2. ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑ της 27 Ιουν./4 Ιουλ. 1932 Περί κωδικοποιήσεως και συμπληρώσεως των περί οκταώρου εργασίας διατάξεων. Έχοντες υπ’ όψει το άρθρ. 2 του Νόμ. ΓκΑΔ΄ π.υγιεινής και ασφαλείας των εργατών και περί των ωρών εργασίας (15.Δα.1), τας διατάξεις του Νόμ. 2269 π.κυρώσεως της διεθνούς συμβάσεως της διεθνούς συνδιασκέψεως εργασίας της Ουάσιγκτων, π.περιορισμού των ωρών εργασίας εν ταις βιομηχανικαίς επιχειρήσεσι κλπ. (ανωτ. αριθ. 1), το άρθρ. 5 του Νόμ. 2943 π.τροποποιήσεως και συμπληρώσεως εργατικών τινων νόμων (15.Θα.5) και τας διατάξεις των άρθρ. 7 παρ. 3 και 8 παρ. 1 του Δ/τος της 8 Μαρτ. 1930 π.κωδικοποιήσεως των νόμων π.Κυριακής αναπαύσεως (15.Κα.2), απεφασίσαμεν και διατάσσομεν: Άρθρ.1.-1.Αι διατάξεις του παρόντος Δ/τος εφαρμόζονται : Α) Εις τας πάσης φύσεως υπογείους εξορυκτικάς εργασίας, εις τας υπαιθρίους μεταλλευτικάς και μεταλλουργικάς εργασίας Λαυρίου, εις την θρύψιν ορυκτών εν γένει, ως και εις τας επιχειρήσεις ή εργασίας λατομείων. Β) Εις τας μηχανουργικάς, σιδηρουργικάς, λεβητοποιητικάς, χαλκουργικάς, και ορειχαλκουργικάς εν γένει εργασίας ή επιχειρήσεις, εις τας εργασίας ή επιχειρήσεις χυτηρίων και υδραυλικών εγκατστάσεων, κατασκευής ή επισκευής χρηματοκιβωτίων, πλαστίγγων, κλινών, ηλεκτρικών συσσωρευτών και εν γένει μεταλλικών αντικειμένων ή κατασκευής συρμάτων, καρφοβελονών, μολυβδοσωλήνων και σκαγίων, εις τα κασσιτερωτήρια, φανοποιεία, εις τα εργαστήρια επισκευής και καθαρισμού γνωμόνων φωταερίου, καθώς και εις τα γαλβανιστήρια πασών των ανωτέρω εργασιών και επιχειρήσεων, ως και εις πάσας τας εργασίας χρωματισμού δια πιστολίου μεταλλικών αντικειμένων. Το παρόν Δ/μα δεν αφορά τμήματα εργοστασίων μη υποκειμένων εις τας διατάξεις αυτού, τα οποία λειτουργούν αποκλειστικώς δια την συντήρησιν ή επισκευήν των μηχανημάτων των εν λόγω εργοστασίων. Γ) Εις τα εργοστάσια και καμίνους ασβέστου, γυψοποιεία, στοκοποιεία, πλινθοποιεία, κεραμοποιεία, αγγειοπλαστεία, μαρμαρογλυφεία, πριονιστήρια  μαρμάρων,  πλακοποιεία,  εις  τας  επί15.Ι.αα.2 Ώρες εργασίας στην Βιομηχανία και Βιοτεχνία 301 χειρήσεις ή εργασίας κατασκευής, ανοικοδομήσεως, συντηρήσεως, επισκευής, τροποποιήσεως και κατεδαφίσεως παντός οικοδομήματος και κτίσματος, εκσκαφής, κατασκευής σιδηροδρομικών ή τροχιοδρομικών γραμμών, κατασκευής ή τροποποιήσεως λιμένων, δεξαμενών, προβλήτων, διωρύγων, εγκαταστάσεων, ως και εις πάσας τας σχετικάς προπαρασκευαστικάς εργασίας των τοιούτων επιχειρήσεων ή εργασιών. Δ) Εις τα βαφεία και λευκαντήρια των υφαντηρίων και κλωστηρίων. Ε) Εις τους κυλινδρομύλους ημερησίας παραγωγικότητος άνω των δέκα τόννων, εις τα αρτοποιεία μεγάλης παραγωγικότητος, συμφώνως τω Νόμω 3770, (τ.5) εις τα κουλουροποιεία, εις τα εργοστάσια μπισκότων και σοκολάτας και εις τα εργαστήρια ζαχαροπλαστικής, εις τα οποία περιλαμβάνονται και τα εργαστήρια παρασκευής φύλλου και καταϊφίου, εις τα αλλαντοποιεία, εις τα εργαστήρια κατεργασίας εντέρων και ακροκαθαριστήρια, εις τας εργασίας σφαγής και εκδοράς ζώων, εις τα ψυγεία διατηρήσεως τροφίμων και τας αιθούσας ζυμώσεως και σιτεύσεως ζύθου, ως και εις τας αλυκάς. ΣΤ) Εις τα εργοστάσια διθειούχου άνθρακος, εις τα χαρτοποιεία, αποθήκας παλαιού χάρτου και ρακών, εις τα εργοστάσια φωταερίου εις τα τμήματα α) εκχυλίσεως λίπους, β) λειαντηρίου και πλυντηρίου, γ) εκχυλίσεως οστεοκόλλας (DIFFUSION) και δ) λεβητοστασίου των εργοστασίων κατεργασίας οστών και κεράτων, εις τας επιχειρήσεις ή εργασίας ζυμώσεως ελαστικού και χρωματισμού ελαστικού δια πιστολίου, εις τα υελουργεία (φυσηταί και το προσωπικόν των πιεστηρίων και κλιβάνων) και εις τα εργοστάσια ή εργαστήρια κατασκευής ηλεκτρικών λαμπτήρων. Ζ) Εις τα εργοστάσια και τας εργασίας οιασδήποτε προετοιμασίας ή κατεργασίας δέρματος, πλην των υποδηματοποιείων. Η) Εις τα εργοστάσια ή εργαστήρια κατασκευής φακέλλων, καταστίχων, εις τα βιβλιοδετεία, κυτιοποιεία, τυπογραφεία, σακκουλοποιεία, λιθογραφεία, και τσιγκογραφεία. Θ) Εις τα εφαπλωματοποιεία, βαφεία, καθαριστήρια, και σιδηρωτήρια. Ι) Εις τα εργοστάσια ή εργαστήρια ψυκτρών και σαρώθρων και εις πάσας τας βιομηχανίας επεξεργασίας ξύλου, πλην των επιπλοποιείων, ως και εις τας εργασίας χρωματισμού δια πιστολίου. ΙΑ) Εις τα εργοστάσια παραγωγής και διανομής ηλεκτρικού ρεύματος, φωτισμού και κινήσεως και εργοστάσια ή εργαστήρια ηλεκτρικών εγκαταστάσεων. (ΙΒ) Εις τους οδηγούς και εισπράκτορας των επιβατικών αυτοκινήτων λεωφορείων). ΙΓ) Εις τας καπναποθήκας και τα καπνεργοστάσια. Περί των ωρών εργασίας των οδηγών και εισπρακτόρων των επιβατικών αυτοκινήτων λεωφορείων, βλ. ήδη Π.Δ. της 7/14 Δεκ. 1932 (κατωτ. σελ. Πάσα εργασία προπαρασκευής, αποπερατώσεως, μεταφοράς, ή αποθηκεύσεως οιουδήποτε είδους υλικού ή προϊόντος των ανωτέρω βιομηχανικών εργασιών ή επιχειρήσεων, εφ’ όσον διεξάγεται εν των παρά των εν λόγω εργασιών ή επιχειρήσεων χρησιμοποιουμένω χώρω, υπάγεται εις τας διατάξεις του παρόντος Δ/τος. 2.Επίσης αι διατάξεις του παρόντος εφαρμόζονται εις παν εργοστάσιον ή τμήμα εργοστασίου συνεχούς λειτουργίας. Ως συνεχούς λειτουργίας εργοστάσια ή τμήματα εργοστασίων ή έργα θεωρούνται εκείνα εν οις η διάρκεια της ημερησίας πραγματικής εργασίας των εις αυτά εργαζομένων υπερβαίνει τας 10 ώρας. Δια πράξεως όμως του υπουργού Εθνικής Οικονομίας, εκδοθησομένης εφ’ άπαξ, βάσει συμφώνου γνώμης του Συμβουλίου Εργασίας και δημοσιευομένης εν τη Εφημερίδι της Κυβερνήσεως, δύναται να επιτραπή παρέκκλισις από της εφαρμογής των ορισμών του πρώτου εδαφίου της παρούσης παραγράφου μόνον λόγω εκτάκτου συσσωρεύσεως εργασίας, προς αντιμετώπισιν της οποίας εμφανίζονται σοβαραί δυσχέρειαι ενισχύσεως του προσωπικού. Δια νεωτέρων διαταγμάτων επεξετάθησαν αι διατάξεις του παρόντος διατάγματος και εις τα μηχανουργεία εν γένει, και αν έτι ταύτα δεν είναι αυτοτελή, αλλ’ εξυπηρετούν ωρισμένα βιομηχανικά εργοστάσια, εφ’ όσον το εν τοις μηχανουργείοις τούτοις απασχολούμενον εργατικόν προσωπικόν υπερβαίνει κατ’ αριθμόν τους τρεις εργάτας (Π.Δ. της 23/28 Νοεμ. 1933). Εις τα υποδηματοποιεία, σανδαλοποιεία, αρβυλοποιεία (Π.Δ. 29 Δεκ. 1933/3 Ιαν. 1934 και Β.Δ. της 14/24 Αυγ. 1936 άρθρ. 2 στοιχ. Ιστ΄). Εις τα ελαιουργεία, σπορελαιουργεία, διϋλιστήρια ελαίου κλπ., εξαιρουμένων των ελαιουργείων, των καθ’ ωρισμένην εποχήν του έτους εργαζομένων προς έκθλιψιν ελαιοκάρπου, ανεξαρτήτως αν ταύτα κείνται εις πόλεις ή γεωργικάς περιφερείας, εις τα τσιμεντοποιεία, εις τα εργοστάσια οξυγόνου, εργοστάσια ανθρακασβεστίου, εργοστάσια σάπωνος. (Π.Δ. της 9/20 Ιουλ. 1935). Εις πάσαν εν γένει εργασίαν σιδηρώματος, αδιαφόρως αν αύτη εκτελήται εις αυτοτελή ή μη σιδηρωτήρια (Β.Δ. της 18 Φεβρ./2 Μαρτ. 1936). Εις τας εργασίας οξυγονοκολλητών, χειριστών γερανών και βαρούλκων, υδρογονοκολλητών, συγκολλητών εν γένει αντικειμένων εκ μολύβδου, εφ’ όσον οι εργάται ασχολούνται εις τας εργασίας ταύτας κατά κύριον επάγγελμα (Β.Δ. της 13/30 Ιουν. 1936). Σελ. 231(β) 327-051 Ώρες εργασίας στην Βιομηχανία και Βιοτεχνία 15.Ι.αα.2 302 Εις τα εργοστάσια οίνων και οινοπνευμάτων, παρασκευής σταφυλοσακχάρου, ποτοποιΐας και τα βινοποιεία, εις τα εργαστήρια πεταλουργίας, (κατασκευής πετάλων) (Β.Δ. της 30 Ιουν./10 Ιουλ. 1936). Εις όλα τα τμήματα των εργοστασίων υελουργίας (Β.Δ. της 7/23 Ιουλ. 1936). Εις τας υπαιθρίους μεταλλευτικάς και μεταλλουργικάς εργασίας, τους αλευρομύλους και κυλινδρομύλους, ανεξαρτήτως ημερησίας παραγωγικότητος, εφ’ όσον χρησιμοποιούν μηχανικήν κινητήριον δύναμιν, εξαιρουμένων των κινουμένων δια φυσικής ή ζωϊκής δυνάμεως, εις τα εργοστάσια βιομηχανίας γάλακτος και προϊόντων αυτού, εις τα εργοστάσια παραγωγής διατηρουμένων καρπών και τροφών εν γένει (κονσέρβαι, αλίπαστα κλπ.), εις τα σταφιδοκαθαριστήρια και εργασίας συσκευής σταφίδος, σύκων και ξηρών καρπών εν γένει και τας αποθήκας διαλογής ελαιοκάρπου, εις άπαντα τα τμήματα και τας εργασίας εργοστασίων ζυθοποιΐας, εις τα εργοστάσια κατασκευής αεριούχων εν γένει ποτών, εις πάσας εν γένει τας χημικάς βιομηχανίας, χρωματουργεία, εργοστάσια λιπασμάτων, κολοφωνίου, τερεβινθελαίου, τρυγικών αλάτων, παραφίνης, φαρμακευτικών προϊόντων, οξυγόνου, βερνικοποιΐας, αρωματοποιΐας, αιθερίων ελαίων, λινελαίων, εκρηκτικών υλών, γλυκερίνης, νιτρογλυκερίνης, πυριτιδοποιΐας, πλαστικών υλών, ελαστικού, δεψικών εκχυλισμάτων, και οξέων εν γένει, εις τα παγοποιεία εν γένει, εις τα καθρεπτοποιεία και την επεξεργασίαν υέλου και κρυστάλλου, εις τα εργοστάσια φωτογραφικών και φωνογραφικών πλακών και γραμμοφώνων, εις πάσας τας εργασίας οπλουργείων, καλυκοποιείων και τα πυροτεχνουργεία, εις τας εργασίας (κατασκευή και επισκευή) χρυσοχοείων, αργυροχοείων, ωρολογοποιείων, και τας εργασίας χαράξεως και σφραγιδοποιΐας, εις τα επιπλοποιεία εν γένει, ανεξαρτήτως αριθμού εργατών, εις τα καλαθοποιεία και τας εργασίας αντικειμένων πλεκτών εκ ξύλου, χάρτου, χόρτου, ή σύρματος, εις τα ομβρελοποιεία, πιλοποιεία, καθαριστήρια πίλων, εργοστάσια κατασκευής τεχνητών ανθέων, πτερών, και κομβίων, εις τα εργοστάσια κορσέδων και ορθοπεδικών ειδών, δαντελλών, και ειδών στολισμού εν γένει και χειροτεχνημάτων, εις τα εργαστήρια γυναικείων φορεμάτων, αμφιέσεων, και ασπρορούχων, κοπή και ραφή, εις  Σελ. 232(β) 327-052 τα εργαστήρια ανδρικών υποκαμίσων, λαιμοδετών, μανδηλίων, και ειδών ενδύσεως και επενδύσεως εν γένει, εις τα εργαστήρια κατασκευής και επισκευής γυναικείων και ανδρικών πίλων, κούκων, πηλικίων, εις τα ραφεία και εμπορορραφεία ανδρικών ενδυμάτων, εις πάσας τας εργασίας φορτώσεως και εκφορτώσεως εμπορευμάτων και εις τους οδηγούς φορτηγών αυτοκινήτων εν γένει, (Β.Δ. 14/24 Αυγ. 1936). Ως και εις βιομηχανικάς επιχειρήσεις και εργασίας αμύλου και αμυλοσακχάρου και πάσας εν γένει τας χημικάς βιομηχανίας ως και εις πάσαν βιομηχανίαν δυναμένην να υπαχθή εις τας εν άρθρ. 1 του Ν. 2269 αναφερομένας κατηγορίας βιομηχανιών (Β.Δ. 10/29 Σεπτ. 1937). Εις τας εργασίας εισαγωγής, εξαγωγής, διαμετακομίσεως και μεταφοράς εμπορευμάτων δι’ αεροσκαφών, επιτρεπομένας εν ώρα ημέρας και νυκτός (Β.Δ. της 14/21 Οκτ. 1937). Βλ. και Β.Δ. 28/29 Απρ. 1937 (κατ. αριθ. 3). 15.Ι.αα.2 Ώρες εργασίας στην Βιομηχανία και Βιοτεχνία 303 Άρθρον 9 Προς χορήγησιν των κατά τ’ ανωτέρω άρθρα επιτρεπομένων αδειών ο κύριος ή ο διευθυντής της επιχειρήσεως οφείλει να υποβάλη αίτησιν, αναγράφουσαν: [1) την αιτίαν δι’ ην ζητεί την άδειαν, 2) τας τροποποιήσεις ας προτείνει να γίνωσι προσωρινώς εις τας συνήθεις ώρας εργασίας, 3) τον αριθμόν των απασχοληθησομένων εργατών (άνδρες, γυναίκες, νεαρά πρόσωπα)], και (4) την δια τας προσθέτους ώρας αναλογούσαν αντιμισθίαν, ήτις δέον να είναι ηυξημένη τουλάχιστον κατά 25% εν σχέσει με την κανονικήν τοιαύτην). Εφ’ όσον πρόκειται περί αδείας προς αναπλήρωσιν απωλεσθεισών ωρών, δέον να επισυνάπτηται και η εν άρθρ. 5 μνημονευομένη βεβαίωσις της αστυνομικής αρχής. Η ανωτέρω εντός ( ) διάταξις της περιπτ. 4, κατηργήθη δια της παρ. 4 άρθρ. 1 Νόμ. 4435/1976 (ανωτ. σελ. 136,03). Τα εντός ( ) αντικατεστάθησαν δια του άρθρ. 3 Ν.Δ. 515/70 (κατωτ. αριθ. 8) ως ακολούθως: «1.Υπερωριακή απασχόλησις του προσωπικού συμφώνως προς τας διατάξεις του παρόντος επιτρέπεται: α)Μετά προηγουμένην επίδοσιν εις την αρμοδίαν Επιθεώρησιν Εργασίας ή, όπου δεν υφίσταται τοιαύτη, εις την αρμοδίαν Αστυνομικήν Αρχήν, εγγράφου αναγγελίας περί της υπερωριακής απασχολήσεως, αντίγραφον της οποίας, τεθεωρημένον παρά της Επιθεωρήσεως Εργασίας, δέον να αναρτάται εις εμφανές μέρος του τόπου της εργασίας. Κατ’ εξαίρεσιν, εις τας υπό στοιχ. α, β και γ περιπτώσεις της παρ. 1 του άρθρ. 1 του παρόντος, δύναται να επιδίδεται η αναγγελία, το βραδύτερον, εντός της επομένης εργασίμου ημέρας από της ενάρξεως της υπερωριακής απασχολήσεως. β)Υπό τον όρον ότι τηρείται υπό του οικείου εργοδότου ειδικόν βιβλίον υπερωριών υπό τύπον ημερολογίου, θεωρούμενον υπό της αρμοδίας Επιθεωρήσεως Εργασίας, προ πάσης χρησιμοποιήσεώς του. Εις την επιδιδομένην αναγγελίαν περί της υπερωριακής απασχολήσεως, ως και εις το τηρούμενον υπό του εργοδότου, κατά τα άνω, ειδικόν βιβλίον υπερωριών, αναγράφονται εις ειδικάς ταυτοσήμους στήλας, αα) η αιτία, δι’ ην η υπερωριακή απασχόλησις, ββ) αι τροποποιήσεις τας οποίας επέφερεν ο εργοδότης, προσωρινώς, εις τας συνήθεις ώρας εργασίας, γγ) το ονοματεπώνυμον και η ειδικότης των μισθωτών ή ο αριθμός των απασχοληθησομένων μισθωτών κατ’ ειδικότητα και τμήμα, δδ) η ημερομηνία πραγματοποιήσεως της υπερβάσεως, εε) η ώρα ενάρξεως και λήξεως της υπερβάσεως και ςς) εν περιπτώσει αναπληρώσεως απολεσθεισών ωρών, υπεύθυνος δήλωσις περί των απολεσθεισών ωρών και περί του τρόπου αναπληρώσεώς των. Εις το ειδικόν βιβλίον υπερωριών απαιτείται και υπογραφή του μισθωτού εις ειδικήν στήλην, εφ’ όσον ούτος δεν υπογράφει εις εξοφλητικήν μισθολογικήν κατάστασιν. Το ειδικόν βιβλίον υπερωριών τίθεται, οσάκις ζητείται, εις την διάθεσιν των οργάνων της Επιθεωρήσεως Εργασίας και των οργάνων των φορέων Κοινωνικής Ασφαλίσεως, αντίγραφον δε τούτου υποβάλλεται εις την αρμοδίαν Επιθεώρησιν Εργασίας κατά τους μήνας Μάϊον και Οκτώβριον εκάστου έτους. Η αρμοδία αρχή υποχρεούται να χορηγή αντίγραφον της επιδοθείσης αναγγελίας περί υπέρωριακής απασχολήσεως, εις τον έχοντα έννομον συμφέρον μισθωτόν. 2.Προκειμένου περί εργοδότου χρησιμοποιούντος μηχανογραφικόν σύστημα, δεν απαιτείται η υπογραφή του μισθωτού εις το ειδικόν βιβλίον υπερωριών, εφ’ όσον υπογράφη ούτος εις εξοφλητικήν μισθολογικήν κατάστασιν, εις ειδικήν στήλην της οποίας αναγράφονται αι πραγματοποιηθείσαι ώραι υπερωριακής εργασίας ως και η αντιστοιχούσα εις ταύτας πρόσθετος αμοιβή. (Αντί για τη σελ. 233(γ)Σελ. 233(δ) Τεύχος 750-Σελ. 103 Ώρες εργασίας στην Βιομηχανία και Βιοτεχνία 15.Ι.αα.2 306 3.Εξαιρετικώς προκειμένου περί ανειδικεύτων εργατών, η υπερωριακή απασχόλησις πέραν των 120 ωρών ετησίως, επιτρέπεται μόνον κατόπιν προηγουμένης αδείας της αρμόδιας Επιθεωρήσεως Εργασίας, παρεχομένης εφ’ όσον κατά την αντίστοιχον περίοδον, δεν υπάρχουν διαθέσιμοι άνεργοι εις το Γραφείον Ευρέσεως Εργασίας. Άρθρα 10-12 (Κατηργήθησαν δια του άρθρ. 3 Ν.Δ. 515/70, κατωτ. αριθ. 8). Άρθρον 13 1).Πας εργοδότης υποχρεούται, όπως δις του έτους, κατά τους μήνας Μάϊον και Οκτώβριον, υποβάλη εις τη αρμοδίαν Επιθεώρησιν Εργασίας, προς θεώρησιν, εις διπλούν, πίνακας εμφαίνοντας: α)Το ονοματεπώνυμον των απασχολουμένων μισθωτών και την ειδικότητα απασχολήσεως εκάστου τούτων, β)τον χρόνον προσλήψεως εν τη εργασία, την ομοειδή προϋπηρεσίαν εις άλλους εργοδότας, την ηλικίαν και την οικογενειακήν κατάστασιν τούτων, γ)τας καταβαλλομένας πάσης φύσεως αποδοχάς, δ)τας ώρας ενάρξεως, διαλείμματος, διακοπής και λήξεως της ημερησίας εργασίας. 2.Το εν αντίτυπον των ανωτέρω πινάκων, «άνευ της στήλης των καταβαλλομένων αποδοχών» μερίμνη του εργοδότου, αναρτάται εις εμφανές μέρος του τόπου εργασίας και κατά τμήματα τούτου, προφυλασσόμενον καταλλήλως εκ των επιδράσεων των κατεργαζομένων υλών ή των καιρικών μεταβολών, το δε έτερον παραμένει εις το αρχείον της Επιθεωρήσεως Εργασίας. Οι μέσα στα « » λέξεις προστέθηκαν από την παρ. 2 άρθρ. 18 Νόμ. 1082/1980 (ανωτ. σελ. 146,35). 3.Εις περίπτωσιν αλλαγής των ωρών εργασίας ή μεταβολής του επί σχέσει εργασίας ιδιωτικού δικαίου προσωπικού, λόγω προσλήψεων ή απολύσεων, ο εργοδότης υποχρεούται εις θεώρησιν συμπληρωματικού πίνακος, αναλόγου κατά περίπτωσιν, εντός δεκαπενθημέρου από της επελεύσεως της μεταβολής. 4.Οσάκις η πέραν των οκτώ ωρών ημερησία λειτουργία εκμεταλλεύσεως, επιχειρήσεως ή εργασίας εξασφαλίζεται δια διαδοχικής εναλλαγής πλειόνων της μιάς ομάδων εργασίας (βάρδια) δέον, μετά των ανωτέρω πινάκων προσωπικού, να συνυποβάλληται προς θεώρησιν και πίναξ περί της εβδομαδιαίας εναλλαγής των ομάδων τούτων». Το άρθρ. 13 αντικατεστάθη ως ανωτέρω δια του άρθρ. 4 Ν.Δ. 515/70 (κατωτ. αριθ. 8). Σελ. 234(δ) Τεύχος 750-Σελ. 104 Άρθρον 14 Ώραι εργασίας θεωρούνται, αι πραγματικαί τοιαύται, μη συμπεριλαμβανομένων των διακοπών ή διαλειμμάτων εργασίας. Πάντως δεν θεωρείται διακοπή ή διάλειμμα η δια σωματικήν ανάγκην απομάκρυνσις εκ της εργασίας. Δι’ ελαφρόν πρόγευμα επιτρέπεται μόνον μία διακοπή, ήτις ουδέποτε υπερβαίνει την 1/2 ώραν. «Αι δια μεσημβρινόν γεύμα διακοπαί ουδέποτε υπερβαίνουσι τας δύο ώρας κατά τον χειμώνα και τας τρεις ώρας κατά το θέρος, εν ουδεμιά δε περιπτώσει είναι μικρότεραι της μιάς ώρας. Εν η περιπτώσει, λόγω της φύσεως της εργασίας, είναι εντελώς αδύνατος η διακοπή επί ολόκληρον ώραν δύναται ο αρμόδιος Επιθεωρητής Εργασίας να καθορίση μειωμένον χρόνον διακοπής. Εξαιρετικώς, η μεσημβρινή διακοπή, καθ’ όλην την περίοδον του έτους, εν τοις μηχανουργείοις, λεβητοπείοις, χυτηρίοις και μεταλλουργικαίς εργασίαις, ορίζεται εις 1 ώραν. Αν όμως αι επιχειρήσεις αύται κείνται εντός κατωκημένης ζώνης, η κατά τ’ ανωτέρω μεσημβρινή διακοπή δύναται να ορίζηται μέχρι 2 ωρών, αίτινες δέον να εμπίπτουν εντός των ορίων της διακοπής της οριζομένης δι’ αστυνομικής διατάξεως «περί μέτρων κοινής ησυχίας». Εν η περιπτώσει, λόγω της φύσεως της εργασίας, είναι εντελώς αδύνατος η διακοπή επί ολόκληρον 2ωρον, δύναται ο αρμόδιος Επιθεωρητής Εργασίας να καθορίζη μειωμένον χρόνον διακοπής. Ωσαύτως κατ’ εξαίρεσιν, εις τα ασχολούμενα με εργασίας ημερησίων εφημερίδων, τσιγκογραφεία, η μεσημβρινή διακοπή δύναται να ορίζεται ανωτέρα των κατά τ’ ανωτέρω δύο ωρών κατά τον χειμώνα και τριών κατά το θέρος». Τα εντός « » τίθενται ως ετροποποιήθησαν δια του άρθρου μόνου του Π.Δ. της 3/18 Ιουν. 1935 π.τροπ. του άρθρ. 14 του από 27 Ιουν. 1932 π.κωδικ. κλπ., ως το τελευταίον τούτο ετροποποιήθη δια του άρθρ. 6 του Ν.Δ. 3789/1957. Άρθρον 15 Απαγορεύεται όπως ο εργοδότης υποχρεοί τους υπαλλήλους ή τους εργάτας να παραμένωσιν εντός των τόπων εργασίας ή του καταστήματος κατά τας ώρας της διακοπής ή αναπαύσεως, προς λήψιν τροφής. Εξαιρετικώς προκειμένου περί εργασιών ή  επιχειρήσεων των οποίων η φύσις της εργασίας  δεν επιτρέπει απομάκρυνσιν των εργατών εκ  ταύτης, δύναται, μόνον κατόπιν αδείας του  αρμοδίου    επιθεωρητού      εργασίας,      να       επι15.Ι.αα.2 Ώρες εργασίας στην Βιομηχανία και Βιοτεχνία 307 τραπή εις τους εργάτας και τους υπαλλήλους όπως παραμένωσιν ή γευματίζωσιν εν τω τόπω της εργασίας. Άρθρον 16 Πας εργοδότης υποχρεούται όπως έχη εις την διάθεσιν των εργατών και υπαλλήλων επαρκή και υγιεινόν χώρον προς λήψιν τροφής και ανάπαυσιν. Οι εργάται δεν επιτρέπεται ν’ απασχολώνται υπό των εργοδοτών ή των επιτετραμένων των εντός ή εκτός του εργοστασίου κατά τας ώρας του γεύματος ή αναπαύσεως. Ο εργοδότης δεν επιτρέπεται ν’ απασχολήση κατά την αυτήν ημέραν εργασίας εργάτας ή υπαλλήλους εργασθέντας εις έτερον εργοστάσιον ή έτερον τόπον εργασίας, καθ’ όλον τον νόμιμον χρόνον ημερησίας εργασίας. Δύναται μόνον ν’ απασχολήση εργάτας εργασθέντας κατά την αυτήν ημέραν παρ’ άλλοις εργοδόταις, ολιγωτέρας των υπό του παρόντος καθοριζομένων ωρών, αλλά μόνον δια τον χρόνον τον απαιτούμενον προς συμπλήρωσιν του νομίμου ανωτάτου ορίου ημερησίας εργασίας. Άρθρον 17 (Κατηργήθη δια του άρθρ. 3 Ν.Δ. 515/70, κατωτ. αριθ. 8). Άρθρον 18 «Πας εργοδότης ή διευθυντής ή διαχειριστής ή επιτετραμμένος παραβαίνων εκ δόλου ή εξ αμελείας τας διατάξεις του παρόντος, ως και των επί τη βάσει τούτου εκδιδομένων αποφάσεων, τιμωρείται, δια των κάτωθι ποινών: α)δια χρηματικής ποινής από 500-8.000 μεταλλικών δραχμών, ή β)δια φυλακίσεως 10 ημερών μέχρις 6 μηνών, γ)δι’ αμφοτέρων των ποινών επί ιδιαιτέρως επιβαρυντικών περιστάσεων ή εν ειδική υποτροπή εντός διετίας». Το άρθρ. 18 αντικατεστάθη ως ανωτέρω δια του άρθρ. 7 Ν.Δ. 515/70 (κατωτ. αριθ. 8). Άρθρον 2 Αι ώραι εργασίας των εν τω προηγουμένω άρθρω εργασιών και επιχειρήσεων δεν επιτρέπεται να υπερβαίνωσι τας οκτώ ώρας καθ’ εκάστην και τας τεσσαράκοντα οκτώ καθ’ εβδομάδα. Άρθρον 3 «Υπέρβασις του ανωτάτου ορίου ημερησίας εργασίας μέχρι μιάς ώρας καθ’ εκάστην, μη θεωρουμένη ως υπερωρία, επιτρέπεται υπό τους όρους: 1) ότι αι εν λόγω επιχειρήσεις δεν λειτουργούν το απόγευμα του Σαββάτου ή και μιάς εισέτι εργασίμου ημέρας της εβδομάδος, 2) ότι θα καταβάλληται πλήρες το ημερομίσθιον των ημερών τούτων και 3) ότι το σύνολον των εργασίμων ωρών δεν θα υπερβαίνη τας 48 καθ’ εβδομάδα». Η πρώτη παράγραφος αντικατεστάθη ως άνω δια της παρ. 1 άρθρ. 3 Ν.Δ. 4020/1959 (κατωτ. σελ. 246,03). Δυνάμει της παρ. 2 του αυτού άρθρ. 3 Ν.Δ. 4020/59 η διάταξις της προηγουμένης παραγράφου εφαρμόζεται αναλόγως και επί υπαλλήλων, δι’ ους προβλέπονται ώραι εργασίας 7 ημερησίως ή 42 εβδομαδιαίως. Επίσης επιτρέπεται η επί μίαν ώραν καθ’ εκάστην υπέρβασις του ανωτάτου ορίου της ημερησίας εργασίας εις ένα των μηχανικών εκάστου εργοστασίου, οριζομένου παρά του Διευθυντού τούτου. Άρθρον 4 «1.Υπέρβασις του κατά το άρθρ. 2 του παρόντος ανωτάτου ορίου ημερησίας εργασίας επιτρέπεται εις περιπτώσεις: α)Επειγούσης εργασίας, η εκτέλεσις της οποίας είναι αναγκαία, δια την πρόληψιν επικειμένων ατυχημάτων, την οργάνωσιν μέτρων σωτηρίας ή την αντιμετώπισιν επελθουσών αιφνιδίων ζημιών είτε εις το υλικόν είτε εις τας εγκαταστάσεις είτε εις το κτίριον της εκμεταλλεύσεως, β)επειγούσης φύσεως εργασιών παροδικού χαρακτήρος ή εξαιρετικώς επειγούσης ανάγκης εξυπηρετήσεως του κοινού, γ)επειγούσης επισκευής πλωτών, χερσαίων και εναερίων μεταφορικών μέσων ή καθυστερήσεως εκτελέσεως δρομολογίων των πάσης φύσεως μεταφορικών μέσων, δ)εξαιρετικής σωρεύσεως εργασίας, ε)παραμονών των εξαιρεσίμων εορτών, ς)προπαρασκευαστικών ή συμπληρωματικών εργασιών, αι οποίαι, ως εκ της φύσεως της εργασίας εκτελούνται εκτός του, δια την γενικήν εργασίαν εκμεταλλεύσεως ή επιχειρήσεως χρονικού ορίου ημερησίας εργασίας. ζ)αναπληρώσεως απολεσθεισών ωρών εν περιπτώσει ομαδικής διακοπής εργασίας προελθούσης αα) εξ αιφνιδίων αιτίων ή ανωτέρας βίας (αιφνίδιαι ζημίαι επελθούσαι εις το υλικόν, διακοπή κινητηρίου δυνάμεως, γενική έλλειψις πρώτων υλών, θεομηνίαι, ββ) λόγω επισήμων ή τοπικών εορτών, πλην της Κυριακής και των προς αυτήν εξομοιουμένων και γγ) λόγω καιρικών μεταβολών, εις βιομηχανίαν ή εργασίας, αίτινες λόγω της φύσεώς των, υπόκεινται εις την επίδρασιν των καιρικών μεταβολών. 2.Η κατά την προηγουμένην παράγραφον υπέρβασις δεν δύναται να είναι μακροτέρα των 3 ωρών καθ’ εκάστην. Κατ’ εξαίρεσιν, εις τας υπό στοιχ. α΄, β΄ και γ΄ περιπτώσεις της προηγουμένης παραγράφου, η υπέρβασις δια μεν την πρώτην ημέραν είναι απεριόριστος, δι’ εκάστην δε των αμέσως εν συνεχεία 4 ημερών, επιτρέπεται μέχρι 4 ωρών κατ’ ανώτατον όριον. Επί της υπό στοιχ. ζ΄ περιπτώσεως η αναπλήρωσις της διακοπής της εργασίας συντελείται εντός χρόνου από της επαναλήψεώς της, μη δυναμένου να υπερβή το 3πλάσιον του απολεσθέντος τοιούτου. Εν ουδεμιά περιπτώσει δύναται να υπερβή τας 48 ώρας καθ’ εβδομάδα, ο μέσος όρος εργασίας, υπολογιζόμενος από της δηλωθείσης διακοπής μέχρι της λήξεως των ως είρηται ανωτάτων ορίων αναπληρώσεως. 3.Δι’ αποφάσεων του Υπουργού Εργασίας εκδιδομένων κατά τους μήνας Δεκέμβριον και Ιούνιον εκάστου έτους, μετά γνώμην του Ανωτάτου Συμβουλίου Εργασίας και δημοσιευομένων εις την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, καθορίζονται τα ανώτατα όρια υπερωριακής απασχολήσεως, δι’ άπασαν την Επικράτειαν ή δι’ ωρισμένας περιφερείας και δια το επόμενον της εκδόσεώς των ημερολογιακόν εξάμηνον, ή γενικώς, ή κατά κλάδους, ή κατά ειδικότητας, αναλόγως των δεδομένων της αγοράς εργασίας, των προοπτικών αυτής, των προοπτικών της οικονομικής αναπτύξεως, και ειδικώτερον, της πορείας της ανεργίας και της υποαπασχολήσεως. Δι’ αποφάσεων του Υπουργού Εργασίας, εκδιδομένων εκάστοτε μετά γνώμην του Ανωτάτου Συμβουλίου Εργασίας και δημοσιευομένων εις την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, δύναται να καθορίζηται, δι’ άπασαν την Επικράτειαν ή δι’ ωρισμένας περιφερείας, το ανώτατον όριον επιτρεπομένης κατ’ έτος υπερωριακής απασχολήσεως ή γενικώς ή κατά παραγωγικούς κλάδους ή κατά ειδικότητας. 4.Δι’ αποφάσεων του Υπουργού Εργασίας,  εκδιδομένων μετά γνώμην του Ανωτάτου Συμβουλίου  Εργασίας  δημοσιευομένων  εις  την  Εφημερί(Αντί της σελ. 232,01)Σελ. 232,01(α) Τεύχος 389-Σελ. 33 Ώρες εργασίας στην Βιομηχανία και Βιοτεχνία 15.Ι.αα.2 304 δα της Κυβερνήσεως, δύναται να καθορίζωνται, ωρισμέναι εργασίαι, εις τας οποίας, λόγω ιδιαζόντως ανθυγιεινών συνθηκών, δεν επιτρέπεται να υπερβή η υπερωριακή απασχόλησις τας 120 ώρας ετησίως. Το άρθρ. 4 αντικατεστάθη ως άνω δια του άρθρ. 1 Ν.Δ. 515/70 (κατωτ. αριθ. 8). Σελ. 232,02(α) Τεύχος 389-Σελ. 34 15.Ι.αα.2 Ώρες εργασίας στην Βιομηχανία και Βιοτεχνία 305 Άρθρον 5 (Κατηργήθη δια του άρθρ. 3 Ν.Δ. 515/70, κατωτ. αριθ. 8). Άρθρον 6 (Κατηργήθη δια του άρθρ. 1 Ν.Δ. 515/70, κατωτ. αριθ. 8). Άρθρον 7 Οσάκις το προσωπικόν εργάζεται κατ’ εναλλαγήν (EQUIPES) η διάρκεια της εργασίας δύναται να παραταθή πέρα των οκτώ ωρών καθ’ ημέραν και τεσσαράκοντα οκτώ ωρών καθ’ εβδομάδα, υπό τον όρον όπως ο μέσος όρος των ωρών της εργασίας, υπολογιζόμενος επί περιόδου τριών τουλάχιστον εβδομάδων, μη υπερβαίνη τας οκτώ ώρας καθ’ ημέραν και τας τεσσαράκοντα οκτώ καθ’ εβδομάδα. Άρθρον 8 Του κατά το άρθρ. 2 ορίου των εργασίμων ωρών επιτρέπεται υπέρβασις εις τας εργασίας ων η συνεχής λειτουργία, ως εκ της φύσεως αυτών, πρέπει να εξασφαλίζηται δια διαδοχικών εναλλαγών προσωπικού, υπό την προϋπόθεσιν ότι αι ώραι εργασίας δεν θα υπερβαίνωσι κατά μέσον όρον τας 56 καθ’ εβδομάδα. Εν τη περιπτώσει ταύτη δέον όπως: α) η σειρά εργασίας των ομάδων μεταβάλληται καθ’ εβδομάδας, εις τρόπον ώστε η κατά την νύκτα της μιάς εβδομάδος εργαζομένη ομάς να εργάζηται την επομένην εβδομάδα εις ώρας ημερησίας, β) οσάκις μία ομάς απασχοληθή την Κυριακήν, απαραιτήτως να χορηγηθή εις ταύτην εικοσιτετράωρος ανάπαυσις κατ’ άλλην ημέραν της εβδομάδος.