mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
علاءالدین محمد خوارزمشاه هم‌زمان با وحدت مغولستان به دست چنگیز و پیروزی‌های او بر قلمروهای همجوار؛ سلطان محمد خوارزمشاه نیز موفق شده‌بود، حوزه نفوذ خود را از شرق تا «بش بالیغ» در قلب آسیای مرکزی و از غرب تا نزدیکی بغداد و در جنوب تا عمان گسترش دهد. او که در سال ۶۱۲ قمری / ۱۲۱۵ میلادی برای جنگ با قبایل قرقیز و قبچاق، با دسته‌ای از لشکریان مغول به فرماندهی جوجی برخورد کرد. بنابر روایت  شهاب الدین زیدری نسوی ، جوجی با وجود سپاهیان بسیاری که به همراه داشت، تمایلی به رویارویی با سلطان خوارزمشاه نشان نداد؛ اما سلطان محمد با این توجیه که تمام کفار در نظر او دشمن هستند، به جنگ با جوجی پرداخت. این رویارویی تا شب ادامه یافت، اما نتیجه‌ای عاید طرفین نشد؛ شب مغول‌ها بدون این که روشنایی خیمه‌های خود را خاموش کنند، آرام از اردوگاه عقب نشستند. این محاربه اولین برخورد دو قدرت مغول و خوارزمشاه بود، اگرچه در آن برهه از زمان در مناسبات بین دو قدرت سیاسی تأثیر سوئی به جای نگذاشت اما منشأ تیرگی روابط آن‌ها در سال‌های آتی از سویی و بیم خوارزمشاه از مغولان از سوی دیگر بود. علاوه بر آن مهارت جنگی که مغولان در این جنگ به نبرد «قراقوم» معروف شده‌بود تأثیر روانی عمیقی بر سلطان و امیران سپاه خوارزمشاهی گذاشت پیامد مهم‌تر این جنگ آگاهی چنگیزخان از رقیب غربی خود بود که او را متوجه قدرت عالم اسلام کرد. سلطان محمد که بعد از رهایی از همسایگانش در آرزوی تصرف پکن و زیر نفوذ درآوردن سرزمین ثروتمند چین بود اطلاع یافت که چنگیز خان چین را به تصرف درآورده است. بنابر روایت جوزجانی در طبقات ناصری، سلطان برای تحقیق صحت و سقم این خبر هیئتی به ریاست بهاءالدین رازی به پکن فرستاد ولی از آنجا که فرستادن چنین هیئتی را فقط جوزجانی روایت کرده‌است محل تردید است. نمایندگان سلطان به حدود پکن، پایتخت سلسله کین که در این زمان به دست مغولان افتاده بود، رسیدند. چنگیزخان نمایندگان سلطان را به احترام پذیرفت و به آنان گفت: «به سلطان محمد بگویید که من پادشاه آفتاب برآمدن و تو پادشاه آفتاب فرو شدن، میان ما عهد مودت و محبت و صلح مستحکم شد و از طرفین تجار و کاروان‌ها بیایند و بروند و ظرایف و بضاعت که در ولایت من باشد بر تو آرند، و آن بلاد تو همین حکم دارد.» چنگیز خان این هیئت را همراه هدایای بسیار نزد سلطان برگرداند. رشید الدین فضل‌الله و نسوی از آمدن گروهی از تجار به ریاست محمود خوارزمی، علی خواجه بخاری و یوسف انزاری از سوی خان مغول نزد سلطان محمد خبر می‌دهند. رشیدالدین پیغام خان مغول را این چنین نقل می‌کند:
تاریخ اردبیل پس از اسلام اردبیل اندکی بعد از هجوم گرجیان، به دست مغولان فتح و غارت شد. چنگیز در سال ۶۱۶ هجری قمری، به ایران حمله کرد و چون سلطان محمد خوارزمشاه شکست خورد و فراری شد، ولایات ایران یکی پس از دیگری در مقابل این سیل خروشان تاب مقاومت نیاورده، سقوط نمودند. پس از حمله چنگیز خان به ماوراءالنهر و خراسان، یمه و سبستای، دو تن از سرداران مغول به دنبال سلطان محمد خوارزمشاه و تعقیب کسان او، شهرهای ایران را به باد غارت و ویرانی دادند. لشکریان مغول بین سال‌های ۶۱۷ و ۶۱۸ هجری قمری، به آذربایجان رسیدند. مردم تبریز انقیاد کردند و نجات یافتند. اما مردم اردبیل مقاومت کردند و دو بار سپاه مغول را عقب راندند، ولی سرانجام مدافعین شهر ضعیف تر گردیده و در نتیجه، شهر اردبیل به دست مغول افتاد و با خاک یکسان گردید و از سکنه بی‌شمار آن، جز آن‌هایی که قبلاً فرار کرده بودند، کسی زنده نماند؛ ولی به زودی اردبیل پس از این واقعه، باز رونق از سرگرفت. در اوایل قرن هشتم هجری قمری، که حمدالله مستوفی از اردبیل دیدن کرده، توابع آن را صد پارچه و حقوق دیوانش را پانصد هزار دینار نوشته‌است. در عهد ایلخانان مغول، تبریز ترقّی بسیار کرد و به جای اردبیل، مرکز آذربایجان شد، اما با ظهور شیخ صفی الدین سردودمان خاندان صفوی، اردبیل دارالارشاد شد و در زمان شاهان صفوی اهمیتی نوین یافت.
حمله مغول به ایران چنگیز پس از تاخت و تاز در چین شمالی توانست پکن را تسخیر کند. سپس طوایف اویغور را به اظهار اطاعت واداشت کوچلک خان سرکردهٔ قبایل نایمان را که بر اراضی اقوام قراختائیان تسلط یافته بود، از آنجا راند و بدینگونه با خوارزمشاه که حدود شرقی قلمرو خود را به این نواحی رسانده بود، همسایه گشت و مرز مشترک یافت. آنچه از شواهد برمی‌آید لشکرکشی چنگیز به ایران برای بدست آوردن سرزمینی تازه و کسب غنائم نبود زیرا چنگیز با وجود کشور پر ثروت و عظیم چین که در تصرف داشت به لشکرکشی به ایران نیازی نداشت. چنگیز به رواج بازرگانی و تردد تجار علاقهٔ فراوانی داشت و بازرگانی را تشویق می‌کرد و برای همین در صدد برآمد با سلطان محمد خوارزمشاه که او را پادشاهی مقتدر می‌دانست روابط دوستانه برقرار سازد. به همین منظور جمعی از تجار خود را به ریاست محمود یلواج با هدایایی به خدمت سلطان محمد فرستاد و او را از وسعت کشور و قدرت و لشکر و آبادانی متصرفاتش مطلع ساخت. سلطان محمد نیز که در صدد توسعه متصرفات خود بود از اینکه چنگیز او را در نامه‌اش فرزند خطاب کرده بود خشمگین شد اما محمود یلواج به تدابیری آتش خشم او را فرونشاند و راضی ساخت که با چنگیز خان روابط دوستی برقرار سازد.
حمله مغول به خراسان ۶۱۹ ه‍.ق چنگیز پس از عبور از معبر پنجاب و تسخیر ترمَذ و بلخ و گرفتن شهرهای ولایت جوزجانان از جیحون گذشته و به سرزمین طالقان آمد. این طالقان شهری واقع در ولایت جوزجانان بود و طالقانِ خراسان گفته می‌شد. قلعهٔ طالقان "نصرت کوه" نام داشت. محاصرهٔ این قلعه ده ماه به طول انجامید تا سرانجام پسران چنگیز به کمک او آمده طالقان را فتح کردند. پس از آن چون خبر فتح جلال‌الدین را در پروان در نزدیکی شهر غزنین به چنگیز داده بودند از راه بامیان به غزنین آمد و در بین راه بامیان را محاصره کرد. هنگامی که مغول سرگرم محاصرهٔ این شهر بودند، مُوتُوجن، پسر جغتای و نوهٔ محبوب چنگیز، به دست یکی از اهالی بامیان کشته شد. چنگیز پس از فتح بامیان دستور داد که علاوه بر مردم جانوران را هم بکشند و کسی را به اسارت نگیرند و بچه در شکم مادر زنده باقی نگذارند و سپاه مغول به دستور چنگیز شهر را چنان ویران کردند تا دیگر کسی نتواند در آنجا سکونت کند.
ایلخانان چنگیز خان تجارت با شاه خوارزم را وسیله‌ای برای برقراری رابطه بین دو دولت ساخت. به‌طوری‌که نخستین سفیر سلطان خوارزم در جلوی دروازه پکن به حضور خان رسید و بر ضرورت توسعه مناسبات تجاری بین مغول و قلمرو سلطان تأکید کرد و آن را لازمه توسعه مناسبات دوستانه و صلح‌آمیز اعلام نمود.
بدرالدین عمید بدرالدین عمید یکی از امرای محمد خوارزمشاه در شهر اترار بود. او فرزند قاضی عمید سعد بود. پدر و عمو و و برخی دیگر از اعضای خانواده او به هنگام تصفیه مخالفان محمد خوارزمشاه به فرمان او به قتل رسیده بودند. به علت کثرت سپاه خوارزمشاه در ابتدای حمله مغول به ایران امید چنگیز خان به شکست خوارزمشاه استفاده از سوءظن بین سلطان و امرای لشکرش بود و این بدرالدین عمید بود که چنگیز را در عمیق کردن این سوءظن‌ها یاری کرد.
دژ ایلال دژ ایلال یا قلعهٔ ایلال پناهگاهی بود در مازندران که در زمان یورش چنگیز خان مغول به ایران، زنان و کودکان حرم خوارزم به سرکردگی ترکان خاتون بدان پناه آوردند.
چنگیز خان یکی از ویژگی‌های مغولان که بسیار ستوده شده‌است فقدان تعصب مذهبی آن‌ها و مدارای مذهبی آن‌ها می‌باشد. مغولان بودیسم را می‌شناختند با اسلام از طریق بازرگانان موجود و با مانویت از طریق ترکان اویغور آشنا شدند، تعدادی از تیره‌های مغول نیز مسیحی نسطوری بودند.
یاسا در دورانی که سلطان محمد خوارزمشاه بر ایران حکم می‌راند، شخصی به نام تموچین با مطیع ساختن قبائل پراکندهٔ مغول و تاتار در دشت‌های وسیع مغولستان در شمال چین امپراتوری خویش را بنیان نهاد. در سال ۱۲۰۶ مجمع بزرگ قوریلتای لقب چنگیز خان را (که احتمالاً به معنای فرمانروای جهان بوده‌است) برای وی برگزید.
سرقویتی بیگی سرقویتی بیگی همسر تولی‌خان؛ پسر چهارم چنگیز خان و مادر هولاکو، منگوقاآن، قوبلای‌خان و آریق بوک بود. او به مذهب عیسوی ایمان داشت. او برادرزادهٔ اوانگ خان آخرین پادشاه قوم کرائیت بود و بزرگ‌ترین خاتون مغول به‌شمار می‌آمد و یکی از قدرتمندترین و شایسته‌ترین افراد امپراتوری مغول بود و تصمیمات سیاسی را در یک لحظه محوری زمانی اتخاذ می‌کرد که سرنوشت امپراتوری به کلی عوض می‌شد و امپراتوری را به سمت یک سبک مدیریتی منظم جهانی و پیچیده‌تر می‌کشاند. او پسران خود را به عنوان رهبر بزرگ کرد و سیاست خانواده را به گونه ای اداره کرد که هر چهار پسرش، منگو خان، هولاکو خان، آریق بوک و قوبلای‌خان، میراث پدر بزرگ خود را به ارث بردند و یکی از عوامل ایجاد صلح جهانی بود و برای اداره بهتر امپراتوری پیشنهاد تقسیم قدرت را به پسرانش کرد، که بعدتر انجام شد. با توجه به تأثیر بسیار زیاد عظیم و مفید وی در چنین نقطه حساس امپراتوری مقتدر مغول، او به احتمال بسیار فراوان یکی از سرنوشت‌سازترین، بانفوذترین و قدرتمندترین زنان تاریخ جهان بوده‌است. او زنی بسیار باوقار، با تدبیر و کفایت و کاردان و باعقل بود، او نفوذ قدرتمندی بر شوهرش و تمامی فرزندانش داشت چنان‌که هیچ‌یک از آنها از دستورات و فرامین او سرپیچی نمی کردن بلکه با جان و دل قبول می‌کردند. وابستگی شوهر و پسرانش به مشاوره‌های او باعث شد، بیشتر رجال و امرای مغول برای اداره کارها به داوری او نیاز پیدا کنند.
آلتن توبچی به‌طور کلی، آلتن توبچی یک متن مذهبی نیست، نه تحت تأثیر بودیسم تبتی است و عاری از عقاید شمن‌باوری پیروان چنگیز خان است. عمدتاً سکولار است و به امور حکومتی می‌پردازد. مقدمه بودایی کتاب با متن اصلی کار بی ربط است. این اثر مجموعه ای از قوانین نیست، اگرچه احکام چنگیز خان در بخش تاریخ مخفی گنجانده شده‌است. نمونه‌هایی از قانونگذاری عشایری رمزگذاری شده به‌طور جداگانه وجود دارد و شامل قانون آلتان خان (حدود ۱۵۷۷)، و قوانین کتبی خلخا (1570s-۱۶۳۹) است. این یک لیست ساده از پادشاهان از پادشاهان افسانه‌ای چاکراوارتی تا لیگدان خان نیز نیست. اگرچه این عنوان می‌گوید که با «حکمداری» سروکار دارد، کار نه فلسفه سیاسی است و نه رساله ای که مربوط به عملکردهای قانونی، اجرایی و قضایی دولت است. در واقع، این کار به وضوح یک کتابچه راهنمای اخلاق برای اشراف مغول با تأکید ویژه بر حفظ وحدت دولت است. این اثر در اصل دارای طبیعت آموزشی و دستورالعملی است. کد رفتار آن کاملاً شبیه به راه سامورایی و شوالیه گری است. هرچند که کلیت اخلاق موجود در آلتن توبچی به‌طور اصولی مغولی یا عشایری است و از این رو از گفته‌های چنگیز خان یا سنت عشایری ناشی می‌شود، اما در آن چند نقل قول نیز وجود دارد و در آنجا از آثار اخلاقی هندی و سلسله یوان تبت برای ایدئولوژی حاکمیت الهام گرفته‌است.
ایلخانان تموچین، سرکرده یک تیره از این اطراف با پیروزی بر اقوام مجاور، اندک اندک تمامی اقوام مغول را فرمانبردار ساخت و از جانب سرکردگان قبایل قوم «قوریلتای»، خان بزرگ خوانده شد. او سپس با لقب چنگیز خان، در مدت زمانی کوتاه هیبت و خشونتش مایه وحشت تمامی نواحی مجاور شد، به عنوان خان محیط یا خان اعظم، فرمانروای همه این طوایف شد. به‌طوری‌که چندی بعد نیز قبایل اویرات و قنقرات را فرمانگذار خویش کرد و بدین گونه خان اعظم سایر قبایل اطراف را به جنگ یا به صلح زیر فرمان خویش گرفت.
لشکرکشی هلاکو خان به ایران چهل سال پس از شکست و فرار سلطان محمد خوارزمشاه، در سال ۶۵۳ ه ق مغولان بار دیگر در سپاهی به رهبری هلاکوخان به ایران آمدند. اما اینان با سپاه پیشین یعنی سپاه چنگیز، که به قصد تاخت و تاز آمده بودند، تفاوت بسیاری داشتند. این نسل تازه از مغولان در این مدت با ایران بیشتر آشنایی پیدا کرده و از غارتگری و وحشی‌گری عهد چنگیز، به مراتب معتدل‌تر و مجرب‌تر به نظر می‌رسیدند. لشکرکشی هلاکو بر خلاف چنگیز، با طرح و نقشه‌ای پیش پرداخته همراه بود. منازل بین راه از پیش تعیین و راه گذار لشکر آماده و حتی پل‌ها و گذرگاه بازسازی شده بود. این بار تجربه به فرمانروایی مغول نشان داده بود که برای ایجاد یک قدرت پایدار در ایران، برچیدن بساط خلافت بغداد و اسماعیلیه ضرورت دارد و آن‌ها می‌بایست به جای کشتار و تخریب بیهوده و بی‌نقشه، این دو قطب متضاد دنیای اسلام را که به خاطر جنبهٔ مذهبی خویش، مانع از استقرار فرمانروایی آن‌ها در ایران به‌شمار می‌آمدند، از بین بردارد.
کردان (ساوجبلاغ) روستای کردان در دهستان چندار قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت آن ۳٫۷۹۵ نفر (۱٫۱۵۰ خانوار) بوده‌است و این منطقه به خاطر درختان انبوه و آب و هوای مناسب توریست‌های زیادی را جذب کرده‌است. مردم کردان به گویش کرجی تکلم می‌کنند.
کوهسار (البرز) کوهسار شهری در استان البرز ایران است. این شهر در شهرستان ساوجبلاغ قرار دارد. شهر کوهسار در ۱۳ کیلومتری شمال شرقی مرکز شهرستان ساوجبلاغ واقع شده است. آب و هوای این شهر معتدل کوهستانی است. گذر رودخانهٔ کردان‌رود از حاشیه شرقی این شهر، به جاذبه‌های آن افزوده است. شهر کوهسار در ۲۵ کیلومتری شمال غربی مرکز استان (کرج) واقع شده است. این شهر در تیر ماه سال ۱۳۸۴ خورشیدی با ادغام دو روستای اصلی بنام های چندار و قلعه سلیمان خانی و تعداد ۷ روستای فرعی بنام های خوروین و شنده و ازنق و هرجاب و کردان و بانوصحرا و باغبان‌کلا از توابع شهرستان ساوجبلاغ تشکیل شد. در ابتدا روستای کوشک زر نیز جز شهر کوهسار بوده که در سال ۱۳۹۳ این منطقه به شهرداری شهر جدید هشتگرد الحاق گردید، گنج‌تپه و سیاه‌تپه خوروین از مناطق آثار باستانی پیرامون این شهر است. جمعیت این شهر در سال ۱۳۸۵، برابر با ۷۷۶۹ نفر بوده است.
تهراندشت منطقه تهراندشت در بخش مرکزی شهرستان ساوجبلاغ استان البرز و در فاصله ۶۰ کیلومتری از تهران قرار دارد که همجواری با منطقه گردشگری کردان بر اهمیت آن افزوده‌است. این منطقه از ۱۷ روستا تشکیل شده‌است و رودخانه کردان از آن عبور می‌کند، تهراندشت دارای آب و هوای معتدل، باغ‌ها و مزارع کشاورزی فراوانی است که به لحاظ جغرافیایی و توپوگرافی شرایط بسیار ویژه‌ای دارد. منطقه تهراندشت در گذشته مرکز تولید محصولات کشاورزی، باغی و دامی در شهرستان ساوجبلاغ بود، اما هم‌اکنون دیگر خبری از آن تولیدات نیست.
تالاب صالحیه تالاب صالحیه یک تالاب فصلی در نظرآباد استان البرز ایران است. همچنین بخشی از این تالاب در استان قزوین قرار دارد وسعت تالاب صالحیه با احتساب باتلاق‌های اطراف ده هزار هکتار می‌باشد و آب این تالاب از رودخانه کردان تأمین می‌شود. این تالاب یک تالاب فصلی است و در فصل گرما به دلیل بارش کم و نیاز کشاورزان منطقه به آب، بسیار کم‌آب و خشک می‌شود. میزان بارندگی در این تالاب ۲۲۰ میلیمتر در سال است."
کرگلین این روستا در دهستان سعیدآباد قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۶۴۰ نفر (۱۶۹خانوار) بوده‌است.روستای کرگلین به ۷ روستای مجاور راه ارتباطی دارد و روستای کرگلین از سمت جنوب و شرق به رودخانه کردان منتهی می‌گردد.
کردان (ساوجبلاغ) باتوجه به مستندات موجود و اشیاء کشف شده و نقشه های قدیمی،قدمت کردان به پیش از قرن ۶ قمری برمیگردد و در آن زمان از اهمیت سیاسی و جغرافیایی بالایی برخوردار بوده است در آن زمان مرکزیت سیاسی و نظامی کرج در کردان بوده است. نخستین سایت پروازی استان البرز در تاریخ ۱۸ آبان ۹۶ در کردان افتتاح شد. مدیرکل ورزش و جوانان البرز و بیش از ۱۰۰ خلبان و جمعی از دوستداران هوانوردی نخستین سایت پروازی استان البرز در منطقه کوهسار ساوجبلاغ و شهرک کردان آغاز به کار کرد.
کردان (ساوجبلاغ) منطقه کردان با دارا بودن کوه‌های مناسب که از شرق به طالقان و از غرب به شمال کرج متصل هستند منطقه ای مناسب جهت انجام ورزش کوهنوردی است و تیمی به نام گروه کوهنوردی سنگ سو سرآمد ورزش کوهنوردی این منطقه است.
جنجال مدرک تحصیلی علی کردان در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۸۷ خورشیدی، مجلس هشتم شورای اسلامی طرح استیضاح علی کردان را در دستور کار خود قرار داد. پس از سخنان موافقان و مخالفان این طرح و در نهایت دفاعیات علی کردان از عملکرد خود، ۱۸۸ نماینده مجلس به علی کردان رأی عدم اعتماد دادند، و به این ترتیب وی از سمت خود برکنار شد.
گله زن این روستا در دهستان ابرج قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۴۸۳ نفر (۱۰۵خانوار) بوده‌است. جمعیت این روستا هم‌اکنون 680 نفر مباشد.همهٔ مردم این روستا به زبان ترکی صحبت می‌کنند.شغل مردم روستا کشاورزی و دامداری می‌باشد. از لحاظ آب و هوا بسیار عالی هس و یک چشمه فصلی بنام تنگ کردان دارد که از اواسط زمستان تا اردیبهشت ماه آب دارد.این روستا از طرف غرب به روستا قرخلو و از طرف شرق به روستای قلعه نو ابرج منتهی میشود.در این روستا زمین فوتبال با چمن طبیعی وجود دارد که متاسقانه چندسال اخیر از هیچ ارگانی به آن رسیدگی نکردند. این روستا شامل زمین والیبال که به بهره برداری نرسید وجود دارد و پارک و بهداشت و خانه دهیاری که از ان به عنوان مهمان خانه برای افراد همچون پیمانکاران و آخوند محله استفاده میشود.
کردستان کردها همچون دیگر ایرانیان از اعتقادات اصیلی همچون احترام به پاکیزگی آب، خاک و آتش برخوردار بوده‌اند وآیین‌های ایرانی، مانند نوروز، مهرگان، و سده، میان کردان با شکوه بی‌مانندی برپا می‌گردد و از تقدسی ویژه برخوردار است تا امروز هم در میان گروه‌های بزرگی از کردان که به فرقه‌های کهن دینی این سرزمین منسوبند، ردپای بسیاری از باورهای «مغانی»، «مزدکی»، «زروانی» و «مانوی» دیده می‌شود که نمادی از اعتقاد مشترک باستانی آنان با کیش‌های ملی ایرانی می‌باشد؛ که هم‌اکنون نیز بسیاری از رسوم کهن ایرانی همچون جشن‌های نوروز وچهارشنبه‌سوری با شکوه منحصر به فرد در مناطق کردنشین پاس داشته می‌شود. بوکه باران، از آداب و رسوم باران خواهی در کردستان است که در ایام خشکسالی یا سال‌هایی که میزان بارندگی آن کم است برگزار می‌شود. بوک به معنی عروسک است. دختران نوجوان روستا با استفاده از دو تکه چوب عروسکی ساخته و لباسی از پارچه‌های رنگی بر تن آن عروسک می‌پوشانند و برای آن سربندی درست می‌کنند. سپس آن عروسک را در دست می‌گیرند و در حالی که شعر می‌خوانند در کوچه‌ها می‌گردند. هنگام عبور «بوکه باران» از کوچه‌ها اهالی بر آن عروسک آب می‌پاشند به نیت این که باران و گندم در آن سال فراوان باشد. اهالی هدایایی مانند تخم مرغ، پول یا گردو به دختران می‌دهند. دختران پس از گذراندن بوک (عروسک) از همه کوچه‌ها آن را به قبرستان یا زیارتگاه موجود در روستا می‌برند، سپس آن را می‌سوزانند یا به آب می‌اندازند و هدایای جمع‌آوری شده را بین خود تقسیم می‌کنند. اهالی روستای هشمیز از دهستان ژاورود شرقی، بخش مرکزی شهر سنندج در منطقه ای سرد و خشک در ۳۶ کیلومتری جنوب غرب سنندج به این عروسک «وه وی چووینه»(vaviâcuwina) گویند و آن عروسک چوبی را در گهواره ای گذاشته و می‌چرخانند. این دختران هنگام چرخاندن عروسک در کوچه‌ها اشعاری را آواز وار و آهنگین و به صورت دسته جمعی می‌خوانند.
محمدرضا رحیمی مدرک او سابقاً با مدرک دکترای کردان مقایسه شده بود. علیرضا زاکانی در جریان جلسه استیضاح کردان و در واکنش به شکایت رحیمی از رسانه‌هایی که دربارهٔ مدرک کردان خبر منتشر کرده‌بودند، مدرک رحیمی را "قُلِ" دوم مدرک کردان توصیف کرده بود. در شهریور ۱۳۸۸ پس از درخواست الیاس نادران، دیگر نماینده اصول‌گرای مجلس هشتم، برای بررسی مدرک دکترای رحیمی، این درخواست مورد موافقت هیئت رئیسه مجلس قرار گرفت. احمد توکلی رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس مدرک رحیمی را قطعاً مدرکی قلابی و مشابه مدرک کردان می‌داند. او همچنین از دروغگویی رحیمی در جریان مدرک کردان انتقاد کرده و از احمدی‌نژاد هم به دلیل انتخاب کسی که به گفته او «سوابق دروغگویی و سوء استفاده از قدرت و سوء استفاده از مدرک جعلی دارد» انتقاد کرده‌است. خود رحیمی یک‌بار در پاسخ به خبرنگاران در مورد مدرک دکترایش گفته بود: «مگر در مملکت هیچ مشکلی وجود ندارد که نماینده‌ها به دنبال اثبات جعلی بودن مدرک دکترای او هستند.»
پل بانو صحرا این پل در دو کیلومتری شمال غرب روستای کردان قرار گرفته است. مصالح به کار رفته در این بنا سنگ و آجر همراه با ملات آهک است. بخشی از چشمه طاق و پایه‌های پل باقی مانده است. این پل تا اواخر دهه ۵۰ محل ارتباط دو طرف رودخانه بوده که در پل‌سازی جدید بخش‌هایی از آن از بین رفته است.
یادمان بناى يادبود يا یادمان یک نوع بناست که صراحتاً برای بزرگ‌داشت یک شخص یا یک رویداد مهم ساخته‌شده‌است که برای یک گروه اجتماعی یادآور زمان‌های تاریخی یا میراث فرهنگی آنهاست. یادمان‌ها نمونه‌ای از معماری تاریخی محسوب می‌شوند. واژه یادمان معمولاً برای ساختمان‌ها و بناهایی بکارگرفته می‌شود که جنبه تاریخی و فرهنگی دارند. به‌طور خاص‌تر، بناهایی که در زمان‌های گذشته ساخته شده‌اند و به‌مرور زمان ارزش تاریخی پیدا کرده‌اند یادمان نامیده می‌شوند و می‌توان به گونه‌های زیر اشاره کرد: «یادمان باستانی» که شامل بناهای بسیار قدیمی و باستانی است و «یادمان تدفینی» که سازه یا ساختمانی است که در بسیاری از فرهنگ‌ها بر گور درگذشتگان بر پا می‌شده‌است.
آرامگاه جاماسب حکیم جاماسب یکی از دامادهای زرتشت پیامبر ایرانیان می‌باشد. از آن جمله می‌گویند که خداوند به جاماسب گفت: که در روزی معین عمرت به‌پایان می‌رسد و جاماسب در روز موعود به این منطقه وارد شده و در همان‌جا جان به جان آفرین تسلیم کرد و اهالی روستای باستانی کراده برایش مقبره‌ای ساختند. بنا بر نوشته‌های منابع جاماسب از پیشگویان بود و مرگ خویش را پیش‌بینی کرده بود که در تاریخی معین بر اثر نیش عقرب وفات خواهد یافت؛ بنابراین در آن ساعت موعود برهنه سوار بر اسبی عریان گردید و به میان رودخانه قره قاج رفت. اما بر اثر نیش عقرب جان به جان آفرین تسلیم کرد. ظاهراً عقرب به خاربنی چسبیده و برآب سوار بود که به دم اسب رسید و مأموریت خویش را انجام داد. البته جدا از افسانه‌های قدیمی در مورد داستان جاماسب باید به این موضوع اشاره نمود که بر اساس نظریه استاد مرتضی رضوی، جاماسب بنیان‌گذار دین ایرانی بوده و زردشت پیامبر اصلاح گر همان دین است و زرتشت آمده بود دین جاماسب را از تحریفات میترائیزم اصلاح کند. آیا استاد پس از شاگرد آمده؟ در مواردی میان جاماسب حکیم که شاگرد و داماد زردشت است با جاماسب بنیان‌گذار دین ایران اشتباه نشود و جاماسب حدود ۱۰۰۰ سال پیش از زردشت آمده‌است. برخی از محققین که زردشت را شخصیت حدود ۳۷۰۰ سال می‌دانند، او را با جاماسب اشتباه می‌کنند. زیرا مشاهده می‌کنند که دین اهورائی با همهٔ نظام و سازمان فرشتگانش و با اصول اولیه اش، ریشه در حوالی ۳۷۰۰ سال پیش دارد. عده‌ای دیگر او را شخصیت ۲۶۰۰ سال پیش می‌دانند که البته واقعیت تاریخ و ادلّه تاریخی همین است. وجود شخصیتی به نام جاماسب و محل بعثت او و کتاب او که بر ۱۰۰۰ تکه کوچک از چرم گاو نوشته شده بود حاکی از این است که جاماسب پیامبری دارای کتاب بوده که اوستا نام داشته و زرتشت پیامبر اصلاح گر همان دین یکتاپرستی بوده و محققین مسلمان و احادیث ائمه نیز بر این امر دلالت دارد.
حکمت خسروانی به باور شهاب‌الدین سهروردی، این تصوفی را که بایزید بسطامی، ابوالحسن خرقانی، منصور حلاج، ابوسعید ابوالخیر و ابوالعباس قصاب آملی، پیام‌آور آن بودند، میراث کهن یا یادمان کهن، حکمای خسروانی بوده‌است. این «خمیرهٔ خسروانی»، به گفتهٔ شهاب‌الدین سهروردی، از راه پیشوایان یاد شده به وی منتقل شده‌است. شهاب‌الدین سهروردی، زنجیره را تا «سرچشمه»، فراکشیده و دو تن از پیروان زرتشت، یعنی جاماسب و فرشادشور (فرشوشتر) را زیر همین عنوان، قرار داده‌است.
لایحه محافظت از یادمان‌های باستانی ۱۸۸۲ لایحه محافظت از یادمان‌های باستانی ۱۸۸۲ () مصوبه‌ای در پارلمان بریتانیا بود. این لایحه را لاباک، که نمایندهٔ لیبرال میدستون در پارلمان بود، در سال ۱۸۷۳ لایحه‌ای با نام «محافظت از یادمان‌های ملی»{ را در پارلمان مطرح کرد. این طرح رای نیاورد. لاباک در شش سال آتی هر سال این لایحه را در پارلمان مطرح کرد و هر بار شکست خود. لاباک در یکی از این مجالس متن کامل هفت مشعل معماری دوستش جان راسکین را خواند. با این حال محافظه‌کاران به رهبری بنجامین دیزرائیلی پیشنهادهای حداقلی لاباک را تهدیدی برای حقوق مالک می‌دیدند. در نهایت در ۱۸۸۲ و با پیروزی لیبرال‌ها به رهبری ویلیام اوارت گلدستون در انتخابات لایحه محافظت از یادمان‌های باستانی تصویب شد. نشنال تراست نیز در سال ۱۸۹۵ تأسیس شد.
آرامگاه جاماسب حکیم در حقیقت این آرامگاه در بین دیگر آثار باستانی ایران مظلوم واقع شده‌است و حتی نامی از آن برده نمی‌شود و تنها در کتاب اقلیم پارس نوشته آقای مصطفوی چند سطر جزئی درباره‌اش نوشته شده و دیگر کتاب‌ها تنها به‌نام قبر جاماسب اکتفا کرده‌اند. در پایین و گرداگرد تپه قبرهای دوران پس از اسلام به چشم می‌خورد. سنگ قبرهایی که تاریخ هجری قمری آن در حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ پیش می‌باشد و بر روی اکثر سنگ قبرها درخت سرو حک شده‌است و می‌توان حدس زد که پس از ورود اسلام اهالی روستای گاره مرده‌های خودرا در پایین آرامگاه جاماسب حکیم دفن می‌کرده‌اند اما پس از سال‌های ۱۱۵۰ هجری قمری قبرستان این روستا به‌جای دیگری انتقال داده شده‌است.
فهرست میراث ملی انگلستان با تصویب لایحه محافظت از یادمان‌های باستانی ۱۸۸۲، در حدود ۵۰ یادمان پیشاتاریخی در فهرست این پایگاه قرار گرفت. با تعدیل‌هایی که در این قانون صورت گرفت، اماکن بیشتری تحت مراقبت قرار گرفت و به این فهرست افزوده شد به نحوی که تا سال ۲۰۱۸ بیش از ۶۰۰٬۰۰۰ ملک فهرست شد. از این تعداد، در حدود ۴۰۰٬۰۰۰ مورد به‌صورت برخط در پایگاه داده موجود است. هر یک از این ساختمان‌ها یا املاک فرهنگی-تاریخی یک شماره یا کُد مخصوص هستند؛ مثلاً کد شمارهٔ ۱۲۸۵۲۹۶ به «داگلاس هاوس» در منطقه ریچموند آپون تیمز لندن اشاره دارد.
حکمت خسروانی با توجه به این‌که جاماسب و فرشوشتر از نخستین کسانی بودند که به زرتشت گرویده بودند، بازگو نکردن نام «زرتشت» از سوی سهروردی را، می‌توان به دلایل جو حاکم بر اجتماع آن روز دانست یا این‌که با کشاندن زنجیرهٔ «خمیرهٔ خسروانی» به جاماسب و فرشوشتر و رابطهٔ آنان با زرتشت، شهاب‌الدین سهروردی نیازی به آوردن نام زرتشت به عنوان مظهر و سرچشمه دار حکمت خسروانی، نمی‌دانسته‌است. دکتر عبدالحسین زرین‌کوب، به درستی با توجه به پیوندی که سهروردی میان حکمت خسروانی و تصوف برقرار کرده‌است، زرتشت را «صوفی باستانی ایران»، شناخته‌است.
کوی‌ویشتاسپ جاماسب به سبب پیش گوی‌هایش و دانایی و خردمند بودنش نام‌آور است. جاماسب وزیر گشتاسب بوده. جاماسب از همراهان زریر برای بازگرداندن گشتاسب است و به هند رفت و پیشگویی کرد که بعدها گشتاسب پادشاه می‌شود. جاماسب یکی از کاهنانی بود که با زرتشت مناظره کرد و او کسی بود که ویشتاسب را در پذیرش زرتشت قانع کرد. در اوستا بارها به نیکی از جاماسب یاد می‌شود. زرتشت، جاماسب را به عنوان نخستین موبد، موبدان برگزیده و او را به عنوان جانشین خود معرفی کرده‌است و همچنین سرپرستی آتشکده ی خود در کاریان پارس موسوم به پشته ی گشتاسپان را به جاماسب می‌سپارد.
آثار باستانی ایچیجودانی خاندان آساکورا ویرانه‌های باستانی ایچیجودانی خاندان آساکورا یک یادمان است که در فوکوئی، استان فوکوئی، ژاپن قرار دارد. این منطقه ۱۰۳ سال تحت کنترل خاندان آساکورا در دوره سنگوکو بود. شهر اطراف قلعه در سال ۱۴۷۱ ساخته شد و به یکی از مراکز مهم فرهنگی، نظامی و پرجمعیت آن زمان با حدود ۱۰۰۰۰ نفر جمعیت تبدیل شد. در سال ۱۵۷۳ این شهر توسط اودا نوبوناگا که با خاندان آساکورا در جنگ بود به آتش کشیده شد.
دفاع از تاریخ در میانهٔ دههٔ ۸۰ خورشیدی و با بالا گرفتن اعتراض‌های مردمی به آبگیری سدی که پیامدهایش بر روی یکی از ارزشمندترین آثار تاریخی ایران اثری سوء می‌گذاشت جنبشی برای دفاع از میراث فرهنگی شکل گرفت که در تاریخ معاصر ایران نوپدید بود. برای نخستین بار در ایران کارزار یا کمپینی سراسری برای دفاع از میراث فرهنگی شکل گرفت. تا پیش از آن، اعتراض‌ها و کارزارها در این زمینه کوچک و محلی بود. به خاطر اهمیت و سرشناسی اثر باستانی‌ای که مورد تهدید قرار گرفته بود (آرامگاه کوروش بزرگ؛ بنیادگذار خاندان شاهنشاهی هخامنشی و به روایتی بنیادگذار کشور ایران در قالب یک فرمانروایی یگانه، یا آن‌گونه که فیلسوفان تاریخ بیان می‌کنند «نخستین کشور تاریخ») ایرانیان و دوستداران تاریخ و فرهنگ ایران از سرتاسر جهان نسبت به راه‌اندازی سدی که احتمال داده می‌شد آبگیری‌اش آسیب به این یادمان بزند موضع‌گیری کردند. این کتاب شرح اقدامات قلبِ این جنبش در شهر تهران است: «پایگاه اطلاع‌رسانی برای نجات یادمان‌های باستانی».
جاماسب‌نامه جاماسب‌نامه یا "ژاماسپ‌نامک"، کتابی است به زبان پارسی میانه و نویسنده آن جاماسب حکیم از خاندان هوگو است که در اوستا ستوده شده‌است. جاماسب در کتاب خود در پاسخ به پرسشهای گشتاسب‌شاه، پیشگویی‌هایی درباره آینده کرده‌است.
زنجیره علیا روستای زنجیره علیا یکی از روستاهای قدیمی استان ایلام است و تنگ باستانی زنجیره و امامزاده پیرحسین از آثار و یادمان‌های تاریخی و مذهبی آن به شمار می‌روند. تنگ زنجیره در دوران‌های گذشته اهمیت سوق‌الجیشی داشته و در هنگام حملات دشمنان به عنوان مکانی جهت موضع‌گیری دفاعی مورد استفاده قرار می‌گرفته است.
آرامگاه جاماسب حکیم برای مثال بر روی سنگ قبری تاریخ ۱۱۱۶ حک شده‌است. روی برخی سنگ قبرها اشکال و خطوط عربی و کوفی و اشعار فارسی از شاعران نامی و گمنام به‌چشم می‌خورد که متأسفانه این قبرها هم از دستبرد دزدان آثار باستانی در امان نبوده‌اند.
باستان‌شناسی رومیان آثار باستانی را مرمت می‌کردند و به نمایش می‌گذاشتند و مردم با آگاهی از این که آثار مزبور یادمان‌های گذشته‌است، به دیدن آن‌ها می‌شتافتند. در سده ۴ (میلادی)، سنت هلنا در محلی که مسیح به صلیب کشیده شده بود را حفاری کرد تا آثار مربوط به این رویداد را بیابد. در صدر مسیحیت و در قلمرو امپراتوری بیزانس، مردم به یافتن بقایای مادی متعلق به مسیحیان و رومیان علاقهٔ فراوانی از خود نشان می‌دادند. در اواخر امپراتوری بیزانس قانونی به تصویب رسید که به مردم اجازه می‌داد که چنانچه یادمان تاریخی مهمی نظیر تندیس‌های باستانی سراغ دارند که بنایی مزاحم، دورنمای آن را مخدوش کرده، بشخصه آستین بالا بزنند و آن بنا را تخریب کنند. در این دوره نظریات باستان‌شناسی به این محدود می‌شد که از بقایای مادی می‌توان به اطلاعاتی دربارهٔ گذشته دست یافت.
شاهماران (افسانه) شاهماران موجودی افسانه‌ایست که نیمی از آن را یک زن و نیمی دیگر را مار تشکیل داده‌است. این موجود افسانه‌ای، با جاماسب روبرو شده‌است. جاماساب پس از اینکه به منظور تهیه عسل با چند تن از همراهان وارد غاری می‌شود، در آنجا محبوس شده و دوستانش، او را در غار تنها می‌گذارند. وی در غار به جستجو می‌پردازد و در کاوشش، به یک گذرگاه می‌رسد که به باغی خیالی منتهی می‌شود. در این سرزمین، مارها و شاه مارها در کنار هم زندگی می‌کردند. پس از آن، جاماسب و شاهماران به زندگی مشترک راضی می‌شوند و شاهماران به او در مورد داروها و گیاهان دارویی آموزش می‌دهد. بر اساس این افسانه، پادشاه شهر بیمار می‌شود و برای درمانش، گوشت شاهماران توصیه می‌گردد. برای همین وزیر پادشاه، جاماسب را زندانی و شکنجه می‌کنند تا محل شاهماران را به پادشاه بگوید اما جاماسب حاضر نمی‌شود که محل اختفای شاهماران را فاش کند چون به شاهماران قول داده بود که محل زندگی او را به کسی نگوید اما هنگامیکه می‌فهمد پادشاه همسر و فرزندان او را نیز اسیر کرده‌است به ناچار مجبور می‌شود محل مخفی شدن شاهماارن را به پادشاه بگوید و آنها می‌روند و شاهماران را دستگیر می‌کنند و پیش پادشاه می‌آورند در حالیکه جاماسب نیز پیش پادشاه است اما جاماسب از روی شرمندگی سرش را به پایین انداخته و چیزی نمی‌گوید اما شاهماران می‌گوید نگران نباش چون من همه چیز را می‌دانم و سپس شاهماران به پادشاه می‌گوید که مرا به سه قسمت تقسیم کنید (سر، تنه، دم) هر کس سر مرا بخورد به علم جهان آگاه می‌شود و هر کس تنهٔ مرا بخورد از بیماری شفا می‌یابد و هر کس که دم مرا بخورد خواهد مرد؛ وزیر که می‌خواست خودش به علم جهان آگاه شود و از طرف دیگر از شر جاماسب راحت شود دم شاهماران را به جاماسب داده تنهٔ آن را برای شفا به پادشاه داده و سر شاهماران را خودش می‌خورد اما چون بر روی سر و دم شاهماران هر دو دارای یک سر بودند، وزیر به اشتباه دم شاهماران را خودش می‌خورد و سر شاهماران را به جاماسب می‌دهد برای همین وزیر می‌میرد پادشاه شفا می‌یابد و جاماسب به علم جهان آگاه می‌شود و حکیمی بزرگ می‌شود و به مداوای بیماران می‌پردازد.
کلیسای جامع لائون کلیسای جامع لائون () یکی از مهمترین نمونه‌های معماری گوتیک سده‌های ۱۲ و ۱۳ میلادی است و پس از کلیساهای سانس و کلیسای نوتردام پاریس بنا شده‌است و به همراه آن‌ها، جزء کلیساهای مهم به‌شمار می‌آید. این کلیسا در لااون، پیکاردی، فرانسه واقع شده‌است و مرکز اسقف‌نشین باستانی لائون می‌باشد. این بنا از ۱۸۴۰ در فهرست یادمان تاریخی قرار دارد.
یادمان کشته‌شدگان شهریور ۱۳۲۰ یادمان شهدای شهریور ۱۳۲۰ نام یادمان و آرامگاه سه مرزبان ایرانی است که در نقطه صفر مرزی با جمهوری آذربایجان قرار دارد.
فاماست درخصوص وجه تسمیه روستای فاماسِب (که به زبان محلی به آن پاماس می‌گویند) بایستی عنوان کرد که واژه فاماسِب از نام جاماسب (وزیر و مشاور دانشمند گشتاسب پدر اسفندیار پهلوان روئین تن ایرانی) گرفته شده‌است که به مرور زمان از جاماسِب به فاماسِب تغیییر یافته‌است. در لغت‌نامه دهخدا هم مدخلی با عنوان فاماست . وجود دارد:  همچنین، در پایگاه اطلاع رسانی تاریخ و فرهنگ ایران ردیف 73 ، از نام «فاماست» به عنوان یکی از نام‌های کهن و باستانی ایران زمین یاد شده‌است: در طول تاریخ نام‌های مختلفی به سرزمینی که روستای کنونی پاماس می‌باشد، اطلاق شده‌است. در تقسیمات کشوری نیز به نام گاماسب . خوانده شده‌است. این روستا دارای آب و هوای مطبوعی بوده و یکی از مناطق کوهستانی خوش آب هوای شهرستان نهاوند به‌شمار می‌رود که دارای زمستان‌های نسبتاً سرد و تابستان‌های خنک و معتدل می‌باشد. بر مبنای مدارک موجود و سنگ نوشته‌ها، حداقل بیش از هزار سال است که روستا به همین نام خوانده می‌شود.
استون‌هنج همان سال جان وب، شاگرد اینیگو جونز، در واکنش به رسالهٔ والتر چارلتون کتابی با عنوان "«در دفاع از بازیابی استون‌هنج»" نوشت. این کتاب جان اوبری، دوست عتیقه‌شناس چارلتون، را برانگیخت تا خود دست به پژوهش در مورد استون‌هنج بزند. اوبری در جریان پژوهش‌هایش آرای چارلتون را نفی کرد. او، که خود بومی ویلتشر بود، برخلاف چارلتون به گزارش‌ها و نوشته‌ها بسنده نمی‌کرد و خود از نزدیک آثار باستانی را مطالعه می‌کرد. اوبری را «اولین باستان‌شناس» می‌دانند. در ژانویه ۱۶۴۹، اوبری به شکل اتفاقی اِیْوبِری را کشف کرد. در سال‌های آتی اوبری آثار سنگی دیگری در سراسر بریتانیا جست و آن‌ها را با استون‌هنج مرتبط دانست. اوبری یافته‌هایش را در سال ۱۶۶۵ در "«یادمان‌های بریتانیایی»" به ثبت رساند. وی در این کتاب با نمایش یادمان‌های باستانی سنگی در سراسر جزایر بریتانیا نشان داد که استون‌هنج اثری یگانه نیست. به گفتهٔ او:
بیدخش بیدخش واژه‌ای اوستایی به معنای وزیر یا صدراعظم است . در بعضی از منابع ایران باستان از این واژه به عنوان لقب جاماسب (وزیر گشتاسپ ) نام برده شده. در منابع دیگر جاماسب با القابی همچون فرزانه، حکیم و عالم نیز خطاب و ستوده شده است. جاماسب بیدخش به همراه برادرش فرشوشتر از اولین ایمان آورندگان به زرتشت بودند. بهرام بیضایی نمایشنامه‌ای با نام «کارنامه‌ی بندار بیدخش» را در کارنامه خود دارد.
دیوار یادمان سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا دیوار یادمان یکی از یادمان‌هایی است که در مقرر اصلی سازمان اطلاعات مرکزی، در لانگلی، در ویرجینیا قرار دارد. این دیوار به یاد کارمندان سازمان سی‌آی‌ای که در راه انجام وظیفه جان باخته‌اند ساخته شده‌است. پس از ورود به ساختمان سی‌آی‌ای اولین تصویری که بازدید کنندگان با آن مواجه می‌شوند این دیوار است.
ویکی دوستدار یادمان‌ها ویکی دوستدار یادمان‌ها () یک مسابقه عکاسی سالانهٔ بین‌المللی است که هر سال در ماه سپتامبر در سراسر جهان توسط اجتماع ویکی‌پدیا و با کمک ویکی‌مدیاهای محلی برگزار می‌شود. شرکت کنندگان از آثار تاریخی محلی و مکان‌های میراث فرهنگی در منطقه خود عکس می‌گیرند و آن‌ها را در انبار ویکی‌مدیا بارگذاری می‌کنند. هدف از این رویداد برجسته کردن بناهای تاریخی کشورهای شرکت‌کننده با هدف تشویق مردم به ثبت تصاویری از این یادمان‌ها و قرار دادن آن‌ها تحت یک مجوز آزاد است که پس از آن نه تنها در ویکی‌پدیا، بلکه در همه جا توسط همه مورد استفاده قرار گیرد.
جاماسب‌نامه قطعاتی از دست‌نوشتهٔ آسیب‌دیدهٔ این اثر به خط پهلوی بر جای مانده اما متن کامل آن تنها به پازند موجود است. ترجمهٔ انگلیسی متن جاماسب‌نامه
مجموعه یادمان این مجموعه در جنوب محله شهرک غرب و شمال کوی نصر در منطقه ۲ شهرداری تهران قرار دارد. بزرگراه‌های همت، چمران، حکیم و شیخ فضل‌الله نوری، به ترتیب در چهار سمت شمال، شرق، جنوب و غرب مجموعه یادمان قرار دارند.
فریدون عباسی دوانی در رسانه‌های ایران از او با عنوان تنها «جانباز هسته‌ای» ایران یاد می‌کنند. و در موزهٔ دفاع مقدس، یادمان در «یادمان شهدای هسته‌ای» یادمانی برای او به عنوان جانباز هسته‌ای قرار دارد.
دفاع از تاریخ نگاهی به تلاش‌های دو و نیم‌ساله «پایگاه اطلاع‌رسانی برای نجات یادمان‌های باستانی» در جنبش ملی اعتراض به آبگیری سد سیوند و نجات پاسارگاد (شهریور ۱۳۸۴ - اسفند ۱۳۸۶) در قالبی کتابی با عنوان «دفاع از تاریخ» توسط علیرضا افشاری منتشر شد.
یادمان مام میهن فرامی‌خواند یادمان مام میهن فرامی‌خواند مجسمه مشهوری است که در روسیه در شهر ولگوگراد قرار دارد این مجسمه یادبودی از نبرد استالینگراد است که در سال ۱۹۶۷ ساخته شده‌است.
جاماسب (دالاهو) این روستا در دهستان گورانی قرار داشته و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن (۱۴ خانوار) ۵۷ نفر بوده‌است.
ورزشگاه یادمان گاوبازی ماراکایبو ورزشگاه یادمان گاوبازی ماراکایبو میدانی ویژه گاوبازی تورئو است که در شهر ماراکایبو ونزوئلا قرار دارد. این ورزشگاه در سال ۱۹۷۲ میلادی بنا شده و ۱۵٫۰۰۰ نفر گنجایش دارد.
یادبود جمهوریت در وبلاگ‌ها و شبکه‌های اجتماعی پارسی‌زبان، شایعه‌ای فراگیر شده مبنی بر این که تندیس رضاشاه نیز در این بنای یادبود قرار گرفته است. در حالی که ساخت این یادمان در سال ۱۹۲۸ به پایان رسیده است، حال آنکه رضا شاه در خرداد ۱۳۱۳ برابر با ژوئن ۱۹۳۴ میلادی از ترکیه دیدار می‌کند که شش سال پس از رونمایی از این یادمان است. (گذشته از این که آغاز ساخت یادمان در سال ۱۹۲۵ بوده است که همانا نزدیک به ۹ سال پیش از سفر رضا شاه به ترکیه ساخت بنا آغاز شده است).
یادمان الشهید یادمان الشهید بنای یادبودی در بغداد پایتخت عراق است که به یاد سربازان عراقی کشته شده در جنگ ایران و عراق ساخته شده‌است. این بنا در ۱۹۸۳ افتتاح شد و اسماعیل فتاح الترک طراح آن بود. در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ میلادی دولت صدام حسین بودجه بسیاری به پروژه‌های یادمانی از جمله یادمان الشهید اختصاص داد.این بنا در مرکز دریاچه‌ای مصنوعی در کرانه رود دجله در نزدیک کانال ارتش که شهرک صدر را از بقیه شهر جدا می‌کند قرار دارد.
بیابان‌گردی آن دسته از جلوه‌های زندگی انسانی در امروز و زمان‌های گذشته که در بستر بیابان و کویر جای گرفته‌است در کنار کنش‌های اجتماعی سنتی، باورها، آداب و رسوم محلی، بناها تاریخی و باستانی از جمله جلوه‌های انسانی مناطق بیابانی است که از نظر گردشگری با تقاضا همراه است. برخی از این منابع عبارتند از: یادمان‌های تاریخی و باستانی در بیابان (کاروانسراها و پل‌ها)، غارهای با ارزش دیرین انسان‌شناسی، زیارتگاه‌ها و آرامگاه‌ها، جاذبه‌های معماری سکونت‌گاه‌های انسانی، صنایع دستی، ورزش و بازی‌های محلی، شیوه زیست سنتی مردم، جلوه‌های همزیستی انسان با طبیعت، مراسم‌های آئینی و …
دودمان گاوباریان نسب این خاندان به جاماسب ساسانی فرزند پیروز یکم می‌رسد. جاماسب که در پایان دورهٔ نخست شاهنشاهی قباد یکم در سال ۴۹۶ میلادی به تخت شاهی ایران نشسته بود، پس از پنج سال با بازگشت قباد از پادشاهی کناره گرفت و از بیم قباد به ارمنستان رفت و پیرامون آنجا را به تصرف آورد. پس از جاماسب، فرزندانش بر آن ناحیه‌ها فرمان می‌راندند. فرزند او نرسی کامگار به دستور انوشیروان دیوار دربند را ساخت. نوهٔ او پیروز به گیلان آمد و با شاهزادگان گیلانی وصلت کرد. او را پسری آمد که نامش گیلانشاه نهادند. فرزند گیلانشاه به نام گیل گیلانشاه و مشهور به گاوباره است و سر سلسلهٔ گاوبارگان بوده‌است.
میکل‌آنجلو آنتونیونی فرارا شهریست در مرز میان "امیلیا" و "ونیز" که بگفتهٔ آنتونیونی " شهر کوچکی است در دشت "پادووا" باستانی و خاموش" بنا به یادمان‌های خانواده اش در نزدیک‌های ده سالگی او آدمک نگاره می‌زد و برای شان جایگاه بازی می‌ساخت. در نوجوانی به نگاره‌گری پرداخت و گرایش به چهره‌گری را بیشتر از چشم‌اندازسازی نشان می‌داد.
یادگار زریران پس از اینکه گشتاسپ و خاندان او به آیین مزداپرستی می‌گروند، ارجاسپ شاه خیون‌ها در نامه‌ای که به گشتاسپ می‌نویسد از او می‌خواهد که یا دست از دین نو بردارد یا آماده جنگ شود. چون گشتاسپ در دادن پاسخ به ارجاسپ دودلی نشان می‌دهد، زریر برادر او، پاسخ نامه را بی‌باکانه می‌دهد و با ارجاسب قرار جنگ می‌گذارد و سالاری سپاه ایران را بدست می‌گیرد. پیش از آغاز جنگ جاماسب در پیش‌بینی خود کشته شدن زریر و شاهزادگان ایران را در نبرد تن‌به‌تن با دشمن به گشتاسپ خبر می‌دهد. گشتاسپ با شنیدن آن می‌خواهد از شرکت آنان در جنگ جلوگیری کند. جاماسپ به گشتاسب می‌گوید که در این صورت چه کسی می‌تواند از هجوم دشمن جلوگیری کند و چون او را از پیروزی نهایی ایران در جنگ آگاه می‌کند، گشتاسپ خشنود می‌شود. با تأکید بر وفاداری خود به دین مزداپرستی به تماشای جنگ می‌نشیند. پس از کشته شدن زریر، کسی آمادگی برای نبرد تن‌به‌تن با ویدرفش جادو، کشنده زریر را در خود نمی‌بیند، مگر بستور پسر زریر. با آنکه او خردسال است، گشتاسپ به پیروی از اندرز جاماسب، بر او آفرینی می‌خواند و به او تیری می‌دهد. بستور، در نبرد تن‌به‌تن با ویدرفش جادو، با آن تیر وی را می‌کشد. پس از او گرامی‌کرد (پسر جاماسب) و اسفندیار (پسر گشتاسپ) ایرانیان را در جنگ با دشمن به پیروزی می‌رسانند.
سید محمد خاتمی از مجموعه اسناد و هدایای دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی «یادمان ریاست جمهوری سید محمد خاتمی» تأسیس شد. این یادمان بر اساس قانون به سازمان اسناد و کتابخانه ملی وابسته‌است. فعالیت یادمان ریاست جمهوری سید محمد خاتمی با روی کار آمدن دولت محمود احمدی‌نژاد متوقف شد و ساختمان این یادمان در مجموعه سعد آباد که جزو بناهای دولتی است پلمب گردید. تلاش‌های سازمان اسناد و کتابخانه ملی برای باز گشایی این یادمان در دولت احمدی‌نژاد بود. با آغاز کار دولت حسن روحانی بار دیگر پرونده یادمان ریاست جمهوری خاتمی گشوده شده و احتمالاً به زودی این یادمان بازگشایی خواهد شد.
سین فیراسی فروچی یا فیراسی طراح و مجسمه‌ساز بسیاری از بهترین یادمان‌های تاریخی بانکوک و چندین مجسمه از پادشاهان تایلند بود. از جمله بنای یادمان دموکراسی، بنای یادمان پیروزی و مجسمه پادشاه راما اول در پل یادمان.
یادمان صلح هیروشیما یادمان صلح هیروشیما (همچنین مشهور به گنبد بمب اتمی) نام بنایی مخروبه و یادمانی از بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاکی است. گنبد گنباکو در فاصله نزدیکی از محل انفجار بمب اتمی در شهر هیروشیمای ژاپن قرار داشت، اما به صورت کامل تخریب نشد.
عون بن علی یادمان ۸ تن از شهیدان گم نام ایرانی جنگ ایران و عراق در کنار آرامگاه عون بن علی بن محمد بن علی قرار گرفته‌است. بنای این یادمان از سال ۱۳۸۱ خورشیدی آغاز شده و در ۳۰ شهریور ۱۳۸۵ خورشیدی به بهره‌برداری رسیده‌است.
سد سیوند مخالفان آبگیری سد سیوند، که هسته‌ی اصلی آنان جمعی با نام پایگاه اطلاع‌رسانی برای نجات یادمان‌های باستانی (دشت پاسارگاد) در تهران بود که می‌کوشیدند با آگاهی‌رسانی مردم و هماهنگ کردنِ سمن‌ها و کانون‌های دانشگاهی سطح اعتراض را ارتقا دهند و اطلاعات زیر از بیانیه‌های آنان برداشت شده است، معتقد بودند پس از آبگیری این سد آسیب‌های گوناگونی از جمله موارد زیر به وقوع خواهد پیوست:
سر ادموند آنتروباس سر ادموند آنتروباس (; – ) بارون و سیاستمدار اهل پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند بود. املاک او شامل محوطهٔ استون‌هنج می‌شد. در اواخر عمر او دولت انگلستان تلاش کرد برای محافظت از یادمان‌های باستانی، محوطهٔ استون‌هنج را از او بخرد ولی سر ادموند تا آخر عمرش به مأموران دولتی حتی اجازهٔ نزدیک شدن به استون‌هنج را نداد.
فرودگاه یادمان منطقه هاتن فرودگاه یادمان منطقه هاتن یک فرودگاه همگانی بهره‌برداری هوایی با کد یاتا CMX است که یک باند فرود آسفالت دارد و طول باند آن ۱۹۸۲ متر است. این فرودگاه در کشور ایالات متحده آمریکا قرار دارد و در ارتفاع ۳۳۴ متری از سطح دریا واقع شده‌است.
شهرستان پاسارگاد پاسارگاد و بی مهری مسیولین میراث فرهنگی: عظمت و غرور تاریخی مجموعه یادمان‌های فرهنگی تنگ بلاغی و پاسارگاد بیشتر ازآن است که این یادمان فرهنگی به فراموشی سپرده شود، این بنای کهن و تاریخی می‌تواند محور توسعه گردشگری در استان فارس قرار گیرد و مبنایی برای توسعه همه‌جانبه این استان و حتی کشور باشد.
جاها و یادمان‌های تاریخی جنوبگان سنجه‌های بایسته برای انگاشتن یک جا یا یادمان در زیر آمده‌اند. یک جا یا یادمان باید دست‌کم یکی از این سنجه‌ها را داشته باشد.
هنر و معماری ابتدای مسیحیت ارزشمندترین یادمان‌های دوره پیگرد، ناپیداترین یادمان‌های رم هستند که در زیر زمین قرار گرفته‌اند و به همین دلیل مقابر دخمه‌ای «کاتاکومب» (Catacomb) نام گرفته‌اند. این مقابر شبکه‌ای گسترده از دالان‌ها، تورفتگی‌ها و اتاقک‌های زیرزمینی در زیر شهر رم است که به عنوان گورستان‌های پنهانی برای دفن مردگان مسیحی و مکانی برای اجرای مناسک مذهبی ساخته می‌شده‌است.
کرملین مسکو پس از آن، تا انقلاب روسیه در سال ۱۹۱۷ هیچ ساخت و ساز واقعی جدید در کرملین واقع نشد. تنها ساختار جدید بنای یادمان الکساندر دوم و قرار دادن سنگ یادبود در محل قتل سرگئی الکساندرویچ، دوک کبیر روسیه توسط ایوان کالیایف در سال ۱۹۰۵، بود. این یادمان‌ها در سال ۱۹۱۸ توسط بلشویک‌ها نابود گردیدند.
جاها و یادمان‌های تاریخی جنوبگان جا یا یادمان تاریخی در جنوبگان، یک جا یا یادمان حفاظت‌شده با جاذبه تاریخی در قاره جنوبگان یا آبخوست‌های اطراف آن است. فهرست جاها و یادمان‌های تاریخی جنوبگان نخستین‌بار در ۱۹۷۲ (میلادی) و آخرین آن در سال ۲۰۱۵ (میلادی) منتشر شد که ۹۲ جا را در بر می‌گرفت. ۵ جا به دلایل گوناگون از فهرست حذف شدند.
یادمان یادمان‌ها معمولاً نمای شهر یا مکان خودشان را بهتر می‌کردند. شهرهایی که ساخت آن‌ها برنامه‌ریزی می‌شود، مثل واشینگتن دی. سی.، دهلی نو و برازیلیا معمولاً اطراف یادمان‌ها ساخته‌می‌شوند. برای مثال محل یادمان‌های واشینگتن قبل از طراحی و ساخت توسط پیر چارلز لوفان پیش‌بینی شده‌بود، تا به سازمان‌دهی اماکن عمومی کمک کند.
یادمان شهدای هوانوردی این یادمان به یادبود سقوط متوالی دو هواپیمای تک‌باله در فلسطین که سه نفر از چهار سرنشین آنها در سفر تجسسی از استانبول به اسکندریه در اوایل سال ۱۹۱۴ کشته شدند ساخته شد. یادمان به شکل یک ستون است و در سال ۱۹۱۶ از آن پرده‌برداری شد. هر ساله در «روز شهید» یک مراسم نظامی در نزدیکی این یادمان صورت می‌گیرد.
سرقت از بانک تفلیس ۱۹۰۷ در ۱۹۲۱ میلادی و توسط مقامات شوروی، نام میدان ایروان، جایی که سرقت در آن انجام شد به میدان لنین تغییر کرد و در ۱۹۵۶ مجسمه بزرگی از لنین به افتخار او در میدان نصب شد. با وجود محکومیت کامو به‌خاطر این سرقت خونین او در باغ پوشکین در نزدیکی میدان ایروان دفن شد و یادمانی به افتخارش برافراشته شد. این یادمان که توسط یاکوب نیکولادزه ساخته شده بود در دوران حکومت استالین برچیده شد و بقایای کامو نیز به نقطه دیگری منتقل شد. در ۱۹۹۱ میلادی و به عنوان یکی از آخرین رخدادهای مربوط به فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی یادمان لنین پایین کشیده شد و به جایش یادمان آزادی در میدان قرار گرفت و نام میدان از لنین به آزادی تغییر کرد.
هیستوریک اینگلند هیستوریک اینگلند () با نام رسمی کمیسیون یادمان‌ها و بناهای تاریخی انگلستان () یک نهاد عمومی غیر اداریِ اجرایی در دولت بریتانیا است که بودجهٔ آن از سوی وزارت دیجیتال، فرهنگ، رسانه و ورزش تأمین می‌گردد. وظیفهٔ این نهاد، حفاظت از محیط‌های تاریخی در انگلستان از طریق فهرست‌سازی و محافظت از بناهای فهرست‌شده، برنامه‌ریزی برای آثار باستانی، ثبت پارک‌ها و باغ‌های تاریخی و دادنِ مشاوره به دولت‌های مرکزی و محلی است.
قلاویزان ارتفاعات قلاویزان نهایتاً پس از ۶ سال با اجرای عملیات کربلای ۱ در ۱۰ تیر ماه سال ۶۵ از سوی نیروهای ایرانی آزاد شد. یادمان کشته‌شدگان ایرانی جنگ ایران و عراق (یادمان شهدای قلاویزان) در ۶ کیلومتری جنوب غرب مهران و در مجاورت مرز و ارتفاعات غربی قلاویزان قرار دارد.
جاماسب (دالاهو) جاماسب (به کردی: جاماز)، روستایی است از توابع بخش گهواره و در شهرستان دالاهو استان کرمانشاه ایران. این روستا یکی از مکان‌های اصلی زندگی سادات یارسان در منطقه گوران پس از کوچ از روستای سرتختگاه می‌باشد. از سادات بزرگ و نامدار این روستا می‌توان از خاندان بزرگوار میره بیگی مانند خاندان سید شاهمراد و سید عظیم نام برد.
ویکی دوستدار یادمان‌ها نخستین مسابقهٔ ویکی دوستدار یادمان‌ها در سال ۲۰۱۰ در هلند به عنوان پروژهٔ آزمایشی برگزار شد. سال بعد به کشورهای دیگر اروپا گسترش یافت و طبق کتاب رکوردهای جهانی گینس، مسابقهٔ سال ۲۰۱۱ ویکی دوستدار یادمان‌ها رکورد جهانی بزرگ‌ترین رقابت عکاسی را شکست. این رقابت در سال ۲۰۱۲ با مجموع ۳۵ کشور شرکت‌کننده به فراسوی اروپا گسترش یافت. در طی ویکی دوستدار یادمان‌های ۲۰۱۲، بیش از ۳۵۰ هزار عکس از یادمان‌های تاریخی توسط بیش از ۱۵٬۰۰۰ شرکت‌کننده بارگذاری شد. در سال ۲۰۱۳، مسابقهٔ ویکی دوستدار یادمان‌ها، در شش قاره شامل قطب جنوب برگزار شد و مشارکت‌کنندگانی از بیش از ۵۰ کشور جهان داشت. مسابقهٔ سال ۲۰۱۶ توسط یونسکو پشتیبانی شد و ۱۰٬۷۰۰ شرکت‌کننده از ۴۳ کشور، ۲۷۷٬۰۰۰ عکس را را به مسابقه ارائه کردند.
یادمان در قرن‌های اخیر، بناهای یادمانی (مانیومنتال) مثل برج آزادی و برج ایفل نمادهای ملی کشورهای مدرن شده‌اند. عبارت یادمان‌گرایی (monumentality) به رابطه بین وضعیت نمادین و حضور فیزیکی یک یادمان اشاره دارد.
فهرست بازدیدکنندگان از یادمان نسل‌کشی ارمنی‌ها زیزِرْناکابرْت بنای رسمی یادمان قربانیان نسل‌کشی ارمنی‌ها در ایروان، ارمنستان می‌باشد. این بنای یادمان در سال ۱۹۶۷، پس از تظاهرات عظیمی که در تاریخ ۲۴ آوریل ۱۹۶۵ در شهر ایروان در پنجاهمین سالگرد تبعید روشنفکران ارمنی اهل کنستانتینوپل (استانبول کنونی) که سرآغاز نسل‌کشی ارمنی‌ها می‌باشد برگزار شد، افتتاح شد. پس از استقلال ارمنستان از اتحاد شوروی بازدید این بنای یادمان بخشی از مراسم رسمی شد.
یادمان در شهرهای قدیمی‌تر، یادمان‌ها معمولاً در اماکنی قراردارند که یا از قبل مهم بوده‌اند، یا طوری طراحی می‌شوند که تمرکز بر روی آن‌ها جمع شود. همان‌طور که پرسی بیش شلی در شعر معروف خود، اوزیماندیاس، گفته بود که هدف یادمان‌ها معمولاً یا تأثیرگذاریست یا ایجاد حس هیبت و بزرگی: «به کار من نگاه کن، یا تکبیرت می‌کند یا تحقیر.»
یادمان نسل‌کشی ارمنی‌ها در تهران یادمان نسل‌کشی ارمنی‌ها () در کلیسای سرکیس مقدس از سنگ مرمر سفید ساخته شده و بلندی آن ۳/۵۰ متر است که بر پایه‌ای از همان سنگ به ابعاد ۷۷×۱۶۲ و بلندی ۸۲ سانتی‌متر قرار گرفته. روی پایه، کتیبه‌ای به پهنای ۷۷ و بلندی ۶۶ سانتی‌متردیده می‌شود که بر روی آن به خط نستعلیق فارسی و زیر آن به ارمنی نوشته شده‌است: «یادبود شهدای ارامنه». زیر این نوشته به زبان ارمنی «۲۴ آوریل ۱۹۱۵».
جاماسپ (پسر قباد یکم) جاماسپ، جاماسب یا زاماسب یک شاهزاده ساسانی و دومین پسر بزرگ شاهنشاه قباد یکم () بود. جاماسپ به دلیل توانایی خود در جنگ بسیار ستوده می‌شد، اما به دلیل از دست دادن چشمش از جانشینی محروم شد. باوی در کنار سایر بزرگان ساسانی در سال تاج‌گذاری برادر جاماسب خسرو انوشیروان () در توطئه‌ای تلاش کردند خسرو را سرنگون کنند و قباد پسر جاماسپ را به جای او بنشانند تا جاماسپ بتواند به عنوان نایب‌السلطنه فرمانروایی کند. اما این توطئه آشکار و جاماسپ کشته شد.
یادمان (ساری) با اصطلاح "«یادمان»" اشتباه نشود.
یادمان‌های حافظ این فهرست به یادمان‌های حافظ می‌پردازد.
یادمان‌های سعدی این فهرست به یادمان‌های سعدی می‌پردازد.
یادمان‌های خیام این فهرست به یادمان‌های خیام می‌پردازد.
یادمان‌های مولوی این فهرست به یادمان‌های مولوی می‌پردازد.
یادمان‌های فردوسی این فهرست به یادمان‌های فردوسی و "شاهنامه" می‌پردازد.
خاندان هوگو خاندان هْوُگّْوَ از خاندان‌های برجسته ایران باستان بوده‌است. یکی از افراد این خاندان به نام فرشوشتر هوگو (Frashushtar hvogva) پدرزن زرتشت و یکی از نخستین گروندگان به دین او بوده‌است. فرشوشتر و برادرش جاماسب هوگو هر دو وزیر گشتاسب‌شاه بودند و از مزداپرستان نامبردار بشمار می‌آیند که در سرتاسر اوستا از آنان با درود و ستایش یاد می‌شود. شهاب‌الدین سهروردی در کتاب حکمةالاشراق خود فرشوشتر را در تراز جاماسب و بزرگمهر از خردورزان و فیلسوفان ایران کهن می‌داند که روش فلسفی آنان قاعده فلسفه اشراق در نور و تاریکی بوده‌است.
یادمان‌های نظامی گنجوی این فهرست به یادمان‌های نظامی گنجوی می‌پردازد.
یادمان یادمان‌ها برای هزاران سال ساخته‌شده‌اند، و معمولاً قدیمی‌ترین و معروف‌ترین نشانه‌های تمدن‌های باستان هستند. گورپشته‌ها و سنگ‌میزهای ماقبل تاریخ و ساخته‌های مشابه که در تمدن‌های ماقبل تاریخی ساخته‌شده‌اند را شامل می‌شود. همان‌طور که جوامع سازمان‌یافته‌تر می‌شدند، یادمان‌هایی که چنان بزرگ بودند که تخریب آن‌ها غیرممکن بود مانند اهرام مصر و تخت جمشید در ایران یا موآی‌های جزیره ایستر نشانه‌های تمدن آن‌ها می‌شدند.
بنای یادبود کتاب‌سوزان نازی‌ها یادمان ابعاد ۵×۵×۵ متر دارد و زیر زمین است و با شیشه‌ای سقف آن پوشانده شده به طوری که از خیابان می‌توان داخل اتاقک را از بالا مشاهده کرد. داخل یادمان قفسه‌های ۲۰۰۰۰ کتاب دیده می‌شوند. طراح این یادمان هنرمند اسرائیلی Micha Ullman است که در ۲۰ مارس ۱۹۹۵ آن را ساخته. همچنین چند مصراع شعر در کنار این یادبود نگارش شده‌است.
یادمان نسل‌کشی مونته‌بلو یادمان نسل‌کشی مونته‌بلو یا یادمان شهدای ارمنی بنای یادبودی در پارک بیکنل در مونته‌بلوی کالیفرنیا در ایالات متحده آمریکاست که به قربانیان نسل‌کشی ارمنی‌ها به‌دست دولت عثمانی در فاصلهٔ سال‌های ۱۹۱۵ تا ۱۹۲۱ و همچنین تمامی قربانیان جنایت علیه بشریت تقدیم شده‌است.
نشان‌های ملی سپاس و یادمان نشان‌های ملی سپاس و یادمان از نشان‌های افتخار در ایران هستند که طبق قانون و بر اساس آیین‌نامه «اعطای لوح تقدیر توسط رئیس جمهور» مصوب جلسه هیئت‌وزیران مورخ ۳۰/۸/۱۳۸۹ به تشخیص نهادها و با امضای رئیس‌جمهور به افراد واجد شرایط اعطا می‌شود. لوح سپاس به دلیل ارائه خدمات ارزنده در مقاطع خاص یا استمرار در انجام فعالیت‌های شایسته به اشخاص اعطاء می‌شود. لوح یادمان به بستگان اشخاصی که در مسیر تحقق آرمان‌ها و حفظ ارزش‌های انقلاب اسلامی، دفاع از کشور، انجام ایثارگرانه مأموریت‌ها و ارائه خدمت داوطلبانه، جان خود را از دست داده‌اند اعطا می‌شود. اولویت بستگان برای دریافت لوح یادمان به ترتیب همسر، فرزندان و پدر و مادر تعیین می‌شود و در صورت تعدد، اولویت با افراد مسن می‌باشد. لوح‌های سپاس و یادمان، به دو درجه «زرین» و «سیمین» تقسیم می‌شوند. تعداد افرادی که تاکنون این نشان‌ها را دریافت کرده‌اند به هزار نفر نمی‌رسد.
یادمان جنگ استرالیا این بنای یادبود در پایتخت استرالیا، کانبرا در منطقه حکومتی کپیتال هیلز قرار دارد.
یعقوب دانشدوست یعقوب دانشدوست همراه با مرمت بناهای تاریخی، بناهای مدرن بی‌شماری را سازگار با معماری مدرن ایرانی، طراحی و اجرا نموده است که مهم‌ترین آن‌ها بیمارستان آریا، بنای یادمان میدان آزادی (به سوی نور)، بنای یادمان میدان راه‌آهن (همیشه به سوی او)، بنای یادمان همای رحمت، بنای یادمان والفجر، تهیه نقشه‌های معماری و اجرایی خانه علم و کیهان نمای شهر مشهد هستند. وی همچنین بناهای مسکونی بسیاری در مشهد طراحی واجرا نموده است. طراحی و اجرای باغ آرامگاه فردوسی با طرح باغ ایرانی و آرامگاه کلنل محمدتقی پسیان در مجموعه آرامگاه نادر از دیگر کارهای اوست.
ثنا در نور در روز ۱۷ دسامبر ۲۰۰۹، از سوی مقامات تأیید شد که "ثنا در نور "تا سال ۲۰۱۱ که دهمین سالگرد حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر است، ادامه خواهد یافت. از تاریخ ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۲، برنامه‌هایی در جهت ساخت موزه و یادمان ملی ۱۱ سپتامبر برای در دست گرفتن تملک و اجاره مایملک شرکت ام تی اِی که در حین برپایی این چیدمان هنری مورد استفاده قرار گرفته بود، و شروع انتقال تملک و بهره‌برداری از ثنا در نور از انجمن هنر شهرداری نیویورک به مؤسسه یادمان ۱۱ سپتامبر.
یادمان آزاد میدان یادمان آزاد میدان (, ) یک پارک و یادبود شهیدان در شهر گوا از ایالت پانجی هند واقع در خیابان ماهاتما گاندی است. در سال ۱۸۴۳ در این میدان مجسمهٔ یادبودی از ژنرال معروف پرتغالی آلفونسو دالبوکرک بر پا شده‌بود. پس از آزادسازی گوا در سال ۱۹۶۱ این مجسمه به پایین کشیده شد و یادمان جدیدی برای بزرگداشت کشته‌شدگان جنبش آزادسازی گوا برپاشد.
یادمان (ساری) یادمان با نام پیشین خرچنگ روستایی است از توابع بخش کلیجان‌رستاق شهرستان ساری در استان مازندران ایران.