mteb/MIRACLReranking huggingface dataset:
ایلام (تمدن) از مهم‌ترین خدایان ایلامی می‌توان به این شوشینک اشاره کرد که در میان همهٔ خدایان ایلامی عمیق‌ترین نفوذ را بر روحیات ایلامی‌ها داشته‌است. این خدا فرمانروای جهان مردگان بود و الهه‌های همکار او ایشنیکَرَب و لَگَمَل بودند. در سرتاسر ایلام اعتقاد به زندگی پس از مرگ وجود داشته‌است، روح جدا شده از زمین توسط دو خدای راهنما، ایشنیکَرَب و لَگَمَل پیشواز و به سوی این شوشینک راهنمایی می‌شد که رأی خود را در مقام «ارزیاب روح‌ها» صادر می‌کرد.
هومبان هومبان یا خومبان خداوند عیلامی آسمان است. معادل سومریِ آن «آنو» است. چندین پادشاه ایلامی، که عمدتاً از دورهٔ نوایلامی بودند، به افتخار هومبان نامگذاری شده بودند. در اسطورهٔ میان‌رودی، هومان به‌عنوان هوواوا/ هومبابا، نگهبان جنگل سدار در حماسهٔ گیلگمش تلقی شده‌است. بااین‌حال، این تحول باید جداگانه از خدا هومبان، خدای ایلامی، باشد.
پوریم دربارهٔ ارزش تاریخی این کتاب نیز اختلاف است. برخی از یهودی‌ها معتقدند که این کتاب افسانه و حکایت نیست، بلکه از وقایع تاریخ یهود و مطابق با تاریخ واقعی آن‌ها است، اما بیشتر دانشمندان ارزش تاریخی آن را نفی کرده‌اند. به نظر منتقدین، کتاب استر افسانه‌ای صرف است که بدان ظاهری نیمه تاریخی یا تقریباً تاریخی داده‌اند. با توجه به اینکه کتاب استر به لحاظ تاریخی قابل اتکا و استناد نیست، برخی از اسطوره‌شناسان این کتاب را در اسطوره‌های بین‌النهرینی و ایلامی جستجو کرده، و معادل‌هایی برای بیشتر شخصیت‌های آن در اساطیر این دو سرزمین یافته‌اند. آن‌ها استر را معادل سریانی ایشتر، مردخای را مردوک، هامان را هومبان (خدای مهم ایلامی)، و وشتی را خدابانوی ایلامی، مشتی، دانسته‌اند و این داستان را بازتابی از کشمکش هزارساله دین ایلامی و دین بابلی در نظر گرفته‌اند.
کتاب استر کتاب استر دارای نام‌هایی است که ممکن است از فرهنگ بابلیان نشات گرفته باشد. نام هیچ‌یک از نام‌های ذکر شده در داستان استر یهودی نیست. به استثنای شاه اخشورش، بقیه، نام خدایان بابلی و ایلامی دارند. نام استر ممکن است معادل نام ایشتار باشد. بانوی قهرمان داستان «هدسه» و عروس خوانده می‌شود که از القاب خاص ایزد بابلست. استر و مردخای بابلیانی هستند که نقاب یهودی به چهره زده‌اند. دشمن آن‌ها هامان را می‌توان بر مبنای زبانشناسی با هومان یک خدای ایلامی، یگانه دانست. وشتی ملکهٔ پارس را نیز که استر جای او را می‌گیرد، بر همان ترتیب می‌توان با ایزدهای ایلامی تطبیق داد. از این رو ممکن است اتفاقات کتاب استر روایتی دیگر از فرهنگ بابلیان باشد.
تاریخ ایران خدای مذکری که الهه‌های بزرگ مجبور شدند جای خود را به او بدهند هومبَن بود. در طول هزارهٔ سوم هنوز او در مقام سوم قرار داشت، اما از اواسط هزارهٔ دوم قبل از میلاد در رأس خدایان ایلامی قرار گرفت. هومبَن به عنوان خدای آسمان‌ها، در شوش، او شوهر الههٔ آسمان‌ها بود که ابتدا پینیکیر و بعدها کیریریشَ به‌شمار می‌آمد. در واقع، عنوان همسر بزرگ را داشت؛ که این ازدواج دوم منتج به تولد خدایی به نام هوترَن شد.
ایلام (تمدن) خدای مذکری که الهه‌های بزرگ مجبور شدند جای خود را به او بدهند هومبَن بود. در طول هزارهٔ سوم هنوز او در مقام سوم قرار داشت، اما از اواسط هزارهٔ دوم قبل از میلاد در رأس خدایان ایلامی قرار گرفت. هومبَن به عنوان خدای آسمان‌ها، در شوش، او شوهر الههٔ آسمان‌ها بود که ابتدا پینیکیر و بعدها کیریریشَ به‌شمار می‌آمد. در واقع، عنوان همسر بزرگ را داشت؛ که این ازدواج دوم منتج به تولد خدایی به نام هوترَن شد.
نام‌های ایران این واژه در دوران هخامنشی دوباره ظاهر می‌شود، جایی که در نسخه ایلامی سنگ‌نبشته بیستون دوبار از اهورامزدا به‌عنوان "nap harriyanam" (خدای ایرانیان) یاد می‌کند.
انلیل (ایزد) انلیل که بعداً به نام الیل شناخته شد، خدای باستانی میان‌رودان بود که با باد، هوا، زمین و طوفان پیوند داشت. او در آغاز به عنوان خدای کانونی پانتئون سومریان رسمیت پیدا کرد، اما بعدها توسط اکدی‌ها، بابلی‌ها، آشوری‌ها و هوری‌ها نیز پرستش شد. کانون اصلی پرستش انلیل پرستشگاه اکور در شهر نیپور بود که باور بر این بود که توسط خود انلیل ساخته شده بود و به عنوان «طناب پهلوگیری» بهشت و زمین را به هم پیوند می‌دهد. او همچنین گاهی در نوشته‌های سومری به عنوان نونامنیر نامیده می‌شود. بر پایه یکی از سرودهای سومری، انلیل آنچنان سپند و مقدس بود که دیگر خدایان حتی نمی‌توانستند به او نگاه کنند. انلیل در سده بیست و چهارم پیش از میلاد با رشد نیپور به آوازه رسید. آیین دینی او پس از چپاول نیپور توسط ایلامی‌ها در سال ۱۲۳۰ پیش از میلاد رو به نابودی گذاشت و سرانجام مردوک خدای میهنی بابلی جایگزین او به عنوان خدای کانونی پانتئون میان‌رودان شد. خدای بابلی بیل، آمیخته‌ای از برادر انلیل، انکی، پسر انکی، مردوک و خدای چوپان، دوموزوید است.
پوشاک زنان ایلامی در طول سرآغاز تاریخ ایلام والاترین مقام در فهرست مجمع خدایان از آن ایزدبانو بزرگ پی نی کی ر بوده‌است و این برتری یک الهه به احتمال بازتابی است از نظام مادر سالاری که به تمدن ایلام ویژگی می‌بخشد. پوشاک الهه‌ها به عنوان خدای مونث بودن و مقام و رتبهٔ آن‌ها در طبقات مذهبی-اجتماعی ایلامی‌ها به چهار دسته تقسیم می‌شود:جایگاه اجتماعی نیایش گران در ردیف دوم جامعه قرار دارد. آن‌ها با توجه به شغل و حرفه به دو دسته تقسیم می‌شوند:۱. نیایشگران عادی ۲. آورندگان قربانی یا هدیه
تاریخ ایران در ایلام سه الهه عنوان مادر خدا را داشته‌اند. شوش پینیکیر را داشت، که احتمالاً از کوه‌های قسمت شمال منشأ گرفته بود، کیریریشَ مادر خدایان قسمت کنارهٔ جنوبی خلیج فارس بود، و کوه‌های شرقی قسمت انشان الههٔ پَرتی را داشتند. اما به مرور زمان ترکیب جدیدی در ترتیب خدایان ایلامی به وجود آمد؛ مادرخدایان، چه پینیکیر و چه کیریریشَ، نه بی درگیری، سرانجام به برتری یک خدای مذکر گردن نهادند. اما این الهه‌های زن هرگز از گروه خدایان برتر ایلامی حذف نشدند، زیرا در قلب افراد عامی جایگاهی ابدی داشتند.
ایلام (تمدن) در ایلام سه الهه عنوان مادر خدا را داشته‌اند. شوش پینیکیر را داشت، که احتمالاً از کوه‌های قسمت شمال منشأ گرفته بود، کیریریشَ مادر خدایان قسمت کنارهٔ جنوبی خلیج فارس بود، و کوه‌های شرقی قسمت انشان الههٔ پَرتی را داشتند. اما به مرور زمان ترکیب جدیدی در ترتیب خدایان ایلامی به وجود آمد؛ مادرخدایان، چه پینیکیر و چه کیریریشَ، نه بی درگیری، سرانجام به برتری یک خدای مذکر گردن نهادند. اما این الهه‌های زن هرگز از گروه خدایان برتر ایلامی حذف نشدند، زیرا در قلب افراد عامی جایگاهی ابدی داشتند.
تاریخ ایران از دیگر خدایان ایلامی؛ سیموت که پیک نیرومند خدایان بود، منزَت که همسر سیموت بود، سَیشوم که حافظ قصر خدایان بود، نَرونتِ که الههٔ پیروزی خوانده می‌شد، شَزی خدای رودها که در محاکمات به عنوان قاضی آزمون‌های سخت به او متوسل می‌شدند را می‌توان ذکر کرد.
ایلام (تمدن) از دیگر خدایان ایلامی؛ سیموت که پیک نیرومند خدایان بود، منزَت که همسر سیموت بود، سَیشوم که حافظ قصر خدایان بود، نَرونتِ که الههٔ پیروزی خوانده می‌شد، شَزی خدای رودها که در محاکمات به عنوان قاضی آزمون‌های سخت به او متوسل می‌شدند را می‌توان ذکر کرد.
تأثیر بابلی‌ها بر ایران سه خدای بزرگ ایرانیان یعنی اهورامزدا، میترا و آناهیتا در کتیبه‌های هخامنشیان از دوران پادشاهی اردشیر دوم هخامنشی (۴۰۴–۵۳۹ پیش از میلاد) هویدا شد. در مورد آناهیتا، از طریق گزارش بروسوس به نقل از کلمنت الکساندری، می‌دانیم که شخص اردشیر دوم دستور داد تا تصاویر «الههٔ عشق» آناهیتا را در سراسر قلمرو اش در بابل، شوش، اکباتان، پرسپولیس، باکترا، دمشق و ساردیس و هر جایی که در آن پرستش الهه جدید انجام می‌گیرد، نصب کنند. بنابر گزارش هرودوت، این تأثیر آشوری و عربی بود که بایستی منجر به گسترش فرقه «» در بین پارسی‌ها گشت. تمام این مدارک به تأثیر مردم میانرودان بر فرقه آناهیتا اشاره دارد و احتمال دارد که خدای آشوری ایشتار و خدای ایلامی نَنا پیشرو الهه ایرانی باشد؛ چرا که شخصیت پیچیده آناهیتا را نمی‌توان تنها از نگاه هندو-ایرانی توضیح داد.
تاریخ ایلام دومین ویژگی این سلسله، احیای عنوان قدیمی «پادشاه شوش و انشان» بود. ویژگی دیگر و مهم‌ترین آنها، حضور قدرتمند خدایان فلات ایران در سوزیانا بود. برای نمونه، دیدگاه اونتش نپیریشه در چغازنبیل روشن‌گر است؛ در آغاز، شاه، زیگوراتی کوچک در داخل محوطه‌ای به مساحت ۱۰۵ متر مربع ساخت که به دُور این محوطه، معبدهایی ساخته‌شده بود. این زیگورات ابتدایی ضرورتاً به اینشوشینک، خدای حامی شوش و سوزیانا تقدیم‌شده بود. اما، شاه به‌زودی نظر خود را تغییر داد و تصمیم گرفت زیگورات بزرگی بسازد. زیگورات کوچک خراب شد و ساختمان‌هایی که محوطهٔ مربع شکل را احاطه کرده بودند، در طبقهٔ اول بنای جدید ادغام شدند. بنای جدید پنج طبقه داشت و مساحت هر طبقه از مساحت طبقه زیرینش کمتر بود. لازم به تأکید است که ساختمان جدید، مشترکاً به نپیریشه، خدای اصلی انشان و اینشوشینک وقف گردید. اینشوشینک همواره بعد از نپیریشه و در مقام دوم ذکر می‌شود؛ حتی وقتی کیریریشه، زوجهٔ نپیریشه حضور داشت، اینشوشینک در مقام سوم می‌آمد. بدین ترتیب، تقدم جزء ایلامی بر جزء شوشی در ترتیب خدایان نیز منعکس گردید. اما موقعیت حتی پیچیده‌تر از این بود. در داخل سه دیوار متحدالمرکز چغازنبیل، معابدی برای خدایان مختلف پانتئون جدید شوشی-ایلامی ساخته‌شده‌بود و به‌نظر می‌رسد که تمامی خدایان اصلی کنفدراسیون ایلامی حضور داشتند. برای مثال، پینی‌کیر، هومبان، کیرمشیر و نهونته، احتمالاً متعلق به مجمع خدایان اوان بودند؛ در صورتی که روهوراتر و هیشمتیک، خاستگاه سیماشکی داشتند. از بین خدایان انشان، می‌توان به زوج نپیریشا و کیریرشه، به علاوه کیلخ شوپیر و منزت اشاره کرد. خدایان دیگر شوشی- میان‌رودانی، مانند اینشوشینک، ایشمکرب، نبو، شمش و ادد، بین قدرت ایلام و شوش تعادل برقرار می‌کردند.
دودمان ایگه هلکی دومین ویژگی این سلسله، احیای عنوان قدیمی «پادشاه شوش و انشان» بود. ویژگی دیگر و مهم‌ترین آنها، حضور قدرتمند خدایان فلات ایران در سوزیانا بود. برای نمونه، دیدگاه اونتش نپیریشه در چغازنبیل روشن‌گر است؛ در آغاز، شاه، زیگوراتی کوچک در داخل محوطه‌ای به مساحت ۱۰۵ متر مربع ساخت که به دُور این محوطه، معبدهایی ساخته‌شده بود. این زیگورات ابتدایی ضرورتاً به اینشوشینک، خدای حامی شوش و سوزیانا تقدیم‌شده بود. اما، شاه به‌زودی نظر خود را تغییر داد و تصمیم گرفت زیگورات بزرگی بسازد. زیگورات کوچک خراب شد و ساختمان‌هایی که محوطهٔ مربع شکل را احاطه کرده بودند، در طبقهٔ اول بنای جدید ادغام شدند. بنای جدید پنج طبقه داشت و مساحت هر طبقه از مساحت طبقه زیرینش کمتر بود. لازم به تأکید است که ساختمان جدید، مشترکاً به نپیریشه، خدای اصلی انشان و اینشوشینک وقف گردید. اینشوشینک همواره بعد از نپیریشه و در مقام دوم ذکر می‌شود؛ حتی وقتی کیریریشه، زوجهٔ نپیریشه حضور داشت، اینشوشینک در مقام سوم می‌آمد. بدین ترتیب، تقدم جزء ایلامی بر جزء شوشی در ترتیب خدایان نیز منعکس گردید. اما موقعیت حتـی پیچیده‌تر از این بود. در داخل سه دیوار متحدالمرکز چغازنبیل، معابدی برای خدایان مختلف پانتئون جدید شوشی-ایلامی ساخته‌شده‌بود و به‌نظر می‌رسد که تمامی خدایان اصلی کنفدراسیون ایلامی حضور داشتند. برای مثال، پینی‌کیر، هومبان، کیرمشیر و نهونته، احتمالاً متعلق به مجمع خدایان اوان بودند؛ در صورتی که روهوراتر و هیشمتیک، خاستگاه سیماشکی داشتند. از بین خدایان انشان، می‌توان به زوج نپیریشا و کیریرشه، به علاوه کیلخ شوپیر و منزت اشاره کرد. خدایان دیگر شوشی- میان‌رودانی، مانند اینشوشینک، ایشمکرب، نبو، شمش و ادد، بین قدرت ایلام و شوش تعادل برقرار می‌کردند.
ایلام (تمدن) دومین ویژگی این سلسله، احیای عنوان قدیمی «پادشاه شوش و انشان» بود. ویژگی دیگر و مهم‌ترین آنها، حضور قدرتمند خدایان فلات ایران در سوزیانا بود. برای نمونه، دیدگاه اونتش نپیریشه در چغازنبیل روشن‌گر است؛ در آغاز، شاه، زیگوراتی کوچک در داخل محوطه‌ای به مساحت ۱۰۵ متر مربع ساخت که به دور این محوطه، معبدهایی ساخته‌شده بود. این زیگورات ابتدایی ضرورتاً به اینشوشینک، خدای حامی شوش و سوزیانا تقدیم‌شده بود. اما، شاه به‌زودی نظر خود را تغییر داد و تصمیم گرفت زیگورات بزرگی بسازد. زیگورات کوچک خراب شد و ساختمان‌هایی که محوطهٔ مربع شکل را احاطه کرده بودند، در طبقهٔ اول بنای جدید ادغام شدند. بنای جدید پنج طبقه داشت و مساحت هر طبقه از مساحت طبقه زیرینش کمتر بود. لازم به تأکید است که ساختمان جدید، مشترکاً به نپیریشه، خدای اصلی انشان و اینشوشینک وقف گردید. اینشوشینک همواره بعد از نپیریشه و در مقام دوم ذکر می‌شود؛ حتی وقتی کیریریشه، زوجهٔ نپیریشه حضور داشت، اینشوشینک در مقام سوم می‌آمد. بدین ترتیب، تقدم جزء ایلامی بر جزء شوشی در ترتیب خدایان نیز منعکس گردید. اما موقعیت حتی پیچیده‌تر از این بود. در داخل سه دیوار متحدالمرکز چغازنبیل، معابدی برای خدایان مختلف پانتئون جدید شوشی-ایلامی ساخته‌شده‌بود و به‌نظر می‌رسد که تمامی خدایان اصلی کنفدراسیون ایلامی حضور داشتند. برای مثال، پینی‌کیر، هومبان، کیرمشیر و نهونته، احتمالاً متعلق به مجمع خدایان اوان بودند؛ در صورتی که روهوراتر و هیشمتیک، خاستگاه سیماشکی داشتند. از بین خدایان انشان، می‌توان به زوج نپیریشا و کیریرشه، به علاوه کیلخ شوپیر و منزت اشاره کرد. خدایان دیگر شوشی- میان‌رودانی، مانند اینشوشینک، ایشمکرب، نبو، شمش و ادد، بین قدرت ایلام و شوش تعادل برقرار می‌کردند.
پوریم از دیدگاه امید عطایی‌فرد نام هیچ‌یک از نام‌های ذکر شده در داستان استر یهودی نیست. به استثنای شاه اخشورش، بقیه، نام خدایان بابلی و ایلامی دارند. نام استر معادل نام ایشتار است. بانوی قهرمان داستان حتی «هدسه» و عروس خوانده می‌شود که از القاب خاص ایزد بابلست. استر و مردخای بابلیانی هستند که نقاب یهودی به چهره زده‌اند. دشمن آنهاهامان را می‌توان بر مبنای زبانشناسی با هومان یک خدای ایلامی، یگانه دانست. وشتی مکلهٔ پارس را نیز که استر جای او را می‌گیرد، بر همان ترتیب می‌توان با مشتی ایزد ایلامی تطبیق داد. بر روی هم، همانندی‌ها آنقدر زیاد است که نمی‌توان آن را تصادفی دانست بلکه تشابه نام‌ها با نام خدایان نشان می‌دهد که مأخذ و منبعی که در ورای این کتاب قرار دارد، دربارهٔ ستیز اساطیری خدایان مشرکان است. از آنجا که مردوک (مردخای) و ایشتار (استر) پیروزی می‌یابند پس این افسانه در بابل پرداخته شده و شواهد تاریخی و زبانی آشکار می‌دارد که عید پوریم به احتمال قوی از بابل سرچشمه گرفته‌است. به نظر می‌رسد غرض ظاهری این افسانه آن بوده‌است که برای جشن گرفتن عید پوریم یک حقانیت و واقعیت تاریخی ذکر شود. در واقع کتاب استر همه چیز می‌تواند باشد جز تاریخ
ازیریس ازیریس احتمالاً محبوب‌ترین و ماندگارترین خدای مصر بود، مردم هزاران سال او را می‌پرستیدند.
فهرست اصطلاحات عرفانی پیر خرابات: منظور محبوب است که جز خدای نیست. کاملان و راهنمایان طریقت.
آرتیستون آرتیستون یا آرتیستونه اسم شخص زنانهٔ پارسی، تنها به شکل یونانی Artystōnē ارتیستونه و شکل ایلامی Ir-da-iš-du-na و Ir-taš-du-na می‌باشد که گواهی شده‌است. این گونه‌های غیرایرانی، منعکس کنندهٔ نام پارسی باستان Rtastūnā «ستون ارته (=راستی خدای‌وار شده یا راستی و درستی)» هستند.
کری‌ریشا در بعضی از کتیبه‌های عیلامی نام او به جای همراهی با نپیریشا؛ همسرش، با اینشوشینک خدای بزرگ شوش آمده است. شیلهاک اینشوشینک خود را خدمتگزار محبوب کری‌ریشا و اینشوشینک میداند. اما در منابع رسمی ملی عیلام همیشه کری‌ریشا به عنوان همسر نپیریشا، خدای بزرگ انشان، معرفی می‌شود. به نظر می‌رسد که موقعیت او در شوش کمی پیچیده تر بوده باشد.
چله تموز تموز معنی های متعددی دارد اما در زبان فارسی ماه چهارم سال و اول تابستان است گاهی اوقات به معنای تابستان و گرمای سوزان هم بکار رفته است تِموْز :(temouz) در گویش جنوب خراسان بویژه گنابادی یعنی ماه اول تابستان که با چله تموز شروع می شود و بنا بر تقویم گبری و تقویم آسوری، تابستان، صیف، فصل گرما ، ماه اول تابستان، تیرماه.گرمای سخت، زمان بودن خورشید در برج سرطان. نام ماه اول تابستان و ماه دهم از ماه‌های رومیان و ماه پنجم عبری.(فرهنگ معین- فرهنگ دهخدا- پروین گنابادی) در مورد  تموز داستانها و افسانه های بسیار زیادی وجود دارد تا کنون دستکم 6 نظریه مختلف در مورد آن مطرح شده است از خدای مرگ و زندگی تا خدای خورشید تا خدای کشاورزی و حاصلخیزی به تموز نسبت داده شده اما قدیمی ترین متنی که در آن تموز بکار رفته متن حماسه گیلگمش است و مشخص است که تموز در فرهنگ  میانرودان شکل گرفته و در دوره های سومری و ایلامی و پارسیان حضور داشته است.
آرتیستون به نظر می‌رسد که آرتیستون، سوگلی (همسر محبوب) داریوش بوده، چنانچه هرودوت گزارش داد که داریوش فرمان ساخت تندیسی زرین از او را داده بود. در گل‌نبشه‌های ایلامی‌زبان تخت‌جمشید، بارها از آرتیتسون گزارش شده و به املاک فراوان، کارگران و جیره‌هایی که گویا برای برپایی ضیافت‌های بزرگ داشته بود، اشاره گردیده‌است.
دیدگاه‌های عبدالکریم سروش سروش معتقد است خدا خود را درمقام پاسخگویی قرار می‌دهد و مردم حق دارند او را مورد پرسش قرار دهند و از او بازخواست کنند. سروش بر این باور است در سنت اسلامی ما با دو خدا مواجهیم یکی خدایی که پاسخگوست و دیگری خدایی که قاهر است و ورای پاسخگویی است و امروزه در جهان اسلام، این خدای دوم یعنی خدای قاهر و غیر پاسخگوست که پرستیده می‌شود. او می‌گوید «اما ما می‌توانستیم خدای دیگری را بپرستیم. می‌توانستیم تصور و تلقی دیگری از خدا را داشته باشیم.» سروش همانند فیلسوف محبوب‌اش کارل پوپر از ریشه با پوزیتیویسم و مارکسیسم جنگید. علم جدید، عرفان سنتی و الهیات، تاروپود سه زمینه درهم تنیدهٔ دغدغه‌ها و تعلقات این روشنفکر دینی را بافتند.
خط ایلامی باستان خط ایلامی باستان (خط مخطط ایلامی یا خط سطری ایلامی) دبیره‌ای هجایی بود که از نیا-ایلامی بدست آمده‌بود و در میان سال‌های ۲۲۵۰ تا ۲۲۲۰ پیش از میلاد به کار می‌رفت، هرچند که تاریخ اختراعش به پیش از آن بازمی‌گردد. ایلامی باستان تنها تا اندازه‌ای رمزگشایی شده‌است، که بیش‌تر آن بدست والتر هینتس بوده‌است. به نظر می‌رسد که ایلامی باستان از ۸۰ نشانه ساخته شده‌باشد و بر ستون‌های عمودی، از بالا به پایین نوشته می‌شد که از چپ به راست می‌رفت.
خط ایلامی خط ایلامی، از ۲۹۰۰ سال پیش از میلاد به شکل‌های نیاایلامی، ایلامی باستان و میخی ایلامی دگرش یافت.
شیردال شیردال‌ها در معماری ایلامی کاربرد داشتند و نمونه برجسته‌ای از آن در شوش پیدا شده‌است. روی کفل این شیردال نوشته‌ای است به خط میخی عیلامی از اونتاش گال که آن جانور را به اینشوشیناک خدای خدایان ایلام(عیلام) هدیه کرده‌است. این شیردال که بدست بانو گیرشمن بازسازی شده‌است در قلعه شوش نگهداری می‌شود. علت وجود سر عقاب و بدن شیر این است که شیر پادشاه حیوانات و عقاب پادشاه پرندگان است. مردم ایران باستان شیردال‌ها را نگهبان گنجینه‌های خدایان می‌پنداشتند
انلیل (ایزد) در زمان کاسیت ( 1592 پیش از میلاد - ۱۱۵۵ پیش از میلاد)، نیپور برای زمان کوتاهی توانست نفوذ خود را در منطقه بازیابد و انلیل بار دیگر به آوازه رسید. از حدود ۱۳۰۰ پیش از میلاد به بعد، انلیل با خدای ملی آشور، که برجسته‌ترین خدای پانتئون آشوری بود، در هم آمیخته شد. سپس، در سال ۱۲۳۰ پیش از میلاد، ایلامی‌ها به نیپور یورش بردند و آیین انلیل به همراه شهر ویران شده، رو به فراموشی گذاشت. کمابیش صد سال بعد، نقش انلیل به عنوان سالار و رئیس پانتئون به مردوک، خدای میهنی بابلی‌ها، داده شد. اهمیت انلیل در پانتئون به اندازه زیادی کاهش یافت و از او صرفاً گاهی به عنوان سویه‌ای از مردوک نام برده می‌شد. با این وجود، پرستشگاه‌های انلیل همچنان در سراسر دوره نئو-آشوری (۹۱۱ سال پیش از میلاد - ۶۰۹ پیش از میلاد) کار خود را دنبال کردند و حتی بابلی‌ها باورمند به این شدند که انلیل و آنو نیروی مردوک را به او بخشیده‌اند. در طول هزاره نخست پیش از میلاد، بابلی‌ها خدایی را به نام " بیل " به معنای "سالار و ارباب" را می‌پرستیدند که آمیزه‌ای از انلیل، مردوک و خدای رو به مرگ، دوموزید، بود. بیل همه عنوان‌ها و جایگاه‌های انلیل در دین بابلی را دارا بود. سرانجام، بیل به عنوان خدای سامان و سرنوشت شناخته شد. در همین زمان، آشور همچنان به عنوان «انلیل آشوری» یا «انلیل خدایان» شناخته می‌شد. پس از فروپاشی امپراتوری نئوآشوری، تندیس‌های انلیل شکسته و پرستشگاه‌های او ویران شدند، چراکه او به شکل جدایی ناپذیری با آشوری‌ها که بسیاری از مردمان سرزمین‌های شکست خورده از آنها بیزار بودند، در پیوند بود. انلیل تا حدود سال ۱۴۱ پیش از میلاد، زمانی که آیین مردوک رو به نابودی پایانی رفت و در نهایت تا حد زیادی فراموش شد، با نام مردوک پاس دیده می‌شد.
یهودیان به عنوان قوم برگزیده یکی از مباحث مهم برگزیدگی از نظر یهودیان این است که خداوند وظایف خاصی بر عهده آنان گذاشته‌است، در صورتی که وظایف غیر یهود (جنتیل) کمتر از آن‌ها است. به‌طور مثال در میشنا آوت ۳:۱۴ آمده‌است: خاخام آکیوا می‌گفت: آدم محبوب است، زیرا در تصویر خدا خلق شده‌است، و اینکه خدا به آدم گفت که او را در تصویر خود خلق کرده‌است نشاندهنده شدت این علاقه است. همانگونه که در آفرینش ۹:۶ آمده‌است :در تصویر خدا او خلق شد. میشنا ادامه می‌دهد: فرزندان اسرائیل محبوب هستند، زیرا آن‌ها فرزندان خدا نامیده می‌شوند، و اینکه به آن‌ها اعلام شده‌است که فرزندان خدا هستند نشاندهنده شدت علاقه خدا به آن‌ها است. همانگونه که در تورات آمده: شما فرزندان خدا هستید، خدای شما. مردم اسرائیل محبوب هستند، زیرا یک متن گرانبها (تورات) به آن‌ها داده شده‌است.
جام نقره‌ای زن ایلامی جام نقره‌ای زن ایلامی یا ایزدبانوی ایلامی از آثار باستانی دوره ایلام است. بر روی این سنگ نگاره نقش زنی ایلامی و در دستانش دو شیء ناشناس وجود دارد و لباس زیبایی بر تن کرده‌است. بر بالای این جام نوشته‌ای به صورت نوار باریکی از خط ایلامی حکاکی شده‌است. جام نقره‌ای زن ایلامی در یک و نیم کیلومتری شمال غربی صفحه تخت جمشید در شهرستان مرودشت استان فارس در حال کندن قناتی کشف شده و قدمت آن به سال۲۰۰۰ پیش از میلاد در سده های پایانی هزاره سوم (دوره ایلامی کهن) بر می‌گردد. این جام با نام "جام سیمین مرودشت" شناخته شده است.این دست ساخته زیبا امروزه در موزه ایران باستان تهران نگهداری می‌شود.
خط ایلامی ایلامی باستان خطی هجایی بود که از نیاایلامی بدست آمده‌بود و در سال‌های میان ۲۲۵۰ تا ۲۲۲۰ پیش از میلاد به کار می‌رفت، هرچند که تاریخ اختراعش به پیش از آن باز می‌گردد. ایلامی باستان تنها تا اندازه‌ای رمزگشایی شده‌است، که بیش‌تر آن بدست والتر هینز بوده‌است. به نگر می‌رسد که ایلامی باستان از ۸۰ نشانه ساخته شده‌باشد و بر ستون‌های عمودی، از بالا به پایین نوشته می‌شد که از چپ به راست می‌رفت. گزیده‌ای از نشانه‌های ایلامی باستان که رمزگشایی شده‌اند، در این تصویر نشان داده شده‌است.
زبان ایلامی ایلامی زبان منقرض شده ایلامیان باستان است. این زبان در ایران دوره هخامنشی جایگاه ممتازی داشت. آخرین اثر مکتوب زبان ایلامی به سال‌های حکومت اسکندر مقدونی بر ایران برمیگردد. زبان ایلامی در سال ۱۸۹۰ رمزگشایی شد. در این سال وایس‌باخ (F.H. Weissbach) نخستین دستور زبان آن را ارائه داد. زبان ایلامی از زبان‌های پیوندی بوده‌است. زبان ایلامی در جنوب و جنوب غرب ایران در استان‌های ایلام، لرستان، همدان، اصفهان، اراک، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویر احمد، خوزستان و بوشهر و فارس فعلی از هزاره سوم (شاید قبل تر) تا نیمه دوم هزاره اول قبل از میلاد (جدیدترین قرن چهارم پ م) رایج بوده‌است. طبق گزارش‌های اسطخری در قرن دهم میلادی، خوزستان به خوزی حرف می‌زدند که خوزی احتمالاً یک گویش از ایلامی بوده‌است.
تاریخ معماری در ایران ایلامی‌ها حدود هزار سال پیش از میلاد، در ایران حکومت می‌کردند. ایلامی‌ها ساکنان اصلی نواحی خوزستان و نواحی مجاور آن بوده‌اند و قدیمی‌ترین مدارک مربوط به پادشاهی ایلامی به قرن هفتم پیش از میلاد می‌رسد. معماری ایلامی به سه دسته تقسیم می‌شوند:
تاریخ ایلام اسناد ایلامی دربارهٔ قسمت اول دورهٔ ایلامی نو که دو سده و نیم به‌طول انجامید، اطلاعات تاریخی به‌دست نمی‌دهند. الواح تل ملیان، که ماتیو ولفگانگ استولپر آن را متعلق به اوائل این دوره می‌داند، نشان می‌دهند که انشان هنوز حداقل تا حدی فرهنگ ایلامی دارد، زیرا تمام افراد مذکور در این متون، اسامی ایلامی دارند. الواح میان‌رودانی مربوط به این دوره، چندان به اطلاعات ما نمی‌افزایند؛ تنها می‌دانیم که شاه بابلی مار بیتی اپلا اوصور (۹۸۴ تا ۹۷۹ پیش از میلاد) اصلیت ایلامی داشت و اینکه قوای ایلامی در کنار شاه بابل، مردوک بلاسو ایقبی، با نیروهای آشوری تحت امر شمشی ادد پنجم (۸۲۳ تا ۸۱۱ پیش از میلاد) جنگیدند.
شولمانو (ایزد) شولمانو یا شولمان (اکدی آشوری :Salmānu)، (اکدی بابلی :Šulmānu) ، خدای میانرودان باستان بود. بر خلاف بسیاری از خدایان دیگر میانرودان که جهانشمول‌تر بودند، این خدا، تنها خدایی است که تا کنون ثبت شده‌است و توسط آشوریان باستان پرستیده شده و در دوره آشوری میانه بسیار محبوب بوده‌است. نام الوهیت در نام شلمنسر گنجانیده شده که توسط پنج پادشاه آشوری از شلمنسر یکم (دوران ۱۲۷۴–۱۲۴۵ پیش از میلاد) تا شلمنسر پنجم (دوران: ۷۲۷–۷۲۲ پیش از میلاد) به عنوان نام سلطنتی در نظر گرفته شد. ترجمه تحت‌اللفظی نام "Salmānu" ،دوستانه می‌باشد. این احتمال وجود دارد که شولمانو تجلی دوستانه خدای ملی آشوری یعنی آشور باشد.
خاستگاه نیاهندواروپاییان از لحاظ وام‌گیری و تبادل واژگان نیز می‌بینیم به جز زبانهای سامی و سومری که ارتباطشان با زبان نیاهندواروپایی به نوعی اثبات شده‌است، تعداد قابل توجهی واژگان مشابه بین زبان نیاهندواروپایی و ایلامی نیز وجود دارد، به‌طور مثال واژه ایلامی pat «پا» مشابه با واژه pṓd* به همین معنا در زبان نیاهندواروپایی است، یا به‌طور خاص تر، می‌بینیم ani و ni در هر دو زبان پیشوند منفی ساز هستند، یا برخی ضمائر مثل hi (سوم شخص مفرد) و –t و tu (دوم شخص مفرد) شباهت بسیاری به یکدیگر دارند. برخی افعال زبان ساختگیِ نیاهندواروپایی و ایلامی نیز مشابهت زیادی دارند، به‌طور مثال ایلامی pari «رفتن» و نیاهندواروپایی per* «رفتن، عبور کردن» یا ایلامی du «گرفتن» و نیاهندواورپایی deh₃* «دادن، گرفتن»، البته در برخی موارد مثل همین واژه اخیر معانی واژگان هیتی و دیگر زبانهای آناتولیایی به ایلامی نزدیکتر هستند.
زبان ایلامی ایلامی هخامنشی (۳۳۰ – ۵۵۰ پ. م): در دوره هخامنشی، ایلام یکی از ساتراپیهای مهم امپراتوری بود و زبان ایلامی به عنوان زبان دیوانی کاربرد داشت. از زمان داریوش یکم تا اردشیر یکم اسناد اداری تخت جمشید به ایلامی و روی الواح گلی نوشته می‌شد. این الواح که شمار آن‌ها نزدیک به ۳۰۰۰۰ است، اطلاعات دقیقی از جغرافیا و مردم منطقه لر به دست ما می‌دهد.
تاریخ ایلام آخرین پادشاه فهرست شاهان شوش، پوزور اینشوشینک، ابتدا شوش و سپس انشان را فتح کرد و به نظر می‌رسد که با مطیع‌کردن پادشاه سیماشکی توانست وحدت کوتاه‌مدتی در فدراسیون ایلامی به‌وجود آورد؛ اما جانشینان او نتوانستند که شوش را در قلمرو ایلام نگه‌دارند. پوزور اینشوشینک چندین کتیبه با نام خود در شوش باقی گذاشته‌است. برخی از آنان به اکدی نوشته‌شده‌اند و بقیه به خط ایلامی باستان یا ایلامی خطی؛ ایلامی خطی یک نظام نگارشی است که تنها معدودی از نشانه‌های آن با قطعیت رمزگشایی شده‌اند. شاید نشانه‌های ایلامی خطی از ایلامی ابتدایی گرفته شده باشند. اما سلطهٔ پادشاهان ایلام بر شوش دیری نپایید، چند سال بعد شولگی، پادشاه اور (۲۰۹۴ تا ۲۰۴۷ پیش از میلاد)، این شهر و نواحی اطراف آن را دوباره تصرف کرد، و بار دیگر شهر شوش بخش تابع امپراتوری میان‌رودان شد و تا فروپاشی آن امپراتوری به همین شکل باقی ماند.
ایلام (تمدن) آخرین پادشاه فهرست شاهان شوش، پوزور اینشوشینک، ابتدا شوش و سپس انشان را فتح کرد و به نظر می‌رسد که با مطیع‌کردن پادشاه سیماشکی توانست وحدت کوتاه‌مدتی در فدراسیون ایلامی به‌وجود آورد؛ اما جانشینان او نتوانستند که شوش را در قلمرو ایلام نگه‌دارند. پوزور اینشوشینک چندین کتیبه با نام خود در شوش باقی گذاشته‌است. برخی از آنان به اکدی نوشته‌شده‌اند و بقیه به خط ایلامی باستان یا ایلامی خطی؛ ایلامی خطی یک نظام نگارشی است که تنها معدودی از نشانه‌های آن با قطعیت رمزگشایی شده‌اند. شاید نشانه‌های ایلامی خطی از ایلامی ابتدایی گرفته شده باشند. اما سلطهٔ پادشاهان ایلام بر شوش دیری نپایید، چند سال بعد شولگی، پادشاه اور (۲۰۹۴ تا ۲۰۴۷ پیش از میلاد)، این شهر و نواحی اطراف آن را دوباره تصرف کرد، و بار دیگر شهر شوش بخش تابع امپراتوری میان‌رودان شد و تا فروپاشی آن امپراتوری به همین شکل باقی ماند.
خدای جنگ (کمیک) این سری کمیک در کامیک-کان سن دیگو در سال ۲۰۰۹ معرفی شد و قرار بود که در اکتبر سال ۲۰۰۹ منتشر شود، اما انتشار آن را برای اینکه با انتشار "خدای جنگ ۳" همزمان شود تا مارس ۲۰۱۰ به تأخیر انداختند. اسکات اشتاینبرگ، رئیس امور بازاریابی محصولات سونی اینتراکتیو انترتینمنت در یک مصاحبه با آی‌جی‌ان اظهار داشت که «ما برای اینکه یکی از محبوب‌ترین فرنچایزهای بازی ویدئوییمان را به دنیای کمیک بیاوریم و با بزرگترین ناشر کمیک بوک همکاری کنیم، هیجان‌زده‌ایم.» نویسنده مارو وولفمن اظهار داشت وقتی که شایعه ایجاد شدن سری کمیک را شنید، بلافاصله نام خود را برای نویسنده شدن این سری ثبت کرد و برای آن بسیار تلاش کرد زیرا "خدای جنگ" یکی از سری‌های بازی ویدئویی مورد علاقه او بود. وولفمن گفته او دو قسمت اول را بازی کرده بود پس نیازی به انجام تحقیقات نبود و این موضوع به خاطر این بود که او چیزی را که می‌خواست بنویسد دوست داشت. او چندین نسخه از فیلمنامه داستان بازی دریافت کرد تا اطمینان حاصل شود که او تا جای ممکن کارش دقیق انجام شود. او اظهار داشت که با استودیو سنتا مونیکا، توسعه دهنده سری "خدای جنگ" روابط نزدیکی داشت و روایت سری کمیک را دقیقاً به داستان ساخته شده توسط استودیو مرتبط کرد. وولفمن گفت که سانتا مونیکا ضمن آشکار کردن حقایق جدید دربارهٔ گذشته کریتوس، از سازگار بودن اسطوره‌ها با یکدیگر اطمینان حاصل کرد.
آلاله ایلامی آلاله ایلامی نام یک گونه از سرده آلاله است. سردهٔ آلاله در ایران ۵۵ گونهٔ علفی یک ساله و چند ساله دارد. آلاله ایلامی یکی از ۵۵ گونهٔ موجود در ایران است.
آریایی اَریَمَن از همکاران نزدیک میتره و ورونه آریایی و در هند از جمله آدیتیه‌ها بود. در اوستا او از خدایان محبوب به‌شمار می‌رود و حتی در نماز معروف گاهی اَیریِما ایشیو در یسن از وی یاد شده‌است. او نگهبان بستگی‌های قبایل آریایی با هم به‌شمار می‌رفت. خدایی با نام بهگه در وداها از جمله آدیتیه‌ها به‌شمار می‌رود. در وجود خدایی با این نام در سنت ایرانی تردید است. هنینگ بر اساس تعبیری از یک اصطلاح سغدی به وجود خدایی به نام بَگه در ایران نیز قائل شده‌است. کسانی چون دوشن گیمن از وی پیروی می‌کنند، اما این نظریه به ویژه از سوی دیتز به شدت رد شده‌است. به هر روی، بَگه در اوستا و کتیبه‌های فارسی باستان همیشه به معنای عام «خدا» و گاه شاید برای اطلاق به خدای برتر به کار رفته‌است. نیز دربارهٔ ایزد جنگ و پیروزی نزد آریایی‌ها توافق وجود ندارد. ایزد جنگ و پیروزی در ایران وِرِثرَغَنه (بهرام) نام دارد و از همکاران نزدیک میثره (مهر) به‌شمار می‌رود میثره خود بسیاری از خصوصیات خدای جنگ را داراست، اما این نقش برای او کاملاً ثانوی بوده‌است و از خصوصیات اصیل و کهن وی نیست. از این رو، او خود نمی‌تواند خدای جنگ و پیروزی بوده باشد.
زبان ایلامی ایلامی خطی: دبیره‌ای است که پوزور- اینشوشیناک شاه ایلام در اواخر هزاره سوم پیش از میلاد به کار برد و پس از او متروک گردید. ایلامی خطی دبیره‌ای است هجایی با چند نشانه تصویرنگار. تاکنون ۲۵ نبشته ا ایلامی خطی یافت شده که بیشتر آن‌ها کتیبه‌های یادمانی است. با وجود تلاش کسانی چون والتر هینتس (Walther Hinz) و پییرو مریجی (Piero Meriggi) این دبیره هنوز "کاملاً" خوانده نشده و ترجمه‌ها و فهرست نشانه‌های پیشنهادی هینتس قبولی عام ندارد.
معبد حتشپسوت معبد یادبود حتشپسوت () یکی از محبوب‌ترین بناهای یادبود در گورستان فراعنه در دره پادشاهان در مصر علیا است. این بنا در در طبقه زیرین محوطه صخره دیر البحری واقع شده است. معبد حتشپسوت در کنار معبد منتوهوتپ دوم قرار گرفته است. این معبد یادبود به خدای خورشید مصر باستان، آمون وقف شده است.
خط ایلامی خط میخی ایلامی، خطی میخی است که از ۲۵۰۰ پ.م. تا ۳۳۱ میلادی به کار می‌رفته‌است. این دبیره از خط میخی اکدی بدست آمده‌است. دبیرهٔ میخی ایلامی از ۱۳۰ نشانه ساخته شده‌است، که این تعداد بسیار کم‌تر از دبیره‌های اکدی و سومری‌است.
خط میخی سومری همچنین خط میخی را ایلامی‌ها که پایتخت آنان شوش بود برای نگارش خود بکار بردند. قدمت آثار کتبی آن‌ها به عهد نارامسین پسر سارگون یکم فرمانروای اکد می‌رسد. سیلاب‌های زبان غیر سامی و غیر آریائی ایلامی‌ها مرکب است از یک حرف بی صدا و یک حرف باصدا. داریوش بزرگ کتیبه بیستون خود را به زبان‌های بابلی و ایلامی نیز نگاشته‌است. در خطوط ایلامی نو که در کتیبه بیستون و کتیبه دیگر هخامنشیان بکار رفته ۱۱۳ علامت که هر یک نمودار سیلاب مخصوصی است بکار رفته‌است.
زبان ایلامی ایلامی‌ها از نوع ساده شده خط میخی اکدی برای نوشتن استفاده می‌کردند که به دلیل هجایی بودن نمی‌توانست ظرافت‌های آوایی زبانشان را بازتاب دهد. ایلامی ۴ واکه داشت: (a, i, u, e) و تعدادی همخوان. معادل بازسازی شده همخوانها در الفبای لاتین از این قرارند:
پادشاهی اوان آخرین پادشاه فهرست شاهان اوان. کوتیک این شوشینک (به اکدی: پوزور اینشوشینک)، ابتدا شوش و سپس انشان را فتح کرد و به نظر می‌رسد که با مطیع‌کردن پادشاه سیماشکی توانست وحدت کوتاه‌مدتی در فدراسیون ایلامی به‌وجود آورد؛ اما جانشینان او نتوانستند که شوش را در قلمرو ایلام نگه‌دارند. کوتیک این شوشینک چندین کتیبه با نام خود در شوش باقی گذاشته‌است. برخی از آنان به اکدی نوشته‌شده‌اند و بقیه به ایلامیِ خطی؛ ایلامی خطی یک نظام نگارشی است که تنها معدودی از نشانه‌های آن با قطعیت رمزگشایی شده‌اند. شاید نشانه‌های ایلامی خطی از ایلامی ابتدایی گرفته شده باشند. اما سلطهٔ پادشاهان ایلام بر شوش دیری نپایید، چند سال بعد شولگی، پادشاه اور (۲۰۹۴ تا ۲۰۴۷ پیش از میلاد)، این شهر و نواحی اطراف آن را دوباره تصرف کرد، و بار دیگر شهر شوش بخش تابع امپراتوری میان‌رودان شد و تا فروپاشی آن امپراتوری به همین شکل باقی ماند.
خط میخی ایلامی دبیرهٔ میخی ایلامی هخامنشی، دبیره‌ای میخی است که از ۲۵۲۰ پ.م. تا ۳۳۱ میلادی به کار می‌رفته‌است. این دبیره از دبیرهٔ میخی اکدی بدست آمده‌است. دبیرهٔ میخی ایلامی هخامنشی از ۱۳۲ نشانه ساخته شده‌است، که این تعداد بسیار کم‌تر از دیگر دبیره‌های میخی است.  زبان ایلامی در واپسین گام «ایلامی نو» نامیده می‌شود که خود به دو بخش «پیش از هخامنشی» و «هخامنشی» تقسیم می‌شود. زبان ایلامی هخامنشی بر روی دو دستهٔ جداگانهٔ اسناد بکار رفته‌است: سنگ نوشته‌های شاهی در بیستون ، پاسارگاد ، تخت جمشید ، همدان ، وان ، شوش و سوئز و دیگر گل نوشته‌های دیوانی تخت جمشید که به دو بخش گل نوشته‌های گنجینه و بارو تقسیم می‌شود. البته سال‌ها پیش یک سند از بایگانی شوش نیز یافت شده‌است. این اسناد توسط پروفسور ریچارد هلک و جرج ج. کامرون خوانده و چاپ شده‌اند. دکتر عبدالمجید ارفعی و پروفسور متیو استولپر اکنون بر روی این اسناد جداگانه کار می‌کنند. شمار سندهای دیوانی به ۳۰ هزار می‌رسد که تنها ۵۰۰۰ آنها خوانده شده و نیمی از آنها حدود ۲۲۰۰ سند تاکنون چاپ شده‌است. پروفسور فرانسوا والا و ف. هنکلمن و چالز جونز از دیگر کسانی هستند که در حال حاضر بر روی این زبان و اسناد کار می‌کنند.
زبان ایلامی تاریخ زبان ایلامی به چهار دوره بخش می‌شود:
معبد فوشیمی‌ایناری معبد فوشیمی‌ایناری معبد اصلی ایناری یا خدای برنج که در فوشیمی کوی کیوتو، در دامنهٔ کوهی به نام ایناری واقع شده‌است و شامل زیارتگاه‌هـای کوچک بسیاری در بالای کوه می‌باشد. گفته می‌شود این معبد محبوب دارای ۳۲۰۰۰ معبد زیر مجموعه در سراسر ژاپن می‌باشد. بنای معبد اصلی در سال ۱۴۹۹ ساخته شده‌است و دروازه اصلی در دامنهٔ تپه قرار دارد.
زبان ایلامی ایلامی باستان (۱۵۰۰ – ۲۶۰۰ پ. م)
زبان ایلامی ایلامی میانه (۱۰۰۰ – ۱۵۰۰ پ. م)
زبان ایلامی نو-ایلامی (۵۵۰ – ۱۰۰۰ پ. م)
تاریخ ایلام در دورهٔ ایلام میانه، شاهان ایلامی سریعاً راه خود را از دورهٔ قبل جدا کردند. در واقع ویژگی این دوره، «ایلامی شدن» سوزیانا است (برخلاف «سامی شدن» در دورهٔ قبل). شاهان این دوره، عنوان سوکل مخ یا سوکل را رها کردند و عنوان قدیمی «شاه انشان و شوش» را برگزیدند (در کتیبه‌های اکدی به‌صورت «شاه شوش وانشان»). زبان اکدی در زمان اولین خانوادهٔ حاکمان ایلامی میانه، یعنی کیدینوها، هنوز استفاده می‌شد، ولی در کتیبه‌های دو دودمان بعدی، ایگه هلکی‌ها و شوتروکی‌ها، به‌ندرت دیده می‌شود. به‌علاوه، در این دوره مجمع خدایان ایلامی بر سوزیانا تحمیل شد و با ساخت مجموعهٔ سیاسی-دینی چغازنبیل، به اوج قدرت خود رسید.
اسپرس ایلامی اسپرس ایلامی، اسپرس بویراحمدی نام یک گونه از سرده اسپرس است.
اسپرسی ایلامی اسپرسی ایلامی، اسپرسی بویراحمدی نام یک گونه از سرده اسپرسی است.
زبان ایلامی زبان ایلامی در طول تاریخ خود از سه نوع دبیره بهره برده‌است؛ از این قرار:
پوشاک زنان ایلامی پوشاک زنان ایلامی با در نظر گرفتن موقعیت اجتماعی آن‌ها به پنج طبقه شامل:
زبان ایلامی یک متن ایلامی خطی (معروف به کتیبه A) و برگردان کلمه به کلمه آن هر دو به روایت هینتس:
دشت مرغاب دشت مرغاب یا منطقه مشهد مرغاب نام دشتی است که در استان فارس شهرستان [خرمبید] در ایران که محوطه پاسارگاد مقبره کوروش بزرگ را احاطه کرده‌است. آن‌طور که گئورگ فریدریش گروتفند گفته‌است، دلیل نامیدن این دشت به نام "مرغاب"، این است که چشمه‌ای در این دشت جاری است که پرندگان سیاه و قرمز سار مانندی را در گله‌های انبوه به خود جذب می‌کند. بدین جهت این دشت مرغاب به معنی آب مرغان نام دارد. این پرندگان ملخ می‌خورند و بدین صورت دفع آفات زمین‌های کشاورزی می‌کنند که از این جهت بسیار محبوب اهالی این دشت بوده‌اند. همچنین سه کتیبه منسوب به کوروش کبیر که به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و اکدی نگاشته شده اند، در این دشت کشف گردیده اند.
پوشاک زنان ایلامی ۱. لباس بلند و چین دار:اولین لباس ملکه‌های ایلامی به سه دسته فرعی تقسیم می‌شود:
پوشاک زنان ایلامی ۲. آورندگان قربانی یا هدیه:دسته دیگری از نیایشگران دوره ایلامی، زنانی بوده‌اند که شغل آن‌ها علاوه بر نیایش گری، قربانی یا هدایا به معابد بوده‌است. به احتمال این گروه از نیایش گران به دلیل داشتن چنین موقعیتی بر مقام نیایش گران عادی ایلامی ارجعیت داشته‌اند. نوع پوشش آورندگان قربانی به یک دسته پیراهن تقسیم می‌شود که عبارت است از یک پیراهن بلند و گشاد که تا حدودی شباهت به لباس کیمانو ژاپنی‌ها دارد.
تپه باستانی ملیان در کاوش‌هایی که طی سال‌ها در این محوطه انجام شده کارشناسان توانسته‌اند آثار معماری، آجر کتیبه دار و اشیای باستانی زیادی را کشف و شناسایی کنند. کارشناسان در جریان کاوش و حفاری‌های باستان‌شناسی در بخش‌های مختلف شهر باستانی انشان توانسته‌اند بقایای معماری‌های مختلفی را از دوران آغاز ایلامی (سه هزار تا دو هزار و ۸۰۰ پیش از میلاد)، ایلامی قدیم (دو هزار و ۲۰۰ تا یک هزار و ۶۰۰ پیش از میلاد) و ایلامی میانه (یک هزار و پانصد تا یک هزار و ۱۰۰ پیش از میلاد) را شناسایی کنند.
زبان ایلامی نیا-ایلامی: این خط از۳۱۰۰ تا ۲۹۰۰ رایج بود. نیا-ایلامی کهنترین خط شناخته شده ایران است و نمونه‌هایی از آن در اطراف کاشان و جنوب کرمان نیز دیده شده‌است. ایلامیان این خط را از همسایگان سومریشان الهام گرفتند و از آن برای کارهای بازرگانی (ثبت معاملات، نگهداری حساب چارپایان و …) بهره می‌بردند. نظام شمارشی نیاایلامی بسیار پیچیده بود و بسته به مورد تفاوت می‌کرد؛ مثلاً برای شمارش آدمیان و جانوران از سیستم دستگاه ده‌دهی و برای اشیاء از دستگاه شصتی‌شصتی استفاده می‌شد.
ایلام (تمدن) در دورهٔ ایلام میانه، شاهان ایلامی سریعاً راه خود را از دورهٔ قبل جدا کردند. در واقع ویژگی این دوره، «ایلامی شدن» سوزیانا است (برخلاف «سامی شدن» در دورهٔ قبل). شاهان این دوره، عنوان سوکل مخ یا سوکل را رها کردند و عنوان قدیمی «شاه انشان و شوش» را برگزیدند (در کتیبه‌های اکدی به‌صورت «شاه شوش وانشان»). زبان اکدی در زمان اولین خانوادهٔ حاکمان ایلامی میانه، یعنی کیدینوها، هنوز استفاده می‌شد، ولی در کتیبه‌های دو دودمان بعدی، ایگه هلکی‌ها و شوتروکی‌ها، به‌ندرت دیده می‌شود.
ایزدان هندوئیسم از خدایان محبوب هند است او در اوایل عصر ودایی پرستش می‌شده ولی در دوران بعد مقامش بالاتر رفته و به جای خدای «رودره» می‌نشیند (خدای جنگجو است که گاهی شوم و کشنده است و گاهی هم نجات دهنده) شیوا هم کشنده است هم خالق موجودات چون در اعتقادات هندی مسئله تناسخ وجود دارد یعنی همواره مرگ و حیات تداوم دارد و موجودات در نظام تناسخ تغییر شکل می‌دهند شیوا در این تغییرات و مرگ و زندگی نقش اساسی دارد. غالباً شیوا در حالت رقص روی جسد شیطان است که ۴ دست و از هر طرف باز می‌شود در هریک دست طبل کوچکی، و شعله‌ای فروزان و شکل هلال ماه نو بر روی سرش، گفته شده تقسیم آب رودخانه گنگ به هفت شعبه از گیسوان شیوا جاریست از سر و پای وجود شیوا نیروی حیات به جلوه در می‌آید و رقص او رمز سرعت، دوران تولد و مرگ است.
هگمتانه واژهٔ ایلامی «هَل. مَتَ. نَ» به معنای «سرزمین مادها» احتمالاً نباید درست باشد چرا که شهر پایتخت مادها نمی‌توانست نامی ایلامی داشته باشد یا «سرزمین» نامیده شود.
زبان ایلامی کاتبان ایلامی تفاوت زیادی میان همخوانهای d/t , b/p , g/k قائل نبودند و اغلب آن‌ها را به جای هم به کار می‌بردند.
سنگ‌نوشته ایلامی و بابلی پلکان کاخ آپادانای تخت جمشید سنگ‌نوشته ایلامی و بابلی پلکان کاخ آپادانای تخت جمشیددر یک سری و در جبهه شمالی پلکان شرقی کاخ آپادانا قرار گرفته‌است. مفاد این کتیبه که به خط میخی ایلامی و بابلی است، در سنگ‌نوشته پارسی باستان پلکان کاخ آپادانای تخت جمشید نیز (که در جبهه غربی پلکان شمالی و جبهه جنوبی پلکان شرقی کاخ آپادانا قرار گرفته‌است) تکرار شده‌است.
گابلین (مجموعه تلویزیونی) نگهبان: خدای تنها و بزرگ (؛ ) یا گابلین (؛ ) یک مجموعهٔ تلویزیونی کره جنوبی سال ۲۰۱۶ با بازی گونگ یو به عنوان شخصیت اصلی در کنار کیم گو-اون، لی دونگ ووک، یو این-نا و یوک سونگ-جه است. این مجموعه از ۲ دسامبر ۲۰۱۶ تا ۲۱ ژانویه ۲۰۱۷، از شبکهٔ کابلی تی‌وی‌ان پخش شد. این مجموعه توسط نویسندهٔ درام‌های محبوب، کیم اون-سوک نوشته شده‌است.
زبان ایلامی ایلامی میخی: خطی است که از ۲۵۰۰ تا ۳۳۱ پ.م. به کار رفت و دگرگون شده دبیره میخی اکدی است. خطی است با ۱۳۰ نشانه، بسیار کم شمارتر از بیشتر دبیره‌های میخی همروزگار خود.
پوشاک زنان ایلامی ۱. لباس ساده:اولین و قدیمی‌ترین لباس مورد استفاده زنان عادی ایلامی، لباس و پوشاکی از نوع ساده که معمولاً کوتاه و تنگ بوده و گاهی هم کمربندی روی آن قرار گرفته‌است.
تاریخ ایران زبانِ ایلامی، جایگاه خود را پس از ورود اقوام مهاجم نیز نگه داشت و زبان دوم نوشتاری حکومتِ ایران در دورانِ هخامنشی بود. در بیشتر سنگ نوشته‌های عصرِ هخامنشی ترجمه ایلامی و بابلی نوشته‌ها نیز آمده‌است.
ایلام (تمدن) زبانِ ایلامی، جایگاه خود را پس از ورود اقوام مهاجم نیز نگه داشت و زبان دوم نوشتاری حکومتِ ایران در دورانِ هخامنشی بود. در بیشتر سنگ نوشته‌های عصرِ هخامنشی ترجمه ایلامی و بابلی نوشته‌ها نیز آمده‌است.
تاریخ ایران ایلامی‌ها از مردمان بومی ایران و جنوب غرب ایران به حساب می‌آیند. آنان نه سامی هستند و نه آریایی. ریشه آن‌ها به مردمان رشته کوه‌های زاگرس می‌رسد همانند دیگر مردمان بومی ایران. اصالت لرهای امروزی ممکن است به ایلامیان یا کاسیت‌ها یا حاصل ادغام این اقوام بومی با اقوام مهاجر هند و اروپایی، برسد. در سال ۲۲۸۰ پیش از میلاد ایلامیان که در اوج قدرت خود بودند، اور پایتخت سومریان را اشغال و غارت و خدای ویژه آن را به اسارت بردند. سومر مستعمره و خراج‌گذار ایلام شد و در پایان در ۲۱۱۵ ق. م در دوره فرمانروایی ریم-سین یکم دولت مشترک سومری – اکدی را به طرزی نابود کردند که ملت سومر هیچگاه نتوانست از خرابه‌های تاریخ سر برآورد. مشیرالدوله پیرنیا در این باره می‌نویسد:
پوشاک زنان ایلامی ۲. لباس بلند مزین با یک شال تزیینی:ابن نوع لباس به احتمال ضعیف در میان طبقه زنان عادی ایلامی مرسوم بوده، که شال به‌طور عمودی روی شانه سمت راست قرار گرفته‌است.
موسیقی ایلامی موسیقی ایلامی بخشی از موسیقی کردی است.یکی از قدیمی ترین موسیقی های جهان کردی است وایلامی هم همچن کلهری سورانی بادینی بوکای کرمانجی بختیامی‌باشد. یکی از شاخه های این زبان کهن غنی است
تل‌اسپید بر اساس مطالعات پروفسور ارنست هرتسفلد در سال ۱۹۲۴ بر روی گل‌نوشته‌های به خط ایلامی که از این تپه بدست آمد، مشخص شد که در تل اسپید نیایشگاهی متعلق به ایزد ایلامی، اینشوشیناک وجود داشته‌ است.
سنگ‌نگاره زن ایلامی و ندیمه سنگ‌نگاره زن ایلامی و ندیمه از آثار باستانی دوره عیلام است. بر روی این سنگ نگاره نقش زنی ایلامی وجود دارد که در حال نخ‌ریسی است و موهایش را به زیبایی آراسته و ندیمه اش او را باد می‌زند. زن عیلامی بر روی چهار پایه‌ای نشسته و مشغول نخ ریسی است، جلوی او هم میزی با بشقاب غذا (ماهی سرخ شده) قرار دارد. این اثر در موزه لوور پاریس نگهداری می‌شود. تاریخ ساخت این سنگ‌نگاره سده هفتم و هشتم پیش از میلاد می‌باشد. این اثر تاریخی متعلق به دوران عیلامیان است و در منطقه شوش کشف شده‌است.
بخش مرکزی شهرستان خانمیرزا تپه قلعه گلی از مهم‌ترین مکان‌های زاگرس جنوبی می‌باشد که این قلعه به پاس فداکاری پادشاه ایلامی بنا شده‌است. البته تحقیقات نشان می‌دهد که این مکان به عنوان پاسگاه در دوران ایلامی بوده که برمی گردد به هزاره دوم قبل از میلاد باشد.
زبان ایلامی زبان ایلامی سه نوع صرف (Conjugation) وجود دارد که با شماره (III, II, I) مشخص می‌شود. نوع I ویژه افعال و نوع II و III ویژه وجه وصفی (Participle) است.
خط میخی دبیرهٔ میخی ایلامی، دبیره‌ای میخی است که از ۲۵۰۰ پ.م. تا ۳۳۱ میلادی به کار می‌رفته‌است. این دبیره از دبیرهٔ میخی اکدی به دست آمده‌است. دبیرهٔ میخی ایلامی از ۱۳۰ نشانه ساخته شده‌است، که این تعداد بسیار کمتر از دیگر دبیره‌های میخی است.
پوشاک زنان ایلامی الف. تارزن: یکی از گروه‌های موسیقیدانان ایلامی تارزنان بوده‌اند و با وسیله‌ای بنام تار سر و کار داشته‌اند. لباسی که مخصوص تارزنان بوده شامل یک پیراهن بلند و گشاد که شباهت زیادی به لباس آورندگان قربانی دارد، بوده‌است.
پوشاک زنان ایلامی مانند دیگر جامعه‌های آن روزی همیشه آخرین طبقه و گروه از نظر منزلت اجتماعی به مردم عادی اختصاص داشته‌است که همیشه از مزایا و احترام کمتری نسبت به طبقات بالاتر از خود برخوردار بوده‌اند. دو نوع لباس مورد استفاده زنان عادی ایلامی بوده‌است:
ایران پیش از تاریخ فرضیاتی هم در مورد ارتباط زبان‌های دراویدی با زبان ایلامی مطرح شده‌است. وجود یک زبان مشترک که زبان‌های دراویدی و ایلامی از آن منشعب شده‌اند، می‌تواند به معنای نیای مشترک ساکنان بومی ایران و هندوستان پیش از ورود آریائیان به این سرزمین باشد.
کو (ایزد) کو به عنوان خدای جنگل و باران، خدای ماهیگیری، خدای کِشتکاری، خدای جنگ و خدای جادوگری نیز شناخته می‌شود. کو به عنوان خدای جنگ، شوهر ایزدبانو هینا است.
خط ایلامی کهن‌ترین دبیرهٔ ایلامی که به نیاایلامی شناخته می‌شود، نخستین بار به سال ۲۹۰۰ پیش از میلاد در شهر شوش، پایتخت ایلامیان، در جنوب غرب ایران باز می‌گردد. دبیرهٔ نیاایلامی به نظر می‌رسد که گسترش یافته از دبیرهٔ باستانی سومری باشد.
ایلام (تمدن) جالب‌ترین ویژگی معابد ایلامی وجود سه شاخ بزرگ است که در هر طرف دیوارهای معبد نصب می‌شد. سنگ نبشته‌های ایلامی میانه ثابت می‌کند که این شاخ‌ها اِ-اول جزء مهمی از هر معبد را می‌ساختند، چون نماد الوهیت بود.
خط ایلامی باستان دبیره ایلامی باستان برای مدت زمان کوتاه اواخر هزاره سوم قبل از میلاد مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. غالباً ادعا می‌شود که این خط یک سازوکار نوشتاری هجایی است که از خط و زبان مأخوذ خودش، نیاایلامی الگو گرفته‌است. هر چند، این موضوع امروزه به درستی اثبات نشده‌ و کماکان در حد یک فرضیه است. دبیره ایلامی باستان تاکنون رمزگشایی نشده‌است. تصور بر این است که استفاده از این دبیره، در حدود ۲۱۰۰ سال قبل از میلاد و همزمان با مرگ پادشاه کوتیک اینشوشیناک، آخرین فرمانروای سلسله پادشاهی اوان در شوش منسوخ شده باشد و در همین دوران بود که شوش، توسط سلسله سوم اور مورد یورش قرار گرفت و این در حالی بود که ایلام(هلتمتی)، همچنان تحت کنترل پادشاهی سیماشکی باقی ماند.
تاریخ ایلام همچون زبان، مردم شوش مجمع خدایان (پانتئون) شوشی-میان‌رودانی خود را نیز حفظ کردند که در رأس آن، اینشوشینک، خدای حامی این شهر قرار داشت. خدایان اصیل ایلامی نادر بودند. نهایتاً این توجه به فرهنگ سامی، یا غربی‌شدن، در القاب مشاهده می‌شود. به‌عبارت دیگر، عناوین شاهی نیز تمایل سوکل مخ‌ها را به فرهنگ سامی نشان می‌دهد. عنوان «شاه انشان و شوش» که لقب اپرتی، بنیان‌گذار سلسلهٔ سوکل مخ‌ها، بود، به‌زودی کنار گذاشته شد و عناوینی استفاده شد که به کارگزاران میان‌رودانی منصوب شده در شوش یا ایلام در دوران امپراتوری سوم اور متعلق بود. قدرت عالی در دست سوکل مخ بود. گاهی فرمانروا بخشی از قدرت را به فرزندان خود محول می‌کرد، که در این صورت اگر فرماندار ایالت‌های شرقی امپراتوری بودند، لقب «سوکل ایلام و سیماشکی» به ایشان داده می‌شد و اگر فرماندار سوزیانا می‌شدند، به «سوکل شوش» ملقب می‌شدند؛ گاه به این فرماندار «شاه شوش» لقب می‌دادند؛ بنابراین لازم است تا فرضیهٔ تقسیم قدرت در ایلام را کنار بگذاریم.
پادشاهی اپرتی همچون زبان، مردم شوش مجمع خدایان (پانتئون) شوشی-میان‌رودانی خود را نیز حفظ کردند که در رأس آن، اینشوشینک، خدای حامی این شهر قرار داشت. خدایان اصیل ایلامی نادر بودند. نهایتاً این توجه به فرهنگ سامی، یا غربی‌شدن، در القاب مشاهده می‌شود. به‌عبارت دیگر، عناوین شاهی نیز تمایل سوکل مخ‌ها را به فرهنگ سامی نشان می‌دهد. عنوان «شاه انشان و شوش» که لقب اپارت، بنیان‌گذار سلسلهٔ سوکل مخ‌ها، بود، به‌زودی کنار گذاشته شد و عناوینی استفاده شد که به کارگزاران میان‌رودانی منصوب شده در شوش یا ایلام در دوران امپراطوری سوم اور متعلق بود. قدرت عالی در دست سوکل مخ بود. گاهی فرمانروا بخشی از قدرت را به فرزندان خود محول می‌کرد، که در این صورت اگر فرماندار ایالت‌های شرقی امپراتوری بودند، لقب «سوکل ایلام و سیماشکی» به ایشان داده می‌شد و اگر فرماندار سوزیانا می‌شدند، به «سوکل شوش» ملقب می‌شدند؛ گاه به این فرماندار «شاه شوش» لقب می‌دادند. بنابراین لازم است تا فرضیهٔ تقسیم قدرت در ایلام را کنار بگذاریم.
یولیان توئیم ییلزاوتا تاراخوفسایا، شاعر روسی، بیشتر شعرهای کودکان توئیم را به روسی ترجمه کرد‌.
یولیان توئیم یولیان توئیم (; – ) شاعر و نویسنده اهل لهستان بود.در سال ۱۹۳۹، در آغاز جنگ جهانی دوم و اشغال لهستان توسط آلمان، توئیم از طریق رومانی ابتدا به فرانسه و پس از تسلیم فرانسه از طریق پرتغال به برزیل و سرانجام در سال ۱۹۴۲ به ایالات متحده مهاجرت کرد. در سال ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۱ با هفته‌نامه "Wiadomosci Polskie" همکاری کرد، اما به دلیل اختلاف دیدگاه در مورد نگرش به اتحاد جماهیر شوروی، همکاری را قطع کرد. وی در سالهای ۱۹۴۲ تا ۱۹۴۶ با ماهنامه "Nowa Polska" که در لندن منتشر می‌شد؛ و روزنامه‌های چپ لهستانی-آمریکایی همکاری کرد. وی از سال ۱۹۴۲ به بخش لهستانی سازمان بین المللی کارگران وابسته بود. او همچنین عضو انجمن نویسندگان لهستان بود(عضو هیئت مدیره در سال ۱۹۴۳).
یولیان توئیم توئیم پس از جنگ در سال ۱۹۶۴ به لهستان بازگشت، اما به تاریخ لهستان توجه زیادی نکرد. وی در سال ۱۹۵۳ در سن ۵۹ سالگی در زاکوپان درگذشت. توئیم به دلیل شعر شهرت زیادی داشت، اما کارهای طنز و شعر برای کودکان می‌نوشت، به عنوان مثال "لوکوموتیوا" ( لوکوموتیو ۱۹۳۸ - ترجمه در سال ۱۹۴۰) به بسیاری از زبانها ترجمه شده است.  وی همچنین شعرهایی با احترام از الکساندر پوشکین و دیگر شاعران روسی نوشت.
یولیان توئیم در این مدت او شعر "Kwiaty Polskie" ( گلهای لهستانی ) را نوشت، یک شعر حماسی که در آن اوایل کودکی خود را با نوستالژی در "Łódź" به یاد می‌آورد. در آوریل ۱۹۴۴ وی شعر مانیفیستی با عنوان "ziydzi Polscy" ( ما، یهودیان لهستانی ) منتشر کرد.
لئو دنیدرف در لهستان این آهنگ نخستین بار در یک کاباره توسط ائوگنیوش بودو و با شعری از آندژی ووآست اجرا شد. سپس لودویک سمپولینسکی آهنگ آنرا بر روی ترانه‌ای به نام «"آخ، عجب سبیلی!"» گذاشته و اجرا کرد. موضوع این ترانه آن بود که چه کسی بامزه‌تر است و بیشتر به دردِ دنیا می‌خورد: آدولف هیتلر یا چارلی چاپلین؟ پس از آغاز جنگ جهانی دوم، مأموران گشتاپو تلاش فراوانی کردند تا سمپولینسکی و ترانه‌سرای آن را (که احتمالاً یولیان توئیم یا ماریان همار بود) پیدا کنند، اما موفق نشدند.
یولیان گومپرتز گومپرتز به صورت موقت، کارگزار بورس بنیاد هرمان وایل بود و سپس این مشغلهٔ موفق را به یک شغل تبدیل کرد. او در سال ۱۹۴۷ به همراه یوهان ریندل انتقادی علنی علیه کمونیسم بین‌الملل مطرح کرد.
زانکت یولیان زانکت یولیان یک شهر در آلمان است که در Lauterecken-Wolfstein واقع شده‌است. زانکت یولیان ۱٬۲۷۴ نفر جمعیت دارد.
وزن یشت‌ها مجموعهٔ یشت‌ها جزء گنجینهٔ اشعار ایران باستان به شمار می‌رود. ریشه‌یابی ویژگی فنی شعر ایرانیِ این دوره مستلزم بررسی همه‌جانبهٔ اشعار بازماندهٔ گاتاهای/ یشتی است. یشت‌ها عمدتاً از مصراع‌های ۸ هجایی و گاه ۱۰ یا ۱۲ هجایی تشکیل شده‌است. در این مقاله، نخست نظریهٔ گلدنر دربارهٔ وزن اشعار کهن یشت‌ها مطرح می‌شود، آن گاه نظریهٔ هنینگ مبنی بر وزن ضربی/ تکیه‌ای اشعار یشتی، فارسی میانه و پارتی بررسی و نقد می‌شود. سپس، ضمن بررسی جدیدترین آرای ایران شناسان – به ویژه نظرگاه ژیلبر لازار – دربارهٔ ویژگی وزنی یشت‌ها، به یک دیدگاه کلی و فراگیر در موضوع مطرح شده دست خواهیم یافت. دیدگاه تازه‌ای که نویسنده مطرح می‌کند، مبتنی بر عدم تساوی اجباری مصراع‌ها در سرودهای یشتی است.
یولیان باومگارتلینگر یولیان باومگارتلینگر (؛ زادهٔ ) یک بازیکن فوتبال اهل اتریش است.
یولیان شیبر یولیان شیبر (؛ زادهٔ ) یک بازیکن فوتبال اهل آلمان است.
یولیان کرن یولیان کرن (؛ زادهٔ ) دوچرخه‌سوار اهل آلمان است.
یولیان ناگلسمان یولیان ناگلمان از آن دسته مربی‌هایی است که اعتقاد دارد اگر خوب دفاع کنی می‌توانی گل بزنی یولیان ناگلسمان معمولاً با شلوغ کردن وسط زمین اجازه بازی سازی به هافبک‌های حریف نمی‌دهد و خلاقیت را از تیم حریف صلب می‌کند و با کمک گرفتن از هافبک‌هایی مثل مارسل سابیتزر و سباستین رودی که مهارت‌های متعددی در فوتبال دارند به عنوان هافبک گردان استفاده می‌کند.
یولیان شوستر یولیان شوستر (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال پیشین اهل آلمان است.
یولیان ناگلسمان یولیان ناگِلْسْمان (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال سابق و سرمربی اهل آلمان است.
یولیان گومپرتز یولیان گومپرتز جامعه‌شناس، روزنامه‌نگار و مترجم آلمانی–آمریکایی بود.
یولیان وایگل یولیان وایگل (؛ زادهٔ ۸ سپتامبر ۱۹۹۵) یک بازیکن فوتبال اهل آلمان است.
یولیان اشمیت یولیان اشمیت (؛ زادهٔ ) دوچرخه‌سوار است. وی در مسابقات جهانی بی‌ام‌اکس ۲۰۱۵ شرکت کرده است.
یولیان دراکسلر یولیان دراکسلر (؛ زادهٔ ) یک بازیکن فوتبال اهل گلادبک آلمان است و هم‌اکنون برای تیم پاری سن ژرمن بازی می‌کند.
یولیان برانت یولیان برانت (؛ زادهٔ ) بازیکن فوتبال اهل آلمان است که در پست وینگر برای بروسیا دورتموند در بوندس‌لیگا بازی می‌کند.
تمکین کرمانشاهی اشعار او به زبان‌های فارسی و کردی است. بیشتر اشعار فارسی به جا مانده از او مدایح، مراثی و مولودیهایی است که مقدسات دینی و مذهبی در آن‌ها مطرح شده‌اند. تمکین در اشعار کردی سبک ویژه خود را دارد. مسمطهایی که تمکین با مضامین اجتماعی به زبان کردی کرمانشاهی سروده، بسیار ساده و روان است و قدرت او را در صنعت سهل و ممتنع نشان می‌دهد.
یوهان یولیان یوهان یولیان (؛ ؛ زادهٔ ) هنرمند ارمنی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا است. وی در در به دنیا آمد و از فارغ‌التحصیل گشت. وی همچنین برنده جوایزی همچون  شد.
یولیان ججینا یولیان ججینا (؛ ۲۱ اکتبر ۱۹۳۰ – ) یک هنرپیشه، کارگردان نمایش، کارگردان فیلم و استاد مدرسه ملی فیلم ووچ اهل لهستان بود.
یولیان زنگر یولیان زنگر (؛ زادهٔ ۲۶ اوت ۱۹۹۷) بازیکن والیبال اهل آلمان، عضو تیم ملی آلمان و باشگاه اشتوتگارت فریدریشسهافن است.
یولیان شرنر یولیان شرنر (زاده ۲۳ سپتامبر ۱۸۹۵، مرگ ۲۸ آوریل ۱۹۴۵) یک نظامی آلمانی در دوره رایش سوم و رهبر اس‌اس و پلیس در کراکوف بود.
یولیان آنتونیش یولیان آنتونیش (؛ ۸ نوامبر ۱۹۴۱ – ) یک مخترع، هنرمند، پویانما، فیلم‌نامه‌نویس، آهنگساز، فیلم‌ساز آوانگارد و کارگردان فیلم اهل لهستان بود.
یولیان گومپرتز یولیان گومپرتز از یک خانوادهٔ صنعتگر و ثروتمند آلمانی–آمریکایی برخاسته و عضو مؤسسهٔ پژوهش‌های اجتماعی بود. گومپرتز در کنفرانس مارکسیستی هفتهٔ کار که در مه ۱۹۲۳ در تورینگن برگزار شد، شرکت داشت.