2. ΑΠΟΦΑΣΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ Αριθ. ΕΔ2α/02/44/Φ.Ι.Ι της 4/24 Απρ. 1984 (ΦΕΚ Β΄ 253) (Διόρθ. Σφαλμ. στο ΦΕΚ Β΄ 433/29 Ιουν.  1984) Έγκριση προδιαγραφής σωλήνων από οπλισμένο σκυρόδεμα με ή χωρίς προστατευτική επένδυση για μεταφορά οικιακών λυμάτων, βιομηχανικών αποβλήτων και ομβρίων. Έχοντας υπόψη: 1.Τις διατάξεις του άρθρου 21 του Ν. 1418/ 29.2.1984 «Δημόσια έργα και ρυθμίσεις συναφών θεμάτων» (ΦΕΚ 23 Α΄/29.2.84). 2.Το Π.Δ. 574/82 «Ανακατανομή των αρμοδιοτήτων των Υπουργείων» αποφασίζουμε: Εγκρίνουμε την προδιαγραφή σωλήνων από οπλισμένο σκυρόδεμα για μεταφορά λυμάτων, βιομηχανικών αποβλήτων και ομβρίων, που αποτελείται από δεκατρία (13) άρθρα και έχει ως εξής: ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΗ ΣΩΛΗΝΩΝ ΑΠΟ ΟΠΛΙΣΜΕΝΟ ΣΚΥΡΟΔΕΜΑ ΜΕ ΄Η ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΗ ΕΠΕΝΔΥΣΗ ΓΙΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΙΚΙΑΚΩΝ ΛΥΜΑΤΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΟΜΒΡΙΩΝ. Άρθρο 9. Φυσικά χαρακτηριστικά-Αποκλίσεις. 1.Αντοχή σε αντιοδιαμετρική θλίψη κατά τη μέθοδο των τριών ακμών. Ελέγχεται σύμφωνα με τη δοκιμή που περιγράφεται στην Πρότυπη Μέθοδο ASTM C497. Κατά τη δοκιμή αυτή το φορτίο κατά τη θραύση του σωλήνα δεν πρέπει να είναι μικρότερο από αυτό που δίνεται στους Πίνακες 4 μέχρι και 8 ανάλογα με την κατηγορία του σωλήνα. 2.Υδατοαπορροφητικότητα σκυροδέματος. Ελέγχεται σύμφωνα με τη δοκιμή που περιγράφεται στη μέθοδο Α του ASTM C497. Για κάθε ελεγχόμενο σωλήνα χρησιμοποιούνται δύο δοκίμια από το τοίχωμα του σωλήνα, χωρίς οπλισμό, ελάχιστης μάζας 0,1kg το καθένα, που αντιπροσωπεύουν όλο το πάχος του σωλήνα και είναι απαλλαγμένα ορατών ρωγμών. Ο μέσος όρος της υδατοαπορροφητικότητάς τους δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 9% του μέσου όρου της ξηρής μάζας τους. 3.Υδατοπερατότητα σωλήνων. Η δοκιμή γίνεται σύμφωνα με την Πρότυπη Μέθοδο ASTM C497. Κατά τη δοκιμή αυτή ο σωλήνας δεν πρέπει να παρουσιάσει διαρροή μέσα σε χρονική διάρκεια 10min όταν βρίσκεται κάτω από υδροστατική πίεση 70KPa. Η εμφάνιση στην επιφάνεια του σωλήνα υγρών κηλίδων ή μεμονωμένων σταγόνων δεν θεωρείται διαρροή. Πριν από την εκτέλεση της δοκιμής, ο σωλήνας πρέπει να παραμείνει σε υδροστατική πίεση 70 kPa για 24 ώρες. Η δοκιμή μπορεί να συνεχιστεί για 6 ώρες και σαν χρόνος παρατηρήσεως λαμβάνεται οποιοδήποτε δεκάλεπτο μέσα στο χρονικό διάστημα των 6 ωρών. Για να γίνει δεκτή μια παρτίδα σωλήνων πρέπει όλα τα δοκίμια που θα υποβληθούν στις δοκιμές των παραγράφων 1, 2 και 3 να πληρούν την προδιαγραφή. Για κάθε δοκίμιο που πιθανόν βρεθεί εκτός Προδιαγραφής η δοκιμή επαναλαμβάνεται σε δύο επιπρόσθετα δοκίμια που λαμβάνονται από την ίδια παρτίδα σωλήνων. Στην περίπτωση αυτή όλα τα επανελεγχόμενα δοκίμια πρέπει να πληρούν την Προδιαγραφή. 23.Δ.μ.2 Υδραυλικές εγκαταστάσεις Άρθρο 10. Προστασία σωλήνων από χημικές επιδράσεις. Σε περίπτωση που οι αγωγοί χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά διαβρωτικών υγρών ή τοποθετούνται μέσα σε διαβρωτικά εδάφη, θα πρέπει η εξωτερική ή η εσωτερική και οι δύο επιφάνειές τους να προστατεύονται με κατάλληλη επένδυση. Η προστασία των σωλήνων κρίνεται σκόπιμη όταν αυτοί χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά υγρών με ΡΗ≤6 ή με περιεκτικότητα σε θειϊκά μεγαλύτερη από 300 mg/1, ή τοποθετούνται σε εδάφη με περιεκτικότητα σε θειϊκά μεγαλύτερη από 3000 mg/Kg εδάφους ξηρού στον αέρα.  1.Υλικό επενδύσεως – Εργαστηριακή εξέταση. α)Σαν υλικό επενδύσεως των σωλήνων χρησιμοποιείται θερμοσκληρυνόμενο, θερμοπλαστικό ή άλλο ανθεκτικό στις χημικές επιδράσεις και τη διάβρωση υλικό. β)Από το υλικό επενδύσεως του σωλήνα μορφώνονται χυτά δοκίμια διαστάσεων 2,5 cm x 7,5 cm x 0.3 cm σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. Τα δοκίμια αφού παραμείνουν για 40 ώρες σε χώρο θερμοκρασίας 23 ± 2C και σχετικής υγρασίας 50 ± 5% ζυγίζονται με ακρίβεια 0,005 g.  Σε περιπτώσεις διαφωνίας μεταξύ προμηθευτή και αγοραστή ο ανοχές θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας γίνονται αντίστοιχα ± 1C και ±2%. Στη συνέχεια ανά έξι δοκίμια βυθίζονται τελείως στα ακόλουθα υγρά: αποσταγμένο νερό διάλυμα 10% κατά βάρος θειϊκού οξέως διάλυμα 5% κατά βάρος οξεικού οξέος διάλυμα 5% κατά βάρος καυστικού νατρίου Τα δοκίμια παραμένουν βυθισμένα για χρονικές περιόδους 7 και 30 ημερών στα προηγούμενα υγρά, σε χώρο θερμοκρασίας 23 ± 2C, ενώ αναδεύεται το υγρό μια φορά την ημέρα κατά την πρώτη εβδομάδα. Μετά από 7 ημέρες κάθε ένα από τα τρία δοκίμια απομακρύνεται από το διάλυμα, πλένεται με άφθονο νερό βρύσης και σφουγγίζεται με στεγνό ύφασμα ή διηθητικό χαρτί και αμέσως ζυγίζεται μέσα σε φιαλίδιο ζυγίσεως με ακρίβεια 0,005g. Η ίδια διαδικασία επαναλαμβάνεται με τα άλλα τρία δοκίμια, που παρέμειναν βυθισμένα για 30 ημέρες. Σαν μεταβολή βάρους του υλικού λαμβάνεται ο μέσος όρος της μεταβολής βάρους των τριών δοκιμίων, που υπολογίζεται με ακρίβεια 0,01%. Η μέγιστη επιτρεπτή μεταβολή βάρους είναι 0,5% του αρχικού βάρους για εμβάπτιση 7 ημερών και 0,9% του αρχικού βάρους για εμβάπτιση 30 ημερών. 2.Εμφάνιση και πάχος προστατευτικής επενδύσεως. Σωλήνας με επένδυση δεν πρέπει να παρουσιάζει φλύκταινες, γδαρσίματα ή γενικά επιφάνειες με ανεπαρκή προστασία. Το πάχος της προστατευτικής επενδύσεως δεν πρέπει να είναι μικρότερο από 0,3 mm. Η μέτρησή του γίνεται με παχύμετρο ακρίβειας, σε τμήμα της επενδύσεως κατάλληλα αποκολλημένο από τα τοιχώματα του σωλήνα. 3.Πρόσφυση υλικού επενδύσεως. Η επένδυση πρέπει να έχει ικανοποιητική πρόσφυση στα τοιχώματα του σωλήνα κατά τις τρεις δοκιμές που περιγράφονται πιο κάτω. Οι δοκιμές αυτές γίνονται σε δοκίμια διαστάσεων 5 cm x 15 cm που κόβονται από τον έτοιμο επενδεδυμένο σωλήνα. α)Το δοκίμιο βαπτίζεται και παραμένει για 24 ώρες μέσα σε αποσταγμένο νερό που βράζει. Στη συνέχεια σφουγγίζεται με στεγνό πανί και εξετάζεται. β)Το δοκίμιο βαπτίζεται σε αποσταγμένο νερό θερμοκρασίας 65 ο  C και παραμένει στις ίδιες συνθήκες για 96 ώρες. Στη συνέχεια σφουγγίζεται με στεγνό πανί και εξετάζεται. γ)Το δοκίμιο βαπτίζεται σε αποσταγμένο νερό θερμοκρασίας δωματίου (-20 C) για 90 ημέρες. Στη συνέχεια σφουγγίζεται και εξετάζεται. Η πρόσφυση θεωρείται ικανοποιητική όταν τα δοκίμια που θα υποβληθούν στις τρεις πιο πάνω δοκιμασίες δεν παρουσιάσουν εκδορές, φλύκταινες ή οποιαδήποτε αποκόλληση από τα τοιχώματα του σωλήνα. 4.Αντοχή επενδεδυμένου σωλήνα σε διάλυμα θειϊκού οξέος. Τμήμα επενδεδυμένου σωλήνα μήκους 30cm πωματισμένο κατά το ένα άκρο του με κατάλληλο αδρανές υλικό τοποθετείται κατακόρυφα και γεμίζεται μέχρι 5cm από την ανώτατη στάθμη πληρώσεώς του με διάλυμα 5% κατά βάρος θειϊκού οξέος (Η 2 SO 4). Σε συνέχεια ο σωλήνας παραμένει σκεπασμένος σε θερμοκρασία δωματίου (-20C) για 45 ημέρες. Μετά από 45 ημέρες απομακρύνεται το θειϊκό οξύ, ξεπλένεται ο σωλήνας από το οξύ με νερό της βρύσης, στεγνώνεται και εξετάζεται. Αν εμφανιστεί οποιαδήποτε φλύκταινα με βάθος ή διάμετρο μεγαλύτερη από 4mm θεωρείται ότι το δοκίμιο δεν ικανοποιεί τις απαιτήσεις της Προδιαγραφής. 5.Αντοχή επενδεδυμένου σωλήνα σε διάλυμα καυστικού νατρίου. Λαμβάνεται όπως και στην προηγούμενη παράγραφο τμήμα επενδεδυμένου σωλήνα μήκους 30cm το οποίο γεμίζεται για τη δοκιμή αυτή με διάλυμα 5% κατά βάρος καυστικού νατρίου (ΝaOH) και επαναλαμβάνεται η διαδικασία της προηγούμενης παραγράφου. Αν εμφανιστεί οποιαδήποτε ρωγμή, διόγκωση ή άλλο ορατό ελάττωμα, θεωρείται ότι το δοκίμιο δεν ικανοποιεί τις απαιτήσεις της Προδιαγραφής. Άρθρο 11. Επισκευή σωλήνων. Οι σωλήνες μπορούν να επισκευάζονται στην περίπτωση που έχουν ατέλειες από την κατασκευή τους ή φθορές από κακούς χειρισμούς, ύστερα από σύμφωνη γνώμη του αγοραστή και με την προϋπόθεση ότι οι επισκευασμένοι σωλήνες θα πληρούν τις απαιτήσεις της Προδιαγραφής. Άρθρο 12. Απόρριψη. Οι σωλήνες θα απορρίπτονται αν δεν πληρούν οποιαδήποτε απαίτηση της Προδιαγραφής. Μεμονωμένοι σωλήνες, εξετάζονται μακροσκοπικά και απορρίπτονται αν παρουσιάζουν: α)σπασίματα ή διαμπερείς ρωγμές. β)ελαττώματα που φανερώνουν κακή αναλογία, ανάμιξη ή συμπύκνωση των υλικών του σκυροδέματος. γ)επιφάνεια κυψελωτή ή πορώδη. δ)βλάβες ή σπασίματα στα άκρα, που πιθανόν θα εμποδίσουν την ικανοποιητική σύνδεση των σωλήνων. ε)οποιοδήποτε συνεχές ράγισμα, που έχει επιφανειακά πλάτος μεγαλύτερο ή ίσο με 0,3 mm και μήκος μεγαλύτερο ή ίσο με 300mm ανεξάρτητα από τη θέση του στο τοίχωμα του σωλήνα. Άρθρο 13. Υποχρεωτική – Προαιρετική ισχύ. Η Προδιαγραφή αυτή ισχύει υποχρεωτικά στα έργα του δημόσιου τομέα και προαιρετικά στα ιδιωτικά έργα. Η ισχύς της αποφάσεως αυτής αρχίζει από τη δημοσίευσή της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. (Ακολουθούν πίνακες) (Μετά τη σελ. 470,002) Σελ. 470,003 Τεύχος Ζ72-Σελ. 95 Υδραυλικές εγκαταστάσεις 23.Δ.μ.2 23.Δ.μ.2 Υδραυλικές εγκαταστάσεις Άρθρο 1 Αντικείμενο 1.Η προδιαγραφή αυτή αφορά την πιστοποίηση της ποιότητας σωλήνων κυκλικής διατομής από οπλισμένο σκυρόδεμα με ή χωρίς προστατευτική επένδυση, που προορίζονται για την κατασκευή υπονόμων μεταφοράς οικιακών λυμάτων, βιομηχανικών αποβλήτων και ομβρίων υδάτων με ελεύθερη ροή. 1.Η σωστή λειτουργία των σωλήνων αυτών στο έργο εξαρτάται από: α)την εκλογή της κατάλληλης κατηγορίας σωλήνων, ανάλογα με την προβλεπόμενη φόρτιση και τις εδαφολογικές συνθήκες, β)την κατάλληλη προετοιμασία του εδάφους, γ)την εξασφάλιση της προβλεπόμενης ποιότητας των σωλήνων κατά τη βιομηχανική παραγωγή τους, και δ)την επισταμένη επίβλεψη για την έντεχνη εκτέλεση όλης της εργοταξιακής εργασίας της τοποθέτησης και συναρμολόγησης τους. Άρθρο 2 Κατάταξη σωλήνων. Οι σωλήνες κατατάσσονται στις πέντε κατηγορίες Ι, ΙΙ, ΙΙΙ, ΙV και V, που τα τεχνικά χαρακτηριστικά τους δίνονται στους Πίνακες 4, 5, 6, 7 και 8 που περιλαμβάνονται στο παράρτημα της προδιαγραφής αυτής. Άρθρο 3. Εμφάνιση σωλήνων. Οι σωλήνες δεν πρέπει να εμφανίζουν ρωγμές και η εσωτερική τους επιφάνεια πρέπει να είναι ομαλή και λεία. Τα άκρα τους, χωρίς σπασίματα ή άλλα ελαττώματα, πρέπει να είναι σε επίπεδα κάθετα στα τοιχώματα και στον άξονα του σωλήνα. Άρθρο 4. Σύνδεση σωλήνων. Για την σύνδεση των σωλήνων θα πρέπει τα άκρα τους να είναι κατά τέτοιο τρόπο διαμορφωμένα και με τα κατάλληλα παρεμβύσματα, ώστε ο αγωγός να είναι εύκαμπτος, με αρμούς ανθεκτικούς σε χημικές επιδράσεις, όταν χρειάζεται, χωρίς διαρροές κάτω από συνθήκες πίεσης λειτουργίας, για να είναι δυνατό να εξασφαλισθεί μία συνεχής εσωτερικά ομαλή σωλήνωση, με την οποία να επιτυχγάνεται μία ομαλή γραμμή ροής. Άρθρο 5. Σήμανση σωλήνων. Επάνω σε κάθε σωλήνα θα πρέπει να είναι γραμμένα ανεξίτηλα: α)η κατηγορία του σωλήνα σύμφωνα με αυτή την Προδιαγραφή, β)η ονομαστική του εσωτερική διάμετρος, γ)η ημερομηνία κατασκευής του και δ)το όνομα ή το εμπορικό σήμα του κατασκευαστή. Άρθρο 6. Δειγματοληψία. Τα δείγματα που είναι απαραίτητα για τις δοκιμές θα εκλέγονται από τον αγοραστή και θα παρέχονται δωρεάν από τον προμηθευτή. Επίσης ο προμηθευτής θα βαρύνεται με τις δαπάνες των δοκιμών. Ο αριθμός των σωλήνων που θα αποτελούν μια παρτίδα για επιθεώρηση θα είναι: α)για σωλήνες ονομαστικής διαμέτρου 300-1000 mm τουλάχιστον 100 έως το πολύ 300 τεμάχια, αν δεν υπάρχει άλλη συμφωνία μεταξύ αγοραστή και προμηθευτή. β)για σωλήνες ονομαστικής διαμέτρου πάνω από 1000mm θα καθορίζεται η παρτίδα έπειτα από συμφωνία μεταξύ αγοραστή και προμηθευτή. Για κάθε μέγεθος σωλήνων ο αριθμός δειγμάτων που θα ελεγχθούν εξαρτάται από την επιθεωρούμενη ποσότητα και δίνεται στον παρακάτω Πίνακα 1. Πίνακας 1. επιθ. ποσότητα    αριθμός δειγμάτων      (τεμάχια)          (τεμάχια)          100  3 101 - 200  4 201 - 400  5 401 - 800  7 801-1500 10 Για σωλήνες με προστατευτική επένδυση ο αριθμός δειγμάτων του Πίνακα 1 διπλασιάζεται. Άρθρο 7. Υλικά κατασκευής σωλήνων. 1.Τσιμέντο. Το τσιμέντο πρέπει να πληρεί τις απαιτήσεις που προβλέπονται στο Π.Δ. 244/29.2.80, «Κανονισμός τσιμέντων για έργα από Σκυρόδεμα» για τσιμέντο τύπου Ι κατηγορίας 45. 2.Αδρανή υλικά. Εκτός από την κοκκομετρική τους διαβάθμιση τα αδρανή υλικά πρέπει να ανταποκρίνονται στα προβλεπόμενα στο Β.Δ. της 910/18.11.59, που κύρωσε την προδιαγραφή αδρανών σκυροδεμάτων αριθμ. Δ.Τ. 691.52/1959, μέχρι να εκδοθεί νεώτερη σχετική κανονιστική ρύθμιση. Ο μέγιστος κόκκος αδρανών δε θα πρέπει να υπερβαίνει τη μικρότερη από τις ακόλουθες τρεις τιμές: α)Τα 20 mm. β)Το πάχος επικάλυψης του οπλισμού και γ)Τα 3/4 της ελάχιστης απόστασης μεταξύ των ράβδων του περιφερειακού οπλισμού. 3.Οπλισμός. Ο οπλισμός θα πληρεί τις απαιτήσεις που προβλέπονται στο Β.Δ. της 18.2.54, «Κανονισμός δια την μελέτην και εκτέλεσιν οικοδομικών έργων εξ ωπλισμένου σκυροδέματος», για χάλυβδες ΙΙΙ και IV μέχρι να εκδοθεί νεώτερος Ελληνικός Κανονισμός. 4.Σκυρόδεμα. Το σκυρόδεμα πρέπει να ανταποκρίνεται στις τιμές που δίνονται στους Πίνακες 4 μέχρι και 8. Σε καμιά όμως περίπτωση η αναλογία σε τσιμέντο πόρτλαντ 1/45 δεν πρέπει να είναι μικρότερη από 350 kg στο m 3  σκυροδέματος. Ο έλεγχος της ποιότητας το σκυροδέματος θα γίνεται όπως προβλέπεται στην Προδιαγραφή ASTM C39 σε κυλινδρικά δοκίμια 15cm x 30cm. (Μετά τη σελ. 470) Σελ. 470,001 Τεύχος Ζ72-Σελ. 93 Υδραυλικές εγκαταστάσεις 23.Δ.μ.2 Οι έλεγχοι ποιότητας των πιο πάνω υλικών είναι προαιρετικοί και γίνονται αν τούτο ζητηθεί από τον αγοραστή. Η δαπάνη ελέγχου βαρύνει τον προμηθευτή, ο οποίος μπορεί να παρευρίσκεται κατά τον έλεγχο. Άρθρο 8. Γεωμετρικά χαρακτηριστικά σωλήνωναποκλίσεις. 1.Εσωτερική διάμετρος. Η ονομαστική διάμετρος των σωλήνων αντιστοιχεί στην εσωτερική τους διάμετρο και δίνεται στους Πίνακες 4 μέχρι και 8. Οι επιτρεπόμενες αποκλίσεις της εσωτερικής διαμέτρου από την ονομαστική, δίνονται στον παρακάτω πίνακα 2. «Πίνακας 2». ονομαστική διάμετρος (mm)    απόκλιση (mm)            300 +  5            375-600 +10            675-1200 +20          1350-1800 +30          1950-2550 +35          2700-3000 +40          3150-3600 +45 2.Πάχος τοιχωμάτων. Οι σωλήνες μπορεί να διατίθενται σε ένα, δύο ή και τρία διαφορετικά πάχη τοιχωμάτων. Τοίχωμα Α: λεπτό, τοίχωμα Β: μεσαίου πάχους και τοίχωμα Γ: μεγάλου πάχους. Τα πάχη τοιχωμάτων για κάθε ονομαστική διάμετρο δίνονται στους Πίνακες 4 μέχρι και 8. Επιτρέπεται απόκλιση από τις τιμές των Πινάκων κατά +5% ή 5mm, όποια απόκλιση είναι μεγαλύτερη. 3.Μήκος σωλήνων. Το μήκος των σωλήνων δεν θα υπολείπεται του ονομαστικού περισσότερο από 10mm ανά τρέχον μέτρο, με μέγιστη απόκλιση τα 13mm για οποιοδήποτε μήκος σωλήνα. 4.Μήκος δύο απέναντι γενετειρών σωλήνα. Η διαφορά μήκους μεταξύ δύο αντιδιαμετρικά κειμένων γενετειρών του σωλήνα θα είναι ανεξάρτητη του μήκους του σωλήνα και μέσα στα όρια του παρακάτω Πίνακα 3. Πίνακας 3. Ονομαστική διάμετρος   Μέγιστη διαφορά μήκους        του σωλήνα (mm)    απέναντι γενετειρών (mm)            300 -  600      6            600-1500 10 ανά μέτρο εσωτερικής                                                    διαμέτρου          1650-2100      16          2250-και άνω                           19 Σελ. 470,002 Τεύχος Ζ72-Σελ. 94 Εξαίρεση θα αποτελούν μόνο, ειδικά, λοξά κομμένα άκρα, που πιθανόν να παραγγείλει ο αγοραστής. 5.Απόκλιση από την ευθυγραμμία. Η μέγιστη επιτρεπόμενη απόκλιση από την ευθυγραμμία είναι 5mm ανά τρέχον μέτρο μήκους σωλήνα. 6.Επιφάνεια και θέση οπλισμού. Η επιφάνεια οπλισμού υπολογισμένη με βάση την ονομαστική επιφάνεια του σύρματος ή των ράβδων θα είναι μεγαλύτερη ή ίση των τιμών που δίνονται στους Πίνακες 4 μέχρι και 8. Ο οπλισμός θα πρέπει να καλύπτεται τόσο στην εξωτερική όσο και στην εσωτερική πλευρά του τοιχώματος με σκυρόδεμα ελάχιστου πάχους 13mm.