سارگن دوم، کلمهٔ "پلشتو" برای این معنی آورده شده‌است. چنین به نظر می‌رسد که در زمان آشوری‌ها، قبیلهٔ فیلیستا از بین رفته‌است، ولی نام آن سرزمین همچنان مورد استفاده بوده‌است. در دورهٔ پارس، صورت یونانی این نام برای اولین بار در قرن پنجم قبل از میلاد به وسیلهٔ هرودتوس در اشاره به ناحیه‌ای از سوریه به نام "Palaistinêi" به کار رفت. (درلاتین: پلستینا، در انگلیسی: پلستاین). مرزهای ناحیهٔ مورد اشارهٔ هرودتوس دقیقاً عنوان نشده بودند، اما جوزفوس از این نام تنها برای اشاره به ناحیهٔ ساحلی کوچک فیلیستیا استفاده می‌کرد. تولمی نیز از این کلمه استفاده کرده‌است. در لاتین، پلینی نیز برای ناحیه‌ای از سوریه به کار رفته که پیشتر "پلستینا" نامیده شده‌است.
زیوسودرا زیوسودرا () (بابلی باستان: , آشوری نو: , ) از شهر شوروپاک (ح. ۲۹۰۰ پیشا دوران مشترک) که نامش در فهرست پادشاهان سومری به عنوان آخرین پادشاه سومر پیش از طوفان بزرگ (سیل بزرگ) آمده‌است.
نسل‌کشی آشوری‌ها اخراج آشوری‌ها اغلب اوقات با غارت، تجاوز و کشتار همراه بود. بسیاری از اخراج شدگان کشته شدند، یا از گرسنگی و بی سرپناهی در راه جانشان را از دست دادند. اولین قتل‌عام توسط بدرخان پاشا بین سال‌های ۱۸۴۰م تا ۱۸۴۷م که بیش از ۱۰٬۰۰۰ نفر از آشوریان حکاری و بوهتان قتل‌عام شدند.
سارگون دوم سارگن دوم پادشاه آشور به سرزمین ماد تاخت و مادها شکست خوردند ایزیرتا، زیویه و آدامائیت را ویران کرد. پس از شکست دیاکو شاه ماد از سارگن دوم فرزند و جانشین او، فرورتیش، قدرت رهبری مادها را به دست گرفت و در ۶۷۳–۶۷۲ پ.م. در برابر آشوری‌ها قیام کرد. در سالنامه‌های سارگن دوم آمده‌است که در بین سال‌های ۷۲۱–۷۰۵ پ.م. گروه‌هایی از آشوری‌ها در فلات ایران و سرزمین ماد اسکان داده شده‌اند. همچنین سارگن دوم در کتیبه‌ای دیگر از تسلیم شدن شاه ماننا سخن می‌گوید و از بخشیده شدن او خبر می‌دهد: محتوای این کتیبه نشانگر آن است که در آن مقطع زمانی ماننا متحد آشور به‌شمار می‌رفت.
کلده پس از ضعف امپراتوری آشور، در نتیجه شورش مردمان تحت فرمان آن‌ها در ایالات دوردست و اختلافات داخلی، یکی از قبایل سامی به نام «کلدو» که در جنوب عراق به دامداری مشغول بود، سر به شورش برداشته و با سربازان آشوری به نبرد برخاست. وسرتاسر جنوب عراق را اشغال نمود و سپس شهر بابل را به تصرف درآورد و آنگاه به همراه پادشاه ماد، پایتخت آشوریان را مورد حمله قرار داد و پس از اشغال آن، سرزمین‌هایشان را میان قوم خود تقسیم کرد. کلدانی‌ها در سال ۶۰۶ ق.م. آشوری‌ها را نابود ساختند و دولت بابلیان جدید را در شهر بابل پایه‌ریزی کردند.
جنگ‌های ایلام و آشور سالنامه‌های آشور بنی پال به ذکر این هشتمین لشکرکشی پرداخته‌اند، خوم بان کالداش پادشاه عیلام که پس از شکست تحت تعقیب مهاجمین بود، به شهری که امروزه هم به همان نام زمان آشوربنی پال ایدیدیه نامیده می‌شود و باقی‌ماندهٔ آن، با نام ده نو از بالای چغازنبیل به خوبی مشهوداست، پناهنده می‌شود. احتمالاً او می‌اندیشیده که بخاطر رودی که مابین گسترده شده، دسترسی به او دشوار خواهد بود، ولی علی‌رغم باور وی، سپاه آشوری از این رود می‌گذرد و او دوباره متواری و تعقیب می‌شود. این تعقیب تا کوهسارانی که شاه عیلامی به آن پناه برده بود، با غارت و چپاول سربازان آشوری همراه بوده‌است. در کتیبه آمده‌است،
نبرد قرقر قشون به سمت غرب حرکت کرد و نخستین رویارویی آن با دشمنان در درهٔ رود بالیک صورت گرفت، یعنی جایی که گیامو قدرت را قبضه کرده بود. موفقیت با طرف آشوری بود، یکی از کتیبه‌های شلمنسر می‌گوید که: "آنها با شمشیرهای خودشان، گیامو، رهبر و سرورشان را کشتند." اما در کتیبه‌ای دیگر حدود ۱۵ سال بعد، شلمنسر ادعا می‌کند که خودش گیامو را به قتل رسانده‌است. قشون پادشاه فاتح در شهر کارکمیش از رود فرات گذشت، کتیبه‌های شلمنسر، نام این شهر را کار-شلمنسر گفته‌اند. در پیترو، پادشاه سفیران و فرستادگان ملیدو، گورگوم، کوموهی (کوماگنه)، کارکمیش، آرپاد و حلب را که وفاداری خود را نسبت به پادشاه آشور اعلام می‌داشتند، دریافت کرد. مهم تر از اینها، نمایندگان اراضی ای که اخیراً در غرب به تصرف آشور درآمده بودند، یعنی سمعال و پاتینا به حضور پادشاه بار یافتند.
مسیحیان کلدانی در قرن هفدهم میلادی، هیئت‌های تبلیغ کاتولیسیزم فرانسوی برای تبلیغ این مذهب در میان مسیحیان شرقی به کردستان آمدند. برای فراهم آوردن زمینهٔ فعالیت آن‌ها، پادشاه فرانسه نزد سلطان عثمانی وساطت کرد. تا قبل از این تغییر دینی، به جز ارمنیان پیروی کلیسای گریگوری، دو گروه جمعیتی مسیحی دیگر در میان کردها زندگی می‌کردند. نخست مسیحیان سریانی که عمدتاً در طور عبدین، جزیره و دیگر شهرهای کردستان شمال غربی می‌زیستند و زبان آن‌ها آرامی و عربی بود. این دسته از مسیحیان به کلیسای ارتدکس سریانی متعلق بودند و یعقوبی نیز نامیده می‌شدند. دستهٔ دوم مسیحیان آشوری (آشوری) بودند که اگرچه در زبان با گروه اول مشترک بودند، اما پیروی کلیسای نسطوری بودند. میسیونرهای کاتولیک فرانسوی تقریباً نیمی از گروه دوم یعنی آشوری‌های ساکن نواحی غرب کردستان را به مذهب کاتولیک گرواندند. این دسته از آشوریان پس از گرویدن به کاتولیسیزم، کلدانی نامیده شدند.
موشزیب-مردوک وی در دشمنی با آشوریها از حمایت و کمک هومبان-نیمن سوم، پادشاه ایلام برخوردار شد، چرا که آشور دشمن مشترک‌شان محسوب می‌شد و پادشاه ایلام چند سال پیش از آن مورد حمله آشوری‌ها قرار گرفته‌بود. علاوه بر بابلی‌ها و عیلامی‌ها، قبایل آرامی، کلدی‌ها و قبایل ساکن در جبال زاگروس (کاسی‌ها، ساکنان الیپی و ساکنان انشان و پارسوماش و حتی پارسوا هم در این نبرد حضور داشتند. هسته سپاه مزبور عبارت بود از: ارابه‌ها، پیادگان و سواران ایرانی و ایلامی.
شوتور نهونته دوم این پادشاه در ابتدا خود را شوتور ناهونته می‌نامد. اما ناگهان در اسناد بعدی نام خود را شوتروک ناهونته دوم خطاب می‌کند که به شکلی آشکار یادآور نام پادشاه بزرگ و فاتح ایلامی شوتروک ناهونته است. حکومت بابل که به کمک پدرش هومبان نیکاش توانسته بود در برابر آشور مقاومت کند این تغییر نام را به رسمیت می‌شناسد اما آشوری‌ها از خطاب کردن او به این نام سر باز می‌زنند که با این عمل به دشمن خود خدمت نکرده باشند و او را سلف پادشاه فاتح ندانند. در نتیجه نام او در اسناد متعلق به این حکومت‌ها به شکل متفاوتی ذکر شده. گویا پادشاهان دوران نو ایلامی به شکلی از تناسخ باور داشته‌اند یا اینکه خود را اعقاب شوتروکی‌ها می‌دانستند.
آشوربانی‌پال آشوربانیپال هم سلطنت را از پدرش به ارث برد و هم جنگ با مصر و کوش که به عنوان دودمان بیست و پنجم مصر بر مصر حکومت می‌کرد (نوبیا) را. وی در سال ۶۶۷ پ. م، در حالیکه خودش در نینوا مانده بود، سپاهی را به مصر فرستاد و این سپاه، تهارقا پادشاه نوبیایی مصر را در نزدیکی ممفیس شکست داد. همزمان با این اوضاع و احوال، حکام دست‌نشاندهٔ مصری علیه سلطهٔ آشور شورش کردند و آنان نیز شکست داده شدند. همهٔ فرمانروایان شکست خورده به غیر از یکی از آنان به نینوا برده شدند، فقط نخو یکم شاهزادهٔ مصری‌ای که فرمانروای سائیس بود، توانست آشوری‌ها را نسبت به وفادار بودن خودش متقاعد کند و به‌همین‌جهت به مصر برگردانده شد تا عروسک خیمه شب بازی و حاکم دست‌نشاندهٔ آشوری‌ها در مصر باشد. پس از مرگ تهارقا در ۶۶۴ پ. م برادرزاده و جانشین او Tantamani به مصر علیا حمله کرد و تبس را پایتخت خود قرار داد. او در ممفیس، دیگر شاهزاده‌های مصری را شکست داد و ممکن است که نخو در جریان این جنگ‌ها کشته شده باشد. سپاه دیگری از سوی آشوربانیپال فرستاده شد و دیگربار موفق شد که کوشی‌ها (نوبیایی‌ها) را شکست دهد. Tantamani به سرزمین مادری‌اش در نوبیا عقب رانده شد و در آنجا ماند، آشوری‌ها تبس را غارت کردند و با غنایم بسیار به آشور بازگشتند. این‌که مداخلهٔ آشوری‌ها در مصر چگونه پایان یافته، مشخص نیست، اما پسر نخو، پسامتیک یکم در عین حال که استقلال یافت، روابط گرم و دوستانهٔ خود با آشوری‌ها را هم حفظ کرد.
کوروش بزرگ پس از آنکه امپراتوری‌های نو بابلی و ماد که آشور را تسخیر و ویران کرده بودند و در قرن ششم پیش از میلاد توسط امپراتوری هخامنشی فتح شدند، کوروش کبیر پادشاه هخامنشی به آشوری‌ها اجازه داد تا معبد باستانی در آسور را که به آن اختصاص داده شده بود، بازسازی کنند.
اسرحدون در نزدیک سال ۶۷۶ پیش از میلاد سکاها به رهبری ایشپاکای برای جنگ با آشور با ماننا هم‌پیمان شدند. این رویداد آشور را نگران ساخت و حتی ایشان در پی دادن شاهدختی آشوری به همسری پادشاه سکایان افتادند تا بلکه با این زناشویی سیاسی خطر را دور کنند.
حاکمان اولیه کاسی دوران حاکمان اولیهٔ کاسی با سوابق‌تاریخی اندکی باقی‌مانده‌است. منابع اصلی، نشان دهندهٔ "لیست پادشاهان آ" است، که فقط شش پادشاه اول را نشان می‌دهد؛ و فهرست پادشاهان همزمان آشوری که نام آنها نامشخص است و بعد از برینکمن مقایسه می‌شود.
اوپیس (ماد) اوپیس، وی یکی از سه فرمانروای مادی (پیشوا؛ خداوند دهکده، بل‌آلی) بود که طی حمله موفقیت‌آمیز آشوریان به ماد شرقی، از اسرحدون پادشاه آشور درخواست کمک کردند و به سردار مهاجم آشوری متوسل شدند.
مردوک-بلاسو-ایقبی لشکر شامشی‌آدادپنجم سپس شهر پادشاهی دور-پاپسوکل را در نزدیکی شهر دِر چپاول نمود. بعد از آن به نظر می‌رسد که حملات پادشاه آشور با اتحاد بزرگی از کلدی‌ها، ایلامی‌ها، کاسی‌ها و آرامی‌ها مواجه شده باشد. این طور به نظر می‌رسد که این قبایل و مردمان خطر رو به فزونی امپراتوری آشوریان را درک کرده و تصمیم گرفته بودند در برابر آن‌ها با هم متحد شوند. اگرچه منبع آشوری دربارهٔ این جنگ می‌گوید پادشاه آشور دشت را با پیکرهای جنگجویان مردوک بلاسو ایقبی پوشاند. و سالنامه‌های پادشاه آشور هم می‌گویند که وی ارابه‌های جنگی، اسبان و برخی از وسایل اردوگاه بابلیان را تصاحب نمود، ولی از آنجایی که ما با روحیات و منش پادشاهان آشور آشنا هستیم، نباید این گفته‌های پادشاه آشور را بسیار جدی تلقی کنیم، هر چند که از کیفیت و نتیجه جنگ مزبور حقیقتاً اطلاعات دیگری در اختیار نداریم.
اورارتو اصطلاح اورارتو، ریشه‌ای آشوری یا میان‌رودانی دارد. اصل این اصطلاح، «آرا - لوت» بوده و اکنون آرارات واژهٔ جایگزین آن است. شلمنسر یکم پادشاه آشور - ۱۲۶۳–۱۲۴۳ پیش از میلاد - پیکاری را گزارش کرده‌است که در آن سرزمین «اوروآتری» به زیر فرمان او درآمده بود.
آرامی نو آشوری زبان آسوری یا سریانی یا به‌طور دقیق‌تر آرامی نو آشوری به شاخهٔ آرامی شمال شرقی از زبان‌های آفرو-آسیایی تعلق دارد. آشوری زبانها مسیحی هستند. آنها اولین قومی هستند که یکجا مسیحی شدند. عیسی مسیح به زبان آنها سخن می‌گفت. در ضمن پیش از ایشان، یونس نبی نیز در پایتخت آشوریان به نام نینوا آنها را به روزه و نجات فرا خوانده بود. این زبان، زبان امروز مسیحیان سریانی آسوری-آشوری است که امروزه در شهرهای ایران چون، تهران، ارومیه، تبریز، سلماس، اصفهان، اهواز، کرمانشاه و در دیگر کشورها چون کانادا، سوئد، عراق، ترکیه، سوریه، لبنان، آمریکا و استرالیا زندگی می‌کنند. مندایی نیز که شاخه ایی از زبان آرامی-سامی است به زبان آنها نزدیک است. یکی از کلیساهای معروف آشوریان در تهران به نام کلیسای یوسف قدیس در خیابان فرصت (موسوی) نرسیده به میدان فردوسی تهران بنا شده‌است.
تسخیر امپراتوری آشور توسط پادشاهی ماد و امپراتوری بابل در نیمه اول قرن هفتم پ. م، امپراتوری آشوری نو، در اوج قدرت خود بود و کل هلال حاصلخیز را کنترل می‌کرد و توانست با قدرت مصر را تصرف کند. با این حال، هنگامی که آشوربانی‌پال پادشاه آشور در سال ۶۳۱ پ. م به مرگ طبیعی درگذشت، ' پسر و جانشین او آشور-اتیل-ایلنی با مخالفت و ناآرامی روبرو شد، این یک اتفاق عادی در تاریخ آشور بود. ' یک مقام آشوری به نام نبو-ریتو-آشور (Nabu-rihtu-usur) تلاش کرد تا با کمک مقام دیگری بنام سین-شار-ایبنی (Sin-shar-ibni) تاج و تخت آشور را غصب کند، اما پادشاه، احتمالاً با کمک سین-شومو-لیشیر، نبو-ریتو-آشور را متوقف کرده و این توطئه را به سرعت سرکوب می‌کنند. " " با این حال، ممکن است برخی از حاکمان تابع آشور تصور کرده که حکومت آشور ضعیف شده و از این فرصت استفاده کرده‌اند تا خود کنترل آشور بدست گرفته و حتی به مواضع آشور حمله کنند. در ۶۲۸ پ. م، یوشیا، پادشاه پادشاهی یهودا در شام، سرزمین خود را به گونه‌ای گسترش داد که به ساحل برسد، شهر اشدود را تصرف کرده و برخی از افراد خود را در آنجا ساکن کرد. ' سرانجام آشور-اتیل-ایلنی نامشخص است، اما غالباً بدون هیچ مدرکی مستدل فرض می‌شود که برادر آشور-اتیل-ایلنی یعنی سین-شر-ایشکون، با او برای سلطنت جنگیده و ' در نهایت در اواسط سال ۶۲۷ پ. م به سلطنت رسید. تقریباً در همان زمان، پادشاه بابلی منصوب شده آشور، کندلانو، درگذشت که منجر شد سین-شر-ایشکون به حاکم بابل تبدیل شود، کتیبه‌های او در شهرستان‌های جنوبی مانند نیپور، ثابت اوروک، سیپار و بابل است. ""
آشوربانی‌پال آشوربانی‌پال (به اکدی:Aššur-bāni-apli) از ۶۶۹ تا ۶۲۵ یا ۶۳۱ پ.م. پادشاه آشور بود. آشوربانی‌پال آخرین فرمانروای مقتدر آشوریان بود که جانشین پدرش اسرحدون شد. معنای نامش یعنی: ""آشور به وجود آورندهٔ یک وارث (جانشین) است."" در کتاب مقدس نام او به صورت ""Asenappar"" آمده‌است. ژوستینوس تاریخ‌نگار رومی نام او را به صورت ""سارداناپالوس"" نوشته‌است. ارفعی او را تنها پادشاه تحصیل‌کرده آشور که خوب هم تحصیل کرده معرفی می‌کند. از خدمات این پادشاه آشوری به تمدن بشری را تأسیس نخستین کتابخانه جهان می‌توان نام برد. در سال ۶۳۹ پیش از میلاد، آشوربانیپال شاه آشور، ایلام را شکست داد و تا شوش پیشرفت کرد. پس از این جنگ، دولت_شهر ایلام هرگز به عنوان یک قدرت مستقل ظاهر نگردید.
سارگون دوم آخرین لشکرکشی آشوریان به خاک ماد در عهد سارگن دوم در سال - ۷۰۶ پ.م. - وقوع یافت. تالتا پادشاه الیپی که خدمتگذار وفادار آشوریان بود در آن زمان درگذشته بود و نابرادری او نیبه که به شوتروک ناخونته دوم پادشاه ایلام استظهار داشت علیه اسپابارا نامی که مورد توجه آشوریان بود برخاست. سارگن دوم لشکریان هفت تن از رئیسان ایالات را به جنگ الیپی گسیل داشت. نیبه با ۴۵۰۰ کماندار ایلامی در دژ مرعوبیشتو (ماروبیشی) در حصار نشست ولی قلعه بدست دشمن افتاد و بعد یک پادگان آشوری در آنجا مستقر گشت.
تاریخ دموکراسی در ایران باستان دیودور (تاریخ‌نگار یونانی) اشاره می‌کند که پس از حکومت پانصد ساله آشوری‌ها بر آسیا، مادها سرزمین آن‌ها را فتح کردند و پس از آن برای چند نسل پادشاه مدعی قدرتمندی ظهور نکرد بلکه دولت شهرها هر یک نظام‌های سیاسی خود را داشتند و بر اساس روش‌های دموکراتیک اداره می‌شدند.
آشور (شهر) در زمان سلسله سوم اور، در اواخر قرن بیست و یکم پیش از میلاد مطابق با گاهشماری میانه و اواسط قرن بیستم پیش از میلاد، در پی حملات فزاینده توسط گوتیان و آموری‌ها، پادشاهان بومی آشوری‌تبار آکدی‌زبان اکنون آزاد بودند در حالی که سومر زیر یوغ آموری‌ها قرار گرفت. پادشاه آشور اوشپیا که در حدود قرن بیست و یکم پیش از میلاد سلطنت کرد، به دلیل اختصاص اولین معبد به خدای آشور در شهر خود شناخته می‌شود، گرچه نام این پادشاه از کتیبه یکی از شاهان بعدی آشور به نام شلمنسر یکم در قرن سیزدهم پ. م به دست آمده‌است. قدمت مکان این معبد به زمان اسکان اولیه، زمانی است که مردم آشور، ملت خود را تحت حمایت خدای شهر یعنی آشور تأسیس کردند، برمیگردد. اندکی پس از حدود دوهزار سال پیش از میلاد، پوزور-آشور یکم سلسله جدیدی را بنیان نهاد، او و جانشینانش مانند ایلو-شوما، اریشوم یکم و سارگون یکم کتیبه‌هایی در مورد ساختمان معابد آشور، ادد و ایشتار در شهر به جای گذاشتند. سعادت و استقلال، اولین استحکامات قابل توجه در این دوره را ایجاد کرد. هرچه منطقه از صلح و ثبات نسبی برخوردار بود، تجارت بین میانرودان و آناتولی افزایش می‌یافت و شهر آشور از موقعیت استراتژیک آن بسیار بهره‌مند می‌شد. بازرگانان کالاهای خود را از طریق کاروان به آناتولی می‌فرستادند و در وهله اول در مستعمرات آشور در آناتولی تجارت می‌کردند، عمده کالاها در Karum Kanesh (Kültepe) بود.
آشوریه هخامنشی میان سال‌های میانی دههٔ ۱۴ تا اواخر دههٔ ۱۱ پیش از میلاد و بازبین سال‌های پایانی دههٔ ۱۰ تا اواخر دههٔ ۷ پیش از میلاد امپراتوری‌های آشوری میانه و آشوری نو به خاورمیانه از لحاظ نظامی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی تسلط داشتند و پارس‌ها و همسایگانشان مادها، پارت‌ها، ایلامی‌ها و مندائی‌ها خراج گزاران آشوریان بودند و به آنان مالیات می‌پرداختند. در سال‌های پایانی قرن هفتم پیش از میلاد، امپراتوری آشوری درگیر یک دوره جنگ داخلی شد که به شدت موجب تضعیف آنان شد و در نهایت نبرد نینوا در سال ۶۱۲ پیش از میلاد منجر به برخی افراد از ملل تحت تسلطشان مانند بابلی‌ها، کلدانی‌ها، مادها، پارس‌ها، سکاها و کیمری‌ها رهبریشان را برعهده بگیرند و امپراتوری آشوریان در سال‌های پس از آن روبه نابود گذارد. آشوریان با کمک یکی دیگر از خراج گزاران سابقشان یعنی مصر (که از ظهور قدرت‌های جدید می‌ترسید) به نبرد علیه متحدین ادامه دادند اما این تلاش‌ها هم بیهوده بود و پایتخت جدیدشان حران نیز در سال ۶۰۸ پیش از میلاد تسخیر شد. مقاومت آشوریان تا آخرین شکستشان در کارکمیش در سال ۶۰۵ پیش از میلاد ادامه یافت. بعدها کوروش بزرگ امپراتوری بابل نو و پادشاه آن نبونعید (که یک آشوری اهل حران بود) را شکست داد و بابل و آشور را به خاک ایران ضمیمه کرد.
ادیان میانرودان باستان مانند بسیاری از ملل در تاریخ میانرودان، آشور در اصل تا حد زیادی الیگارشی بود تا پادشاهی. تصور می‌شد که اقتدار با "شهر" است، و موجودیت سیاسی دارای سه مرکز اصلی قدرت بود - مجمع بزرگان، یک فرمانروای موروثی و نام‌بخش (لیمو (اپونیم آشوری)). حاکم، ریاست مجلس را بر عهده داشت و تصمیمات خود را اجرا می‌کرد. وی با اصطلاح معمول اکدی برای "پادشاه"، "šarrum" "مورد اشاره قرار نمی‌گرفت. این عنوان در عوض برای خدای حامی شهر آشور، که حاکم کاهن اعظم وی بود، محفوظ بود. خود حاکم فقط به عنوان "مباشر آشور" تعیین می‌شد ("iššiak Assur"), که آن اصطلاح وام گرفته شده از کلمه "ensí" سومری است. سومین مرکز قدرت، یکنام‌بخش (لیمو (اپونیم آشوری) / limmum) بود، که نام سال را همانند اپونیم آرخون و کنسول روم در اروپای دوران قدیم گذاشت. او سالانه توسط قرعه کشی انتخاب می‌شد و مسئول مدیریت اقتصادی شهر بود که شامل قدرت بازداشت افراد و مصادره اموال می‌شد. نهاد همنام و فرمول "iššiak Assur" به عنوان آثار تشریفاتی این سیستم اولیه در طول تاریخ پادشاهی آشوری باقی ماند.
نبو-اپل-ایدین نبو-اپل-ایدین (Nabû-apla-iddina)، ششمین پادشاه سلاله E که حداقل ۳۲ سال سلطنت کرده‌است . لیست پادشاهی همزمان (تطبیقی) ، شاه آشوری معاصر با او را آشور ناسیراپال دوم ذکر می‌کند، با این وجود، دوره حکومت وی تا سلطنت شلمنسر سوم هم ادامه داشته‌است.
خرم‌آباد در سال ۶۴۶ پیش از میلاد، آشور بانی‌پال پادشاه آشور، تمدن ایلام و شهر خایدالو را تصرف و دولت ایلام را نابود کرد. تمدن دیرینه ایلام و شهر خایدالو، پس از هزاران سال مقاومت در برابر اقوام نیرومندی چون سومری‌ها، اَکَدی‌ها، بابلی‌ها و آشوری‌ها از دشمن خود آشور شکست خورد.
کتابخانه اسکندریه مصر کتابخانهٔ اسکندریه اولین کتابخانه در نوع خود نبود. سنت دیرینهٔ کتابخانه‌ها هم در یونان و هم در خاور نزدیک باستان وجود داشته‌است. اولین بایگانی ثبت شده از مطالب مکتوب، مربوط به سرزمین اوروک، در سرزمین باستانی سومر، در حدود ۳۴۰۰ سال قبل از میلاد بود؛ در حالی که در آن زمان نوشتن تازه شروع به توسعه کرده بود و خط تازه اختراع شده بود. همچنین تدریس علمی متون ادبی از حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد آغاز شد. پادشاهی‌ها و امپراتوری‌های بعدی خاور نزدیک باستان، سنت‌های طویل‌المدتی در جمع‌آوری کتاب داشتند. هیتی‌ها و آشوریان باستان بایگانی‌های عظیمی داشتند که حاوی پرونده‌هایی بود که به زبان‌های مختلف نوشته شده بودند. معروف‌ترین کتابخانهٔ باستان در خاور نزدیک کتابخانه آشوربانی‌پال در نینوا بود، که در قرن هفتم قبل از میلاد، توسط پادشاه آشوری، آشوربانی‌پال (حکومت ۶۶۸ پ‌م- ۶۲۷ پ‌م)، ساخته شده بود. یک کتابخانهٔ بزرگ نیز در زمان سلطنت بخت نصر ( ۶۰۵– ۵۶۲ پیش از میلاد) در بابـِل وجود داشته‌است. در یونان، اولین کتابخانهٔ عمومی بزرگ را حاکم مستبد آتنی، پیسیستراتوس، در قرن ششم قبل از میلاد تأسیس کرد. از میراث جمع‌آوری مجموعه کتاب‌های یونان و خاور نزدیک بود، که ایدهٔ ایجاد کتابخانهٔ اسکندریه متولد شد.
داریوش آشوری (تدوینگر) داریوش آشوری (زاده ۱۳۳۵، تهران) فارغ‌التحصیل تدوین از مدرسه عالی تلویزیون و از تدوین گران و تولیدکنندگان سینمای ایران است. وی مدرس دانشکده صدا سیما، دانشکده رسانه وابسته به صدا و سیما و علمی کاربدی واحد ۱۷ سروش سیما می‌باشد. تدریس درسهایی چون تدوین کلیپ آنوس و تیتراژ، تدوین خطی، تدوین غیر خطی، تئوری تدوین در زمره دروس وی در موسسات آموزش عالی ایران است. وی فعالیت هنری را با فیلم «خرمشهر ۶۱» که موفق به اخذ جوایزی هم شد آغاز کرد. تدوین و تولید فیلم «صعود» به کارگردانی فریدون جیرانی نخستین تجربه سینمایی اوست. آشوری سال ۱۳۶۶ اولین آموزشگاه سینمایی را پس از انقلاب که هم‌اکنون «مجتمع آموزشی سینما» نام دارد را تأسیس کرد. از دیگر فعالیت‌های داریوش آشوری می‌توان به تهیه‌کنندگی و مدرس صدا و سیما اشاره کرد. اجرای برنامه تئوری‌های تدوین در شبکه آموزش صدا و سیما و عضو کمیته ارزیابی و انتخاب تدوینگر برای صدا سیما نیز از جمله فعالیت‌های دیگر وی بوده‌است.
تاریخ ایران در سال ۶۴۰ ق.م. آشور بانیپال پادشاه آشور، ایلام را تصرف و مردم ایلام را کشتار و دولت ایلام را نابود کرد. تمدن دیرینه ایلام، پس از هزاران سال مقاومت در برابر اقوام نیرومندی چون سومری‌ها، اَکَدی‌ها، بابلی‌ها و آشوری‌ها از دشمن خود آشور شکست خورد و از صفحه روزگار ناپدید گردید.
شلمنسر یکم شلمنسر یکم(Shulmanu-asharidu) پادشاه آشور (۱۲۶۳–۱۲۳۳ پ. م) از دودمان امپراتوری آشور میانه بود. او جانشین پدرش ادد-نیراری یکم بود. او چندین بار به جنگ با آرامی‌ها در شمال میانرودان پرداخت و بخش‌هایی از کیلیکیه را به امپراتوری آشور چسباند. او همچنین در مرزهای کاپادوکیه آبادی‌های آشوری پدید آورد.
تاریخ ایلام ویژگی اصلی و متمایزکنندهٔ دوره ایلامی نو، ورود انبوه ایرانیان به فلات ایران بود، که در نتیجه، آنچه از امپراتوری سابق ایلام برجای مانده بود، باز هم کوچک‌تر شد. هر چند این مهاجمان در متون ایلامی دیر ظاهر می‌شوند، اما حضور ایشان بر اساس منابع آشوری مسلم است. در منابع آشوری دو گروه از مادها متمایز شده‌اند: «مادهای قدرتمند» و «مادهای دور» یا «مادهایی که در کنار کوه بیکنی، کوهستان سنگ لاجورد، زندگی می‌کنند». گروه اول که منطقهٔ اطراف هگمتانه (همدان امروزی) را اشغال کرده بود، به‌دلیل برخوردهای مکرر و غالباً ستیزه‌جویانه با آشوری‌ها به‌خوبی شناخته شده‌است؛ اما گروه دوم، شامل تمام قبایلی که نواحی میان اطراف تهران امروزی و شرق افغانستان را در دست داشتند، به‌خوبی شناخته نشده‌است. هخامنشیان (و به پیروی از ایشان، هرودوت) گروه دوم را به نام ذکر می‌کنند: «پارتی‌ها، سگرتی‌ها، آریان‌ها، مرگیان‌ها، باکتری‌ها، سغدی‌ها و احتمالاً مردمان همسایه ایشان.» اما در سالنامه‌های آشوری تمام این قبایل ایرانی (به اشتباه) زیر عنوان کلی «مادهای دوردست» آمده‌اند. یکی دانستن کوه بیکنی با دماوند و الوند قابل قبول نیست. یکی دانستن کوه بیکنی با منابع سنگ لاجورد در بدخشان نه‌تنها با نوشته‌های نویسندگان کلاسیک تأیید می‌شود، بلکه از نظر تاریخی هم منطقی و قابل قبول است، خواه منابع آشوری، ایلامی، یا ایرانی آن را ثبت کرده‌باشند یا نه. پیشرفت کند مادها و پارس‌ها در فلات، ایلامی‌ها را از انشان به سمت سوزیانا راند، که نزدیک به هزار و پانصد سال دومین مرکز امپراتوری ایشان بود. سرزمین انشان به‌تدریج تبدیل به پارس گردید و تنها بعد از آن بود که سوزیانا به‌عنوان ایلام شناخته شد. در بیشتر منابع این دوره، به‌ویژه در منابع میان‌رودانی، سوزیانا ایلام نامیده می‌شود. با این حال، شاهان ایلامی نو هنوز خود را «پادشاه انشان و شوش» می‌نامیدند؛ به جز سه شاه آخر، یعنی اومانونو، شلیهاک اینشوشینک دوم و تپتی هومبان اینشوشینک.
ایلام (تمدن) ویژگی اصلی و متمایزکنندهٔ دوره ایلامی نو، ورود انبوه ایرانیان به فلات ایران بود، که در نتیجه، آنچه از امپراتوری سابق ایلام برجای مانده بود، باز هم کوچک‌تر شد. هر چند این مهاجمان در متون ایلامی دیر ظاهر می‌شوند، اما حضور ایشان بر اساس منابع آشوری مسلم است. در منابع آشوری دو گروه از مادها متمایز شده‌اند: «مادهای قدرتمند» و «مادهای دور» یا «مادهایی که در کنار کوه بیکنی، کوهستان سنگ لاجورد، زندگی می‌کنند». گروه اول که منطقهٔ اطراف هگمتانه (همدان امروزی) را اشغال کرده بود، به‌دلیل برخوردهای مکرر و غالباً ستیزه‌جویانه با آشوری‌ها به‌خوبی شناخته شده‌است؛ اما گروه دوم، شامل تمام قبایلی که نواحی میان اطراف تهران امروزی و شرق افغانستان را در دست داشتند، به‌خوبی شناخته نشده‌است. هخامنشیان (و به پیروی از ایشان، هرودوت) گروه دوم را به نام ذکر می‌کنند: «پارتی‌ها، سگرتی‌ها، آریان‌ها، مرگیان‌ها، باکتری‌ها، سغدی‌ها و احتمالاً مردمان همسایه ایشان.» اما در سالنامه‌های آشوری تمام این قبایل ایرانی (به اشتباه) زیر عنوان کلی «مادهای دوردست» آمده‌اند. یکی دانستن کوه بیکنی با دماوند و الوند قابل قبول نیست. یکی دانستن کوه بیکنی با منابع سنگ لاجورد در بدخشان نه‌تنها با نوشته‌های نویسندگان کلاسیک تأیید می‌شود، بلکه از نظر تاریخی هم منطقی و قابل قبول است، خواه منابع آشوری، ایلامی، یا ایرانی آن را ثبت کرده‌باشند یا نه. پیشرفت کند مادها و پارس‌ها در فلات، ایلامی‌ها را از انشان به سمت سوزیانا راند، که نزدیک به هزار و پانصد سال دومین مرکز امپراتوری ایشان بود. سرزمین انشان به‌تدریج تبدیل به پارس گردید و تنها بعد از آن بود که سوزیانا به‌عنوان ایلام شناخته شد. در بیشتر منابع این دوره، به‌ویژه در منابع میان‌رودانی، سوزیانا ایلام نامیده می‌شود. با این حال، شاهان ایلامی نو هنوز خود را «پادشاه انشان و شوش» می‌نامیدند؛ به جز سه شاه آخر، یعنی اومانونو، شلیهاک اینشوشینک دوم و تپتی هومبان اینشوشینک.
ایران دیاکو، بنیان‌گذار و نخستین شاه پادشاهی ماد بود که برای ۵۳ سال حکومت کرد و تاریخ حدودی حکومت وی، از ۷۰۸ تا ۶۵۵ پیش از میلاد در نظر گرفته شده‌است. دیاکو هگمتانه را به عنوان نخستین پایتخت حکومت خود برگزید؛ پس از دیاکو، پسرش، فرورتیش به عنوان شاه برگزیده شد که همان سیاست‌های پدرش را دنبال کرد و پس از اتحاد با پارس‌ها، به آشوری‌ها اعلام جنگ کرد تا مردم خود را از پرداخت باج به آنان رها سازد؛ فرورتیش برای ۲۲ سال حکومت کرد (از ۶۵۵ تا ۶۳۳ پیش از میلاد) و در جنگی با آشوری‌ها شکست خورد و کشته شد. ریشهٔ این درگیری‌ها به مدت‌ها پیش، از اواخر قرن دهم تا قرن هفتم پیش از میلاد بر می‌گردد؛ مردم و تمدن‌های ایرانی در این دوران، تحت سلطهٔ آشوریان که در شمال بین‌النهرین اقامت داشتند، بودند. اما در نهایت، هووخشتره، سومین شاه ماد (دوران: ۶۲۵ تا ۵۸۴ پیش از میلاد) یک ارتش ایرانی مسلح و منظم ایجاد کرد تا به سلطهٔ آشوریان بر مردم ایرانی پایان دهد. هووخشتره به همراه ارتش مسلح خود، به دژهای آشوری حمله برد و نینوا، پایتخت دشمن را محاصره کرد؛ در این دوران، بابل متحد هووخشتره بود و نینوا در نهایت به دست نبوپلسر، پادشاه بابل افتاد و ویران گشت. این پایانی بر سلطهٔ آشور بر مردم ایرانی بود.
تاریخ ایران باستان دیاکو، بنیان‌گذار و نخستین شاه پادشاهی ماد بود که برای ۵۳ سال حکومت کرد و تاریخ حدودی حکومت وی، از ۷۰۸ تا ۶۵۵ پیش از میلاد در نظر گرفته شده‌است. دیاکو هگمتانه را به عنوان نخستین پایتخت حکومت خود برگزید؛ پس از دیاکو، پسرش، فرورتیش به عنوان شاه برگزیده شد که همان سیاست‌های پدرش را دنبال کرد و پس از اتحاد با پارس‌ها، به آشوری‌ها اعلام جنگ کرد تا مردم خود را از پرداخت باج به آنان رها سازد؛ فرورتیش برای ۲۲ سال حکومت کرد (از ۶۵۵ تا ۶۳۳ پیش از میلاد) و در جنگی با آشوری‌ها شکست خورد و کشته شد. ریشهٔ این درگیری‌ها به مدت‌ها پیش، از اواخر قرن دهم تا قرن هفتم پیش از میلاد بر می‌گردد؛ مردم و تمدن‌های ایرانی در این دوران، تحت سلطهٔ آشوریان که در شمال بین‌النهرین اقامت داشتند، بودند. اما در نهایت، هووخشتره، سومین شاه ماد (دوران: ۶۲۵ تا ۵۸۴ پیش از میلاد) یک ارتش ایرانی مسلح و منظم ایجاد کرد تا به سلطهٔ آشوریان بر مردم ایرانی پایان دهد. هووخشتره به همراه ارتش مسلح خود، به دژهای آشوری حمله برد و نینوا، پایتخت دشمن را محاصره کرد؛ در این دوران، بابل متحد هووخشتره بود و نینوا در نهایت به دست نبوپلسر، پادشاه بابل افتاد و ویران گشت. این پایانی بر سلطهٔ آشور بر مردم ایرانی بود.
ایشپوئینی پادشاهی اورارتو در اطراف دریاچهٔ وان قرار داشت و رقیب آشور بود و به طرف جنوب شروع پیشروی کرده‌بود. ایشپوئینی، پادشاه اورارتو سرزمین بین دریاچه‌های وان و ارومیه را گرفت و به همین دلیل «موناریس» ژنرال آشوری به ارومیه فرستاده شد تا به مقابله با پیشروی ایشپوئینی بپردازد و شارسینا رهبر محلی را تقویت کند. اورارتو خطری جدی برای آشور بود و پادشاهان اورارتو یعنی ایشپوئینی و مینوآ توانسته بودند وساییر و سرچشمه‌های زاب بزرگ را که به‌طور مستقیم مرکز آشور را مورد تهدید قرار می‌داد بگیرند و به سرزمین ماننا نیروی جدیدی بفرستند و ایشپوئینی پادشاه اورارتو و شارسینا حریفان عمدهٔ آشوریان بودند.
آشور-دان یکم در طول سال‌های نیمه تاریک از سلسله کاسیان بابل، «تاریخ همزمان» اسناد و مدارک نشان می‌دهد که او شهرهای زابان، ایرریا، اوگارسالو و نام شهر چهارمی را که حفظ نشده‌است را تصرف و آنها را غارت کرد و «غنایم وسیع آنها را به آشور برد». یک لوح گلی تکه‌تکه که معمولاً به این پادشاه اختصاص می‌یابد، فتوحات نظامی خود را بر سر […] یاش و سرزمین ایرریا، سرزمین سوهو، پادشاهان سرزمین شادانی ، […] آنی، پادشاه سرزمین شلینی ذکر می‌کند. ” به نظر می‌رسد گروه‌های ایلامی پس از تسخیر بابل بر شهر آشورآرا آشوری، که تا اواخر سلطنت آشور-دان بازگردانده نشده بود، غلبه کردند.
حافظ چه می‌گوید؟ (کتاب هومن) داریوش آشوری این کتاب را اولین کتابی می‌داند که در تفسیر اشعار حافظ به معنای مدرن نوشته شد.
نقش‌برجسته گل گل ملکشاهی نقش برجسته گل گل ملکشاهی مربوط به تمدن باستانی آشور است و در استان ایلام، کنار رودخانه گل گل ملکشاهی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۴۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این اثر در ۸ کیلومتری شهر ارکواز و بر دیوار شرقی تنگه کوچکی که روستای گل گل در دهانه آن استقرار یافته قرار دارد. این سنگ نوشته به خط میخی به زبان آشوری، بر روی نمای دیوار شرقی صخره‌ای بالاتر از روستای گل گل ملکشاهی به ابعاد ۹۰× ۱۳۵ سانتی‌متر به شکل مستطیل به‌طور عمودی نقش شده و در وسط آن پادشاه آشوری به صورت برجسته با شمشیر حمایل به ارتفاع ۱۳۵ سانتی‌متر قرار دارد. تمامی سطح کتیبه پس از صاف نمودن سطح آن به عمق سه سانتی‌متر و برجسته نشان، پیکر پادشاه با خطوط کنده کاری شده میخی پوشانده شده‌است. سطرها به وسیله یک خط افقی کنده از هم دیگر متمایز گشته‌اند. ارتفاع نقش برجسته از سطح زمین ۲۷۰ سانتی‌متر است. متن کتیبه از فتح ایلام و انقراض تمدن ایلام باستان به وسیله آشوریها حکایت می‌کند.
حماسه گیلگمش حماسهٔ گیلگَمِش (حماسهٔ گیلگامش) (در سومری:𒄑𒉈𒂵𒈩 یا حماسه بیلگمس) شعری حماسی است که در بین‌النهرین باستان شکل گرفت؛ و قدیمی‌ترین اثر ادبی برجسته بازمانده، و دومین متن مذهبی قدیمی پس از متون اهرام در نظر گرفته می‌شود. تاریخ ادبی گیلگمش با پنج شعر سومری دربارهٔ بیلگمس (سومری «گیلگمش»)، پادشاه اوروک آغاز می‌شود (در زمان سلسله سوم اور - ح. ۲۱۰۰ پیشا دوران مشترک). این داستان‌های مستقل بعداً با هم ترکیب شدند و حماسه‌ای را به زبان اکدی پدیدآوردند. اولین نسخه بازمانده از این حماسه یکپارچه، که به نسخه «بابِلی قدیم» معروف است، به قرن ۱۸ پیشا دوران مشترک می‌رسد و بر اساس واژه‌های آغازینش Shūtur eli sharrī («برتر از همه شاهان») نامگذاری شده‌است. تنها چند لوح از آن به جا مانده‌است. نسخه متاخر، «مرجع بابِلی»، توسط «سین-لقی-اونینی» گردآوری شد، زمانش به قرن ۱۳ تا ۱۰ پیشا دوران مشترک می‌رسد، و با واژه‌های Sha naqba īmuru («او که ژرفا را دید»، به زبان امروزی: «او که ناشناخته را می‌شناسد») آغاز می‌شود. تقریباً دو-سوم این نسخه طولانی‌تر (در دوازده لوح) بازیابی شده‌است. بعضی از بهترین رونوشت‌ها در کتابخانه آشوربانی‌پال (پادشاه آشوری، آشوربانی‌پال (قرن ۷ پیشا دوران مشترک)) پیدا شدند.
هووخشتره آنچه از متون آشوری - که اسنادی معاصر با دوران مادها هستند - برمی‌آید، آن است که مادها از سدهٔ نهم تا هفتم پ.م. نتوانسته بودند چنان پیش‌رفتی بیابند که سبب هم‌گرایی و اتحاد و سازمان‌یافتگی قبایل و طوایف پراکندهٔ ماد بر محور یک رهبر و فرمان‌روای برتر و واحد - که بتوان وی را پادشاه کل سرزمین‌های مادنشین نامید. پادشاهان آشور در ضمن لشکرکشی‌های پُرشمار خود به قلمرو سکونت مادها، همواره با شمار فراوانی از «شاهان محلی» روبه‌رو بوده‌اند و نه یک پادشاه واحد حاکم بر کل سرزمین‌های مادنشین. دیاکو، نخستین شاه ماد، در آغاز دولت ضعیف و کوچک و تازه‌تأسیس خود را تحت حمایت ماننا که در آن زمان قدرت زیادی داشت، قرار داد؛ ولی بعد کوشید کاملاً مستقل گردد و بدین منظور با اورارتو عقد اتحاد بست. منبع آشوری نیز در وقایع سال ۷۱۵ پیش از میلاد، دیاکو را «حاکمی از جانب ماننا» می‌خواند. سارگون دوم شاه آشور در سال ۷۱۵ پیش از میلاد، متوجه شد که دیاکو با روسای اول، شاه اورارتو، متحد شده‌است. او دیاکو را زیر نظر گرفت و در طی جنگ خود با منائیان وارد ماد شد تا چنان‌که مدعی بود، به «هرج‌ومرج» آن‌جا پایان دهد. وی در آن‌جا توانست دیاکو را اسیر کند ولی برخلاف عادت همیشگی آشوریان، جانش را به او بخشید و دیاکو را به‌همراه قبیله‌اش به حمات تبعید کرد. وی چندسالی در اسارت سارگون دوم بود و مادها به‌عنوان فرمان‌برداران و باج‌گذاران آشور، دچار فقر و از هم‌پاشیدگی شدند و آشوریان، دیاکو را به‌عنوان کسی که همیشه مطیع آشور باقی بماند و خراج خود را به‌طور مرتب به دربار آشور بپردازد و از جهات دیگر حتی از نظر تأمین نیروی نظامی برای آشوریان به‌هنگام درگیرشدن آشور در جنگ متعهد شود، آزاد کردند و سپس او به‌عنوان رهبر قطعی و احتمالاً پادشاه مادها برگزیده‌شد.
خاب نیسان در دهه ۱۹۵۰، ناسیونالیسم آشوری منجر به ایجاد «تقویم آشوری» رسمی با مبدا آن با الهام از تخمین تاریخ اولین معبد آشور در دوره عبید میانه ۴۷۵۰ پیش از میلاد تعیین شد. با همان روحیهٔ ناسیونالیستی، نام اکدی جشن بهار، "آکیتو"، احیا شد. توجه به این نکته ضروری است که آشوریان از سال ۴۷۵۰ پیش از میلاد عموماً "آکیتو" را در روز ۱ آوریل جشن می‌گرفتند و هدف از ایجاد یک تقویم رسمی، متحد کردن آشوریها در ملی‌گرایی خود بود.