mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
زبان میانجی جهانی به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، اسپانیایی و … هر کدام تا حدودی نقش زبان میانجی (جهانی) را در بخش‌های به‌خصوصی از جهان بازی می‌کنند ولی، زبان‌های فراساختهٔ اسپرانتو، ایدو، اینترلینگوا و … برای نیل به این هدف در مقیاس کل جهان، طراحی و ساخته شده‌اند.
موزه اسپرانتو موزهٔ اسپرانتو ، که محل نگه‌داری از منابع گوناگون مربوط به زبان فراساخته‌ی اسپرانتو است، در شهر وین، پایتخت کشور اتریش، در سال ۱۹۲۷ توسط هوفرات هوگو اشتاینر تأسیس شد و در سال ۱۹۲۸ به‌عنوان مجموعه‌ای مستقل تبدیل به بخشی از کتابخانهٔ ملی اتریش گردید. این موزه امروزه کتاب‌خانه، مرکز اسناد و آرشیو نیز هست. در حال حاضر (اکتبر ۲۰۱۵) این موزه دربردارندهٔ بزرگ‌ترین مجموعه از اسناد و مدارک مربوط به زبان‌های مصنوعی در جهان و یک کتاب‌خانهٔ پژوهشی زبان‌شناختی برای طراحی زبان است. از سال ۲۰۰۵، دپارتمان زبان‌های فراساخته و موزهٔ اسپرانتو، ، به کاخ مولارد-کلاری در مرکز شهر وین، که به سبک باروک ساخته شده است، منتقل گردید.
بالائی‌بالان بالائی‌بالان (Balaibalan) نخستین زبان فراساخته‌ی جهان است، که بر اساس چند زبان غیرهم‌خانواده ساخته شده‌است. این زبان به‌دست محیی الدین گولشنی شاعر ترک و بر اساس زبان ترکی و الفبای عربی طراحی و ابداع شده‌است.
جی. آر. آر. تالکین او علاقه فراوانی به ساختن زبان‌های علمی یا فراساخته داشت. او شاید تنها کسی باشد که ۱۵ زبان ساخته‌است؛ با این حال، توصیهٔ او به کسانی که علاقه‌مند به زبان بین‌المللی هستند این است که: «از اسپرانتو پشتیبانی کنید». ,
اسپرانتو زبان اسپرانتو معروف‌ترین زبان فراساخته میانجی جهانی است، که در میان ، بیشترین سخن‌گویان را در جهان دارا است. کسی را که به زبان اسپرانتو سخن بگوید یا از آن استفاده کند اسپرانتیست (اسپرانتودان) می‌نامند.
کمیته زبان اسپرانتو کمیته زبان اسپرانتو یا کمیتهٔ زبان که در سال ۱۹۰۵ توسط خالق زبان فراساخته‌ی اسپرانتو، دکتر لودویک زامنهوف و به تأثی از فرهنگستان فرانسه، در نخستین کنگره جهانی اسپرانتو مطرح گردید، برای حفظ و هدایت کردن توسعهٔ زبان علمی اسپرانتو به‌عنوان زبان مشترک جهانی به‌وجود آمد.
گلاتولوگ به غیر از زبان‌هایی که به عنوان خانواده زبانی شناخته شده‌اند گلاتولوگ، ۷۹ پیجین (از جمله یک پیجین اشاره‌ای)، ۲۴ زبان ترکیبی، ۸ زبان فراساخته، ۹ گونه کاربردی (شامل ۳ سامانه اشاره‌ای کمکی)، ۱۱۸ زبان تأیید شده ولی دسته‌بندی نشده (شامل ۲ زبان اشاره)، ۶۱ زبان تأیید نشده، و ۲۷۰ زبان بدلی (مانند زبان‌های بی‌استفاده ایزو و ۳ زبان اشاره) را با هدف کتاب‌داری در بر می‌گیرد.
زبان‌های مغولی‌تبار زبانِ نیامغولی (به انگلیسی: Proto-Mongolic Language)، زبانی فراساخته است که زبانشناسان از سنجش زبان هایِ مغولی به دست آمده (چون زبان‌های مغولی زنده دنیا و زبان‌های کهنِ به دست آمده) بازسازی کرده‌اند و به عنوان نیایِ زبان‌های مغولیِ شناخته شده در نظر گرفته‌اند. این زبان بسیار به زبان مغولیِ میانه (به انگلیسی: Middle Mongol Language) نزدیک است و همانست که در زمان فرمانرواییِ مغولان و چنگیز خان بدان سخن می‌گفتند.
زبان ولاپوک ویلیام الد، نویسنده، شاعر و مترجم توانای زبان فراساختهٔ اسپرانتو، که چندین بار نامزد دریافت جایزه‌ی ادبی نوبل نیز شد، در بارهٔ زبان ولاپوک در اثر ارزشمند خود، تحت عنوان پدیده‌ی اسپرانتو، چنین می‌نویسد:
زبان پاک گفتار پنجم این کتاب به ارائه و بیان مجموعه‌ای از واژه‌های فراساخته براساس نظام دستوری زبان پاک می‌پردازد.
زبان میانجی نو زبان میانجی نو یا لینگوا فرانکا نووا یک زبان میانجی جهانی و یک زبان فراساخته است که به ابتکار سی. جورج بوری از دانشگاه شیپنسبرگ پنسیلوانیا ابداع شده‌است. گنجینهٔ واژگان آن از زبان‌های رومیِ فرانسوی٬ ایتالیایی٬ پرتغالی٬ اسپانیایی٬ کاتالان، پایه‌گذاری شده‌است. دستور زبان آن به شکل بسیار ساده‌شده و شبیه به زبان‌های کرئول‌ رومی است. این زبان دارای یک مجموعه حروف برای نوشتن است که از ۲۲ حرف از دو الفبای لاتین و الفبای سیریلیک استفاده می‌کند.
مهاتما گاندی از آنجا که وطن گاندی، کشوری پرزبان بود و وی برای ادامهٔ تحصیل، و سپس مبارزات خود، به خارج از کشور نیز رفت، میزان آگاهی او از مشکل زبان بین‌المللی بسیار بالا بود. گفته‌ها و اظهارنظرهای او در این زمینه بسیار جالب و خواندنی است. در اینجا به اختصار نظرات او در مورد زبان فراساختهٔ اسپرانتو و زبان انگلیسی آورده می‌شود:
زبان فراساخته برخی از نویسندگان، از جمله جی.آر.آر. تالکین، نویسندهٔ ارباب حلقه‌ها، با هدف‌هایی چون زیباشناختی تلفظ، ادبیات، هنر یا دلایل شخصی زبان‌های تفننی آفریده‌اند. در سال‌های اخیر نویسندگان و طرفداران مجموعهٔ تلویزیونی پیشتازان فضا (Star Trec)، زبان نژاد کلینگان (Klingon)، که دارای دستور زبان و واژگان ویژه خود است را تحت نام زبان کلینگان گسترش داده‌اند.
زبان ولاپوک ولاپوک (Volapük) یک زبان ساختگی یا فراساخته است که در سال ۱۸۸۰ از سوی یوهان مارتین اشلیر (یا شله‌یر) کشیش کاتولیک آلمانی پدید آمد.
اسپرانتو (نام مستعار) اسپرانتو یا دکترو اسپرانتو، یکی از نام‌های مستعار دکتر لودویک زامنهوف، آفرینندهٔ زبان فراساخته‌ی اسپرانتو است، که معنی آن در این زبان (دکترِ) «امیدوار» است.
دیوید جی. پیترسن دیوید جی. پیترسن (؛ زادهٔ ) یک زبان‌شناس، ابداع‌کنندهٔ چند زبان فراساخته و نویسنده اهل ایالات متحده آمریکا است.
نهادهای اسپرانتیک نهادهای اسپرانتیک یا سازمان‌های اسپرانتو به کلیهٔ نهادهائی اطلاق می‌شود که در ارتباط با زبان فراساخته‌ی اسپرانتو هستند و در جنبش جهانی اسپرانتو، که نهضتی است برای محقق ساختن استفادهٔ بین‌المللی از این زبان به‌عنوان زبان مشترک جهانی، نقشی را بازی می‌کنند. برخی از این سازمان‌ها به شرح زیر است:
اسپرانتیدو زبان ایدو (Ido) در سال ۱۹۰۷ ساخته شد و سعی داشت که اسپرانتو را به زبان فراساختهٔ ایده‌آلی که مردمان اروپای غربی انتظار داشتند نزدیک کند. کوشش شد که ایدو به زبان‌های فرانسوی، انگلیسی و ایتالیایی شبیه شود. برخی از تغییرات عبارتند از حذف تلفظ حروفی که از الفبای لاتین نیستند (همچون ĉ) و گنجاندن دوباره حروفی چون k و q در زبان.
نهادهای اسپرانتیک زبان فراساخته
زبان زرگری زبان زَرگَری یک زبان فراساخته است که بین اصناف بازار رایج بوده‌است. اساس ساختن آن همان زبانی است که مردم یک آبادی یا یک شهر با آن صحبت می‌کنند ولی واژگان را طوری دستکاری می‌کنند که غیر از خود آن گروه آن را نمی‌فهمند. این نوع زبان‌ها بین اصناف و پیشه‌وران و گاهی اقلیت‌های ایران مانند یهودیان یا گروه‌های کوچکی مثل کولی‌ها رواج دارد قدمت زبان‌های ساختگی در ایران حداقل به نخستین سند موجود که در سال ۳۷۲ قمری نوشته شده‌است برمی‌گردد. در واژه‌نامه دهخدا از این زبان‌ها به عنوان لوتر یا لوترا نیز نام برده شده‌است. زبان مرغی، زبان سیدی، زبان لامی، زبان گنجشکی و مانند آن نیز از همین خانواده‌اند.
اسپرانتو ۱۴۲۱ کاشف آن، نام اسپرانتو را به خاطر زبان فراساخته ی اسپرانتو روی آن گذاشته و سیارک دیگری را نیز با نام خالق زبان بین‌المللی اسپرانتو، دکتر لودویک زامنهوف، زامنهوف ۱۴۶۲ نامیده‌است.
ارزش آموزش مقدماتی اسپرانتو در چند آزمایش دیگر، نقش کمک‌آموزشی اسپرانتو در زمینه‌هایی غیر از آموزش زبان بیگانه، به اثبات رسیده است. برای مثال، طبق نتایج آزمایش‌هایی که در ایتالیا انجام شد، دخترانی که در مدرسه زبان اسپرانتو را آموختند، نسبت به همتایان دیگر خود که این زبان فراساخته را فرانگرفته بودند، نمرات بهتری در امتحانات مربوط به زبان ایتالیائی خود کسب کردند. این امر نشان‌دهندهٔ این واقعیت است که آموزش زبان اسپرانتو شناخت فرد را حتی از زبان مادری‌اش نیز عمیق‌تر می‌سازد.
زبان کلینگان زبان کلینگان یک زبان فراساخته است که توسط کلینگانها در مجموعهٔ علمی تخیلی پیشتازان فضا به کار گرفته می‌شود. کلینگون جز زبان‌هایی است که برای مجموعهٔ "جنگ ستارگان" ساخته شده‌است. زبان‌های مصنوعی زبان‌هایی هستند که به‌طور مصنوعی برای برقرار کردن ارتباط بین افراد ساخته شده‌اند. مشهورترین زبان مصنوعی، زبان «اسپرانتو» است که توسط یک چشم‌پزشک یهودی لهستانی به نام دکتر لودویگ زامنهوف در سال ۱۸۸۷ ساخته شد. از آنجا که در آن زمان در اروپا مردم به زبان‌های مختلفی سخن می‌گفتند و اکثر کشورها هم گاه‌وبیگاه با یکدیگر در جنگ بودند، زامنهوف می‌خواست با ابداع یک زبان آسان مشترک که شبیه همهٔ زبان‌های اروپایی باشد، امکان ارتباط بین مردم کشورهای مختلف را فراهم کند تا از این طریق زمینه را برای صلح و دوستی مردمان فراهم آورد.
کورسو د اسپرانتو کورسو د اسپرانتو (به معنای درس اسپرانتو) یک نرم‌افزار آزاد و متن‌باز برای آموزش زبان فراساخته‌ی اسپرانتو است. این نرم‌افزار متناسب برای زبان‌آموزان مبتدی طراحی شده است که می‌خواهند در طی دو هفته با مبانی زبان اسپرانتو آشنا شوند.
اسپرانتیست مادرزاد اسپرانتیست مادرزاد یا اسپرانتودان مادرزاد (Esperanto: denaskulo or denaska esperantisto) به کسی اطلاق می‌شود که زبان فراساخته‌ی اسپرانتو نخستین زبانی باشد که به آن سخن گفته است یا اسپرانتو یکی از زبان‌های والدینی‌اش باشد.
زبان ناوی زبان ناوی (ناوی: "") زبان فراساخته ناوی‌ها، بومیان انسان‌نما و خردمند ماه خیالی پاندورا در فیلم "آواتار"، است. این اثر توسط پل فرومر، دکترای زبانشناسی و استاد دانشگاه کالیفرنیای جنوبی ایجاد شده‌است. ناوی متناسب با تصور جیمز کامرون ساخته شده‌است تا توسط بازیگران واقعاً قابل یادگیری و تلفظ باشد، اما به هیچ‌یک از زبان‌های انسان‌ها شباهت زیادی نداشته باشد.
موسیقی اسپرانتو موسیقی اسپرانتو، موسیقی‌ای است که به زبان فراساخته‌ی اسپرانتو نوشته شده باشد، ضبط شده باشد و اجرا شده باشد. این اصطلاح گاه برای اشاره به موسیقی‌ای که به‌ترتیبی به زبان بین‌المللی اسپرانتو مرتبط باشد نیز به‌کار رفته است.
اسپرانتو (ابهام‌زدایی) اسپرانتو نام یک زبان فراساخته است.
زبان دوتراکی زبان دوتراکی یک زبان فراساخته باستانی است که توسط جرج آر. آر. مارتین، نویسندهٔ سری رمان فانتزی "ترانه یخ و آتش" ابداع شده‌است. این زبان توسط دیوید جی. پترسون، زبان‌شناس آمریکایی برای استفاده در "سریال تلویزیونی بازی تاج و تخت" گسترش یافته‌است. زبان دوتراکی در حال حاضر از ۳٬۱۶۳ کلمه ایجاد شده‌است. در سال ۲۰۱۲ در ایالات متحده آمریکا ۱۴۶ نوزاد دختر کالیسی نام‌گذاری شدند، کالیسی یک کلمه دوتراکی به معنی "ملکه" است.
آلفرد میشو وی که رئیس کانون بین‌المللی حقوق‌دانان اسپرانتیست و رئیس کانون وکلای بولون بود، شخصی بسیار فعال و شناخته‌شده در زمینهٔ حقوق و زبان‌های فراساخته، به‌خصوص زبان اسپرانتو، محسوب می‌شد.
اسپرانتیستا وگتارانو زبان این نشریه، مانند زبان کاری انجمن جهانی اسپرانتیست‌های گیاه‌خوار، زبان فراساخته‌ی اسپرانتو است. این انجمن از سال ۱۹۱۴ تا ۱۹۳۲، شکل اولیهٔ این نشریه را با نام وِگِتارانو (به معنی گیاه‌خوار) منتشر می‌کرد، که از سال ۲۰۰۹ با نام اِسپِرانتیستا وِگِتارانو انتشار مجدد آن آغاز شد.
زبان ولاپوک در دنیای زبان‌های فراساخته، نخستین پروژه‌ای که تعداد قابل توجهی پیرویِ جدی برای خود به‌دست‌آورد و موفق شد که در عمل نیز، مورد استفاده قرار گرفته و توسعه یابد، زبان وُلاپوک بود. این زبان توسط یک کشیش آلمانی به‌نام یوهان مارتین شله‌یر و در سال ۱۸۸۰ انتشار یافت. شله‌یر به کمک مجلهٔ مردمی‌ای که به زبان آلمانی منتشر می‌کرد، توانست به‌خوبی راجع به پروژه‌اش تبلیغ کرده و در شناساندن هر چه بیشتر آن کوشش کند، به‌گونه‌ای که پس از گذشتِ نُه سال، زبان او چنان همه‌گیر شده بود که پیروزیِ نهائیِ آن حتمی به‌نظر می‌رسید. طبق گفتهٔ تئو یونگ:
کوئنیا کوئنیا یک زبان فراساخته از سوی تالکین است که الفها با آن سخن می‌گفتند.
زبان زبان اسپرانتو نیز زبانی علمی یا فراساخته است. این زبان توسط لودویک لازاروس زامنهوف ساخته شد. اسپرانتو به علت ساختار علمی و آسان خود مورد توجه متفکران و دانشمندان با ملیّت‌های گوناگون قرار گرفته و به خاطر ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن، سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی سازمان ملل متحد (یونسکو) در سال ۱۹۵۴ (میلادی) به اتفاق آرا آن را به عنوان زبان بین‌المللی و بی‌طرف به رسمیت شناخت و آموزش اسپرانتو را به تمامی کشورهای عضو خود توصیه کرد.
پاندونیا سیستم‌های نگارش بسیاری در سراسر دنیا وجود دارند اما از میان آن‌ها تنها خط لاتین توانست به معنای واقعی به یک حد مناسب از مقبولیت بین‌المللی دست یابد. دیگر خط‌های پر استفاده همچون خط زبان چینی برای یادگیری چندان سریع و آسان نیست و نمی‌توان از آن برای یک زبان بین‌المللی فراساخته به خوبی بهره برد. بسیاری از زبان‌های افریقایی و آسیایی همچون ترکی، اندونزیایی، ویتنامی و... اکنون از خط لاتین استفاده می‌کنند و از این رو سازندگان زبان پاندونیا تصمیم گرفتند که این خط را برای پاندونیا برگزینند.
اومبرتو اکو یکی از مهم‌ترین فیلسوفان و نویسندگان معاصر که زبان فراساخته‌ی اسپرانتو را مورد بررسی و مطالعه قرار داده و از آن پشتیبانی فراوانی کرده، و زبان به تمجید و تحسین از آن گشود اومبِرتو اِکو است که دارای ۴۰ دکترای افتخاری از دانشگاه‌های گوناگون جهان است و کتاب‌هایش به بسیاری از زبان‌های دنیا - ازجمله اسپرانتو - ترجمه شده‌است. وی در ارتباط با زبان اسپرانتو چنین گفته‌است: من آشکارا این عقیده را بیان داشته‌ام که اسپرانتو باید نقش مهم‌تری را بازی کند – اسپرانتو به‌خودیِ خود برای حفاظت از زبان‌های ملی سودمند است. بله، باید راه مؤثرتر و مستحکم‌تری پیدا کرد. من از روی تجربهٔ شخصی‌ام می‌گویم که در طول مسافرت‌های زیادی که به کشورهای فراوان دارم، به‌ویژه در فرانسه و آلمان شِکوه و شکایت‌هایی را برضدِ زبان انگلیسی می‌شنوم، مبنی بر این که نقش این زبان دیگر از حد یک زبان واسطه و پل، گام جلوتر گذاشته و تبدیل به یک خطر بزرگِ امپریالیستی برای زبان‌های ملی اروپا شده‌است، زبان‌هایی که دیگر تسلیم این جریان شده‌اند؛ اما من می‌گویم: این موضوع ساده‌ای است: از کودکان خودتان آغاز کنید! آموزش اسپرانتو را به ایشان شروع کنید، و دیگر خطری وجود نخواهد داشت! اِکو به‌خاطر علاقهٔ وافر خود به زبان بین‌المللی اسپرانتو، در ۲۰ ژانویهٔ ۱۹۹۳ با دو اسپرانتودان معروف، در پاریس به بحث و گفتگوی جالبی پرداخت، که متن کامل آن را سازمان جهانی اسپرانتو (دارای روابط رسمی با سازمان ملل متحد و یونسکو) در مجموعهٔ اسناد اسپرانتو تحت عنوان «اسپرانتو و چندزبانگی آینده» به زبان‌های اسپرانتو (با شمارهٔ 32A ۱۹۹۴)، و فرانسوی (با شمارهٔ 27F ۱۹۹۶)، منتشر ساخته‌است. ایستْوان اِرتْل، سردبیر وقتِ مجلهٔ «اسپرانتو» – اُرگان رسمی «سازمان جهانی اسپرانتو» – و فرانسوا لو ژاکومو، زبان‌شناس پاریسی و عضو «آکادمی اسپرانتو»، با اومبِرتو اِکو در مورد چندزبانگی، ارتباطات بین‌المللی و بین‌فرهنگی، ترجمه، زبان‌های رسمی، زبان‌های دوم، برنامه‌ریزی زبانی، نقش زبان، و ویژگی‌ها و قابلیت‌های زبان بین‌المللی اسپرانتو در این زمینه‌ها به بحث و گفت‌گوی مفصلی پرداختند، که در بخشی از آن اِکو می‌گوید: حال به بیان نقطه‌نظرم در مورد اسپرانتو می‌پردازم. تا قبل از شش ماه پیش … عقیدهٔ من، تا زمانی که هیچ‌چیزی در مورد هیچ‌یک از این مطالب نمی‌دانستم، این بود، که امکان قبولاندن زبانی فراساخته یا مصنوعی وجود ندارد، چراکه تاریخ نشان داده‌است، که این امر هیچ‌گاه امکان‌پذیر نبوده‌است، و در نتیجه تنها می‌تواند مربوط به یک آرمان‌شهر باشد؛ ولی، علاوه بر آن، عقیدهٔ دیگری هم داشتم: از آن‌جا که مفهومی را که وورف مطرح ساخته‌است، تا حدودی مورد پذیرش من است؛ اعتقاد دارم، که هر زبانی باعث ایجاد نگاهی خاص به جهان می‌شود، و به‌خاطر این امر که اصولاً زبان نمی‌تواند بی‌طرف باشد، این نگاه همیشه نوع به‌خصوصی از نگریستن به جهان خواهد بود که با انواع دیگر نگاه‌ها در تضاد خواهد بود. بعداً، به‌خاطر احتیاط علمی، مشغول بررسی این مسئله شدم، سعی کردم گرامر اسپرانتو را بیاموزم و چیزی را به آن بخوانم؛ و باید اذعان کنم، که نگرش یا وضع برخوردم تغییر کرد. البته این امر که در طول تاریخ هیچ‌گاه امکان قبولاندن زبان فراساخته یا مصنوعی وجود نداشته‌است، دلیلی بسیار قوی است، با این وجود، تعیین‌کننده نیست، چراکه تاریخ این را نیز نشان داده بود، که رفتن بر روی کرهٔ ماه امکان‌پذیر نیست، ولی با بهره‌گیری از فناوری خاصی، این امر ممکن شد.
یوهان مارتین اشلیر دکتر لودویک زامنهوف، سازندهٔ زبان اسپرانتو، در سخنرانی تاریخی خود در نخستین همایش جهانی اسپرانتو در بولون-سور-مر فرانسه در سال ۱۹۰۵، مراتب قدردانی خود را از شله‌یر و زبان فراساخته‌اش، ولاپوک، بیان کرد.
سی. جورج بوری سی. جورج بوری (زادهٔ ) استاد بازنشسته در رشتهٔ روان‌شناس شخصیت اهل ایالات متحدهٔ آمریکا (هلندی‌الاصل) است. معروفیت او بیشتر به‌واسطهٔ ابداع زبان فراساختهٔ موسوم به زبان میانجی نو است.
زبان‌های برنامه‌نویسی محرمانه این زبان فقط از کاراکتر فضای خالی استفاده می‌کند(space,tabو return). این برخلاف خیلی از زبان‌های برنامه‌نویسی است که تفاوتی بین کاراکترهای فضای خالی نمی‌گذاراند. برنامه‌های با این زبان می‌توانند در سورس کدهای زبان‌هایی مانند c پنهان شوند.
ویچر ساپکوفسکی، زبان فراساخته‌ای برای مجموعه ایجاد کرد که بر پایهٔ زبان الف‌ها است. کتاب بر اساس فرهنگ فولکلور و کالت لهستان، جمهوری چک، مجارستان، اسلواکی، اوکراین، رومانی، روسیه، صربستان، بلغارستان و سایر کشورهای اروپای مرکزی و شرقی شکل گرفته.
اسم جمع در زبان فراساخته اسپرانتو: «-ar» نمونه: «arbo» درخت «arbaro» جنگل (گروهی درخت)
تالش زبان تالشی نام یکی از زبان‌های ایرانی شمال غربی است و همچنین به فردی که گویشور آن زبان باشد می‌گویند. زبان تالشی از خانواده حاشیه دریای خزر و به زبان تاتی بسیار نزدیک می‌باشد. تالشی همچنین هم‌ریشه با دیگر زبان‌های حاشیه دریای خزر همچون گیلکی و مازندرانی است ولی با آن‌ها تفاوتی آشکار دارد. تات‌ها و تالشی‌ها و مازندرانی‌ها به زبان‌هایی سخن می‌گویند که در بسیاری موارد با زبان فارسی تفاوت داشته و با مادی و پارتی و اوستایی مشابهت دارد. زبان تالشی مشابهت با زبان‌های اوستایی و کردی دارد. همچنین این زبان به زبان آذری باستان نزدیک است.
زبان پاک در کودکی علاوه بر زبان مادریش، عربی و فارسی نیز یاد میگیرد. بگونه‌ای که خود نوشته‌هایی نوشته در روزنامه‌های عربی چاپ می‌کرد و کتاب‌ها به آن زبان در مصر می‌پراکند. همچنین با دانش زبانشناسی ای که می‌داشت نخستین کتاب‌های دانشی برای آموزش این زبان را نوشت که از آن جمله توان به دو کتاب((الدره الثمینه)) و ((خلاصه النحو)) یاد کرد. از دیگر کتاب‌های او توان از ((التشیع و الشیعه)) بزبان عربی نام برد. همچنین نخستین مقاله‌ها پیرامون زبان فراساخته اسپرانتو را در مجله‌های عربی به چاپ رساند. خود او می‌گوید که کتابی به نام «النجمه الدریه» برای آموزش عربی به متود اروپاییان در دو بخش نوشته که سال‌ها در تبریز به آن آموزش داده می‌شده
پردازش زبان‌های طبیعی پردازش زبان‌های طبیعی یکی از زیرشاخه‌های بااهمیت در حوزهٔ گستردهٔ علوم رایانه، هوش مصنوعی، که به تعامل بین کامپیوتر و زبان‌های (طبیعی) انسانی می‌پردازد؛ بنا بر این پردازش زبان‌های طبیعی بر ارتباط انسان و رایانه، متمرکز است. پس چالش اصلی و عمده در این زمینه درک زبان طبیعی و ماشینی کردن فرایند درک و برداشت مفاهیم بیان‌شده با یک زبان طبیعیِ انسانی است. به تعریف دقیق‌تر، پردازش زبان‌های طبیعی عبارت است از استفاده از رایانه برای پردازش زبان گفتاری و زبان نوشتاری. بدین معنی که رایانه‌ها را قادر سازیم که گفتار یا نوشتار تولید شده در قالب و ساختار یک زبان طبیعی را تحلیل و درک نموده یا آن را تولید نمایند. در این صورت، با استفاده از آن می‌توان به ترجمهٔ زبان‌ها پرداخت، از صفحات وب و بانک‌های اطلاعاتیِ نوشتاری جهت پاسخ دادن به پرسش‌ها استفاده کرد، یا با دستگاه‌ها، مثلاً برای مشورت گرفتن به گفت‌وگو پرداخت. این‌ها تنها مثال‌هایی از کاربردهای متنوع پردازش زبان‌های طبیعی هستند.
بهار (مجله) برخی یوسف اعتصامی را نخستین کسی می‌دانند که توسط مقاله‌ای در همین مجلهٔ بهار، ایرانیان را با زبان فراساخته‌ی اسپرانتو آشنا کرد.
گلیش گلیش یک زبان زبان صوری مستقل از زبان طبیعی است اگر چه دارای مفاهیمی چون 'نام‌ها' و تعاریف زبان‌های گوناگون طبیعی می‌شود. هر زبان طبیعی از قبیل زبان گلیش انگلیسی صوری یک زبان طبیعی کنترل‌شده است. اطلاعات و معلومات در چنین شیوه‌ای به گونه‌ای بیان می‌شوند که قابل تفسیر-کامپایل‌کردن باشد.
زبان‌های آمریکای جنوبی پرتغالی با تفاوتی اندک زبان اکثریت مردم امریکای جنوبی است.
کردستان «لردکرزن» هم گفته که: «زبان کردها، لرها و بختیاری‌ها شبیه زبان فارسی است و چندان تفاوتی با هم ندارند.
انجمن جهانی اسپرانتیست‌های گیاه‌خوار انجمن جهانی اسپرانتیست‌های گیاه‌خوار ، انجمنی متشکل از اسپرانتیستهای گیاه‌خوار است. این انجمن در سال ۱۹۰۸ میلادی در آلمان پایه‌گذاری شد و قدیمی‌ترین انجمن گیاه‌خواری در جهان است، که هنوز نیز فعال می‌باشد. لئو تولستوی نویسندهٔ شهیر روسیه، که از حامیان بزرگ زبان بین‌المللی اسپرانتو بود، پرزیدنت افتخاری این انجمن در بدو تأسیس آن شد. زبان کاری این انجمن، زبان فراساخته‌ی اسپرانتو است.
ویلیام الد ویلیام اُلد، نویسندهٔ کتاب پدیدهٔ اسپرانتو، یکی از بزرگ‌ترین مترجمین، نویسنده‌ها و شاعران برجستهٔ زبان فراساخته اسپرانتو، به پاسِ آثار بسیار ارزشمند و فراوانی که در طول بیش از نیم قرن، به زبان اسپرانتو نگاشته‌است، در سال‌های ۱۹۹۹، ۲۰۰۰ و ۲۰۰۵ نامزد دریافت جایزهٔ ادبی نوبل شد.
پدیده اسپرانتو فصول ۸گانهٔ این کتاب موجز، به بررسی و معرفی مشکلات ناشی از فقدان زبان مشترک جهانی و ابعاد گسترده و پیامدهای وخیم و گوناگون آن، راه‌حل‌های تئوریک و عملی ارائه شده برای حل این مشکل، و راه حل بهینهٔ ارائه شده، یعنی زبان فراساخته‌ی اسپرانتو و ادبیات و فرهنگ اسپرانتو می‌پردازد.
ویکوم محمد بشیر بشیر، به دلیل لحن غیرمتعارف خود در زبان شهرت دارد. او میان زبان ادبی و زبان گفتار مردم کوچه و بازار، تفاوتی نمی‌گذاشت و به درستی‌یِ جمله‌هایش از نظر دستوری اهمیتی نمی‌داد. با این‌حال وی اطلاعات گسترده‌ای درباره‌ی زبان مالایالم داشته‌است.
فهم زبان‌های طبیعی فهم زبان‌های طبیعی به صورت خلاصه "NLU" یا تفسیر زبان‌های طبیعی به صورت خلاصه "NLI"زیرشاخه‌ای از پردازش زبان‌های طبیعی در ساخت هوش مصنوعی است؛ که در زمینهٔ درک مطلب در ماشین‌ها کار می‌کند. فهم زبان‌های طبیعی در ردهٔ سخت‌ترین مسائل هوش مصنوعی دانسته می‌شود.
امید (اسپرو) امید (اِسپِرو) شعری‌ست به زبان فراساخته‌ی اسپرانتو که لودویک زامنهوف (۱۸۵۹–۱۹۱۷)، خالق این زبان، در آغازین سال‌های ابداع این زبان بین‌المللی سروده است. این شعر که امروزه بیشتر با عنوان سرود اسپرانتو شناخته می‌شود، معمولاً با یک مارش پیروزی همراه است که فِلیسین مِنو دو مِنیل ، آهنگ‌ساز فرانسوی، برای آن ساخته‌است. پیش‌تر نیز، کلاس آدلزکلد و چند آهنگساز کمترشناخته‌شدهٔ دیگر برای این شعر و سرود موسیقی ساخته بودند. گاهی از این ترانهٔ امید با عنوان سرود جنبش اسپرانتو نیز یاد می‌کنند.
لژبان لُژبان (Lojban) زبانی‌است فراساخته و مهندسی‌شده بر پایه منطق مسند و فاقد ابهامات نحوی زبان‌های بشری. لژبان در پی اختلافات حقوقی که در مورد کپی‌رایت در زبان لُگلان پدید آمد، ابداع گردید. زبان لگلان در سال ۱۹۵۵ توسط جیمز کوک براون اختراع شده بود. لژبان شباهت بسیار زیادی به لگلان دارد و تنها به‌خاطر احتراز از مشکلات حقوقی، فقط ریشهٔ کلمات در آن قدری متفاوت با لگلان انتخاب شده‌است. توسعهٔ لژبان از سال ۱۹۸۷ میلادی و از سوی گروه زبان منطقی آغازشد. خط مبنای این پروژه در ۱۹۹۷ انجام‌پذیرفت. سرچشمهٔ اصلی واژگان این زبان، شش زبان پرگویشور جهان در سال ۱۹۸۷ -دربرگیرندهٔ ماندارین، انگلیسی، هندی، اسپانیایی، روسی و عربی می‌باشد
زبان برنامه‌نویسی زبان برنامه‌نویسی یک مکانیزم ساخت یافته برای تعریف داده‌ها، و عملیات یا تبدیل‌هایی که ممکن است به‌طور اتوماتیک روی آن داده انجام شوند، فراهم می‌کند. یک برنامه‌نویس از انتزاعات آماده در زبان استفاده می‌کند تا مفاهیم به کار رفته در محاسبات را بیان کند. این مفاهیم به عنوان یک مجموعه از ساده‌ترین عناصر موجود بیان می‌شوند (مفاهیم ابتدایی نامیده می‌شوند). زبان‌های برنامه‌نویسی با بیشتر زبان‌های انسانی تفاوتی دارد و آن این است که نیاز به بیان دقیق تر و کامل تری دارد. هنگام استفاده از زبان‌های طبیعی برای ارتباط با دیگر انسان‌ها، نویسندگان و گویندگان می‌توانند مبهم باشند و اشتباهات کوچک داشته باشند، و همچنان انتظار داشته باشند که مخاطب آن‌ها متوجه شده باشد. اگرچه، مجازا، رایانه‌ها «دقیقاً آنچه که به آن‌ها گفته شده را انجام می‌دهند.» و نمی‌توانند «بفهمند» که نویسنده دقیقاً چه کدی مد نظر داشته‌است] البته امروزه برنامه‌هایی برای انجام این کار تولید شده‌اند و تلاش‌های بسیاری در این زمینه انجام شده ولی هنوز به نتیجهٔ رضایت بخشی نرسیده‌است[. ترکیب تعریف زبان، یک برنامه، و ورودی برنامه به‌طور کامل رفتار خروجی را به هنگام اجرای برنامه (در محدوده کنترل آن برنامه) مشخص می‌کند. برنامه‌های یک رایانه ممکن است در یک فرایند ناپیوسته بدون دخالت انسان اجرا شوند، یا یک کاربر ممکن است دستورهای را در یک مرحله فعل و انفعال مفسر تایپ کند. در این حالت «دستور»ها همان برنامه‌ها هستند، که اجرای آن‌ها زنجیروار به هم مرتبطند. به زبانی که برای دستور دادن به برنامه‌ای استفاده می‌شود، زبان اسکریپت می‌گویند. بسیاری از زبان‌ها کنار گذاشته شده‌اند، برای رفع نیازهای جدید جایگزین شده‌اند، با برنامه‌های دیگر ترکیب شده‌اند و در نهایت استعمال آن‌ها متوقف شده‌است. با وجود اینکه تلاش‌هایی برای طراحی یک زبان رایانه« کامل» شده‌است که تمام اهداف را تحت پوشش قرار دهد، هیچ‌یک نتوانستند به‌طور کلی این جایگاه را پر کنند. نیاز به زبان‌های رایانه‌ای گسترده از گستردگی زمینه‌هایی که زبان‌ها استفاده می‌شوند، ناشی می‌شود:
اسپرانتو (کشتی) اسپرانتو، نخستین زئو یا شیء (نامگذاری شده با) «زامنهوف» یا «اسپرانتو» در جهان است: یک کشتی اسپانیائی که در سال ۱۸۹۶ ساخته شد و تا سال ۱۹۶۶ مورد استفاده بود. نام این کشتی به افتخار زبان فراساخته‌ی اسپرانتو انتخاب شده است، که آفرینندهٔ آن، دکتر لودویک زامنهوف است که یونسکو نیز سال ۱۹۸۷ را به‌مناسبت جشن صدسالگی زبان اسپرانتو، سال زامنهوف نامید.
تلرین تلرین یا "لیندالامبه" یکی از زبان‌های فراساختهٔ جی. آر. آر. تالکین است که در دنیای خیالی آردا که معمولاً با نام سرزمین میانی به آن اشاره می‌شود، صحبت می‌شود.
اسپرانتو در بین سال‌های ۱۹۰۶ و ۱۹۷۱ حدود ۲۸ پایان‌نامهٔ دانشگاهی در مورد زبان فراساختهٔ اسپرانتو و زبان‌شناسی تطبیقی (interlinguistics/interlingvistiko) نگاشته شد: در حدود یک پایان‌نامه در دو یا سه سال. این تعداد به طرز قابل توجهی افزایش داشته‌است: بین سال‌های ۱۹۷۵ و ۱۹۸۷ حدود ۹۵ پایان‌نامه به تحریر درآمد؛ و پس از سال ۱۹۷۵ به‌طور متوسط هفت پایان‌نامه در هر سال.
ارزش آموزش مقدماتی اسپرانتو ارزش آموزش مقدمانی اسپرانتو یا نقش کمک‌آموزشی اسپرانتو ، منفعت زبان‌شناختی است که از آموزش اولیهٔ زبان فراساختهٔ اسپرانتو در جهت تسهیل و تسریع یادگیری زبان‌های دیگر حاصل می‌آید. این فرضیه که اولین بار توسط آنتوان گرابوفسکی (از پیشگامان برجستهٔ توسعه و تکامل اسپرانتو) در سال ۱۹۰۸ میلادی مطرح گردید، تاکنون توسط مطالعات و آزمایش‌های متعدد به اثبات رسیده است؛ به عنوان مثال در آزمایشی چهارساله نشان داده شده است که شاگرادانی که تحت آموزش یکسالهٔ اسپرانتو (که با توجه به قاعده‌مند بودن و سادگی آن، شاگردان را به سطح مطلوبی از تسلط بر زبان می‌رساند) به‌علاوهٔ سه سال آموزش زبان فرانسوی قرار گرفته‌اند، از همتایان خود که چهارسال یکپارچه تنها تحت آموزش فرانسوی بوده‌اند، به سطح بالاتری از تسلط در زبان فرانسوی دست یافته‌اند - علاوه بر آن‌که زبان بین‌المللی اسپرانتو را نیز فراگرفته‌اند.
لودویک زامنهوف برادر زامنهوف، لئون دربارهٔ او در کتاب خود، به‌ نام «فرازهایی از زندگی‌نامهٔ ل. زامنهوف» می‌نویسد: درطول سال‌های دبیرستان به مسائل اجتماعی علاقه‌مند گردید. از اوان جوانی در رؤیای حل این‌گونه مشکلات بود ولی مسئله‌ای که بیش از هر مشکل دیگری توجه او را به خود جلب می‌کرد، یافتن راه‌حلی برای مشکل روابط متقابل بین ملیت‌های مختلف بود. همین مسئله بود که او را به سوی آفرینش زبانی بی‌طرف و بین‌المللی ترغیب کرد. زامنهوف سیزده‌ساله بود که خانواده‌اش به شهر ورشو نقل مکان کردند. در ورشو بود که وی تفکر دربارهٔ اینکه کدام زبان می‌تواند به‌عنوان زبان مشترک تمامیِ انسان‌ها مورد استفاده قرار بگیرد، را شروع کرد. وی ابتدا به زبان‌های یونانی و لاتین علاقه‌مند شد، اما در عمل، دریافت که فراگیریِ این زبان‌ها بسیار مشکل است. از طرف دیگر این موضوع نیز برای وی مشهود بود که هیچ ملتی حاضر به پذیرفتن زبان ملتی دیگر، به عنوان زبان مشترک جهانی، نخواهد شد؛ بنابراین به فکر ایجاد یک زبان فراساخته افتاد.
کتابخانه باتلر کتاب‌خانهٔ باتلر متعلق به انجمن اسپرانتوی انگلستان است و یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین کتاب‌خانه‌های زبان فراساخته‌ی اسپرانتو در سراسر جهان است.
دستور زبان اسپرانتو زبان فراساختهٔ اسپرانتو که با هدف ایجاد یک زبان بین‌المللی برای کل دنیا، یا زبان مشترک جهانی در سال ۱۸۸۷ توسط دکتر لودویک زامنهوف ابداع شد، دارای دستور زبان بسیار ساده، منطقی و بدون استثنائی است تا استفادهٔ جهانی از آن برای گویش‌وران همهٔ زبان‌ها، از هر قوم و نژادی که باشند، آسان باشد. همان‌گونه که در مقالهٔ مفصلی در بارهٔ زبان اسپرانتو در روزنامهٔ معروف گاردین (Guardian)، چاپ لندن، آمده‌است: … به‌علاوه، درحالی که یادگیریِ ولاپوک به‌سختیِ فراگرفتن زبان لاتین بود، زبانِ زامنهوف فقط شانزده قاعدهٔ بنیادی داشت که حتی یک استثناء هم در آن به‌چشم نمی‌خورد. اسپرانتو به‌احتمالِ قوی تنها زبانی است که فاقد افعال بی‌قاعده است (زبان فرانسوی دارای ۲۲۳۸ فعل بی‌قاعده و زبان‌های اسپانیایی و آلمانی هر کدام دارای حدود ۷۰۰ فعل بی‌قاعده است) و، با وجود تنها شش پایانه که تسلط پیدا کردنِ برآن، برای بیانِ تمامیِ افعال در این زبان کافی است، مشاهده شده‌است که اکثریت نوآموزها پس از یک ساعت می‌توانند به این زبان تکلم کنند. نویسندهٔ انگلیسیِ این مقاله در روزنامهٔ گاردیَن اشاره‌ای به تعداد افعال بی‌قاعده در زبان انگلیسی نکرده‌است. در این زبان نیز افعال بی‌قاعده مشکل بزرگی در راه فراگیریِ آن به‌وجود آورده‌است. شمار فعل‌های بی‌قاعده‌ی زبان انگلیسی ۶۳۸ عدد است.
سازمان جهانی جوانان اسپرانتودان کسانی می‌توانند به عضویت سازمان جهانیِ جوانان اسپرانتودان درآیند که سن‌شان زیر ۳۵ سال باشد و زبان فراساخته‌ی اسپرانتو را آموخته باشند.
اسپرانتو به عنوان نمونه، بنابر سرشماری‌های انجام شده در کشور مجارستان، ۹۴۲ اسپرانتودان در سال ۱۹۴۱، و ۲۰۸۳ اسپرانتودان در سال ۱۹۹۰، ۴۵۷۵ در سال ۲۰۰۱ و ۸۳۹۷ در سال ۲۰۱۱ در این کشور وجود داشته‌است. برای تعداد ۹۸۵ تن از این اسپرانتودانان، زبان فراساختهٔ اسپرانتو حکم زبان مادری را داشته و در خانواده صحبت می‌شده‌است. به دیگر سخن، ایشان اسپرانتودان مادرزاد تلقی می‌گردند.
کلود پیرون پیرون پس از همکاری ۶سالهٔ خود با سازمان ملل متحد، برای سازمان جهانی بهداشت در سراسر جهان کار کرد و آثار فراوانی به زبان فراساخته‌ی اسپرانتو نگاشت. وی در طول مسافرت‌های کاری خود از زبان اسپرانتو در بسیاری از کشورهای دنیا استفاده کرد، ازجمله: ژاپن، چین، ازبکستان، قزاقستان، و تعدادی از کشورهای آفریقا و آمریکای لاتین، و تقریباً تمامی کشورهای اروپائی.
زبان طبیعی زبان‌های طبیعی به هر کدام از زبان‌هایی گفته می‌شود که توسط بشر در دنیا صحبت می‌شود و خودبه‌خود پدید آمده و تکامل یافته‌است. به عنوان مثال می‌توان زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، اسپانیایی و روسی را ذکر کرد. معمولاً این عنوان را در مقابل زبان‌های ساختگی مثلِ منطقِ صوری به کار می‌برند. هدف منطق از دیدگاه بسیاری از متفکران بازسازی ساختار زبان طبیعی است.
انجمن اسپرانتوی بریتانیا انجمن اسپرانتوی بریتانیا ، تأسیس‌شده در سال ۱۹۰۴، سازمانی ثبت شده، غیرانتفائی و فرهنگی-تربیتی است که هدف آن آشناسازی عموم با زبان فراساختهٔ اسپرانتو است.
ماسوله تالشی زبان مردم غرب گیلان و جنوب شرقی جمهوری آذربایجان است که از خانواده زبان‌های ایرانی شمال غربی و زبان‌های کناره دریای خزر می‌باشد. به فردی که گویشور این زبان باشد تالش یا تالشی می‌گویند. گویش جنوبی زبان تالشی به زبان تاتی بسیار نزدیک و به صورت دوطرفه قابل فهم می‌باشد اما در عین حال این دو زبان به عقیده برخی زبانشناسان متفاوت از هم هستند. تالشی همچنین هم‌ریشه با دیگر زبان‌های کرانهٔ خزر همچون گیلکی و مازندرانی است ولی با آن‌ها تفاوتی آشکار دارد. تات‌ها و تالش‌ها و مازندرانی‌ها و گیلک‌ها به زبان‌هایی سخن می‌گویند که در بسیاری موارد با زبان فارسی تفاوت داشته و با مادی و پارتی و اوستایی مشابهت دارد. زبان تالشی مشابهت با زبان‌های اوستایی و کردی دارد. همچنین این زبان به زبان آذری باستان نزدیک است.«زبان تالشی» از زبان‌های ایرانی شمال غربی محسوب می‌شود که با زبان مادی، پارتی و اوستایی و نیز با زبان آذری باستان - و نه ترکی ـ شباهت بسیاری دارد.
ماریو پی من اعتقاد دارم که جهان – در حال حاضر به‌مقدار بسیار زیاد و در آینده به‌مراتب نیز بیشتر – به یک زبان مشترک احتیاج دارد که تمامیِ انسان‌ها بتوانند به‌یاریِ آن آزادانه و به‌دور از هرگونه سوءتفاهمی، با یک‌دیگر ارتباط برقرار سازند. با وصف این، تا کنون همهٔ کوشش‌های انجام شده برای به‌کارگیریِ یک زبان ملی به این منظور، با شکست روبرو شده‌است. در این عرصه، زبانی فراساخته که در بطن خویش از امتیازاتی مانند بی‌طرفیِ کامل، فراگیریِ آسان، آوانگاریِ صددرصد و قانون‌مندیِ جامع، برخوردار است، به احتمال قوی پیروز خواهد گشت - عرصه‌ای که زبان‌های ملی، در آن با شکست روبرو شده‌است.
فراگیری زبان دوم در دههٔ هفتاد میلادی تحقیقات زیادی در زمینهٔ ترتیبی که زبان‌آموزان در آن ساختارهای دستوری مختلف را فرامی‌گیرند صورت گرفت. این تحقیقات نشان دادند تفاوت‌های ناچیزی بین ترتیب یادگیری زبان‌آموزان با زبان‌های مادری متفاوت وجود دارد. به علاوه این پژوهش‌ها نشان داد این ترتیب‌های یادگیری بین کودکان و بزرگسالان یکسان هستند و حتی برای کسانی‌که برای یادگیری زبان بر سر کلاس درس حاضر شده‌اند تفاوتی ندارد. این مسئله این نظریه را که عواملی به جز انتقال زبانی در فرایند یادگیری زبان دخیل هستند پشتیبانی کرد و تأییدی قوی بر وجود زبان بینابینی بود.
اسپرانتیست اسپرانتیست یا اسپرانتودان ، به کسی می‌گویند که به زبان فراساخته‌ی اسپرانتو سخن می‌گوید یا آن را به کار می‌برد. معنی لغوی "«اسپرانتو»"، "«کسی که امید دارد»" یا "«امیدوار»" است. اگرچه برای "«اسپرانتیست»" تعریف‌های مختلفی را بیان کرده‌اند اما بر اساس اعلامیه بولونیا که در اولین کنگره جهانی اسپرانتو نوشته شد، اسپرانتیست به کسی می‌گویند که به زبان اسپرانتو سخن می‌گوید یا آن را برای هدفی به کار می‌برد. همچنین اسپرانتیست را کسی می‌دانند که در فرهنگ اسپرانتو مشارکت می‌نماید. فهرستی از ۱۰۰ اسپرانتیست شناخته‌شده
جی. آر. آر. تالکین تالکین در جایی گفته‌است انگیزه‌اش از نگارش کتاب‌های تخیلی (مانند ارباب حلقه‌ها) و ساختن میان زمین (Middle Earth) این بوده‌است که زبان‌های فراساخته او در آن صحبت شود. جنگ جهانی اول
کانون نویسندگان اسپرانتوزبان نخستین پرزیدنت این نهاد معروف در دنیای اسپرانتو (که همه‌گیرترین زبان فراساخته‌ی جهان است)، تیبور سِکِلی (Tibor Sekelj)، مؤلف و جهان‌گرد معروف بود.
اسپرانتو و بالأخره، به دلیل دورنمای جهانی‌ای که اسپرانتو در اختیار فراگیرنده‌اش می‌گذارد، این زبان بیش از هر زبان ملیِ دیگری می‌تواند در جهت شکل‌دهی به فرهنگ جهانی نقش داشته باشد، چراکه هریک از زبان‌های ملی، تنها قادر است شناختی از فرهنگ ملت یا مللی را که زبان مربوط متعلق به آن است، در دسترس فراگیرندهٔ خود قرار دهد، و در عین حال، این تمایل نیز در زبان‌های ملی وجود دارد که شخصِ فراگیرنده را از فرهنگ‌های دیگر جدا سازد. من اعتقاد دارم که جهان – در حال حاضر به مقدار بسیار زیاد و در آینده به‌مراتب نیز بیشتر – به یک زبان مشترک احتیاج دارد که تمامیِ انسان‌ها بتوانند به‌یاریِ آن آزادانه و به دور از هرگونه سوءتفاهمی، با یک‌دیگر ارتباط برقرار سازند. با وصف این، تاکنون همهٔ کوشش‌های انجام شده برای به‌کارگیریِ یک زبان ملی به این منظور، با شکست روبرو شده‌است. در این عرصه، زبانی فراساخته که در بطن خویش از امتیازاتی مانند بی‌طرفیِ کامل، فراگیریِ آسان، آوانگاریِ صددرصد و قانون‌مندیِ جامع، برخوردار است، به احتمال قوی پیروز خواهد گشت - عرصه‌ای که زبان‌های ملی، در آن با شکست روبرو شده‌است. دیگر از پیوست‌هایی که به‌منظور نشان‌دادن موفقیت‌های زبان و نهضت بی‌طرف اسپرانتو در جهان، به این کتاب الحاق گردید، موارد زیر است:
ادمون پریوا ادمون پریوا (زادهٔ ۱۸۸۹ و درگذشتهٔ ۱۹۶۲)، آزادمرد سوئیسیِ اسپرانتودان و از نویسندگان و شعرای برجسته و صاحب سبک زبان فراساخته‌ی اسپرانتو است، که هم در راه استقلال لهستان گام برداشت، و هم در جامعه‌ی ملل، نمایندگیِ افتخاریِ کشور ایران را بر عهده داشت و باعث شد تا به پیشنهاد هیئت نمایندگی ایران، به ریاست پرنس ارفعالدوله (۱۹۳۶–۱۸۴۸/۱۳۱۵–۱۲۲۷)، زبان اسپرانتو در مخابرات تلگرافی حکم یک زبان «واضح» را (به‌جای کُد) یافته و به این ترتیب از تعرفهٔ پایین‌تری نیز برخوردار گردد. پیش از آن، کشور ایران، هم‌چنین نخستین پیشنهاددهنده در جامعهٔ ملل برای به‌کارگیریِ اسپرانتو به‌عنوان زبان مشترک و بین‌المللی بود، ولی پیشنهاد ایران با مخالفت شدید نمایندهٔ کشور فرانسه روبرو شد، چرا که در آن دوره، زبان فرانسه ادعای بین‌المللی بودن را داشت.
زبان‌های ترکی خانواده زبان‌های ترکی (به استثنای زبان چوواش و یاکوتی، تووایی، غیره) به‌طور کلی شباهت زیادی به هم دارند و در برخی موارد با یکدیگر تفاوت چندانی ندارند. در جدول زیر برای مقایسه شباهت‌های زبان‌های مختلف ترک تبار با همدیگر آورده شده‌است. شباهت برخی از زبان‌های ترک تبار در حد لهجه‌است مثلاً تاتاری و باشقیری تقریباً تفاوتی باهم ندارند و ترکی قاراقالپاق و قزاقی تفاوت چندانی باهم ندارند. زبان‌های ازبکی، ترکمنی، ترکی استانبولی، قزاقی و ترکی گاگاووز به جز در برخی کلمات قابل فهم برای یکدیگر می‌باشند. ترکی آذربایجانی و استانبولی هم در گفتار و هم در نوشتار قابل فهم برای متکلمین دو زبان می‌باشند.
جهانی شدن بسیاری از روشنفکران و تحلیل گران، پدیدهٔ جهانی شدن را بیشتر با توجه به بعد فرهنگی و اثرات اجتماعی آن مورد توجه قرار داده‌اند. از بعد فرهنگی، جهانی شدن بیشتر بر ناظر بر فشردگی زمان و مکان و پیدایش شرایط جدید برای جامعه جهانی و جهانی شدن فرهنگ است. این بعد از جهانی شدن بر اقتصاد و سیاست تفوق دارد و عمده توجه آن بر روی مشکلاتی تمرکز دارد که فرهنگ جهانی با بهره‌گیری از رسانه‌های جمعی برای هویت ملی و محلی به وجود می‌آورد. مبنای تحلیل طرفداران فرهنگ جهانی بر این اصل مبتنی است که رشد فزایندهٔ فناوری وسایل ارتباط جمعی، اینترنت و ماهواره موجب فشردگی زمان و مکان و نزدیکی فرهنگی کشورها شده و از این طریق یک فرهنگ مسلط در سطح جهانی تشکیل داده‌است. یکی از ابعاد جهانی‌شدن زبان واحد و جهانی است، امروزه زبان‌هایی مانند زبان انگلیسی این کاربرد را دارند اما دانشمندانی در طول تاریخ زبان‌هایی را مختص به این کار طراحی کرده‌اند. معروف‌ترین و شناخته شده‌ترین زبان فراساخته به این منظور زبان اسپرانتو است. زبان اسپرانتو زبانی بسیار ساده، حتی بسیار ساده‌تر از انگلیسی، منطقی و بیطرف است.
گریگوری راسپوتین - مهمترین و معروف‌ترین پیش گویی راسپویتن در خصوص سقوط امپراتوری تزار روسیه بود. راسپویتن در آخرین ماه‌های زندگی خود پیش‌بینی کرد بود در صورت مرگ اوسلطنت تزار به پایان خواهد رسید و خانواده سلطنتی نابود خواهند شد. راسپوتین در آخرین روز سال ۱۹۱۶ کشته شد و همان‌طور که پیش‌بینی کرده بوده چند هفته بعد سلطنیت تزارها به پایان رسید.
آناستازیا (فیلم ۱۹۵۶) بونین (یول برینر) یک تاجر فرصت طلبی روسی است که در پی کشیدن نقشه برای یافتن بدلی برای " آناستازیا "، دختر آخرین تزار روسیه که گفته می‌شود در سال ۱۹۱۸ توسط ارتش سرخ روسیه کشته شده باشد، می‌باشد. هدف بونین از این اقدام بدست آوردن ثروت هنگفت خانواده تزار در انگلستان به مبلغ ۱۰ میلیون پوند است و…
تاریخ روسیه انقلاب ۱۹۱۷ روسیه، جنبشی سیاسی در روسیه بود که در سال ۱۹۱۷ با سرنگونی دولت موقت که بعد از حکومت تزارها به روی کار آمده بود به اوج خود رسید و به برپایی اتحاد شوروی که تا سال ۱۹۹۱ برقرار بود انجامید. این انقلاب در دو مرحله صورت گرفت: ابتدا انقلاب فوریه ۱۹۱۷ بود که تزار نیکلای دوم، آخرین تزار روسیه، را از سلطنت خلع کرد. این انقلاب پس از کمی کش و قوس دولت موقت، به رهبری الکساندر کرنسکی، را به قدرت رساند. دومین مرحله، انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ است.
امپراتوری روسیه امپراتوری روسیه نام حکومتی قدرتمند بود که از ۲۲ اکتبر ۱۷۲۱ تا سرنگونی آن در فوریه ۱۹۱۷، به مدت ۱۹۶ سال بر بخش‌های عظیمی از اروپا، آسیا و آمریکا حکومت راند. پایتخت این امپراتوری شهر سن‌پترزبورگ و زبان رسمی آن روسی، واحد پول آن روبل بود و نیز پادشاهان آن تزار نامیده می‌شدند. امپراتوری روسیه پس از امپراتوری بریتانیا و امپراتوری مغول، سومین امپراتوری بزرگ تاریخ از لحاظ وسعت محسوب می‌شود. نخستین تزار روسیه در این دوران پتر یکم و آخرین آن نیکلای دوم بود. از مشهورترین و مقتدرترین امپراتورهای روسیه می‌توان کاترین دوم را نام برد که بیشترین دوران سلطنت را در میان آنان داشت و روسیه را به ابرقدرت اوراسیا بدل کرد.
استاوکا فرماندهی عالی روسیه () شامل فرماندهی کل نیروهای مسلح امپراتوری روسیه و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی است. استاوکا در برگیرنده پرسنل اداری و ستادهای عمومی نیروهای مسلح ارتش امپراتوری روسیه در اواخر قرن نوزدهم بود که متعاقباً به نیروهای اتحاد جماهیر شوروی منتقل شد. در ادبیات غربی بعضی وقت‌ها با حروف لاتین بزرگ (STAVKA) نوشته می‌شود، که غلط است، زیرا یک کلمه اختصاری نیست، بنابر این (Stavka) با حروف کوچک نوشته می‌شود و شامل اعضای پرسنل خود، و محل دفتر مرکزی است (معنی اصلی آن از واژه قدیمی روسی ставка، به معنی "چادر") گرفته شده‌است. فرماندهی عالی ارتش روسیه درابتدای جنگ جهانی اول با نیکولاس نیکولاویچ دوک بزرگ بود، دوک دستوراً زیر نظر تزار قرار داشت. پسر بزرگ تزار در آخرین دقایق اوت ۱۹۱۴ نیکلای یکم (روسیه) شد و در ابتدای جنگ هیچ نقشی در تدوین برنامه‌های نظامی نداشت. نیکولای یانوشکویچ رئیس ستاد بود. در تابستان ۱۹۱۵ خود تزار به همراهی میخائیل آلکسیف فرماندهی پرسنل نظامی را برعهده گرفت. در بین سالهای ۱۹۱۵ تا ۱۹۱۷ مقر استاوکا در موگیلف بود و نیکلاس دوم (تزار) برای مدت طولانی فرماندهی کل را برعهده داشت.
کریستین امان‌پور آخرین برنامهٔ او با عنوان «تزار پوتین» به نقد عملکرد رئیس جمهوری روسیه پرداخته‌است.
تاتیانا نیکولایونا رومانوا گرند دوشس تاتیانا نیکولایونای روسیه (تاتیانا نیکولایونا رومانوا؛ ؛۱۱ ژوئیه ۱۸۹۷–۱۷ ژوئیه ۱۹۱۸) دختر دوم تزار نیکلاس دوم، آخرین پادشاه روسیه و تزارینا الکساندرا بود. وی در پیترهوف، سن پترزبورگ متولد شد.
امپراتوری روسیه تزار الکساندر دوم فرزند تزار نیکلای اول معروف به تزار آزادیبخش پس از پدرش در سال ۱۸۵۵ به تخت سلطنت روسیه نشست. درسال۱۸۶۱ تزار الکساندر دوم سرفداری را در روسیه لغو می‌کند. او کسی بود که اولین گروه از آزادیخواهان روسی را که اغلب جزو شاهزادگان و اشراف و افسران ارتش و معروف به دکابریست‌ها بودند (چون در ماه دسامبر علیه تزار نیکلای اول شورش کردند) و مدت ۳۰ سال در سیبری با شدیدترین مجازات‌ها به حبس ابد محکوم شده بودند را آزاد کرد. تزار امیدوار است روسیه را مانند کشورهای اروپای غربی در راه مدرن‌سازی به حرکت درآورد. اما این اقدام به سود ثروتمندان تمام می‌شود و گروه قلیلی از دهقانان موفق به تهیه زمین می‌شوند. اکثر دهقانان فقیرتر از آن هستند که زمینی بخرند. این دهقانان از نظر فرهنگی عقب مانده تر از طبقات رنجبر اروپای غربی هستند.
الکساندر دوم، امپراتور روسیه الکساندر دوم با وجود تمام اصلاحاتی که در دستگاه قضایی و اداری روسیه به وجود آورده بود، نتوانست موجب تحریک تنش‌های انقلابی را فرو بنشاند. پیش از آن دوبار به او سوء قصد شد. اولین بار در نمایشگاه جهانی سال ۱۸۶۷ فرانسه و بار دوم در فوریه ۱۸۸۰ میلادی وی تهدید به مرگ شده بود. در یک روز سرد زمستانی در ۱۳ مارس ۱۸۸۱ میلادی، تزار روسیه با کالسکه سلطنتی خود در حال گشتی روزانه در خیابان‌های سن پترزبورگ بود. کالسکه وی در کوچه ای حوالی کانال یکاترینبرگ در حال حرکت بود که ناگهان مردی از پشت بمبی دستی به طرف کالسکه پرتاب کرد. بمب دقیقاً زیر کالسکه تزار منفجر شد. اما به طرز معجزه آسایی آسیبی به تزار نرسید!! تزار از کالسکه پیاده شد. یکی از افسرانی که در آن محل پرسه می‌زد با شتاب نزد تزار دوید و حال تزار را پرسید. تزار سراسیمه گفت که حالش خوب است و آسیبی به وی نرسیده. ناگهان فرد دیگری بمبی به سوی تزار پرتاب کرد. بمب دقیقاً بین پاهای تزار افتاد و شکم و صورتش را متلاشی کرد و پاهای وی از ناحیه ساق قطع شد. وی را سراسیمه به قصر رساندند وی نتوانست بیشتر از یک روز دوام بیاورد و در ساعت ۱۰:۳۰ شب ۱۳ مارس ۱۸۸۱ درگذشت. جانشین بعدی وی الکساندر سوم روسیه چندان علاقه ای به اصلاحات در روسیه نداشت و عملاً یک حکومت مطلقه و یهودی‌ستیز را برقرار کرد.
فروپاشی حکومت کتاب "نیکلاس و الکساندرا" اثر رابرت مسی شرحی بر زندگی آخرین تزار روسیه است که به فیلم هم تبدیل شده. "دکتر ژیواگو" و "دن آرام"، زندگی افرادی را روایت می‌کند که در فروپاشی امپراتوری روسیه گرفتار شده‌اند. "خانه‌ای در کنار مسجد" و پرسپولیس نیز رمان‌هایی هستند که وضعیت پسافروپاشی شاهنشاهی ایران را به تصویر کشیده‌اند.
امپراتوری روسیه رومانف‌ها خاندانی اشرافی و قدرتمند در مسکو بودند. نخستین تزار روسیه، ایوان مخوف (۸۴ – ۱۵۳۰م) با خاندان رومانف وصلت نمود. رومن زاخارین، جد اعلای رومانف‌ها برادر آناستازیا، همسر ایوان مخوف تزار روسیه بود و پسری نیز به نام نیکیتا داشت که پدربزرگ اولین تزار رومانف یعنی میخائیل فئودوروویچ رومانف است. این خانواده به دلیل هم‌زمانی با ایوان مخوف (ایوان چهارم) و نیز به این دلیل که در دسیسه‌ها و توطئه‌های درباریان در حوادث پس از مرگ ایوان مخوف شرکت نداشتند، در میان مردم روسیه محبوب بودند. ضمن اینکه فئودور نیکتایویچ رومانف پدر میخائیل رومانف اولین تزار روسیه، مورد تأیید یک مقام مورد احترام روحانی در روسیه بود که حین جنگ با لهستانی‌ها در دوران هرج و مرج رهبری مردم روسیه را بر عهده داشت. پس از شکست لهستانی‌ها، مردم میخاییل یکم را به سلطنت برگزیدند. این خانواده تا ۳۰۰ سال و تا انتهای جنگ جهانی اول و زمان ظهور کمونیسم در روسیه با اقتدار حکومت می‌کردند.
میخائیل یکم، تزار روسیه پدر بزرگ میخاییل، نیکیتا، برادر تزارینا آناستازیا و مشاور ایوان یکم بود. او در نوجوانی همراه مادرش به بلوزرو تبعید میشود. این حاصل انتخاب تزار جدید بوریس گودونوف بود، در سال ۱۵۹۸، پدرش به خیانت متهم میشود. او پس از سپری کردن ده‌ها شورش و ناآرامی خونین در «دوران معضلات و گرفتاری‌های روسیه» به تاج و تخت رسید. تزار جوان باید سروسامان می‌گرفت تا می‌توانست شالودهٔ خاندان خود را به عنوان فرمانروایان روسیه محکم کند. به همین منظور در سال ۱۶۱۶ میلادی در در مسکو، مراسم «انتخاب همسر شایسته» برای تزار برگزار شد. برای این منظور، ده‌ها بانوی زیبا از نامدارترین خانواده‌ها از نقاط مختلف کشور به مسکو آمدند. مادر تزار میخائیل قصد داشت تا فرزندش، دختر یکی از پرنفوذترین خانواده‌های آن زمان یعنی خاندان «سالتیکوف» را بگیرد؛ ولی تزار میخائیل، قلبش را نزد دیگری سپرده بود. او «ماریا خلاپوا» بود. بدین ترتیب در روز بعد، خانم «ماریا خلاپوا» به‌طور رسمی به عنوان همسر تزار میخائیل اعلام شد.
بلشویسم یهودی یهودیان در کشور امپراتوری روسیه وضعیت خوبی نداشتند. در بین سال‌های ۱۸۸۰ تا ۱۹۲۰ بارها و به دفعات به محله‌های یهودی‌نشین حمله شد و بسیاری از یهودیان کشته شدند. در نتیجه یهودیان از حکومت تزار روسیه راضی نبودند و مایل به نابودی حکومت تزار به هر شکل ممکن بودند. به همین علت، تمامی جنبش‌هایی که بر ضد تزار در روسیه فعالیت می‌کردند، از سوی یهودیان مورد استقبال قرار می‌گرفت.
گریگوری راسپوتین نقش راسپوتین را در جنگ نمی‌توان نادیده گرفت. تزار روسیه و اشراف دربار همگی موافق وارد شدن روسیه به جنگ با آلمان بودند ولی راسپوتین در صراحتابا وارد شدن روسیه به جنگ مخالفت می‌کرد و بارها عقدیه خود را به تزار و ملکه ابراز نمود ولی برخلاف تصور خود که انتظار داشت تزار با نظر او موافقت کند و وارد جنگ نشود، این بار تزار با او مخالفت کرد و به او دستور داد که به منظور کاهش مخالفت‌های دربار با راسپوتین و فشار درباریان او به روستای خود بازگردد. پس از شورع جنگ تزار که به منظور هدایت جنگ از پایتخت خارج شده بود، حکومت را به‌طور کامل به ملکه سپرد این امر موجب بازگشت راسپوتین به دربار شد. در این زمان که راسپوتین چاره ای جز حمایت از جنگ نمی‌دید به انجام پیش گویی‌های در خصوص جنگ و مشورت دادن به ملکه و تزار در خصوص انجام عملیات‌های جنگی شد. در این زمان موجی در روسیه راه افتاد که همه می‌گفتند «نیروهایی پلید دور تخت سلطنت را گرفته‌اند» که اشاره آن‌ها به راسپوتین بود. او از طریق نامه ارتش شاه را هدایت می‌کرد. از آنجا که خود شاه در دربار حضور نداشت و همسرش اداره امور جنگ را برعهده داشت، ملکه مستقیماً از طریق پیش‌بینی‌های راسپوتین تاکتیکهای جنگی را به فرماندهان جنگ ابلاغ و آن‌ها را موظف به تبعیت از آن‌ها می‌کرد. به عقیده عده‌ای از مردم راسپوتین که خود از قشری رنجدیده بود، عمداً پیش‌بینی‌های غلطی انجام می‌داد تا موجبات سقوط حکومت رومانُف‌ها را فراهم آورد. در بسیاری از موارد عملیات‌های جنگی درست پیش از شروع توسط تزار لغو می‌شد. بعد مشخص شد که راسپوتین از طریق ملکه به تزار توصیه می‌کرد که عملیات را لفو کند زیرا او پیش‌بینی کرده که عملیات با شکست مواجه خواهد شد. همین امر موجب نارضیاتی و دشمنی فرماندهان جنگ و به خصوص فرمانده کل (خواهر تزار) از راسپوتین شد.
تزار واپسین تزار روسیه، نیکلای دوم بود که خود و خانواده‌اش در سال ۱۹۱۷ و در جریان انقلاب روسیه از تاج و تخت افتادند و سپس در ژوئیه سال ۱۹۱۸ توسط بلشویکها اعدام شدند.
الکسی نیکولایویچ الکسی نیکولایویچ (؛ – ) از دودمان رومانوف آخرین تزار زاده و وارث ظاهری تاج و تخت امپراتوری روسیه بود. او کوچکترین فرزند و تنها فرزند پسر امپراتور نیکلای دوم و همسر او آلکساندرا فیودوروفنا بود. وی هنگام تولد هموفیلی داشت که توسط گریگوری راسپوتین معالجه شد.
گریگوری راسپوتین گریگوری افیمویچ راسپوتین ، یا گرگوار ایفی‌مویج نووی، (زاده ۲۱ ژانویه ۱۸۶۹ – درگذشته ۳۰ دسامبر ۱۹۱۶) راهب ماجراجو و سیاست‌مدار روسی بود. وی قدرت و نفوذ عجیبی در نیکلای دوم (آخرین تزار امپراتوری روسیه) و همسر او الکساندرا فئودوروونا (تزارینای روسیه) داشت و در اغلب کارهای درباری دخالت می‌کرد. چگونگی مرگ او همچنان در هاله‌ای از ابهام است. پیش‌بینی انقلاب روسیه توسط راسپوتین از معروفترین پیش‌بینی‌ها در تاریخ به حساب می‌آید. عده‌ای از مردم وی را به عنوان یک قدیس شفابخش و در بین عده‌ای دیگر به عنوان یک موجود شیطان صفت شناخته می‌شود.
جیکوب شیف شیف در سرنگونی امپراطوری تزار روسیه نقش مهمی داشت و از تمامی دشمنان تزار پشتیبانی مالی می‌نمود. او همچنین از قدرت مالی خود برای جلوگیری از حضور روسیه در بازارهای آمریکا و تحریم این کشور استفاده نمود.
عملیات ایشتوان باتروی در لیوونی عملیات ایشتوان باتروی در لیوونی بین سال‌های ۱۵۷۷ و ۱۵۸۲ میلادی طی آخرین مرحلهٔ جنگ لیوونی درگرفت. نیروهای متحد لهستان و لیتوانی به فرماندهی ایشتوان باتروی، شاه لهستان و دوک لیتوانی، به نیروهای ایوان چهارم، تزار روسیه، حمله کردند. طی این عملیات چندین ساله، نیروهای روسیه از لیوونی عقب نشینی کردند و لهستان به پیروزی مهمی دست یافت. این جنگ در نهایت به آتش بس یام زاپولسکی ختم گردید.
ایوان تروبتسکوی وی از حلقه نزدیکان پتر یکم تزار روسیه بود و در سال ۱۶۹۲ به درجه بویار رسید.وی از فرماندهان نیروهای روس در جریان لشکرکشی‌های آزوف بود.در سال ۱۶۹۹ فرماندار نووگورود شد.در سال ۱۷۰۰ میلادی و در جریان نبرد ناروا (از نبردهای جنگ بزرگ شمالی) نیروهای خود را تسلیم نیروهای سوئد کرد.وی دستگیر شد و در سوئد زندانی بود که در سال ۱۷۱۸ آزاد شد.وی در هنگام مرگ در سال ۱۷۵۰ آخرین بویار زنده مانده در روسیه بود.
تاریخ سوئد (۱۶۱۱-۱۶۴۸) مشکل روسیه برای سوئد آسان تر بود و با سربلندی برطرف شد. وقتی نووگورود از سوئد درخواست قیمومیت موقت کرد، دولتمردان سوئدی به ایجاد یک قلمرو فرا بالتیک باور داشتند، که گسترش آن در شمال به آرخانگلسک و در شرق به وولوگدا می‌رسید. وحدت مردم روسیه به دور تاج و تخت تزار جدید، میخاییل رومانوف، یک بار و برای همیشه این رویای بلند پروازانه را از بین برد. در آغاز سال ۱۶۱۶، گوستاووس متقاعد شده بود که جداسازی روسیه متحد ممکن نیست، در حالیکه روسیه نیز دریافت که نیازمند خرید سوئدی‌های شکست ناپذیر با واگذاری برخی از قلمرو خود به آنهاست. با پیمان استولبوو در تاریخ ۲۷ فوریه ۱۶۱۷ تزار ناحیهٔ کِکهولم و اینگری و نیز دژ نوته بورگ (اشلوسیربورگ) را که کلید فنلاند بود به پادشاه سوئد واگذار کرد. علاوه بر این روسیه از ادعای مالکیت بر استونی و لیوونی چشم پوشی کرد، و ۲۰۰۰۰ روبل غرامت جنگی پرداخت کرد. در ازای این امتیازات، گوستاووس نووگورود را پس داد و میخاییل رومانوف را به عنوان تزار روسیه به رسمیت شناخت.
بوریس گودونوف گودونوف کار خود را در دربار ایوان چهارم روسیه ملقب به ایوان مخوف آغاز کرد. او در سال ۱۵۷۰ به خاطر مهارت تیراندازی اش مورد توجه قرار گرفت. یک سال بعد، به عنوان یکی از اعضای پلیس مخفی ایوان چهارم و محافظ شخص او برگزیده شد. در سال ۱۵۷۰ با دختر رئیس پلیس مخفی ازدواج کرد و بدین وسیله جایگاه خود را در دربار مستحکم تر کرد. در سال ۱۵۸۰ تزار خواهر گودونوف، ایرنا گودونوف را برای پسر دوم خود فیودور اول روسیه، وارث تخت، به عنوان همسر برگزید. پس از آن گودونوف به درجه بویار ترفیع پیدا کرد. گودونوف در سال ۱۵۸۱ در صحنهٔ قتل پسر اول تزار به دست خود تزار حاضر بود. گودونوف تلاش کرد مداخله کند ولی محافظان تزار مانع این کار شدند.
فیودور یکم فیودور اول ایوانویچ ( یا ) ۳۱ می ۱۵۵۷ – ۱۷ ژانویه ۱۵۹۸) تزار روسیه بود که در مسکو متولد شد و به عنوان تزار تاجگذاری کرد.
انقلاب روسیه از زمان شکست روسیه در جنگ ۱۹۰۵ با ژاپن، اوضاع بد اقتصادی، گرسنگی، عقب‌ماندگی و سرمایه‌داری و نارضایتی‌های گوناگون در بین مردم، سربازان، کارگران، کشاورزان و نخبگان روسیه به‌وجود آمده‌بود. سرکوبهای تزار و ایجاد مجلس دوما نظام مشروطه حاصل آن دوران است. حزب سوسیال دموکرات، اصلی‌ترین معترض به سیاست‌های نیکلای دوم بود که به‌طور گسترده بین دهقانان کشاورزان و کارگران کارخانجات صنعتی علیه سیاست‌های سیستم تزار فعالیت داشت.
جنگ جهانی اول دولت فرانسه به تزار روس وعدهٔ کمک مالی داد و تزار هم که برای پیشبرد مقاصد سیاسی خود به سرمایهٔ خارجی نیاز داشت با این امر موافقت کرد و سرانجام در اوت ۱۸۹۱ اتحاد بین دو کشور برقرار شد. البته بعد از شکست روسیه از ژاپن در ۱۹۰۵ اساس اتحاد فرانسه و روسیه متزلزل شد؛ ولی به هر حال، فرانسه در مقابل اتحاد مثلث به دوستی احتیاج داشت؛ همچنین، علاوه بر نیاز سیاسی، ارتباطات مالی نیز بین دو کشور برقرار شده بود و فرانسه ۱۳ میلیارد فرانک به روسیه وام داده بود.
نبرد ارگم نبرد اِرگِم (استونیایی:Härgmäe lahing ؛ آلمانی:Schlacht bei Ermes ؛ روسی:сражение при Эрмесе ؛ لاتویایی:Ērģemes kauja) در ۲ اوت ۱۵۶۰ میلادی طی جنگ لیوونی در لاتویا کنونی میان روسیه تزاری به فرماندهی تزار ایوان چهارم و کنفدراسیون لیوونی درگرفت. این آخرین جنگی بود که شوالیه‌های آلمانی در لیوونی انجام دادند و به پیروزی باشکوه روس‌ها تبدیل شد.
تاریخ روسیه به این طریق، انسجام داخلی با گسترش خارجی سرزمین (روسیه) همراه شد. تا قرن شانزدهم، حکام روسی کل سرزمین روسیه را یک دارایی اشتراکی برای خود محسوب می‌نمودند. شماری از سلاطین نیمه مستقل هنوز نسبت به برخی از سرزمین‌های خاص داعیه (مالکیت) داشتند، اما ایوان سوم این حکام فرعی را وادار نمود تا حکومت سلطان بزرگ روسیه را به رسمیت شناسند و فرزندان او را به عنوان حاکمان بی چون و چرا برای کنترل امور نظامی، قانونی و خارجی بدانند. تدریجاً، سلطان شهر مسکو به یک حاکم قدرتمند و خودکامه به نام تزار تبدیل شد. اولین حاکم مسکو تحت عنوان "تزار "، ایوان چهارم بود.
فهرست نظریه‌پردازان لیبرال آدام چارتوریسکی (لهستان - لیتوانی ۱۷۷۰–۱۸۶۷) یک دولتمرد و سیاستمدار بین‌المللی بود. او به عنوان وزیر خارجه تزار روسیه الکساندر اول شروع کرد و یک ائتلاف ضد ناپلئون ایجاد کرد. او رهبر دولت لهستان در تبعید و دشمن تزار روسیه نیکلاس اول شد. او در تبعید از فعالان مسئله لهستان در سراسر اروپا بود و استقلال اولیه بالکان را تحریک کرد.