4. ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑ υπ’ αριθ. 1073 της 12/16 Σεπτ. 1981 (ΦΕΚ Α΄ 260) (Διόρθ. Σφαλμ. στο ΦΕΚ Α΄ 320 της 4 Νοεμ.  1981) Περί μέτρων ασφαλείας κατά την εκτέλεσιν εργασιών εις εργοτάξια οικοδομών και πάσης φύσεως έργων αρμοδιότητος Πολιτικού Μηχανικού. Έχοντες υπόψη: α)Τας διατάξεις του άρθρ. 6 του από 25.8./5.9.1920 Β.Δ/τος περί κωδικοποιήσεως των περί υγιεινής και ασφαλείας των εργατών διατάξεων. β)Τας διατάξεις του άρθρ. 17 του Νόμ. ΔΚΘ΄/1912 περί εργασίας γυναικών και ανηλίκων. γ)Τας διατάξεις της παρ. 2 του άρθρ. 17 του Π.Δ. 1156/1977 περί οργανισμού του Υπουργείου Εργασίας. δ)Την υπ’ αριθ. 1474/1.10.1980 γνωμοδότησιν του Ανωτάτου Υγειονομικού Συμβουλίου,  ε)Την από 26.2.81 γνωμοδότησιν του Ανωτάτου Συμβουλίου Εργασίας. στ)Την υπ’ αριθ. 876/1981 γνωμοδότησιν του Συμβουλίου Επικρατείας, προτάσει του Υπουργού Εργασίας, αποφασίζομεν: Πεδίον Εφαρμογής Άρθρ.1.-Επί των πάσης φύσεως εργοταξιακών έργων αρμοδιότητος Πολιτικού Μηχανικού, συμπεριλαμβανομένων και των οικοδομικών τοιούτων, τηρούνται υπό των κατά Νόμον υπευθύνων, πέραν των διατάξεων του Π.Δ/τος της 14.3.1934 περί υγιεινής και ασφαλείας των εργατών και υπαλλήλων των πάσης φύσεως βιομηχανικών και βιοτεχνικών εργοστασίων, εργαστηρίων κ.λπ.  και του Π.Δ. 778/26.8.80 περί των μέτρων ασφαλείας κατά την εκτέλεσιν οικοδομικών εργασιών, και αι ειδικαί διατάξεις των επομένων άρθρων. ΤΜΗΜΑ Ι ΕΡΓΑΣΙΑΙ ΕΚΣΚΑΦΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ Γενικά μέτρα ασφαλείας δι’ εκσκαφάς Άρθρ.10.-Όταν μελετάται το θέμα αντιστηρίξεως πρανών μιας εκσκαφής, πρέπει να λαμβάνωνται υπ’ όψιν εκτός από τας κρατούσας κατά την εκσκαφήν συνθήκας και τα ακόλουθα: α)Πιθανότης αυξήσεως της ωθήσεως των γαιών, λόγω εμποτισμού των, εποχιακού ή άλλου. β)Δονήσεις λόγω διελεύσεως βαρέων οχημάτων. γ)Χρήσις εκρηκτικών εις γειτονικάς εκσκαφάς. δ)Πιθανότης αυξήσεως των ωθήσεων λόγω αποθέσεως, πλησίον του ανοίγματος, υλικών εκσκαφής, μηχανημάτων κ.λπ. ε)Ερπυστική παραμόρφωσις του εδάφους. στ)Αποσάθρωσις λόγω επαφής με την ατμόσφαιραν. Άρθρ.99.-1.Εις περιπτώσεις κατά τας οποίας γίνεται χρήσις τετηγμένων μετάλλων, κραμάτων αυτών ή ζεόντων υγρών πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα προς αποφυγήν ανατροπής του λέβητος ή του δοχείου τήξεως ή ζέσεως δια στερεώσεως τούτου επί σταθεράς βάσεως. 2.Κατά την μεταφοράν του τετηγμένου μολύβδου ή πίσσης, τα δοχεία πρέπει να μην είναι υπερπληρωμένα, οι δε εργαζόμενοι να είναι εφωδιασμένοι δι’ ειδικής στολής εργασίας και ειδικών περικνημίδων, χειροκτίων και εμπροσθέλλας. Οι εργαζόμενοι οφείλουν να νίπτωνται επιμελώς μετά το πέρας της εργασίας ως και προ της λήψεως πάσης τροφής και να μη καπνίζουν με ακαθάρτους χείρας. Άρθρ.100.-Εις εργασίας κατά τας οποίας υπάρχει κίνδυνος πνιγμού πρέπει να χρησιμοποιούνται ζώναι ασφαλείας, εφ’ όσον τούτον είναι εφικτόν ή και να διατηρούνται έτοιμα προς χρήσιν εις καταλλήλους θέσεις, μέσα διασώσεως ως λ.χ. λέμβοι, σχοινία, γάντζοι, σωσίβια κτλ. και να διατίθεται εξειδικευμένον δια την χρήσιν των προσωπικόν. Άρθρ.101.-1.Η ανάπαυσις και ο ύπνος εις επικινδύνους χώρους απαγορεύονται. 2.Απαγορεύεται εις τους απασχολουμένους να φέρουν ή να πίνουν οινοπνευματώδη ποτά κατά την διάρκειαν της εργασίας, περιλαμβανομένων και των διαλειμμάτων. 3.Οι εις κατάστασιν μέθης δεν επιτρέπεται να εισέρχωνται εις τον τόπον εργασίας, ούτε να γίνεται ανεκτή η παραμονή των εις τούτον. 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ Ατομικά μέσα προστασίας Άρθρ.102.-Εις περιπτώσεις κατά τας οποίας η προστασία των εργαζομένων δεν δύναται να εξασφαλισθή απόλυτα είτε δια της εξαλείψεως του κινδύνου είτε δια των ομαδικών μέτρων προστασίας διατίθενται υπό του εκτελούντος το έργον εις τους εργαζομένους ατομικά μέσα προστασίας. Τα ανωτέρω μέσα προστασίας πρέπει να προστατεύουν αποτελεσματικά από τον συγκεκριμένον κίνδυνον, να ευρίσκωνται εις αρίστην κατάστασιν να συντηρούνται περιοδικώς, να καθαρίζωνται και να αποθηκεύωνται με επιμέλειαν. Αι συσκευαί και λοιπός εξοπλισμός πρέπει να είναι προσωπικός δι’ έκαστον εργαζόμενον, να ελέγχεται και καθαρίζεται με επιμέλειαν πριν διατεθή εις άλλον εργαζόμενον. Όλος ο αναγκαίος εξοπλισμός ατομικής προστασίας να τίθεται εις την διάθεσιν όλων των εργαζομένων εις το εργοτάξιον και να είναι εις κατάστασιν αμέσου χρησιμοποιήσεως. Οι εκτελούντες το έργον πρέπει να φροντίζουν ώστε τα απαιτούμενα κατά περίπτωσιν ατομικά μέσα προστασίας να χρησιμοποιούνται υπό των εργαζομένων. Οι εργαζόμενοι οφείλουν να χρησιμοποιούν τα ατομικά μέσα προστασίας εις τας περιπτώσεις κατά τας οποίας απαιτείται τοιαύτη χρήσις. Τα ατομικά μέσα προστασίας πρέπει να προσαρμόζωνται εις τα ανθρωπομετρικά στοιχεία και ανατομικάς αναλογίας εκάστου εργαζομένου. Άρθρ.103.-Οι εργαζόμενοι εις Εργοτάξια, ασχέτως απασχολήσεως, πρέπει να φέρουν κράνη προστασίας της κεφαλής, χορηγούμενα υπό του εκτελούντος το έργον. Η χρήσις κρανών είναι υποχρεωτική. Άρθρ.104.-Εις εργασίας, αι οποίαι, είναι δυνατόν να προκαλέσουν βλάβας οφθαλμών ως π.χ. κατεδαφίσεις, συγκολλήσεις, τροχίσματα, κοπή κεφαλών ήλων, τεμαχισμό λίθων, εκκένωσιν ή μετάγγισιν οξέων ή αλκαλίων, κλπ. διατίθενται υπό του εκτελούντος το έργον κατάλληλα μέσα προστασίας π.χ. ομματοϋάλια, προσωπίδες, ασπίδια κ.α. Άρθρ.105.-Εις εργασίας, αι οποίαι, είναι δυνατόν να προκαλέσουν τραύματα ή εγκαύματα ή δερματικάς παθήσεις χειρών, διατίθενται υπό του εκτελούντος το έργον τα κατάλληλα χειρόκτια (γάντια). Άρθρ.106.-Οι εργαζόμενοι εις εργοτάξια πρέπει να φέρουν κατάλληλα υποδήματα (σκληρόν ή ενισχυμένον ποντίνι δια την προστασίαν έναντι πτώσεως βαρέων αντικειμένων και σόλα η οποία να προφυλάσση από κίνδυνον ολισθήσεως, διατρήσεως από καρφιά κλπ). Δι’ ειδικάς εργασίας αι οποίαι έχουν ειδικούς κινδύνους ως π.χ. εργασίαι παρά το ύδωρ ή πλησίον φωτιάς ή πλησίον καυστικών ουσιών ο εκτελών το έργον υποχρεούται να παρέχη τα ειδικά κατά περίπτωσιν υποδήματα. Απαγορεύεται η χρήσις ακαταλλήλων υποδημάτων (π.χ. σαγιονάρες, πέδιλα, παντός είδους πάνινα υποδήματα τύπου TENNIS ή υποδήματα με τακούνια). Άρθρ.107.-Ο εκτελών το έργον πρέπει να εξασφαλίζη την δυνατότητα χρήσεως των ζωνών ασφαλείας εις τας περιπτώσεις κατά τας οποίας η χρήσις αύτη είναι αναγκαία. Αι ζώναι ασφαλείας δεν πρέπει να επιτρέπουν την ελευθέραν πτώσιν πλέον του 1,00 μέτρου. Απαγορεύεται να εργάζωνται μεμονωμένως οι εργαζόμενοι οι οποίοι χρησιμοποιούν δια την προστασίαν των ζώνας ασφαλείας. Άρθρ.108.-Κατά την εργασία ενδείκνυται η χρησιμοποίησις υπό του εργαζομένου στολής εργασίας. Η στολή πρέπει να είναι κατασκευασμένη εκ καταλλήλου υφάσματος ή ειδικού υλικού, ώστε να μη προκαλή ερεθισμόν εις τα σημεία επαφής με το σώμα του εργαζομένου. Η στολή πρέπει να αποτελήται εξ ενός ή δύο τεμαχίων. Απαγορεύονται οι ζώνες, πλατείς επενδύται και εν γένει κρεμάμενα ή εξέχοντα τμήματα ενδυμασίας γραβάται, μανδήλια λαιμού, ταυτότητες, δακτυλίδια, αλυσίδες κ.α. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ΄ Υγιεινή-Εστίασις-Α΄ Βοήθειαι Άρθρ.11.-Η αντιστήριξις επί εκσκαφών τάφρων μεγάλου μήκους, όπως π.χ. δια τοποθέτησιν αγωγών ηλεκτρικού ρεύματος, ύδατος, τηλεφώνου κ.λ.π. πραγματοποιείται κατά τας διατάξεις του παρόντος κεφαλαίου. Τα προϊόντα εκσκαφής τοποθετούνται εις απόστασιν τουλάχιστον 0,60 εκατοστών του μέτρου από το χείλος του ορύγματος. Κατά τας εκσκαφάς εις οδούς και συναφείς κοινοχρήστους χώρους, λαμβάνονται κατά περίπτωσιν και τα αντίστοιχα μέτρα ασφαλείας, τα οποία προβλέπονται από τας οικείας διατάξεις του ισχύοντος Κώδικος Οδικής Κυκλοφορίας Κ.Ο.Κ. Άρθρ.109.-1.Δια την αλλαγήν ενδυμασίας και φύλαξιν των ενδυμάτων, πρέπει να διατίθενται και κατάλληλοι χώροι. 2.Δια τους χώρους υγιεινής, και δια το ύδωρ (πόσιμον και καθαριότητος) εφαρμόζονται αι Υγειονομικαί Διατάξεις του Υπουργείου Κοινωνικών Υπηρεσιών. 3.Εις εργασίας ρυπαράς ή προκαλούσας επαγγελματικάς νόσους, πρέπει να υφίσταται δυνατότης νίψεως και καθαρισμού δια καταιονισμού (ντους) εις καταλλήλους χώρους, καθώς και πλύσις ή και απολύμανσις των στολών. 4.Εντός του εργοταξίου συνιστάται να υπάρχη κατάλληλος χώρος δια την διατήρησιν του φαγητού των εργαζομένων εις καλήν κατάστασιν. Εφ’ όσον ο αριθμός των απασχολουμένων είναι μεγαλύτερος των 70, η διάθεσις του ως άνω χώρου είναι υποχρεωτική. 5.Εις περιπτώσεις κατά τας οποίας η προστασία της υγείας ή της ασφαλείας των εργαζομένων το απαιτεί, πρέπει να απαγορεύεται εις τους απασχολουμένους να τρώγουν, να πίνουν ή να καπνίζουν εις τους χώρους εργασίας. (Μετά τη σελ. 470,7202) Σελ. 470,7203 Τεύχος 771-Σελ. 135 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 6.Αι απασχολούμενοι οφείλουν να επιμελώνται ιδιαιτέρως δια την ατομικήν των καθαριότητα, ιδίως προ του φαγητού και προ της αναχωρήσεως εκ του τόπου εργασίας. 7.Αι ειδικαί στολαί εργασίας πρέπει να αφαιρούνται προ του φαγητού, αι δε στολαί εργασίας πρέπει να αφαιρούνται προ της αναχωρήσεως. 8.Ιδιαίτερη μέριμνα πρέπει να λαμβάνεται δια την συγκέντρωσιν και αποκομιδήν των απορριμμάτων φαγητών. Άρθρ.110.-1.Εις έκαστον εργοτάξιον πρέπει να υπάρχει πρόχειρον μικρόν φαρμακείον δια την παροχήν πρώτων βοηθειών, τοποθετημένον εις θέσιν ευκόλως προσιτήν και υπό την επίβλεψιν εντεταλμένου, μερίμνη του εργοδότου, περιέχον ενδεικτικώς τα ακόλουθα είδη εις τας έναντι εκάστου ελαχίστας ποσότητας: Α΄. Εντός Πόλεως.         Αρι-        Εργα-       Εργο       θμός      ζομένων    ταξίου Είδος         1-25         26-50         51-100 1.Σκεύασμα δια κάψιμο (εις σωληνάρια ή πακέτα)    1                2                   3 2.Εισπνεύσιμος Αμμωνία     1               2                   2 3.Αποστειρωμέναι Γάζαι  κυτία των 5 εκ., 10 εκ., και  15 εκ.                                    1                2                   3 4.Επίδεσμοι γάζης των  0,10 Χ 2,50 μ.                      2                4                   6 5.Τριγωνικοί επίδεσμοι        1                1                   1 6.Λευκοπλάστ ρολλό           2                2                   2 7.Ψαλλίδιον                          1                1                   1 8.Τσιμπίδα                            1                1                   1 9.Ύφασμα λεπτόν δια  καθαρισμόν (CLEANSING  TISSUE)                               1               1                   1 10.Αντισηπτικόν διάλυμα (κατά προτίμησιν Μερκουροχρώμ)                                    1                1                  1 11.Υγρός σάπων εντός πλαστικής συμπιεσίμου φιάλης  1                1                   1 12.Ελαστικός επίδεσμος       1                1                  1 13.Αντισταμινική αλοιφή     1                1                  1 14.Σπασμολυτικον                1                1                  1 Φυλλάδιον οδηγιών χρήσεως και πρώτων βοηθειών. Β΄. Εκτός πόλεως. Επί πλέον των ανωτέρω προβλεπομένων: 1.Αντιοφικός Ορός. 2.Ενέσιμον κορτιζονούχον σκεύασμα των 100 MG (Αντισόκ). 3.Σύριγγες πλαστικαί μιας χρήσεως των 5 CC 2 τεμ.-3. 4.Σύριγγες πλαστικαί μιας χρήσεως των 10 CC 2 τεμ.-3. Σελ. 470,7204 Τεύχος 771-Σελ. 136 5.Δισκία αντιδιαρροϊκά. 6.Δισκία αντιόξινα. 2.Εις εργοτάξια απασχολούντα ταυτοχρόνως άνω των 100 προσώπων, πρέπει να υπάρχη και εντεταλμένος, ειδικώς εκπαιδευθείς εις την παροχήν απλών Πρώτων Βοηθειών, καθώς και αυτοκίνητον δυνάμενον να μεταφέρη φορείον. Εφ’ όσον η εργασία εκτελείται εις φυλακάς (βάρδιας) επιβάλλεται η παρουσία του ως άνω ειδικού ανά φυλακήν (βάρδιαν). 3.Εις εργοτάξια απομεμακρυσμένα πλέον της μιας ώρας διαδρομής από νοσοκομειακάς μονάδας και απασχολούντα ταυτοχρόνως άνω των 300 προσώπων, πρέπει καθ’ όλας τας εργασίμους ώρας να υπάρχη πρόχειρον ιατρείον εξυπηρετούμενον και υπό συνεργαζομένου ιατρού. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ΄ Υποχρέωσις εργοδοτών-εργαζομένων Άρθρ.111.-Δια την διαρκή επίβλεψιν και επιμέλειαν της εφαρμογής του παρόντος ως και του Π.Δ. 778/80 περί των μέτρων ασφαλείας κατά την εκτέλεσιν οικοδομικών εργασιών εις τας οικοδομικάς και εν γένει εργοταξιακάς εργασίας, παρίσταται ανελλιπώς καθ’ όλην την διάρκειαν της ημερησίας εργασίας οι νόμω υπόχρεοι εργοδόται ή οι εκπρόσωποι τούτων. Το προσωπικόν εκάστου συνεργείου πρέπει να επιθεωρήται τουλάχιστον άπαξ της ημέρας υπό του επικεφαλής του υπεργολάβου, άπαξ δε της εβδομάδος, υπό του εργολάβου, εφ’ όσον έχει ειδικάς γνώσεις, ή υπό καταλλήλου εκπροσώπου του. Οι υπεργολάβοι και εργολάβοι οφείλουν διαρκώς να καθοδηγούν τους εργαζομένους περί των, κατά φάσιν εργασίας, απαιτουμένων μέτρων ασφαλείας. 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές Άρθρ.112.-Οι απασχολούμενοι, ειδικώς δε οι νεοπροσλαμβανόμενοι, πρέπει να διαφωτίζωνται μερίμνη των αμέσως προϊσταμένων των σχετικώς με τους κινδύνους τους συνυφασμένους με την εργασίαν των και γενικώτερον να ενημερώνωνται επί των διατάξεων του παρόντος. Άρθρ.113.-1.Εις έκαστον εργοτάξιον τηρείται μερίμνη του εργοδότου ή του αρμοδίως εξουσιοδοτημένου οργάνου Ημερολόγιον Μέτρων Ασφαλείας, της Εργασίας εις το οποίον αναγράφονται τα ως κατωτέρω αναφερόμενα ως και οριζόμενα τοιαύτα εκ συναφών διατάξεων ή κανόνων ασφαλείας. α)Ο αριθμός της θεωρημένης βεβαιώσεως του επιβλέποντος μηχανικού της αφορώσης εις την καταλληλότητα των εξωτερικών ικριωμάτων και αναφερομένης εις την παρ. 2 του άρθρ. 3 του 778/80 Π.Δ/τος περί των μέτρων ασφαλείας κατά την εκτέλεσιν οικοδομικών εργασιών. β)Αι, κατά την παρ. 4 του άρθρ. 21 του ως άνω Π.Δ/τος, επιθεωρήσεις προ της επαναλήψεως εργασιών διακοπεισών λόγω θεομηνίας. γ)Αι, κατά το άρθρ. 13 του παρόντος, επιθεωρήσεις των πρανών ορυγμάτων και των αντιστηρίξεών των. δ)Η, κατά το άρθρ. 35 του παρόντος, άδεια του επιβλέποντος μηχανικού δια την περίπτωσιν εγκαταστάσεως, ανυψωτικής μηχανής επί ικριώματος (ως και η εν προκειμένω ενίσχυσίς του). ε)Αι, κατά την παρ. ΙΕ΄ του άρθρ. 60 του παρόντος, γενικαί επιθεωρήσεις συρματοσχοίνων ως και οι κατά την παρ. ΙΖ΄ του αυτού άρθρου απαιτούμενοι επανέλεγχοι. ζ)Οι, κατά το άρθρ. 67 του παρόντος οριζόμενοι έλεγχοι και επανέλεγχοι των ανυψωτικών μηχανημάτων. 2.Λεπτομέρειαι δια την εφαρμογήν του παρόντος άρθρου ρυθμίζονται δι’ αποφάσεως του Υπουργού Εργασίας μετά γνώμην του Ανωτάτου Συμβουλίου Εργασίας. Άρθρ.114.-1.Έκαστος εργαζόμενος και οιοδήποτε άλλον άτομον το οποίον ευρίσκεται εις τους τόπους εργασίας, πρέπει να συνεργάζεται μετά του εργοδότου δια την εφαρμογήν του παρόντος Κανονισμού. 2.Έκαστος εργαζόμενος ο οποίος ασχολείται εις το εργοτάξιον, πρέπει να ειδοποιή αμέσως τον εργοδότην ή τον προϊστάμενον του εργοταξίου δι’ οιοδήποτε ελάττωμα το οποίον ίσως αντιληφθή εις την εγκατάστασιν ή τας μηχανάς ή οιονδήποτε λάθος ατόμου το οποίον δύναται να προκαλέση ατύχημα. 3.Ουδείς πρέπει να παρενοχλή, να μετατοπίζη, να αφαιρή, να προκαλή βλάβας ή να καταστρέφη τας εγκαταστάσεις και τας διατάξεις ασφαλείας αι οποίαι προδιαγράφονται υπό του παρόντος Π.Δ/τος ή άλλου Κανονισμού, χωρίς να λαμβάνη την άδειαν του εργοδότου ή του υπευθύνου προϊσταμένου του εργοταξίου. 4.Έκαστος εργαζόμενος, πρέπει να χρησιμοποιή τα μέσα προστασίας και όλας τας διατάξεις ασφαλείας, ή τας άλλας εγκαταστάσεις αι οποίαι προβλέπονται δια την προστασίαν του και πρέπει να συμμορφούνται προς το σύνολον των οδηγιών ασφαλείας αι οποίαι αναφέρονται εις την εργασίαν του. 5.Έκαστος εργαζόμενος πρέπει να εφαρμόζη μεθόδους εργασίας ασφαλείς, να λαμβάνη τας απαραιτήτους προφυλάξεις δια την προσωπικήν του ασφάλειαν και δια την ασφάλειαν οιουδήποτε άλλου ατόμου, και να απέχη από οιανδήποτε πράξιν η οποία ενδέχεται να θέση εις κίνδυνον τον ίδιον ή οιονδήποτε άλλον άτομο. 6.Ουδείς εργαζόμενος, πρέπει να προσέρχεται ή να εγκαταλείπη την θέσιν του, άνευ της χρησιμοποιήσεως των μέσων ασφαλούς προσβάσεως ή εξόδου, τα οποία έχουν προβλεφθή. Άρθρ.115.-1.Οι νόμω υπόχρεοι εργοδόται και οι εκπρόσωποι αυτών υποχρεούνται εν περιπτώσει ατυχήματος επισυμβάντος εις τον τόπον εργασίας εις τινα των εργαζομένων, να ειδοποιούν αμελλητί την πλησιεστέραν Αστυνομικήν Αρχήν, να αναγγέλουν δε εντός 24 ωρών το ατύχημα εις το οικείον Τμήμα ή Γραφείον Εργασίας και εφ’ όσον πρόκειται περί σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου, να διατηρούν αμετάβλητα πάντα τα στοιχεία άτινα δύναται να χρησιμεύουν προς εξακρίβωσιν των αιτίων του ατυχήματος. 2.Ο εργοδότης ή ο εκπροσωπών τούτον υποχρεούται ευθύς ως συμβή το ατύχημα να μεριμνήση δια την άμεσον παροχήν πρώτων βοηθειών εις τον παθόντα δια των μέσων των αναφερομένων εις το άρθρ. 110 του παρόντος, εις σοβαρωτέρας δε περιπτώσεις, δια εργοτάξια μη εμπίπτοντα εις τας περιπτώσεις των παρ. 2 και 3 του άρθρ. 110, δια την άμεσον μεταφοράν του παθόντος εις το πλησιέστερον φαρμακείον ή σταθμόν πρώτων βοηθειών ή νοσοκομείον ή κλινικήν. Άρθρ.116.-Ο έλεγχος και η επίβλεψις της εφαρμογής τόσον του παρόντος όσον και του Π.Δ. 778/80 ανατίθεται εις τα αρμόδια όργανα του Υπουργείου Εργασίας και τας Αστυνομικάς Αρχάς. Τα ως άνω όργανα δικαιούνται να διατάσσουν την διακοπήν της εργασίας, εις Τμήμα ή το σύνολον του έργου κατά τον διενεργούμενον έλεγχον όταν εις το υπό κατασκευήν έργον δεν έχουν ληφθή τα υπό των ανωτέρω διαταγμάτων προβλεπόμενα μέτρα ασφαλείας. ΜΕΡΟΣ ΙΧ ΤΕΛΙΚΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Άρθρ.12.-Δια την ασφαλή διεξαγωγήν εργασιών εντός τάφρων, πρέπει να αφήνωνται εις ενδεδειγμένας θέσεις στερεαί διαβάσεις ή να κατασκευάζωνται ανθεκτικά γεφυρώματα, δια την διέλευσιν διαβατών και οχημάτων. Εις τας δύο πλευράς των διαβάσεων τούτων πρέπει να υπάρχουν κιγκλιδώματα. 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές     Άρθρ.13.-Τα πρανή ορυγμάτων ή και αι αντιστηρίξεις των επιθεωρούνται υπό αρμοδίου προσώπου, μετά πείρας, οριζομένου υπό του εργοδότου, ως ακολούθως: α)Καθ’ εκάστην, εις τας θέσεις εργασίας εκσκαφών βάθους πλέον του ενός μέτρου και πεντήκοντα εκατοστών (1,50) του μέτρου. β)Καθ’ εκάστην αλλαγήν φυλακής εργασίας: Εις το άκρον διανοιγομένης τάφρου βάθους άνω των 3,00 μέτρων. Εις τον πυθμένα και τας παρειάς διανοιγομένου φρέατος. Εις το μέτωπον προβολής σήραγγος. Αι τυχόν παρατηρήσεις των επιθεωρήσεων αυτών αναγράφονται εις το Ημερολόγιον Μέτρων Ασφαλείας της Εργασίας. Λεπτομερής εξέτασις κάθε είδους εκσκαφής διενεργείται υπό του επιβλέποντος μηχανικού: Μετά την εκτέλεσιν ανατινάξεων. Μετά την εμφάνισιν ζημιών εις αντιστηρίξεις ξυλοδεσίες, πασσαλοφράγματα ή μετά από καταπτώσεις πρανών. Προ της επαναλήψεως εργασιών, διακοπεισών λόγω θεομηνίας ή παγετού, αναφέρονται δε και αι τυχόν απαιτούμεναι ενισχύσεις. Ανεξαρτήτως των προηγουμένων άπαξ της εβδομάδος. Αι εκθέσεις των εξετάσεων αυτών περιλαμβάνονται εις το Ημερολόγιον Μέτρων Ασφαλείας της Εργασίας. Άρθρ.117.-Πάσα παράβασις των διατάξεων του παρόντος διώκεται και τιμωρείται συμφώνως προς τας διατάξεις του άρθρ. 3 του Β.Δ. 25-8/5.9.20 περί κωδικοποιήσεως των περί υγιεινής και α(Μετά τη σελ. 470,7204) Σελ. 470,7205 Τεύχος 771-Σελ. 137 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 σφαλείας των εργατών διατάξεων, ως αύται αντικατεστάθησαν δια του άρθρ. 1 εδάφ. β του Νόμ. 2943/1922 περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως εργατικών τινών νόμων. Άρθρ.118.-Από της ενάρξεως ισχύος του παρόντος καταργούνται: α)Το άρθρ. 1 β)Τα άρθρ. 17 και 18 του Κεφ. Β γ)Τα άρθρ. 20 και 21 του Κεφ. Γ δ)Οι παρ. 1, 2, 3 του άρθρ. 22, τα άρθρ. 23 και 24, οι παρ. 1, 2, 4 και 5 του άρθρ. 26, τα άρθρ. 27, 28, 29, 30 και 31 του κεφ. Δ. του Π.Δ. 447/75 περί ασφαλείας των εν ταις οικοδομικαίς εργασίαις ασχολουμένων μισθωτών. ε)Το Π.Δ. 12.1.34 περί κανονισμού προβλέψεως ατυχημάτων εις υπαιθρίους εργασίας. Άρθρ.119.-Η ισχύς του παρόντος άρχεται μετά εξ μήνες από της δημοσιεύσεώς του δια της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως. Σελ. 470,7206 Τεύχος 771-Σελ. 138 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές Άρθρ.14.-Εφ’ όσον πρόκειται περί εκσκαφής φρεάτων εις εδάφη μαλακά, ελώδη ή υποχωρούντα και εν γένει δι’ εργασίας εις επικινδύνους θέσεις (π.χ. γεφύρας, φρέατα, εκσκαφάς εις ελώδη ή υποχωρούντα εδάφη) πρέπει οι εργαζόμενοι να είναι προσδεδεμένοι, εκ σταθερού σημείου, ασφαλώς, δια ζώνης ασφαλείας ή σχοινίων καταλλήλου διατάξεως, ώστε να ανασύρωνται αμέσως εις περίπτωσιν κινδύνου. Εις τας ανωτέρω περιπτώσεις είναι απαραίτητη η χρησιμοποίησις προσωρινής αντιστηρίξεως. Άρθρ.15.-Αι παρειαί των φρεάτων πρέπει να επιθεωρούνται εις την αρχήν εκάστης φυλακής (βάρδιας) και να λαμβάνωνται όλα τα μέτρα δια την πρόληψιν καταπτώσεων, ουδεμία δε εργασία επιτρέπεται να γίνη εις φρέαρ πριν ή βεβαιωθούν οι εργαζόμενοι ότι ουδείς ευρίσκεται εντός αυτού. Αι παρειαί των φρεάτων καλύπτονται, ανεξαρτήτως της φύσεως του εδάφους, δι’ ενός καταλλήλου προκατασκευασμένου κλωβού αντιστηρίξεως Οι κάδοι εξαγωγής των υλικών εκσκαφής πρέπει να ανασύρωνται δια βαρούλκου ή ενδεδειγμένης ανυψωτικής μηχανής και να μην πληρούνται μέχρι των χειλέων. Η ανάρτησις των κάδων πρέπει να γίνεται μετά προσοχής κατακορύφως και εις το κέντρον της κοιλότητος του εκσκαπτομένου χώρου. Άρθρ.16.-Όταν υπάρχουν εγκατεστημέναι εις τα φρέατα κλίμακες, αυταί πρέπει να είναι ασφαλώς προσηρμοσμέναι και αι βαθμίδες των να μην απέχουν μεταξύ των πλέον των 0,25 εκατοστών του μέτρου. Δια φρέατα μεγάλου βάθους εκσκαφής αι σχετικαί κλίμακες πρέπει να φέρουν αναπαυτήρια τουλάχιστον ανά 10.00 μέτρα. Εις την είσοδον (αρχήν) του φρέατος και εις τα ενδιάμεσα αναπαυτήρια, πρέπει αι κλίμακες να υπερβαίνουν το δάπεδον τουλάχιστον κατά 1.00 μέτρον και να υπάρχουν εις το ίδιο ύψος χειρολαβαί. Κλίμακες εκ σχοινίου επιτρέπονται μόνον εις φρέατα βάθους μικροτέρου των 10.00 μέτρων, πρέπει δε να είναι στερεώς προσηρμοσμέναι και κατά τα δύο άκρα των. Άρθρ.17.-Απαγορεύεται η, εις φρέατα βάθους μεγαλυτέρου των 20.00 μέτρων, κάθοδος ή άνοδος βαρών μεγαλυτέρων των 250 χιλιογράμμων εάν δεν υπάρχη εγκατάστασις οδηγών. Εάν εις φρέαρ υπάρχη εγκατάστασις κλιμάκων και μηχανημάτων εξαγωγής υλών εκσκαφής, απαγορεύεται η άνοδος ή κάθοδος των εργαζομένων κατά την διάρκειαν λειτουργίας των μηχανών εξαγωγής. Όταν χρησιμοποιούνται μηχανικά μέσα και εφ’ όσον υπάρχη έστω και ένας εργαζόμενος εις το φρέαρ πρέπει εις την επιφάνειαν να υπάρχη μονίμως ένας χειριστής του μηχανικού αυτού μέσου. Συνιστάται να μη χρησιμοποιούνται τα μηχανικά μέσα δια την άνοδον. Εις περιπτώσεις λειτουργίας, εντός του φρέατος, κινητήρος εσωτερικής καύσεως, τα καυσαέρια απάγονται εις την ύπαιθρον δια καταλλήλου σωλήνος. Κατά την πραγματοποίησιν εργασιών εις φρέατα πρέπει να λαμβάνωνται μέτρα δια τον επαρκή αερισμόν των θέσεων εργασίας και την προστασίαν των εργαζομένων από τας αναθυμιάσεις. Φρέατα βάθους μεγαλυτέρου των 8,00 μέτρων πρέπει να φωτίζωνται δια τεχνητού φωτισμού. Προς τούτο χρησιμοποιούνται ειδικαί λυχνίαι με προστατευτικόν πλέγμα, τηρουμένων, εις περίπτωσιν ηλεκτροφωτισμού, των διατάξεων περί Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων. ΤΜΗΜΑ ΙΙ ΕΡΓΑΣΙΑΙ ΚΑΤΕΔΑΦΙΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ Γενικά μέτρα ασφαλείας δια κατεδαφίσεις Άρθρ.18.-Προ της ενάρξεως των εργασιών της κατεδαφίσεως ενός έργου, πρέπει να λαμβάνωνται υπ’ όψιν η αντοχή και η ευστάθεια εκάστου τμήματος αυτού και ιδιαιτέρως των δαπέδων, προκειμένου να γίνουν αι αναγκαίαι αντιστηρίξεις και υποστηρίξεις. (Μετά τη σελ. 470,704) Σελ. 470,705 Τεύχος 771-Σελ. 117 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 Άρθρ.19.-Ο εργαζόμενος επιφορτίζεται με εργασίαν κατεδαφίσεως όταν είναι κατάλληλος δια την εργασίαν ταύτην και έχει επαρκή γνώσιν και εμπειρίαν. Άρθρ.20.-Προ των κυρίων εργασιών κατεδαφίσεως, αφαιρούνται υλικά και τμήματα δυνάμενα να θρυμματισθούν και να εκτοξευθούν, όπως π.χ. υαλοπίνακες, κιγκλιδώματα και άλλα παρόμοια. Άρθρ.2.-Προ της ενάρξεως εκσκαφών πρέπει να ερευνάται, τη συνεργασία των αρμοδίων φορέων, η ύπαρξις και η θέσις, εις τον χώρον του εργοταξίου, δικτύων ηλεκτρικού ρεύματος, τηλεφώνου, φωταερίου, ύδατος κ.λπ. και να γίνεται η κατά περίπτωσιν απαιτουμένη απομόνωσις ή μεταφορά των. Αι εκσκαφαί εν γένει εκτελούνται δια μηχανικών μέσων, λαμβανομένης προνοίας αντιστηρίξεως των πρανών της εκσκαφής των παρακειμένων οικοδομών, των καταστρωμάτων οδών κ.λπ. Αι αντιστηρίξεις μελετώνται υπό αρμοδίου Μηχανικού.  Πάντα τα επισφαλή ή προεξέχοντα τμήματα βράχων, λίθων ή χωμάτων, τα οποία δύνανται εκ τυχαίας πτώσεως να προξενήσουν ατυχήματα εις τους πλησίον απασχολουμένους εργαζομένους πρέπει να κατακρημνίζωνται συμφώνως προς τας οδηγίας εμπείρου προσώπου, να μην επιτρέπεται δε η ανάληψις εργασίας προ της βεβαιώσεως υπό του αρμοδίου εργολάβου ή του επιβλέποντος μηχανικού ότι δεν υπάρχει κίνδυνος. Άρθρ.21.-Αι κατεδαφίσεις εκτελούνται είτε δια της χρήσεως, υπό των εργαζομένων, ικριωμάτων αντοχής αναλόγου προς τον σκοπόν της χρήσεώς των και εργαλείων χειρός είτε δια μηχανικών μέσων ή και αμφοτέρων. Άρθρ.22.-Η κατεδάφισις εκτελείται εκ των άνω προς τα κάτω και εξ ύψους ουχί πλέον του 1.50 μέτρου άνωθεν του εκάστοτε δαπέδου εργασίας, και προκειμένου περί δαπέδου ικριώματος μέχρι ύψους 0,50 εκατοστών του μέτρου. Άρθρ.23.-Οι εργαζόμενοι δεν δύνανται να απασχολούνται εις διαφορετικά καθ’ ύψος επίπεδα (ο ένας άνωθεν του άλλου), παρά μόνον εφ’ όσον ληφθούν μέτρα δια την ασφάλειαν των εργαζομένων εις τα κατώτερα επίπεδα, δια κατασκευής είτε κιγκλιδωμάτων μετά σανίδος μεσοδιαστήματος και θωρακίου είτε δικτύων ή και άλλων ισοδυνάμων μέτρων. Άρθρ.24.-Όταν, εν συνεχεία κατεδαφίσεως τμήματος έργου, παρά τα αρχικώς ληφθέντα μέτρα δύναται να πιθανολογηθή ότι τα παραμένοντα στοιχεία, τμήματα ή γειτονικά έργα έχουν αμφίβολον ισορροπίαν, πρέπει να λαμβάνωνται μέτρα δια την προστασίαν από οιονδήποτε κίνδυνον αιφνιδίας καταρρεύσεως. Άρθρ.25.-Δια την ασφαλή πραγματοποίησιν των εργασιών κατεδαφίσεως, πρέπει: α)Εφ’ όσον η εργασία απαιτεί την χρησιμοποίησιν μέχρι 10 εργαζομένων, να υπάρχη Προϊστάμενος Συνεργείων αποκλειστικώς δια την επίβλεψιν τούτων. Έκαστος Προϊστάμενος Συνεργείων δύναται να επιβλέπη το πολύ 10 εργαζομένους. Όταν η εργασία απαιτή ταυτόχρονον απασχόλησιν περισσοτέρων ομάδων εργασίας οι Προϊστάμενοί των πρέπει να τίθενται υπό τας οδηγίας ενός επικεφαλής συντονιστού. β)Τα ανοίγματα προς το κενόν, ακόμη και προς το εσωτερικόν της οικοδομής, να φράσσωνται προσωρινώς αλλά κατά τρόπον ασφαλή, αμέσως μετά την αφαίρεσιν των θυρών, κιγκλιδωμάτων κ.α. Σελ. 470,706 Τεύχος 771-Σελ. 118 γ)Αι μόνιμοι κλίμακες να διατηρούνται κατά το δυνατόν, δια την εξυπηρέτησιν των εργαζομένων. Μετά την αφαίρεσιν των μονίμων κιγκλιδωμάτων των, τοποθετούνται προς την πλευράν του κενού προσωρινά κιγκλιδώματα επαρκούς αντοχής. δ)Προς αποφυγήν της υπερφορτώσεως των δαπέδων κατά την διάρκειαν κατεδαφίσεως, να διανοίγωνται εκ των προτέρων εις τα δάπεδα οπαί δια την απομάκρυνσιν των προϊόντων της κατεδαφίσεως. Αι οπαί αυταί να είναι επιφανείας μέχρις 1,00 τετραγωνικού μέτρου. Η εργασία διανοίξεώς των αρχίζει εκ του ανωτάτου ορόφου και προχωρεί διαδοχικά προς τους κατωτέρους ορόφους. ε)Τα υφιστάμενα ανοίγματα δαπέδων, να φράσσωνται εις το δάπεδον του υπό κατεδάφισιν ορόφου. Τα ανοίγματα τα χρησιμοποιούμενα δια την απομάκρυνσιν υλικών κατεδαφίσεως επιτρέπεται να αποκαλύπτωνται μόνον κατά την διάρκειαν της εργασίας απομακρύνσεως.  Εις ορόφους ή θέσεις με ανοίγματα μη φραγμένα ή περιφραγμένα, πρέπει να αποκλείεται η προσπέλασις δια καταλλήλων προστατευτικών μέσων. στ)Όταν προκαλήται πτώσις υλικών, οι σχετικοί χώροι πτώσεως τούτων, εσωτερικώς ή εξωτερικώς του κτιρίου, να καθορίζωνται προσεκτικώς και να εξασφαλίζεται η απαγόρευσις διελεύσεως ή παραμονής εις τούτους, εργαζομένων ή άλλων. Η απαγόρευσις αύτη θα πραγματοποιήται δια φραγμάτων, σχοινίων κ.α. δύναται δε να ενισχύεται εάν κρίνεται απαραίτητον δια φυλάξεως υπό εργαζομένων, παραμενόντων εκτός του περιφραγμένου χώρου. ζ)Η ηθελημένη ελευθέρα ρίψις υλικών επί θέσεων προσπελασίμων, να περιορίζεται μόνον εις τας απολύτως αναγκαίας περιπτώσεις. Αι θέσεις πτώσεως, να εξασφαλίζωνται έναντι προσπελάσεως δια καταλλήλων προσωρινών εμποδίων και ταυτοχρόνως έναντι προσεγγίσεως δια τοποθετήσεως επαρκούς αριθμού φυλάκων. 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ Κατεδάφισις ειδικών έργων ή στοιχείων έργων Άρθρ.26.-Η κατεδάφισις έργων εξ ωπλισμένου σκυροδέματος ή προεντεταμένου και η κατεδάφισις έργων φερομένων υπό σκελετού μεταλλικού και θολωτών ή αψιδωτών κατασκευών δύναται να πραγματοποιήται μόνον υπό την διεύθυνσιν προσώπων εχόντων επαρκή πείραν της εκάστοτε ειδικής τεχνικής, η οποία πρέπει να εφαρμοσθή δια την κατεδάφισιν τοιούτων έργων. Η κατεδάφισις των προεντεταμένων έργων απαιτεί ειδικήν μελέτην ως προς την διαδικασίαν και την σειράν κατεδαφίσεως. Άρθρ.27.-Απαγορεύεται η αποκοπή στοιχείων εδράσεως κατά την διάρκειαν εργασιών κατεδαφίσεως επί τούτων, όπως π.χ. εις περιπτώσεις φορέων ωπλισμένου σκυροδέματος ή μεταλλικών σκελετών. Άρθρ.28.-Οι προς κατεδάφισιν τοίχοι πρέπει προ οιασδήποτε άλλης εργασίας να απαλλάσσωνται από εξέχοντα τεμάχια ξύλου ή σιδήρου, τα οποία δεν συγκρατούνται καλώς ή εξέχουν περισσότερον των 2,00 μέτρων. Η κατεδάφισις και αφαίρεσις στοιχείων, τα οποία παρουσιάζουν ελαστικότητα ή ευρίσκονται εις κατάστασιν εντάσεως οπότε και εν πλήγμα δυνατόν να προκαλέση θραύσιν αυτών ή στοιχείων των οποίων η αιφνιδία απελευθέρωσις ή μετατόπισις δυνατόν να έχη σοβαράς συνεπείας επί της ευσταθείας του συνόλου ή τμήματος της κατασκευής, θα επιχειρήται μόνον συμφώνως προς τας οδηγίας προσώπου έχοντος επαρκή εμπειρίαν της εκάστοτε ειδικής τεχνικής. Άρθρ.29.-Εξωτερικοί εξώσται, μαρκίζαι κ.τ.λ. υποστηρίζονται στερεώς κατά την διάρκειαν κατεδαφίσεως των τμημάτων από τα οποία φέρονται αφαιρούνται δε και μεταφέρονται δια μηχανικών μέσων, εκτός εάν είναι δυνατόν να πραγματοποιήται επί τόπου κατατεμαχισμός των. Άρθρ.30.-Κατά την κατεδάφισιν επιβάλλεται διαβροχή των κατεδαφιζομένων τμημάτων δι’ αφθόνου ύδατος, προς αποφυγήν δημιουργίας κονιορτού. Δια την καθαίρεσιν στρώσεων αι οποίαι περιέχουν εκτοξευτό ελαφροκονίαμα αμιάντου, αύται θα διαβρέχωνται καλώς δύο ημέρας προ της αποξηλώσεως, και δη δύο φοράς την ημέρα. Το κονίαμα τούτο θα απομακρύνεται προ της κατεδαφίσεως του κτιρίου. Η απομάκρυνσίς του θα γίνεται δι’ αποξέσεως τη βοηθεία σπάτουλας στερεωμένης εις χειρολαβήν μήκους άνω του 1,00 μέτρου, υπό σύγχρονον διαβροχήν. Εάν το ελαφροκονίαμα δεν εμποτίζεται δι’ ύδατος θα πρέπει οι εργαζόμενοι να φορούν προσωπίδας, έναντι κονιορτού. Προκειμένου να κατεδαφισθούν ελαφραί πλάκες αμιάντου (ασβεστολούξ), θα διαβρέχωνται, επίσης δε θα αφαιρούνται μετά της μικροτέρας δυνατής φθοράς. Τα προϊόντα καθαιρέσεως, θα συγκεντρώνονται εις σάκκους στεγανούς, πριν ξηρανθούν, θα προσδένωνται επιμελώς και θα απορρίπτωνται εις χώρους όπου θα γίνεται τελική ταφή τούτων. Απόρριψις των προϊόντων τούτων απαγορεύεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ΄ Κατεδάφισις δια χρήσεως βοηθητικών  κατασκευών ή μηχανικών μέσων Άρθρ.3.-Προ της ενάρξεως των εκσκαφών και κατά την διάρκειαν αυτών, πρέπει να ερευνάται η τυχόν ύπαρξις προγενεστέρων εκσκαφών, προκειμένου να λαμβάνωνται πρόσθετα μέτρα ασφαλείας. Άρθρ.31.-Δια κατεδαφίσεις δι’ εργαλείων χειρός κατακορύφων στοιχείων ελευθέρου ύψους άνω των 4,00 μέτρων απαιτείται χρήσις σταθερού μεταλλικού ικριώματος, το οποίον θα φέρη τα υπό του άρθρ. 13 του Π.Δ. 778/80 οριζόμενα μέτρα ασφαλείας έναντι πτώσεως. Δια κατεδαφίσεις κατακορύφων στοιχείων ελευθέρου ύψους πανταχόθεν κάτω των 4,00 μέτρων δεν επιβάλλεται κατασκευή σταθερού ικριώματος, υπό την προϋπόθεσιν ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν ως δάπεδα εργασίας κατεδαφιστέα στοιχεία πλάτους μικροτέρου των 0,35 εκατοστών του μέτρου.  Δια κατεδαφίσεις εσωτερικών τοίχων επιβάλλεται κατασκευή ικριώματος πλην των περιπτώσεων εσωτερικών τοίχων συνήθους ύψους και μικρού πάχους. Δια κατεδαφίσεις δοκών και παρεμφερών οριζοντίων στοιχείων ανεξαρτήτως ύψους επιβάλλεται η κατασκευή σταθερού ικριώματος. Άρθρ.32.-Τα ικριώματα τα χρησιμοποιούμενα δια την κατεδάφισιν στοιχείων οριζοντίων ή κατακορύφων κατασκευάζονται κατά το εξωτερικόν περίγραμμα του στοιχείου και είναι ανεξαρτήτου φορέως. Προκειμένου περί κατεδαφίσεως εξωτερικών τοίχων το ικρίωμα κατασκευάζεται εις το εξωτερικόν περίγραμμα της οικοδομής ως ανωτέρω και επιτρέπει την χρήσιν αλεπαλλήλων καθ’ ύψος δαπέδων εργασίας. Άρθρ.33.-α)Εις περιπτώσεις κατεδαφίσεως δια μηχανικών μέσων, αι εργασίαι αύται πραγματοποιούνται δι’ έλξεως, κρούσεως, ή ωθήσεως, χρησιμοποιουμένων εκάστοτε καταλλήλων μηχανημάτων και διατάξεων. β)Όταν η κατεδάφισις τοίχου ή άλλου στοιχείου επιχειρήται δι’ έλξεως μέσω συρματοσχοίνων, σχοινίων ή άλλων μέσων, η περιοχή εις την οποίαν τα στοιχεία ταύτα θα καταπέσουν πρέπει να προσδιορίζεται και να αποκλείεται επιμελώς. γ)Όταν η κατεδάφισις τοίχου ή άλλου στοιχείου επιχειρήται δι’ ωθήσεως ή κρούσεως, πρέπει επίσης να λαμβάνωνται μέτρα ώστε να μη δημιουργήται κίνδυνος εκ της καταπτώσεως, προς αμφοτέρας τας πλευράς του. δ)Εις τας άνω περιπτώσεις η εργασία εκτελείται εις κατάλληλον ώραν, λαμβάνονται δε τα κατά περίπτωσιν απαιτούμενα μέτρα προστασίας. ε)Η στατική υπονόμευσις έργου τη βοηθεία μηχανήματος επιτρέπεται μόνον εάν δεν προκαλή κίνδυνον. (Μετά τη σελ. 470,706) Σελ. 470,707  Τεύχος 771-Σελ. 119 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 στ)Η δια χειρωνακτικών εργασιών υπονόμευσις κτιρίου ή στοιχείου απαγορεύεται εάν δεν ληφθούν μέτρα εγγυώμενα την ασφάλειαν των εργαζομένων καθ’ όλην την διάρκειαν της εργασίας της υπονομεύσεως. ΤΜΗΜΑ ΙΙΙ ΚΥΡΙΩΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΑΙ ΕΡΓΟΤΑΞΙΑΚΑΙ  ΕΡΓΑΣΙΑΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ Ικριώματα Άρθρ.34.-1.Το πλάτος των διαδρόμων εργασίας των ικριωμάτων πρέπει να είναι επαρκές και ανάλογο με την εργασίαν δια την οποίαν κατεσκευάσθη το ικρίωμα Εις πάσαν περίπτωσιν πρέπει να υπάρχη διάστημα ελεύθερον, από σταθερά εμπόδια ή αποθηκευμένα υλικά, πλάτους τουλάχιστον 0,60 εκατοστών του μέτρου. Ούτω το πλάτος του δαπέδου εργασίας του ικριώματος πρέπει κατά περίπτωσιν να είναι: α)Εξήκοντα εκατοστά (0,60) του μέτρου εάν υποβαστάζη αποκλειστικώς εργαζομένους (χωρίς απόθεσιν υλικών πλην των αμέσως χρησιμοποιουμένων). β)Ογδοήκοντα εκατοστά (0,80) του μέτρου εάν χρησιμοποιήται και δι’ απόθεσιν υλικών. γ)Ενός μέτρου και δέκα εκατοστών (1,10) του μέτρου εάν χρησιμοποιήται δια την έδρασιν ετέρου δαπέδου εργασίας εις υψηλοτέραν στάθμην. δ)Ενός μέτρου και τριάκοντα εκατοστών (1,30) του μέτρου εάν χρησιμοποιήται δι’ εργασίας ανεγέρσεως, επενδύσεως με λίθους, ορθομαρμαρώσεως ή λαξεύσεως. ε)Ενός μέτρου και πεντήκοντα εκατοστών (1,50) του μέτρου εάν το ικρίωμα χρησιμοποιήται συγχρόνως δια τας ως άνω εργασίας και δια την στήριξιν άλλου δαπέδου εργασίας εις υψηλοτέραν στάθμην. Πλην του ικριώματος της περιπτ. α της παρούσης παραγράφου το οποίον προδιαγράφεται εις το υπ’ αριθ. 778/80 Π.Δ/γμα "Περί ασφαλείας κατά την εκτέλεσιν οικοδομικών εργασιών", δια την κατασκευήν απάντων των λοιπών ειδών σταθερών ικριωμάτων απαιτείται σύνταξις μελέτης υπό του επιβλέποντος το έργον μηχανικού. Αντίγραφον της ως άνω μελέτης πρέπει να τηρήται εις το εργοτάξιον. 2.Άπαντα τα μαδέρια τα οποία συνιστούν το δάπεδον εργασίας πρέπει: α)Να υποβαστάζωνται από τρία τουλάχιστον στηρίγματα, πλην των περιπτώσεων κατά τας οποίας η απόστασις μεταξύ των διαδοχικών εγκαρσίων δοκίδων και το πάχος των μαδερίων είναι τοιούτον ώστε να αποκλείη κάθε κίνδυνον ταλαντώσεως ή κάμψεως. Σελ. 470,708 Τεύχος 771-Σελ. 120 β)Να εξέχουν του σημείου στηρίξεώς των κατά μήκος μεγαλύτερον του τετραπλασίου του πάχους των. γ)Να υπερκαλύπτωνται εις τας θέσεις της μεταξύ των καλύψεως εις τρόπον ώστε να παρέχουν ασφάλειαν απροσκόπτου κυκλοφορίας (διατάξεις έναντι ανατροπής). 3.Κατά τα λοιπά ισχύουν αι διατάξεις περί ικριωμάτων του υπ’ αριθ. 778/80 Π.Δ/τος "Περί των μέτρων ασφαλείας κατά την εκτέλεσιν οικοδομικών εργασιών". Άρθρ.35.-1.Εις περιπτώσεις εγκαταστάσεως ανυψωτικής μηχανής επί ικριώματος: α)Η εγκατάστασις γίνεται μόνον κατόπιν αδείας του επιβλέποντος το έργον μηχανικού, ο οποίος θα μελετά και ενισχύη τα στοιχεία του ικριώματος αναλόγως των επιβαλλομένων προσθέτων φορτίων. β)Οι ορθοστάται είναι στερεώς προσδεδεμένοι εξ ακλονήτων σημείων του έργου τουλάχιστον εις το τμήμα εγκαταστάσεως της ανυψωτικής μηχανής. 2.Εάν η αναβίβασις γίνεται ελευθέρως, άνευ παρεμβολής σιδηροτροχιών, κατασκευάζεται καθ’ όλον το ύψος του ικριώματος κατάλληλος περίφραξις προς αποτροπήν προσκρούσεως του διακινουμένου φορτίου επί των μερών του ικριώματος. Άρθρ.36.-Πρέπει να απαγορεύεται η διέλευσις κάτωθεν των ικριωμάτων. Εις περιπτώσεις κατά τας οποίας επιβάλλεται εκ των πραγμάτων η διέλευσις αύτη, πρέπει να δημιουργήται ασφαλής δίοδος απηλλαγμένη εμποδίων και προεξοχών ελευθέρου ύψους μεγαλυτέρου των δύο μέτρων και είκοσι εκατοστών (2,20) του μέτρου μετά νυκτερινού φωτισμού. 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ Χώροι εργασίας-Κυκλοφορία εντός αυτών Άρθρ.37.-1.Οι χώροι και τα δάπεδα εργασίας αι οδοί κυκλοφορίας και αι προσβάσεις των εργοταξίων πρέπει να κατασκευάζωνται και να διατηρώνται ασφαλείς. 2.Εάν εις δάπεδον εργασίας δεν υπάρχη προστατευτικόν κιγκλίδωμα και θωράκιον πρέπει να τοποθετώνται εναλλακτικώς κατά περίπτωσιν: Δάπεδον εργασίας και ξύλινον κεκλιμένον επίπεδον το οποίον να εμποδίζη την ελευθέραν πτώσιν των εργαζομένων, δι’ ύψος μεγαλύτερον των 3.00 μέτρων ή δίχτυ ή έτερον υλικόν ιδίας ελαστικότητος το οποίον να εμποδίζη την ελευθέραν πτώσιν, δι’ ύψος ανώτερον των 6,00 μέτρων (βλ. σχήματα 2 και 3). Αι ως άνω κατασκευαί δεν είναι απαραίτητοι εφόσον η εργασία υπ’ αυτάς τας συνθήκας δεν πρόκειται να διαρκέση πλέον της ημέρας και εφ’ όσον οι εργαζόμενοι φέρουν ζώνας ασφαλείας. 3.Ανωμαλίαι ή κοιλώματα των δαπέδων, όπως π.χ. οπαί ή αύλακες, πρέπει να καλύπτωνται ισοπέδως και κατά τρόπον ασφαλή εις το βάδισμα. 4.Διαφοραί στάθμης εις τα δάπεδα, όπως λ.χ. βαθμίδες, κατώφλια κ.λπ., πρέπει να είναι ευχερώς αντιληπταί ή να εξομαλύνονται δια κεκλιμένων επιπέδων (κλίσις, ήτοι αναλογία, ύψους προς μήκος, επιθυμητή: 1/10, μεγίστη: 1/6 υπό τον όρον επικαλύψεως μη ολισθηράς). 5.Αι ολισθηραί ή λείαι επιφάνειαι πρέπει να καθίστανται τραχείαι. 6.Οι χαμηλοί διάδρομοι και αι στεναί διαβάσεις κυκλοφορίας οχημάτων πρέπει να επισημαίνωνται. Αι επικίνδυνοι γωνίαι και ακμαί πρέπει να στρογγυλεύωνται και να επισημαίνωνται. 7.Αι οδοί κυκλοφορίας του τόπου εργασίας πρέπει να είναι επαρκώς πλατείαι και να είναι ελεύθεραι αντικειμένων ή υλικών. Το ελάχιστο πλάτος των οδών κυκλοφορίας είναι εξήκοντα εκατοστά (0,60) του μέτρου. 8.Θέσεις επικίνδυνοι (χαμηλαί δοκοί κ.λπ.) πρέπει να επισημαίνωνται και να επενδύωνται δια καταλλήλων υλικών προς αποφυγήν ατυχημάτων. 9.Αι οδοί προσπελάσεως προς τας θέσεις εργασίας, χώρους διαμονής, χώρους εργαλείων και αποθήκης πρέπει να διατάσσωνται και συντηρώνται κατά τοιούτον τρόπον, ώστε οι απασχολούμενοι να μπορούν να μεταβαίνουν και αποχωρούν ασφαλώς. 10.Εις περιπτώσεις χιόνος και παγετού, όλα τα τμήματα των εγκαταστάσεων, επί των οποίων συνήθως βαδίζουν οι εργαζόμενοι, πρέπει να καθαρίζωνται εγκαίρως από τον πάγον και την χιόνα και να καλύπτωνται με εκτραχυντικά μέσα. Άρθρ.38.-1.Πεζογέφυραι, εξέδραι, πλατύσκαλα, κεκλιμένα επίπεδα (ράμπες), μόνιμοι άνω διαβάσεις, κ.λπ., ευρισκόμεναι εις ύψος μεγαλύτερον των εβδομήκοντα πέντε εκατοστών (0,75) του μέτρου από του δαπέδου, καθώς και πάσα διάβασις άνωθεν υδάτων πρέπει να έχουν, χάριν προστασίας κατά της πτώσεως ανθρώπων ασφαλές στηθαίον ύψους τουλάχιστον ενός (1,00) μέτρου μετά χειρολισθήρος (κουπαστής) σανίδος μεσοδιαστήματος και θωρακίου (σοβατεπί). 2.Πεζογέφυραι και διαβάσεις πεζών πρέπει να είναι τουλάχιστον πλάτους εβδομήκοντα πέντε εκατοστών (0,75) του μέτρου και όταν χρησιμεύουν δια μεταφοράν φορτίων τουλάχιστον ενός μέτρου και είκοσι πέντε εκατοστών (1,25) του μέτρου. Αύται πρέπει να είναι τοιουτοτρόπως στερεωμέναι και αντιστηριγμέναι ώστε κατά την κίνησιν επ’ αυτών να μην είναι δυνατόν να ολισθήσουν, ανατραπούν ή ταλαντευθούν. 3.Κεκλιμέναι πεζογέφυραι, διαβάσεις πεζών ή κεκλιμένα επίπεδα είναι ανεκτά μέχρι κλίσεως 1:2 (αναλογία ύψους προς μήκος). Επ’ αυτών και καθ’ όλον των το πλάτος πρέπει να τοποθετώνται εγκάρσιοι πήχεις προς προστασίαν κατά της ολισθήσεως. Τούτοι, δύνανται να παραλείπονται εις περιπτώσεις αντιολισθηρών επιστρώσεων και κλίσεων μικροτέρων του 1:10 (αναλογία ύψους προς μήκος). 4.Γέφυραι φορτώσεως κ.λπ. πρέπει να είναι επαρκούς πλάτους και τοιαύτης αντοχής και στηρίξεως, ώστε κατά την κυκλοφορίαν πεζών ή οχημάτων να αποκλείεται θραύσις, ανατροπή, ολίσθησις ή ισχυρά ταλάντωσίς των. (Μετά τη σελ. 470,708) Σελ. 470,709 Τεύχος 771-Σελ. 121 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 Άρθρ.39.-1.Εντός του Εργοταξίου πρέπει να τηρούνται οι ισχύοντες κανονισμοί ασφαλούς κυκλοφορίας, τόσον δια τη κίνησιν πεζών, όσον και δια την κίνησιν μεταφορικών μέσων και μηχανημάτων. 2.Απαγορεύεται η μεταφορά ανθρώπων δια μηχανημάτων ως και οχημάτων μη προοριζομένων δια τον σκοπόν τούτον. Εις ότι αφορά την ασφαλή κυκλοφορίαν πεζών, οχημάτων και μηχανημάτων εντός του Εργοταξίου έχουν ισχύν αι διατάξεις του Κώδικος Οδικής Κυκλοφορίας εφαρμοζόμεναι υπό των εντεταλμένων υπό τούτου οργάνων. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ΄ Ανοίγματα οριζοντίων και   κατακορύφων επιφανειών Άρθρ.4.-Δια την αντιστήριξιν ομόρων κτιρίων επιβάλλεται μεθοδική και τεχνική υποθεμελίωσις των εις την απαιτουμένην έκτασιν και εις τα απαιτούμενα βάθη. Μεταξύ των καταλλήλων προς τούτο μεθόδων αναφέρεται η τμηματική αντιστήριξις δια ντουλαπιών εις καταλλήλους αποστάσεις, ή και η κατασκευή αερογεφυρών αντιστηρίξεως, η καθολική αγκύρωσις μετά ή άνευ κατακορύφων στοιχείων κλπ. Άρθρ.40-1.Καταπακταί δαπέδων, ανοίγματα κλιμάκων, υαλωταί στέγαι, φωταγωγοί, εκσκαφαί, τάφροι, φρεάτια, αύλακες και άλλα επικίνδυνα χάσματα, καθώς και δεξαμεναί ή τάφροι περιέχουσαι θερμάς καυστικάς ή δηλητηριώδεις ουσίας ως και τάφροι φυλάξεως ασβέστου πρέπει να εξασφαλίζωνται κατά πτώσεων περιμετρικώς δια στηθαίου μετά χειρολισθήρος ελαχίστου ύψους ενός (1,00) μέτρου από του δαπέδου, σανίδος μεσοδιαστήματος και θωρακίου (σοβατεπί), ή δι’ επικαλύψεως ικανής αντοχής. 2.Όμοια στηθαία απαιτούνται και εις τας περιπτώσεις καταπακτών, ανοιγμάτων κλιμάκων κ.λπ. κλειστών δια κινητών καλυμμάτων ή θυρίδων. Εάν αι τοπικαί συνθήκαι δεν επιτρέπουν τούτο, τα καλύμματα ή θυρίδες πρέπει να είναι ούτω διατεταγμέναι, ώστε όταν είναι ανοικταί να παρέχουν και πάλιν ασφάλειαν. Εις καταπακτάς ελευθέρας επιφανείας μέχρι δέκα πέντε εκατοστά (0,15) του τετραγωνικού μέτρου αντί στηθαίου δύναται να τοποθετηθή ανθεκτικόν δικτυωτόν κάλυμμα. Τα καλύμματα των καταπακτών και αι θυρίδες πρέπει να είναι επίπεδα και εφ’ όσον δεν απομακρύνωνται, να στηρίζωνται με σιδηράς ράβδους προσηρμοσμένας καταλλήλως, ώστε να εξασφαλίζωνται έναντι ακουσίου κλεισίματος. 3.Στέγαι και φωταγωγοί με επικάλυψιν εκ κοινών υαλοπινάκων πρέπει να έχουν κάτωθεν αυτών επαρκώς ισχυράν προστασίαν εκ δικτυωτού συρματίνου πλέγματος, μόνιμον ή κινητήν. Εν περιπτώσει χρησιμοποιήσεως ωπλισμένων υαλοπινάκων η χρήσις συρματίνου πλέγματος μπορεί να παραλειφθή. Επί στεγών και φωταγωγών με ελαφράν επικάλυψιν (υαλωτήν, πλαστικήν αμιαντοτσιμέντου κ.λπ), η άνοδος επιτρέπεται μόνον όταν υπάρχουν ανθεκτικοί διάδρομοι επισκέψεως και ασφαλής πρόσβασις προς τούτους. Σελ. 470,710 Τεύχος 771-Σελ. 122 Άρθρ.41.-1.Τα ανοίγματα κατακορύφων επιφανειών, πρέπει να έχουν προστατευτικόν στηθαίον ή προσωρινόν κιγκλίδωμα επαρκούς αντοχής. 2.Τα κινητά κιγκλιδώματα ή περιφράγματα επιτρέπεται να ανοίγωνται ή αφαιρώνται κατά την διάρκειαν εργασιών αι οποίαι δεν είναι δυνατόν να εκτελεσθούν άλλως, εφ’ όσον ληφθούν ισοδύναμα μέτρα αποκλείοντα την πτώσιν ή δυνάμενα να συγκρατήσουν πίπτοντα εργαζόμενον. Μετά το πέρας των εργασιών, τα ανοίγματα επανακλείωνται αμέσως. Άρθρ.42.-1.Τα βαρέα καλύμματα (φρεατίων, επισκεψίμων, αγωγών κ.λπ) επιτρέπεται να ανυψώνωνται μόνον με ειδικά εργαλεία ή διατάξεις, δια την αποφυγήν τραυματισμού των άκρων του εργαζομένου. 2.Δια καταλλήλων μέτρων πρέπει να παρεμποδίζεται το ακούσιον κλείσιμον βαρέων καλυμμάτων ή κλείστρων μηχανών, συσκευών, αμμοδόχων, φρεατίων κλπ. Όταν το μέτρον τούτο δεν καθίσταται δυνατόν, πρέπει τα βαρέα καλύμματα να αφαιρώνται και τοποθετώνται επί οριζοντίας επιφανείας. 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ΄ Κλίμακες σταθεραί και φορηταί Άρθρ.43.-1.Όλαι αι κλίμακες πρέπει να είναι ασφαλώς βαταί και επαρκώς φωτισμέναι, δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιώνται δι’ εναπόθεσιν ή φύλαξιν αντικειμένων. 2.Κλίμακες με περισσοτέρας των 5 βαθμίδας πρέπει να έχουν εις πάσας τας ελευθέρας (ανοικτάς) πλευράς στηθαίον μετά χειρολισθήρος, σανίδος μεσοδιαστήματος και θωρακίου, προς προστασίαν έναντι πτώσεως. Άρθρ.44.-1.Όλαι αι χρησιμοποιούμεναι εις το Εργοτάξιον φορηταί κλίμακες πρέπει να πληρούν τας προϋποθέσεις αι οποίαι ορίζονται δι’ αυτάς εις το Π.Δ/γμα της 22.12.1933 "περί ασφαλείας εργατών και υπαλλήλων εργαζομένων επί φορητών κλιμάκων" ως συνεπληρώθη δια του Π.Δ.17/7.1.78 "περί συμπληρώσεως του από 22/29.12.33 Π.Δ/τος "περί ασφαλείας εργατών και υπαλλήλων εργαζομένων επί φορητών κλιμάκων". 2.Κατά την δια φορητών κλιμάκων κίνησιν των εργαζομένων απαγορεύεται εις τούτους να κρατούν εις τας χείρας των εργαλεία ή άλλα βαρέα αντικείμενα. Ταύτα δέον να προσδένωνται στερεώς εις το σώμα των ή να φέρωνται εντός σάκκου κεκλεισμένου και προσδεδεμένου εις το σώμα των ή να αναβιβάζωνται δια σχοινίου. ΤΜΗΜΑ IV ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ-ΕΡΓΟΤΑΞΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ Γενικαί διατάξεις Άρθρ.45.-Πάντα τα μηχανήματα, συσκευαί, εργαλεία κλπ. των οποίων γίνεται χρήσις εις τα εργοτάξια, πρέπει να πληρούν τας υπό των Νόμων ή των Κανονισμών προβλεπομένας διατάξεις ασφαλείας ως και τας συνιστωμένας υπό του κατασκευαστικού οίκου οδηγίας ακόμη και όταν ευρίσκωνται εκτός λειτουργίας επί μακρόν χρόνον έστω και αν δεν είναι ικανά προς λειτουργίαν ή ελλείπουν εξ αυτών εξαρτήματα. Όλαι αι ενδείξεις λειτουργίας και ασφαλείας πρέπει να αναγράφωνται εις την ελληνικήν γλώσσαν. Έκαστον μηχάνημα ή συσκευή πρέπει να συνοδεύεται υπό εγχειριδίου οδηγιών λειτουργίας, συντηρήσεως και ασφαλείας εις ελληνικήν γλώσσαν. Άρθρ.46.-Δια την εγκατάστασιν και τον χειρισμόν των μηχανημάτων εργοταξίων ισχύουν τα ακόλουθα: α)ο χειρισμός των μηχανημάτων πρέπει να διενεργήται, μόνον υπό ατόμων άνω των 18 ετών και εχόντων επαρκή προς τούτο εμπειρίαν, καθώς και άδειαν χειριστού εφ’ όσον τούτο προβλέπεται υπό της κειμένης νομοθεσίας. β)Τα μηχανήματα εργοταξίου γενικώς πρέπει να είναι εγκατεστημένα εις θέσεις, αι οποίαι θα επιτρέπουν την ασφαλή και απρόσκοπτον λειτουργίαν των. γ)Η είσοδος-κίνησις προσωπικού εις τους χώρους εγκαταστάσεως λειτουργίας ή κυκλοφορίας μηχανημάτων, γενικώς θα απαγορεύεται ή θα πραγματοποιήται εις προβλεπομένας ασφαλείς διαδρομάς. δ)Εις την περιοχήν λειτουργίας κινητήρων, γενικώς ηλεκτρικών πινάκων, και αποθηκεύσεων ευφλέκτων (υγρών καυσίμων, διαλυτικών, αραιωτικών κ.α.) πρέπει να διατίθενται πυροσβεστήρες καταλλήλου τύπου. Άρθρ.47.-Η ασφαλής και καλή λειτουργία πάντων των μηχανημάτων, καθώς και η συντήρησίς των, θα ελέγχεται υπευθύνως υπό εξειδικευμένου και αρμοδίου προσώπου συμφώνως προς τας ισχυούσας διατάξεις του από 4/5 Οκτ. 1951 Β.Δ/τος "περί επιβλέψεως της λειτουργίας χειρισμού και συντηρήσεως μηχανημάτων εκτελέσεως τεχνικών έργων". Ωσαύτως άπαντα τα μηχανήματα εσωτερικής καύσεως ρυθμίζονται ώστε, η καύσις να είναι τελεία και το σύστημα απαγωγής των προϊόντων της καύσεως να περιορίζη εις το ελάχιστον τον θόρυβον και τας εν γένει οχλήσεις, συμφώνως προς τους σχετικούς Κανονισμούς ή και τας οδηγίας του κατασκευαστού. Άρθρ.48.-Τα μηχανήματα πρέπει να ακινητούν και προκειμένου περί ηλεκτροκινήτων να τίθενται εκτός τάσεως, προ της ενάρξεως οιασδήποτε εργασίας επισκευής, συντηρήσεως, καθαρισμού ή ρυθμίσεως. Η ακινησία και παραμονή τους εκτός τάσεως θα εξασφαλίζεται δια μανδαλώσεως και τοποθετήσεως απαγορευτικών πινακίδων επί των χειριστηρίων πινάκων και συστημάτων εκκινήσεως. Δια την πλήρη εξασφάλισιν του αμετακινήτου των, κεραίαι, κάδοι φορτώσεως και λοιπά κινητά στοιχεία κατά περίπτωσιν πρέπει να καταβιβάζωνται ή στερούνται (τακάρισμα ή άλλη εξασφάλισις). Εις περίπτωσιν κατά την οποίαν προβλέπεται ότι δι’ οιονδήποτε λόγον μηχανήματα δεν θα τεθούν εις λειτουργίαν επί μακρόν χρονικόν διάστημα ταύτα πρέπει να μεταφέρωνται εις διακεκριμένον χώρον περιγεγραμμένον καταλλήλως (π.χ. πασαλίσκοι, σημαιούλες επί σχοινίου κλπ.). Άρθρ.49.-Μηχανήματα ηλεκτροκίνητα ακόμη και φορητά (όπως π.χ. μηχαναί τριβής, σβουράκια λειάνσεως ή κοπής, ηλεκτροδράπανα ηλεκτροσυγκολήσεις κ.α.) πρέπει να ελέγχωνται γενικώς προ της χρήσεώς των και ιδιαιτέρως ως προς την καλήν κατάστασιν μονώσεώς των και των καλωδίων τροφοδοσίας των, την καλήν γείωσίν των κ.α., όπως προβλέπει ο Κανονισμός Εσωτερικών Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων. (Μετά τη σελ. 470,710) Σελ. 470,711 Τεύχος 771-Σελ. 123 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 Άρθρ.5.-Οι πλησίον των εκσκαφών ευρισκόμενοι μανδρότοιχοι, ιστοί, φανοστάται, δένδρα και άλλα καθηλωμένα εντός του εδάφους αντικείμενα εφ’ όσον εκλονίσθησαν από την εκσκαφήν ή εφ’ όσον υπάρχη αυτός ο κίνδυνος, πρέπει να στηρίζωνται δι’ αντερεισμάτων μέχρι του τέλους των εργασιών ή εις περιπτώσεις ανάγκης να κατεδαφίζωνται ή απομακρύνωνται προσωρινά. Άρθρ.50.-Μετά την παύσιν εργασίας, όλα τα μηχανήματα εργοταξίου πρέπει να αφήνωνται άνευ φορτίου να είναι δε όλα τα στοιχεία των ακινητοποιημένα πλήρως, τα συστήματα ακινητοποιήσεως των τοποθετημένα εις θέσιν "ΕΝΤΟΣ", οι κινητήρες των εις θέσιν "ΕΚΤΟΣ" και στοιχεία, όπως κάδοι τροφοδοσίας ή ανυψώσεως ιστοί κ.α. εις θέσεις ασφαλείς από τας οποίας δεν δημιουργούν κίνδυνον. Άρθρ.51.-Δια τον χειρισμόν μηχανημάτων πεπιεσμένου αέρος, των οποίων η λειτουργία συνεπάγεται κίνδυνον υγείας, λόγω του αντικτύπου (κλωτσήματος) επιτρέπεται να χρησιμοποιώνται μόνον από άτομα ηλικίας άνω των 18 ετών και υγιή. Συνιστάται η χρήσις συμπιεστών ειδικού αντιθορυβικού τύπου, ως και αεροσφυρών με αντιθορυβικάς διατάξεις. Αι χειρολαβαί των αεροσφυρών πρέπει να έχουν ηλεκτρικήν μόνωσιν και μόνωσιν αποσβέσεως των κραδασμών. Ο καθαρισμός ενδυμάτων εργασίας και άλλων δια πεπιεσμένου αέρος απαγορεύεται. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ Ανυψωτικά μηχανοκίνητα μηχανήματα Άρθρ.52.-Έκαστον ανυψωτικόν μηχάνημα πρέπει να φέρη μεταλλικήν πινακίδα εις την οποίαν ν’ αναγράφωνται η επωνυμία του κατασκευαστού και πλήρη τεχνικά στοιχεία. Τα στοιχεία ταύτα καθώς και τυχόν προειδοποιητικαί και άλλαι σημάνσεις του μηχανήματος πρέπει να είναι εις την Ελληνικήν γλώσσαν. Επίσης, έκαστον ανυψωτικόν μηχάνημα θα συνοδεύεται απαραιτήτως από φυλλάδιο Οδηγιών χρήσεως Συντηρήσεως και Ασφαλείας εις γλώσσαν Ελληνικήν. Άρθρ.53.-Εις κατάλληλον τμήμα του μηχανήματος και επίσης πλησίον του χειριστηρίου του πρέπει να είναι τοποθετημέναι Πινακίδες, αναφέρουσαι τα όρια χρησιμοποιήσεως του μηχανήματος (μέγιστον φορτίον του σχετικά με το αντίβαρον, την θέσιν του, την κλίσιν της κεραίας του μηχανήματος εν συνδυασμώ και με την ταχύτητα ανέμου κ.α.). Τα στοιχεία ταύτα χορηγούνται από τον κατασκευαστή του μηχανήματος. Έκαστος γερανός μεταβλητής ακτίνος δράσεως πρέπει να: α)Φέρη ευκρινώς σημειωμένα επ’ αυτού τα φορτία ασφαλείας εις τας διαφόρους ακτίνας της κεραίας, βάσεως ή αρπάγης και εις την περίπτωσιν γερανού φέροντος κινητήν κεραίαν την μεγίστην ακτίνα εις την οποίαν επιτρέπεται η χρησιμοποίησίς της. Σελ. 470,712 Τεύχος 771-Σελ. 124 β)Είναι εφοδιασμένος δι’ ακριβούς αυτομάτου δείκτου, ευκρινώς ορατού υπό του χειριστού δεικνύοντος την ακτίνα της κεραίας, βάσεως ή αρπαγής, ανά πάσαν στιγμήν ως και το φορτίον ασφαλείας το αντιστοιχούν εις την ακτίνα ταύτην. Αι ανυψωτικαί μηχαναί δεν πρέπει να φορτίζωνται πέραν του φορτίου ασφαλείας των δι’ οιονδήποτε χρονικόν διάστημα. Άρθρ.54.-Τα ανυψωτικά μηχανήματα πρέπει να τοποθετώνται επί επιφανείας στηρίξεως επαρκούς αντοχής. Η ευστάθεια των ανυψωτικών μηχανημάτων πρέπει να είναι εξασφαλισμένη διαρκώς, έστω και όταν ταύτα είναι εκτός λειτουργίας, δια της χρήσεως έρματος συρματοσχοίνων αγκυρώσεως, σφηνώσεων κοχλιώσεων κ.α. Προς προστασίαν των εργαζομένων λαμβάνεται ειδικώτερα μέριμνα δια την ασφαλή συμπεριφοράν έναντι κραδασμών τόσον των ιδίων των μηχανημάτων όσον και των γειτονικών ή εν επαφή οικοδομικών στοιχείων ή βοηθητικών κατασκευών (ικριωμάτων κ.λπ) του έργου. Απαγορεύεται η εγκατάστασις ή χρήσις γερανού υπό καιρικάς συνθήκας, αι οποίαι είναι δυνατόν να θέσουν εις κίνδυνον την ευστάθειάν του. Γερανός, ο οποίος έχει υποστή την επίδρασιν δυσμενών καιρικών συνθηκών δυναμένων να επηρεάσουν την ευστάθειάν του, πρέπει να ελέγχεται προ της εκ νέου χρήσεώς του. Άρθρ.55.-Ο χώρος λειτουργίας των ανυψωτικών μηχανημάτων σταθεράς τροχιάς ανυψώσεως γενικώς απομονούται δια καταλλήλων περιφραγμάτων ούτως ώστε να καθίσταται αδύνατος η διέλευσις προσώπων ασχέτων προς την εκτελουμένην εργασίαν. Κατά την ανύψωσιν και εν γένει μεταφοράν φορτίων από γερανούς και συναφή μηχανήματα, πρέπει να εξασφαλίζεται, δια περιφράξεων κ.λπ. ώστε οι εργαζόμενοι ή οι διερχόμενοι να μη κυκλοφορούν ή να μη ευρίσκωνται κάτωθεν των διακινουμένων φορτίων. 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές Άρθρ.56.-Τα ανυψωτικά μηχανήματα τοποθετούνται εις θέσεις τοιαύτας ώστε αι κατακόρυφοι τροχιαί των (εφ’ όσον υπάρχουν) και γενικώς τα συρματόσχοινα και λοιπά στοιχεία των, να μη προσεγγίζουν γενικώς αγωγούς ηλεκτρικών δικτύων, εφαρμοζομένων ειδικότερον των εις τα άρθρ. 78 και 79 του Κεφαλ. Α΄ του Πέμπτου Τμήματος του παρόντος. Ειδική πρόνοια λαμβάνεται δια την καλήν στήριξιν των μικρών γερανών των τοποθετουμένων επί των πλακών των ορόφων οικοδομών. Το αμετακίνητόν των εξασφαλίζεται δια της τοποθετήσεως αντιβάρου ικανού και αναλόγου προς το ανυψούμενον βάρος ή δια της αγκυρώσεώς των. Άρθρ.57.-1.Τα ανυψωτικά μηχανήματα τα κινούμενα επί τροχιών πρέπει να πληρούν και τους ακολούθους όρους: α)Αι τροχιαί κινήσεώς των πρέπει να είναι τοποθετημέναι εις ένα οριζόντιον επίπεδον και να είναι πλήρως στερεωμέναι. Αι τροχιαί αύται πρέπει να είναι εφωδιασμέναι εις τα άκρα της διαδρομής των δι’ αναστολέων ή χαλινωτηρίων, να εκτείνωνται δε και πέραν των εμποδίων πέρατος της διαδρομής των κατά μήκος επαρκές, προς εξασφάλισιν αποδεκτής διανομής του βάρους των μηχανημάτων εις το έδαφος συμπεριλαμβανομένης και της προσκρούσεως επί των εν λόγω εμποδίων πέρατος. Το μήκος προεκτάσεως δεν πρέπει να είναι μικρότερον του 1,00 μέτρου. β)Αι τροχιαί κινήσεως κυλιομένου γερανού απαγορεύεται να χρησιμοποιούνται ως σημεία αγκυρώσεως τούτου. γ)Αι σιδηροτροχιαί επί των οποίων κινείται γερανός πρέπει να: αα)Στηρίζωνται επί επαρκώς σταθεράς επιφανείας προς αποφυγήν υπερβολικής κάμψεώς των. ββ)Έχουν επαρκή διατομή και ομαλήν άνω επιφάνειαν. γγ)Ενώνωνται δι’ αρμοκαλυπτριών ή διπλών ακροσυνδέσμων. δδ)Στερεώνωνται ασφαλώς επί των στρωτήρων ή του φορέως των. εε)Έχουν ακτίνα καμπυλότητος εις τα καμπύλα τμήματά των επαρκή ώστε να μην υπάρχη κίνδυνος εκτροχιασμού. 2.Άπαντα τα ανωτέρω ανυψωτικά μηχανήματα πρέπει να διαθέτουν: α)Σύστημα μειώσεως των κραδασμών των προκαλουμένων είτε εις το τέλος της διαδρομής είτε εκ συγκρούσεως είτε εξ αποτόμου πεδήσεως. β)Ισχυράς λιθοκαθαριστικάς διατάξεις δια την απελευθέρωσιν των τροχών από λιθοσυντρίμματα και τυχόν εγκαταλελειμένα αντικείμενα. γ)Μέσα υποστηρίξεως, τροχοπεδήσεως, προσδέσεως ικανά δια την πλήρη ακινητοποίησίν των έστω και υπό συνθήκας ισχυρών ανεμοπιέσεων. 3.Μεταξύ των πλέον προεξεχόντων τμημάτων μηχανήματος, το οποίον περιστρέφεται ή και κυκλοφορεί επί τροχιών και των σταθερών εμποδίων εις την θέσιν εγκαταστάσεως, πρέπει να υπάρχη ελεύθερος χώρος πλάτους τουλάχιστον 0,60 του μέτρου, δια την ασφαλήν κυκλοφορίαν του προσωπικού. Εάν τούτο δεν είναι δυνατόν, πρέπει να δημιουργούνται καταφύγια κατά μήκος της τροχιάς και εις αποστάσεις το πολύ 10,00 μέτρων. Όταν είναι αδύνατος η τήρησις της ανωτέρω αποστάσεως, πρέπει να επισημαίνεται καταλλήλως η απαγόρευσις της εισόδου προσώπων εις την επικίνδυνον ζώνην. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ΄ Όργανα και εξαρτήματα ανυψωτικών  μηχανημάτων Άρθρ.58.-1.Το χειριστήριον ανυψωτικού μηχανήματος, πρέπει να είναι εφοδιασμένον δια καταλλήλου συστήματος μανδαλώσεως, προς αποκλεισμόν τυχαίας κινήσεώς του. 2.Τα τύμπανα των βαρούλκων καθώς και αι αύλακες των τροχαλιών, πρέπει να έχουν λείας επιφανείας. Η διαμετρος του τυμπάνου δέον όπως είναι τουλάχιστον εικοσαπλασία της διαμέτρου του συρματοσχοίνου, το οποίον χρησιμοποιείται. 3.Η διαμετρος του συρματοσχοίνου το οποίον χρησιμοποιείται επί τροχαλίας, δεν πρέπει να είναι μεγαλυτέρα του πλάτους της αύλακος ταύτης. 4.Αι τροχαλίαι πρέπει να έχουν σύστημα εμποδίζον την έξοδον του συρματοσχοίνου από την αύλακα. Τροχαλίαι ευρισκόμεναι εις θέσεις εις τας οποίας ενδέχεται να εμπλακή η χείρ του εργαζομένου πρέπει να είναι εφωδιασμέναι δι’ αντιστοίχου προστατευτικού καλύμματος. 5.Οι οδηγοί των αντιβάρων πρέπει να είναι καταλλήλως προφυλαγμένοι. Άρθρ.59.-Τα ειδικά κιβώτια τα χρησιμοποιούμενα δια την ανύψωσιν λίθων, πλίνθων, χύδην υλικών ή υλικών μικρών διαστάσεων πρέπει να είναι ειδικής ισχυράς κατασκευής, να φέρουν δε εις τα καίρια σημεία των ενίσχυσιν δια ταινίας εκ σιδηρού ελάσματος. Οι κάδοι ανυψώσεως των ημιρρεύστων υλικών πρέπει να είναι κατασκευασμένοι εκ σιδηρού ελάσματος πάχους τουλάχιστον 0,005 του μέτρου με ενδιάμεσον ενισχυτικήν στεφάνην. Χρήσις κιβωτίων ή κάδων προχείρου κατασκευής, επισφαλούς αντοχής, όπως δοχείων πετρελαίου ή χρωμάτων απαγορεύεται. Η ανάρτησις των κιβωτίων των κάδων και των λοιπών εξαρτημάτων ανυψώσεως επί του αγκίστρου εκτελείται μετά της προσηκούσης επιμελείας, εις τρόπον ώστε η αντίστοιχος λαβή να εφαρμόζεται καλώς εντός του αγκίστρου. Τα χείλη των ανηρτημένων κάδων και δοχείων ανυψώσεως εν γένει είναι οριζόντια. Το φορτίον των δεν επιτρέπεται να φθάνη μέχρι των χειλέων. (Μετά τη σελ. 470,712) Σελ. 470,713 Τεύχος 771-Σελ. 125 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 Τα δίκτυα και αι αρτάναι (σαμπάνια) αι χρησιμοποιούμεναι δια την ανύψωσιν υλικών μεγάλων διαστάσεων είναι κατασκευασμέναι εκ σχοινίου ή συρματοσχοίνου. Τα στοιχεία της χρησιμοποιουμένης αρτάνης (όπως το υλικό, η διάμετρός του το μήκος) εξαρτώνται από την εκάστοτε εργασίαν (βάρος, διαστάσεις και άλλα στοιχεία του προς ανύψωσιν αντικειμένου). Περιβολή των προς ανύψωσιν αντικειμένων απ’ ευθείας δια του σχοινίου ή συρματοσχοίνου ανυψώσεως απαγορεύεται. Αι αρτάναι επιθεωρούνται ως προς την καταλληλότητα και την καλήν των κατάστασιν προ εκάστης χρησιμοποιήσεώς των. Αι αρτάναι, αι οποίαι χρησιμοποιούνται εκάστοτε δια την ανύψωσιν υλικών-αντικειμένων, πρέπει επίσης να έχουν μήκος επαρκές και η γωνία η σχηματιζομένη εις την κορυφήν των (παρά το άγκιστρον ανυψώσεως), να είναι οξεία, δια την μείωσιν της καταπονήσεώς των. Άρθρ.6.-Επί εκσκαφής εντός ύδατος, τούτο αντλείται και διοχετεύεται κατά το δυνατόν εις τα στόμια υπονόμων. Ομοίως αντλούνται ή αποχετεύονται τα όμβρια ύδατα. Αι ενδεχόμεναι συνέπειαι της αντλήσεως επί της ευσταθείας των ομόρων κτισμάτων λαμβάνονται καταλλήλως υπ’ όψιν. Οι εργαζόμενοι εις τας εν λόγω εκσκαφάς, εφοδιάζονται με ειδικά αδιάβροχα υποδήματα. Άρθρ.60.-Σχοινία, συρματόσχοινα, αλύσεις και τα λοιπά στοιχεία, τα οποία χρησιμοποιούνται εκάστοτε μετ’ αυτών, όπως άγκιστρα και αρτάναι, πρέπει να είναι επαρκούς αντοχής, δια την ασφαλή πραγματοποίησιν της εκάστοτε εργασίας διατηρημένα καλώς και ειδικώτερον: α)Σχοινία, συρματόσχοινα και αλύσεις χρησιμοποιούμεναι εις ανυψωτικά μηχανήματα ή βαρούλκα, πρέπει να είναι ενιαίας αντοχής καθ’ όλον το μήκος των και απαραιτήτως άνευ κόμβων. β)Απαγορεύεται η χρήσις αλύσου, η οποία εβραχύνθη ή συνεδέθη μετ’ άλλης αλύσου δια κοχλιών και περικοχλίου παρατεθέντων δια μέσου των δακτυλίων τούτων. γ)Η πρόσδεσις του αγκίστρου επί του σχοινίου γίνεται δι’ ειδικού κόμβου αποκλείοντος χαλάρωσιν της αναρτήσεως. δ)Εις την περίπτωσιν χρησιμοποιήσεως καινουργούς σχοινίου προ της τοποθετήσεώς του, πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα δια την απόσβεσιν των συστροφών (ξεθύμασμα: τούτο επιτυγχάνεται δι’ ελευθέρας αναρτήσεως μετά βάρους κατά το έτερον άκρον). ε)Τα σχοινία ή συρματόσχοινα πρέπει να στερεώνωνται επί του τυμπάνου ελίκτρου στερεώς, το δε μήκος των είναι τοιούτον ώστε το τύμπανον να περιβάλλεται εισέτι δια τριών τουλάχιστον σπειρών, εις περίπτωσιν πλήρους και μέχρι του τέρματος της διαδρομής αναπτύξεώς των. Ιδιαιτέρως η εγκατάστασις του άκρου συρματοσχοίνου εντός των προβλεπομένων επί του τυμπάνου ελίκτρου εγκαθίσεων (σφήνωσις ή εγκοχλίωσις) να είναι τελεία και το συρματόσχοινον να εδράζεται επί του τυμπάνου  Σελ. 470,714 Τεύχος 771-Σελ. 126 αβιάστως. Η αντοχή του συστήματος στερεώσεως του συρματοσχοίνου επί του τυμπάνου πρέπει να είναι τουλάχιστον τριπλασία του κανονικού φορτίου. στ)Τα χρησιμοποιούμενα άγκιστρα πρέπει να είναι τύπου ασφαλείας, ήτοι μετά διατάξεως αναστολής τυχαίας απαγκιστρώσεως του εξηρτημένου από αυτά φορτίου. ζ)Εις περιπτώσεις κατά τας οποίας τα συρματόσχοινα ανυψώσεως δεν είναι ασύστροφα, απαιτείται η χρήσις αγκίστρου δια συστήματος εξουδετερώσεως των στροφών. η)Η στερέωσις αγκίστρου επί συρματοσχοίνου πραγματοποιείται μέσω ψελίου (καρδιάς) και αγκυλίου ή άλλων ειδικών εξαρτημάτων εγγυημένης αντοχής. Η σύσφιξις του συρματοσχοίνου πραγματοποιείται δια χρήσεως ειδικών σφιγκτήρων. θ)Κατά την περιέλιξιν επί τυμπάνου, αι σπείραι πρέπει να διάκεινται πλησίον αλλήλων τεταγμέναι ομοιομόρφως, προς αποφυγήν μονίμων παραμορφώσεων και χαλαρώσεων της πλοκής του συρματοσχοίνου. ι)Πρέπει να δίδεται προσοχή εις τον συνδυασμόν της φοράς πλοκής του συρματοσχοίνου και της φοράς περιελίξεώς του επί του ελίκτρου (περιέλιξις επί του τυμπάνου αριστερόστροφος δια συρματόσχοινον δεξιόστροφον και αντιστρόφως), ώστε η περιέλιξις-εκτύλιξις να πραγματοποιήται αβιάστως και ομαλώς. ια)Η εγκατάστασις, ο έλεγχος και η συντήρησις σχοινίων-συρματοσχοίνων, καθώς και του συνόλου των στοιχείων των ανυψωτικών μηχανημάτων εκτελείται από έμπειρον και εξειδικευμένον προσωπικόν. 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές ιβ)Η επιθεώρησις των συρματοσχοίνων πρέπει να αφορά κυρίως εις την ανεύρεσιν φθοράς ή χαλαρώσεως εξωτερικών συρμάτων, σφαλμάτων συναρμολογήσεως, σχηματισμού εκπωματιστήρος κ.α. ιγ)Απαγορεύεται η χρήσις συρματοσχοίνου όταν επί μήκους 10πλασίου της διαμέτρου του ο ολικός αριθμός των ορατών θραυσθέντων συρμάτων υπερβαίνει το 5% του ολικού αριθμού των συρμάτων αυτού. ιδ)Εφ’ όσον ιδιαίτεραι ενδείξεις (π.χ. σκωρία) πείθουν περί της κακής καταστάσεως του συρματοσχοίνου, είναι αναγκαία η αντικατάστασίς του ανεξαρτήτως του αριθμού θραυσθέντων συρμάτων. ιε)Όλα τα κινούμενα συρματόσχοινα, τα οποία χρησιμοποιούνται εις συνεχώς λειτουργούν σύστημα πρέπει να επιθεωρούνται καθημερινώς. Γενική επιθεώρησις συρματοσχοίνου πρέπει να γίνεται τουλάχιστον άπαξ του μηνός. Συρματόσχοινα συστήματος μη λειτουργούντος πέραν του μηνός, πριν επαναλειτουργήσουν, υπόκεινται εις γενικήν επιθεώρησιν. ιστ)Τα σχοινία και συρματόσχοινα δεν επιτρέπεται να αποθηκεύωνται εις χώρους εις τους οποίους χρησιμοποιούνται ή φυλάσσωνται χλωριούχα άλατα ή διαλύμματά των ή άλλα χημικά υγρά τα οποία προκαλούν σκωρίασιν. ιζ)Τα κανάβινα σχοινία πρέπει να προφυλάσσωνται εκ της υγρασίας, του εμποτισμού δι’ ελαιώδους ή λιπαράς ουσίας και εν καιρώ ψύχους, εκ του παγετού. Τα εκ του παγετού σκληρυθέντα σχοινία πριν χρησιμοποιηθούν εκ νέου πρέπει να επανελέγχωνται. Απαγορεύεται η χρήσις σχοινίων εκ κανάβεως ή σιζάλου τα οποία είναι εμποτισμένα δια λιπαρών ουσιών. ιη)Απαγορεύεται η χρήσις αλύσεως, κρίκου, δακτυλίου, αγκίστρου, αγκυλίου, συνδετήρος ή κοχλιωτού κρίκου, εφ’ όσον υπέστησαν επιμήκυνσιν, μετασκευήν ή δια συγκολλήσεως επισκευήν. ιθ)Κατά την αντικατάστασιν αλύσεων, συρματοσχοίνων, σχοινίων, αγκίστρων, αρτανών, και λοιπών στοιχείων ανυψώσεως-καταβιβάσεως-αναρτήσεως, ταύτα πρέπει να διαθέτουν τα τεχνικά χαρακτηριστικά, τα καθοριζόμενα υπό του κατασκευαστού. Άρθρ.61.-Η ένωσις των άκρων συρματοσχοίνων πρέπει να είναι έντεχνος, πραγματοποιουμένη κατ’ αρχήν δι’ ενώσεως των εμβόλων των άκρων ομοίων τεμαχίων συρματοσχοίνων (αμμάτισις μακρά ή βραχεία). Η τοιαύτη ένωσις συνεπάγεται μείωσιν της ονομαστικής ικανότητος αναλήψεως φορτίου υπό του συρματοσχοίνου κατά το 1/3. Άρθρ.62.-Η σύνδεσις συρματοσχοίνων δι’ οργάνων μέσω ακροσυνδέσμων δύναται να πραγματοποιήται δια χρήσεως μεταλλικών περικαλυμμάτων ή καλύκων. Άρθρ.63.-Ταχεία και ασφαλής ένωσις συρματοσχοίνων μεταξύ των δύναται να πραγματοποιήται δια χρήσεως ειδικών μεταλλικών κοχλιωτών συνδετήρων. Το μέγεθος των χρησιμοποιουμένων συνδετήρων και ο αριθμός αυτών εξαρτάται εκ της διαμέτρου του συρματοσχοίνου, όπως δεικνύεται εις τον κατωτέρω πίνακα. ΣΥΝΔΕΤΗΡΕΣ ΣΥΡΜΑΤΟΣΧΟΙΝΩΝ Δια διάμετρον συρματο- Ελάχιστος αριθμός  σχοίνων εις χιλιοστά     κοχλιωτών συνδετήρων Έως 16 3 τεμ.   16 έως 20 4  ΄΄   20 έως 26 5  ΄΄   26 έως 40 6  ΄΄ Οι κοχλιωτοί συνδετήρες απέχουν αλλήλων απόστασιν τουλάχιστον ίσην προς το πλάτος ενός συνδετήρος ή ίσην προς το πενταπλάσιον της διαμέτρου του συρματοσχοίνου. (Εκλέγεται η μεγαλυτέρα απόστασις). Το τμήμα U κάθε κοχλιωτού συνδετήρος θα τοποθετήται κατά το βραχύ άκρον του συρματοσχοίνου όπως φαίνεται εις το κατωτέρω σχήμα 4. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ΄ Χειρισμός και έλεγχος ανυψωτικών  μηχανημάτων Άρθρ.64.-Ο χειρισμός των ανυψωτικών μηχανημάτων γίνεται απαραιτήτως από άτομον υγιές, με καλήν όρασιν και ακοήν, το οποίον έχει εμπειρίαν και, εφ’ όσον προβλέπεται υπό των κειμένων διατάξεων, Άδειαν Χειριστού. Απαγορεύεται ο χειρισμός οιασδήποτε ανυψωτικής μηχανής ή η καθοδήγησις του χειριστού της δια σημάτων από άτομα ηλικίας κάτω των 18 ετών. Ο χειριστής κατά την διαρκειαν λειτουργίας του μηχανήματος ευρίσκεται εις θέσιν εκ της οποίας έχει πλήρη ορατότητα και εποπτείαν φορτώσεως και εκφορτώσεως των υλικών και της όλης διαδρομής των, κατά την ανύψωσιν ή και την ορι(Μετά τη σελ. 470,714) Σελ. 470,715 Τεύχος 771-Σελ. 127 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 ζόντιον μεταφορά των. Η εκτέλεσις εργασίας εις σημεία μη ορατά υπό του χειριστού, είναι δυνατή μόνον όταν εις τας επισφαλείς θέσεις υπάρχει έμπειρον πρόσωπον, προφυλαγμένον από την πιθανήν πτώσιν των μεταφερομένων υλικών, δια να κατευθύνη δια σημάτων τους χειρισμούς. Κάθε σήμα διδόμενον δια την κίνησιν ή ανακοπήν κινήσεως της ανυψωτικής μηχανής πρέπει να είναι ευκρινές και να δίδεται κατά τρόπον, ώστε το πρόσωπον προς το οποίον απευθύνεται να δύναται να το αντιληφθή ευκόλως. Όργανα ή συσκευαί, τα οποία χρησιμοποιούνται δια την παροχήν ηχητικών ή φωτεινών εγχρώμων ή μη σημάτων, πρέπει να διατηρούνται εις καλήν κατάστασιν λειτουργίας και προστατεύονται εκ τυχαίας επεμβάσεως. Άρθρ.65.-Η θέσις ή εξέδρα, η οποία διατίθεται δια το προσωπικόν οδηγήσεως του ανυψωτικού μηχανήματος, πρέπει να είναι γενικώς επαρκούς επιφανείας, να έχει ασφαλή προσπέλασιν και να είναι ασφαλής (κιγκλίδωμα αντοχής). Εξ άλλου, ο θάλαμος οδηγήσεως εφ’ όσον διατίθεται, πρέπει, επί πλέον των ανωτέρω να προστατεύη τον χειριστήν από τας καιρικάς συνθήκας, να μην εμποδίζη το οπτικόν πεδίον του και να μην δυσκολεύη τον περιοδικόν έλεγχον των τμημάτων του ανυψωτικού μηχανήματος, τα οποία ευρίσκωνται εντός ή πλησίον του θαλάμου. Άρθρ.66.-Ο χειριστής κατά την λειτουργίαν του ανυψωτικού μηχανήματος πρέπει να παρακολουθή συνεχώς την πορείαν και την όλην λειτουργίαν του, απαγορευομένης της περιφοράς και ανυψώσεως των φορτίων υπεράνω θέσεων εργασίας και άλλων θέσεων συγκεντρώσεως προσωπικού. Ομοίως δεν πρέπει να εγκαταλείπη το μηχάνημα με φορτίον ανυψωμένον και αιωρούμενον και προκειμένου να απομακρυνθή τούτου οφείλει να θέτη τα χειριστήρια εις θέσιν ΕΚΤΟΣ, να διακόπτη την ηλεκτροδότησίν του και να συσφίγγη την πέδην. Εις περίπτωσιν αιφνιδίας διακοπής της τάσεως, ο χειριστής πρέπει αμέσως να θέτη όλα τα χειστήρια εις θέσιν ΕΚΤΟΣ. Εξ’ άλλου, οι εκτελούντες την φόρτωσιν πρέπει να απομακρύνωνται του φορτίου, προ της ενάρξεως ανυψώσεώς του. Άρθρ.67.-Ο έλεγχος των ανυψωτικών μηχανημάτων πραγματοποιείται τουλάχιστον άπαξ του έτους και οπωσδήποτε προς της ενάρξεως των εργασιών μεθ’ εκάστην νέαν εγκατάστασιν. Ο έλεγχος τούτος καλύπτει όλα τα συστήματα, τμήματα και όργανα του ανυψωτικού μηχανήματος και επίσης δοκιμαστικήν φόρτισίν του, με βάρος 25% μεγαλύτερον της μεγίστης ανυψωτικής ικανότητος του μηχανήματος. Σελ. 470,716 Τεύχος 771-Σελ. 128 Βλάβαι, ανωμαλίαι λειτουργίας και συναφή περιστατικά επιβάλλουν την διενέργειαν γενικωτέρου επανελέγχου. Η πραγματοποίησις των ανωτέρω ελέγχων καταχωρείται εις το υπό του άρθρ. 113 του παρόντος Ημερολόγιον Μέτρων Ασφαλείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄ Επικίνδυνοι ενέργειαι κατά τον χειρισμό  ανυψωτικών μηχανημάτων. Άρθρ.68.-Η μεταφορά-ανύψωσις προσωπικού με μηχανήματα ανυψώσεως υλικών, απαγορεύεται. Επίσης απαγορεύεται η αναρρίχησις προσωπικού επί κατακορύφων τροχιών ή ικριωμάτων μηχανημάτων, εκτός εάν αυτά ακινητούν και έχει απαγορευθή η κίνησίς των (κλειδωμένον το χειριστήρίον των), έχουν δε ληφθή και όλα τα λοιπά μέτρα ασφαλείας τα οποία απαιτούνται κατά περίπτωσιν. Άρθρ.69.-Απαγορεύονται οι ακόλουθοι ενέργειαι, ως επικίνδυνοι: α)Ο ανεφοδιασμός του μηχανήματος εις καύσιμα ή η πραγματοποίησις επισκευών στοιχείων του, χωρίς το μηχάνημα να είναι εν πλήρει στάσει και με τους κινητήρας εκτός λειτουργίας και εξασφαλισμένους έναντι τυχαίας λανθασμένης εκκινήσεως. β)Η ελευθέρα αιώρησις φορτίου (χρήσις σχοινίου οδηγού). γ)Η ανάρτησις φορτίων υπό γωνίαν (με άνισα σκέλη αρτανών). δ)Η ανύψωσις-καταβίβασις φορτίων, απότομος ή με μεγάλην ταχύτητα ή απότομος πέδησις. ε)Η χρήσις εφθαρμένων αρτανών, συρματοσχοίνων και ακαταλλήλων αγκίστρων. στ)Η έλξις ή ανύψωσις φορτίων όταν το συρματόσχοινον του συστήματος ανυψώσεως ευρίσκεται υπό γωνίαν (μη κατακόρυφος ανύψωσις). ζ)Η υπερφόρτωσις του μηχανήματος. η)Η μεταφορά φορτίου προσδεδεμένου χαλαρώς ή ανεπαρκώς. θ)Η ανύψωσις ή απόθεσις φορτίων πέραν της προβολής του βραχίονος του μηχανήματος (λοξό τράβηγμα). ι)Η παραμονή οιουδήποτε προσώπου κάτωθεν αναβιβαζομένων φορτίων, συμπεριλαμβανομένου και του εκφωνούντος τα σήματα δια την ανύψωσιν, ο οποίος πρέπει να ευρίσκεται εις θέσιν ασφαλή. ια)Η παραμονή προσώπου πλησίον συρματοσχοίνων και σχοινίων ευρισκομένων υπό τάσιν. 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ΄ Χειροκίνητα ανυψωτικά μηχανήματα (Βαρούλκα κ.λπ) Άρθρ.7.-Κατά τας εκσκαφάς πρέπει να αποφεύγεται η πλησίον των ανοιγμάτων συγκέντρωσις των υλικών εκσκαφής, εργαλείων ή άλλων βαρών. Ταύτα πρέπει να τοποθετώνται εκτός του εύρους κατακλίσεως του πιθανού πρίσματος ολισθήσεως, ώστε να αποκλείεται κίνδυνος κατολισθήσεως ή καταρρεύσεώς των εντός του χώρου των εκσκαφών. Άρθρ.70.-Δια τα χειροκίνητα ανυψωτικά μηχανήματα, πέραν των οριζομένων εις τα προηγούμενα άρθρα του παρόντος τμήματος, πρέπει να τηρούνται τα ακόλουθα, α)Ο σκελετός στηρίξεως του τυμπάνου να είναι μεταλλικός. Το τύμπανον, να είναι απολύτως εξησφαλισμένον δια καταλλήλων διατάξεων έναντι ενδεχομένης μετατοπίσεως ή αντιστρόφου περιστροφής του περί τον άξονα. Ο άξων του τυμπάνου να αποτελήται εκ σιδηράς ράβδου, τετραγωνικής, καταλλήλου διατομής. β)Εφ’ όσον το βαρούλκον χρησιμοποιήται δια την ανύψωσιν φορτίων βάρους μεγαλυτέρου των 10 χλγρ. ή εφ’ όσον το τύμπανόν του είναι μεταλλικόν, πρέπει να φέρη ανασταλτικόν όνυχα (καστάνια). Διά φορτία μεγαλύτερα, επιβάλλεται η ύπαρξις πέδης. γ)Εις πάσαν περίπτωσιν, να εξασφαλίζεται η μη ολίσθησις του σχοινίου επί του τυμπάνου. δ)Η περιστροφή του τυμπάνου διενεργείται υπό δύο εργαζομένων. ε)Τα τρίποδα βαρούλκα (γάβριες) πρέπει να εξασφαλίζωνται από ολίσθησιν ή ανατροπήν. Πρέπει να τοποθετούνται επί σταθερού υποβάθρου. Οι τρίποδες πρέπει να εξασφαλίζωνται δι’ αιχμών εις τους πόδας, δι’ αλύσεων ή ράβδων εις τας κνήμας ή δι’ άλλων διατάξεων. Άρθρ.71.-Η εγκατάστασις του σχετικού δαπέδου εργασίας πραγματοποιείται δια τοποθετήσεως οριζοντίου πλαισίου σχήματος ορθογωνίου παραλληλογράμου, συνισταμένου εκ 4 ξυλίνων δοκών (καδρονίων), διατομής τουλάχιστον 0,10Χ0,10 του μέτρου. Αι κορυφαί των γωνιών του πλαισίου αυτού εδράζονται επί τεσσάρων ορθοστατών δι’ αναβολέων (τόκων). Συμμετρικώς επί του πλαισίου τούτου και καθέτως προς τον τοίχον της οικοδομής, κοχλιούνται έτεραι δύο ξύλιναι δοκοί διατομής τουλάχιστον 0,12Χ0,12 του μέτρου επί των οποίων στηρίζονται τα έδρανα (πόδια). Έμπροσθεν και όπισθεν του βαρούλκου κατασκευάζεται κανονικόν ικρίωμα μετά προστατευτικών κιγκλιδωμάτων. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ΄ Αυτοκίνητα εγχύσεως ετοίμου σκυροδέματος Άρθρ.72.-Τα αυτοκίνητα εγχύσεως δια πιέσεως, ετοίμου σκυροδέματος και κονιαμάτων (πρέσσαι) πρέπει, πέραν των απαιτήσεων των διατάξεων περί οδικής κυκλοφορίας, να έχουν και τας κάτωθι εξασφαλίσεις: 1.Η τοποθέτησις αυτών να γίνεται εις κατά το δυνατόν οριζοντίαν και επίπεδον θέσιν, εξομαλυνομένων τυχόν υπαρχουσών ανωμαλιών του εδάφους  και να εξασφαλίζεται το ελεύθερον άνοιγμα των βραχιόνων (ποδαρικών) στηρίξεως (δυνατότης αναπτύξεως μέχρι των προβλεπομένων σημείων σταθεροποιήσεως), ώστε η σταθεροποίησις αυτών να γίνεται ασφαλώς. 2.Εις περιπτώσεις κατά τας οποίας η αντοχή του εδάφους και της επιφανείας στηρίξεως των πελμάτων δεν είναι επαρκής, πρέπει να τοποθετήται κατάλληλον υπόβαθρον προς επαρκή αύξησιν της επιφανείας στηρίξεως αυτών. Άρθρ.73.-1.Η τοποθέτησις των αυτοκινήτων τούτων, πρέπει να γίνεται εις τον τυχόν υπάρχοντα ελεύθερον, εναερίων ηλεκτρικών αγωγών, χώρον. 2.Ο σωλήν μεταφοράς και εγχύσεως σκυροδέματος πρέπει να απέχη όσον το δυνατόν περισσότερον από υπάρχοντας ηλεκτροφόρους αγωγούς, κατά τα προβλεπόμενα εις το άρθρ. 78 του Κεφαλαίου Α΄ του V Τμήματος του παρόντος ώστε να αποκλείεται αφ’ ενός μεν τυχαία επαφή του σωλήνος με τους αγωγούς, αφ’ ετέρου δε η εξ επαγωγής διαπήδησις ηλεκτρικής ενεργείας εκ των αγωγών. Δια την ασφαλή ανάπτυξιν και σύμπτυξιν (καταβίβασιν) του σωλήνος εγχύσεως πρέπει να υπάρχη συνεχής οπτική επαφή του χειριστού της πρέσσας με τον βραχίονα και τον σωλήνα, άλλως απαιτείται η συνεργασία συντονιστού (κουμανταδόρου). Άρθρ.74.-1.Προ της ενάρξεως της εργασίας εγχύσεως του σκυροδέματος πρέπει απαραιτήτως τόσον ο χειριστής της αντλίας όσον και ο μεταφορεύς του σωλήνος αυτής να ευρίσκωνται εις τας θέσεις εργασίας των. 2.Κατά την διεξαγωγήν της εργασίας αυτής πρέπει να υπάρχη άμεσος οπτική επαφή μεταξύ του χειριστού και του μεταφορέως, άλλως απαιτείται να παρευρίσκεται και συντονιστής (κουμανταδόρος) εις θέσιν έχουσαν πλήρη ορατότητα αμφοτέρων, δια τον συντονισμόν των ενεργειών των. ΤΜΗΜΑ V ΗΛΕΚΤΡΟΔΟΤΗΣΙΣ ΕΡΓΟΤΑΞΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ Ηλεκτρικαί εγκαταστάσειςΓενικά μέτρα ασφαλείας. Άρθρ.75.-Αι ηλεκτρικαί εγκαταστάσεις εργοταξίων γενικώς πρέπει να ακολουθούν τας διατάξεις του ισχύοντος Κανονισμού Εσωτερικών Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων. Το αυτό ισχύει και δια τας συσκευάς και τα μηχανήματα τα οποία λειτουργούν με ηλεκτρικό ρεύμα, φορτηγά ή μη τα οποία χρησιμοποιούνται εις εργοτάξια. Αι γραμμαί τροφοδοσίας δι’ ηλεκτρικής ενεργείας, μετά από Πίνακα, δύναται να αποτελούνται από καταλλήλους μεταφερομένας καλωδιώσεις, αι οποίαι όμως πρέπει να έχουν ηυξημένην μηχανικήν αντοχήν και επαρκή ηλεκτρικήν μόνωσιν. (Μετά τη σελ. 470,716) Σελ. 470,717 Τεύχος 771-Σελ. 129 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 Άρθρ.76.-Ηλεκτρικοί πίνακες διανομής και τροφοδοσίας, εγκαταστάσεις, συσκευαί και μηχανήματα γενικώς πρέπει να συντηρούνται εις τακτά χρονικά διαστήματα και εκτάκτως εις πάσαν περίπτωσιν ανωμαλίας ή βλάβης, ώστε να είναι πάντοτε εις αρίστην κατάστασιν ασφαλούς λειτουργίας. Η συντήρησις θα πραγματοποιήται υπό εξουσιοδοτημένου-υπευθύνου Αδειούχου Ηλεκτροτεχνίτου το όνομα και η διεύθυνσις του οποίου θα αναγράφωνται ευκρινώς πλησίον του πίνακος διανομής και τροφοδοσίας του εργοταξίου. Δι’ εκτεταμένα εργοτάξια, αι ίδιαι αναγραφαί θα υπάρχουν πλησίον των σχετικών υποπινάκων διανομής ηλεκτρικής ενεργείας. Άρθρ.77.-Οι ηλεκτρικοί πίνακες διανομής και τροφοδοσίας πρέπει να είναι μεταλλικοί ή πλαστικοί, στεγανού τύπου και πρέπει να έχουν την δυνατότητα ασφαλίσεως (κλειδώματος). Οι ως άνω πίνακες πρέπει να γειώνωνται καταλλήλως με μόνιμον σταθεράν εγκατάστασιν γειώσεως. Τα κλειδιά των πινάκων αυτών θα φυλάσσωνται υπό υπευθύνου προσώπου. Οι πίνακες διανομής και τροφοδοσίας πρέπει να φέρουν αυτόματον προστατευτικόν διακόπτην διαφυγής (διαφορικής προστασίας - αντιηλεκτροπληξιακός αυτόματος). Άρθρ.78.-Δια την πρόληψιν ατυχημάτων, από άμεσον ή έμμεσον επαφήν ή προσέγγισιν προς δίκτυα ή λοιπά στοιχεία ηλεκτρικών εγκαταστάσεων υπό τάσιν, πρέπει ειδικώτερον: α)Να λαμβάνωνται όλα τα επιβαλλόμενα μέτρα ώστε να αποκλείεται η προσέγγισις εργαζομένων εις ηλεκτροφόρους αγωγούς ή στοιχεία, ασχέτως, τάσεώς των. β)Αι μεταφοραί, χειρωνακτικαί ή μη, σιδηροπλισμού, σωλήνων, κιγκλιδωμάτων κ.α. και αι εγκαταστάσεις μηχανημάτων, τροχιών αναβατορίων, πυραύλων κ.α. ως και αι προσεγγίσεις αντλιών σκυροδέματος, να πραγματοποιούνται μακράν από ηλεκτροφόρους αγωγούς ασχέτως τάσεως. γ)Εις περιοχάς όπου υπάρχουν εναέρια ηλεκτρικά δίκτυα ή εγκαταστάσεις εφ’ όσον εργάζονται ή κινούνται υψηλά οχήματα-μηχανήματα, γερανοί, εκσκαφείς κ.λ.π. να λαμβάνωνται πέραν των εις την προηγουμένην παράγραφον και μετά έγγραφον έγκρισιν της ΔΕΗ πρόσθετα ειδικά μέτρα ασφαλείας. Αντιπροσωπευτικά των σχετικών μέτρων αναφέρονται, η καταβίβασις του ιστού (μπούμας), η κατασκευή ειδικών ξυλίνων πλαισίων-περιθωρίων ασφαλείας εις σημεία συνήθων διελεύσεων κάτωθεν γραμμών κ.α. Σελ. 470,718 Τεύχος 771-Σελ. 130 δ)Οιαδήποτε απαιτουμένη επέμβασις εις τα δίκτυα της ΔΕΗ (όπως ανύψωσις, διακοπή ρεύματος κ.λπ.), να πραγματοποιήται μόνον υπό ταύτης, μετά έγγραφον αίτησιν του ενδιαφερομένου. Η ανύψωσις ή άλλη επέμβασις επί ή πλησίον ιδιωτικών γραμμών, πρέπει να πραγματοποιήται αποκλειστικά υπό αρμοδίων αδειούχων ηλεκτρολόγων. ε)Η έναρξις εργασιών όπως η επίχωσις πλησίον εναερίων ηλεκτρικών δικτύων ή η εκσκαφή εις την περιοχήν εδράσεως στύλων ή πύργων να πραγματοποιήται μόνον κατόπιν εγγράφου εγκρίσεως της ΔΕΗ ή άλλου εις την κυριότητα του οποίου υπάγονται τα δίκτυα. στ)Προ της ενάρξεως εκσκαφών, να λαμβάνωνται αρμοδίως πληροφορίαι δια το ενδεχόμενον υπάρξεως εις την περιοχήν υπογείων καλωδίων μεταφοράς-διανομής ηλεκτρικού ρεύματος και εις καταφατικήν περίπτωσιν η ακριβής θέσις και διαδρομή των προς αποφυγήν των κινδύνων ηλεκτροπληξίας. Δια τον σκοπόν αυτόν πρέπει να δίδεται η σχετική προσοχή εις τα ενδεικτικά τούβλα ή τας ειδικάς ενδεικτικάς πλάκας, με το σήμα ΔΕΗ, αι οποίαι τοποθετούνται άνωθεν των καλωδίων. ζ)Τα υπόγεια ηλεκτρικά δίκτυα τα οποία εγκαθίστανται εις την περιοχήν των εργοταξίων να επισημαίνωνται καταλλήλως και ευκρινώς δια την εξυπηρέτησίν των. Άρθρ.8.-Το πλάτος των κεκλιμένων επιπέδων κυκλοφορίας των φορτηγών αυτοκινήτων, εντός των χώρων εκσκαφών πρέπει να είναι τουλάχιστον 3,00 μέτρων. Η κλίσις αυτών πρέπει να μην υπερβαίνη το 25%, άλλως πρέπει να ελέγχεται η ευστάθεια του πρίσματος. Τα επίπεδα ταύτα πρέπει να είναι ανθεκτικά. (Μετά τη σελ. 470,702) Σελ. 470,703 Τεύχος 771-Σελ. 115 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ Μέτρα ασφαλείας κατά την εκσκαφήν  θεμελίων και τάφρων Άρθρ.79.-Εάν πλησίον εργοταξίου διέρχωνται αγωγοί ηλεκτρικού ρεύματος, ειδοποιείται εγγράφως, υπό του εκτελούντος το έργον, προ της ενάρξεως των εργασιών, η αρμοδία υπηρεσία της ΔΕΗ. Τα μέτρα ασφαλείας τα οποία πρέπει να ληφθούν εξετάζονται από κοινού υπό της ΔΕΗ, του εκτελούντος το έργον και του επιβλέποντος τούτο Μηχανικού. Κατόπιν δε της εγγράφου εγκρίσεως της αρμοδίας υπηρεσίας της ΔΕΗ λαμβάνονται όλα τα κατά περίπτωσιν ενδεικνυόμενα περαιτέρω προστατευτικά μέτρα και ιδίως κατασκευή προστατευτικών σανιδωμάτων. 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ Ηλεκτρικά μηχανήματα, συσκευαί και φωτισμός εργοταξίων Άρθρ.80.-Αι φορηταί λυχνίαι (μπαλαντέζες) πρέπει να ευρίσκωνται εις αρίστην κατάστασιν και να τροφοδοτούνται με ηλεκτρικόν ρεύμα Χαμηλής Τάσεως μέχρι 42 βόλτ, μέσω ειδικού μετασχηματιστού, αποκλειομένου πάντως του τύπου αυτομετασχηματιστού. Άρθρ.81.-Κατά την χρήσιν εις εργοτάξια φορητών ηλεκτρικών συσκευών, κινητών προβολέων και μηχανημάτων λειτουργούντων με ηλεκτρικόν ρεύμα τάσεως 220/380 βόλτ, πρέπει να τηρούνται τα ακόλουθα: α)Τα καλώδια τροφοδοσίας να ακολουθούν διαδρομάς εις τας οποίας δεν δημιουργούν κινδύνους (μακράν από συνήθεις διακινήσεις προσωπικού, οχημάτων και υλικών). β)Αι διαδρομαί και θέσεις των καλωδίων τροφοδοσίας εις εκάστην περίπτωσιν επισημαίνονται επαρκώς. Εις σημεία εις τα οποία υπάρχει ενδεχόμενον δημιουργίας επικινδύνων συνθηκών, πρέπει να αποκλείεται η κυκλοφορία οχημάτων-μηχανημάτων κ.α. γ)Κατά την εγκατάστασιν καλωδίων τροφοδοσίας επί δαπέδων, τα δάπεδα πρέπει να είναι ελεύθερα από χαλίκια και άλλα αιχμηρά υλικά-αντικείμενα, λάδια-πετρελαιοειδή, αραιωτικά και άλλα, τα οποία είναι δυνατόν να προκαλέσουν φθοράν των καλωδίων. δ)Εις θέσεις συνήθους διελεύσεως οχημάτωνμηχανημάτων, τα διερχόμενα καλώδια τροφοδοσίας πρέπει να εξασφαλίζωνται επί πλέον με την τοποθέτησιν ειδικών προστατευτικών δαπέδων επικαλύψεώς των. ε)Οι χρησιμοποιούμενοι ρευματολήπται και ρευματοδόται πρέπει να είναι στεγανού τύπου. στ)Η όλη εγκατάστασις και τα καλώδια τροφοδοσίας πρέπει να περιλαμβάνουν αγωγόν γειώσεως έστω και εις τας περιπτώσεις κατά τας οποίας τα εξυπηρετούμενα εργαλεία δεν απαιτούν γείωσιν. Άρθρ.82.-1.Εργασίαι πραγματοποιούμεναι κατά τας νυκτερινάς ώρας ή εις χώρους σκοτεινούς πρέπει να διεξάγωνται με τεχνητόν φωτισμόν διανεμόμενον εις ολόκληρον το πεδίον εργασιών. Ειδικώτερον, απαιτείται η ύπαρξις: α)Γενικού φωτισμού οδών, κλιμακοστασίων και διαδρόμων προσπελάσεως. β)Γενικού Κατευθυνομένου Φωτισμού του τόπου εργασίας. γ)Ειδικού φωτισμού της θέσεως εργασίας εξαρτωμένου από το είδος της πραγματοποιουμένης εργασίας. 2.Εις τους υπαιθρίους χώρους νυκτερινών εργασιών, απαιτείται φωτισμός διαχυτος και κατά το δυνατόν ομοιόμορφος, όχι εκτυφλωτικός, τόσον δια την εκτέλεσιν των εργασιών, όσον και δια την διακίνησιν του προσωπικού και των υλικών. Άρθρ.83.-Εις χώρους εις τους οποίους υφίσταται κίνδυνος αναφλέξεως ή εκρήξεως, αι εγκαταστάσεις φωτισμού θα είναι τύπου ασφαλείας ως προβλέπει ο Κανονισμός Εσωτερικών Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων. Άρθρ.84.-Εις εργοταξιακάς εγκαταστάσεις ιδιαζόντων χώρων ως σηράγγων, υπονόμων, εκτεταμένων υπογείων κ.λ.π., επιβάλλεται η ύπαρξις εφεδρικού φωτισμού ασφαλείας αυτομάτου λειτουργίας. ΤΜΗΜΑ VI ΔΙΑΚΙΝΗΣΙΣ ΥΛΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ Φόρτωσις-Εκφόρτωσις-Αποθήκευσις-Στοίβασις Άρθρ.85.-1.Η φόρτωσις, εκφόρτωσις και μεταφορά υλικών ή αντικειμένων πρέπει να γίνεται κατά τρόπον ώστε να μην εκτίθενται εις κίνδυνον πρόσωπα λόγω καταπτώσεως, κυλίσεως, ανατροπής, καταρρεύσεως ή θραύσεως αντκειμένων. Η έξοδος κεκλιμένων επιπέδων, ανοικτών ή κλειστών αγωγών εκφορτώσεως ή απορρίψεως, πρέπει να είναι κατασκευασμένη, ούτως ώστε ουδείς να διακινδυνεύη κατά την διεξαγωγή των ανωτέρω εργασιών. 2.Οι οδηγοί εκφορτώσεως με κύλιστρα, κεκλιμένοι αγωγοί εκφορτώσεως, κεκλιμέναι τροχιαί και φορτωτήρες πρέπει να ασφαλίζωνται κατά εκτροχιασμών, πλαγίων μετατοπίσεων και καταπτώσεων εν ανάγκη δε να υποστηρίζωνται. 3.Εις φορτώσεις και εκφορτώσεις απαγορεύεται η παραμονή προσώπων εντός της τροχιάς διακινήσεως του υλικού. 4.Προ της φορτώσεως και εκφορτώσεως οχημάτων πρέπει υπ’ ευθύνη του οδηγού να εξασφαλίζωνται ταύτα κατά τρόπον ώστε να μη τίθενται εις τυχαίαν κίνησιν. Άρθρ.86.-1.Κατά την αποθήκευσιν και στοίβασιν πρέπει να καταβάλλεται φροντίς, ώστε ουδείς να διακινδυνεύη εκ καταρρεύσεως ή πτώσεως αντικειμένων. 2.Εάν η αποθήκευσις ή στοίβασις αντικειμένων γειτνιάζη με περιοχάς εργασίας ή κυκλοφορίας, πρέπει να λαμβάνωνται κατάλληλα μέτρα προστασίας ως λ.χ. περιγράμματα, σανιδώματα, προστατευτικά δίκτυα κ.λ.π. 3.Κατά την στοίβασιν σιδηροδοκών εις περισσοτέρας επαλλήλους στρώσεις, πρέπει να τοποθετώνται εγκαρσίως ως υπόστρωμα και προ της τοποθετήσεως της υπερκειμένης στρώσεως τεμάχια σανίδων ή καδρονίων. Άρθρ.87.-1.Οι σωροί ξυλείας επιτρέπεται να ανεγείρωνται μόνον επί επιπέδου και σταθεράς βάσεως, κατά το δυνατόν κατακόρυφοι, με χρησιμοποίησιν κανονικώς τεμαχισμένων ξύλων στοιβάσεως και συνδέσεως. (Μετά τη σελ. 470,718) Σελ. 470,719 Τεύχος 771-Σελ. 131 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 2.Κατά την αποθήκευσιν στρογγυλών κορμών ξυλείας ή σωλήνων πρέπει να λαμβάνωνται μέτρα προς αποφυγήν κυλίσεως. 3.Κατά την στοίβασιν εν γένει επιμήκων ράβδων κατακορύφως πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα δια την αποφυγήν κατολισθήσεως ή πτώσεως. 4.Η άνοδος εις σωρούς, είναι επιτρεπτή μόνον εις περίπτωσιν κατά την οποίαν δεν υπάρχει κίνδυνος καταρρεύσεως, ολισθήσεως ή κυλίσεως του συσσωρευμένου υλικού και εξασφαλίζεται σταθερά έδρασις εις τον εργαζόμενον. Άρθρ.88.-Όταν φυλάσσεται εις το ύπαιθρον άσβεστος κονιοποιημένη πρέπει να καλύπτεται δια στρώματος άμμου δια να παρεμποδίζεται η διασκόρπισίς της υπό του πνέοντος ανέμου. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ Απόληψις-Ρίψις-Μεταφορά Άρθρ.9.-1.Κατά την εκσκαφήν θεμελίων, τάφρων ή ορυγμάτων επιμήκων ή μεμονωμένων η αντιστήριξις δια βάθη μεγαλύτερα των εμφαινομένων εις το κατωτέρω διάγραμμα 1 είναι υποχρεωτική. Η αντιστήριξις παραλείπεται εάν η εκσκαφή πραγματοποιήται εις βράχον και εις περιπτώσεις κατά τας οποίας η ισορροπία των πρανών εκσκαφής έχει εξασφαλισθή δια καταλλήλου κλίσεώς των. Η αντιστήριξις πραγματοποιείται παραλλήλως προς την πρόοδον των εργασιών και εάν υπάρχη ανάγκη δια καταλλήλων μεθόδων ή δια μηχανικών μέσων εξ αποστάσεως, άνευ της εισόδου των εργαζομένων εις την εκσκαφήν. 2.Απαγορεύεται η κάθοδος εργαζομένων εις την εκσκαφήν προ της λήψεως των αναγκαίων μέτρων ασφαλείας πλην εκείνων οι οποίοι είναι επιφορτισμένοι δια  την λήψιν των μέτρων τούτων. 3.Δια την παρεμπόδισιν πτώσεως υλικών, εργαλείων και αντικειμένων πάσης φύσεως εις την εκσκαφήν πρέπει τα χείλη της εκσκαφής να περιβάλλωνται από κράσπεδα ύψους τουλάχιστον 0,15 εκατοστών του μέτρου, η δε επένδυσις της τάφρου, εις τας περιπτώσεις κατά τας οποίας υφίσταται τοιαύτη επένδυσις, να εξέχη της επιφανείας του εδάφους τουλάχιστον κατά 0,15 εκατοστά του μέτρου, ως εμφαίνεται εις το κατωτέρω σχήμα 1. Σελ. 470,704 Τεύχος 771-Σελ. 116 Άρθρ.89.-1.Εις περίπτωσιν απολήψεως συσσωρευμένου υλικού, υποκειμένου εις κατολίσθησιν (γαίαι, άνθρακες, κώκ, άμμος κ.λπ.) δεν επιτρέπεται να δημιουργούνται απότομα πρανή ή να υπονομεύεται τούτο. 2.Απαγορεύεται η απόληψις σωλήνων, ξυλείας κ.λ.π. από τα πλάγια σωρών. Άρθρ.90.-1.Ρίψις αντικειμένων από ύψους επιτρέπεται μόνον όταν ο επικίνδυνος χώρος φυλάσσεται από επιτηρητήν και φράσσεται ασφαλώς. Η ρίψις επιτρέπεται να αρχίση αφού προηγηθή ειδοποίησις μεγαλοφώνως υπό του επιτηρητού ο οποίος πρέπει να έχη βεβαιωθή ότι η θέσις ρίψεως είναι ελευθέρα και απρόσιτος και δεν υφίσταται κίνδυνος αναπηδήσεως επ’ αυτής. 2.Οι επιτηρηταί δεν επιτρέπεται να ασχολούνται με άλλας εργασίας. Άρθρ.91.-1.Επιμήκη αντικείμενα (καδρόνια, ράβδοι, σιδηροί οπλισμοί κ.λπ.) μεταφερόμενα από ένα άτομον πρέπει να μεταφέρωνται έχοντα κλίσιν προς τα οπίσω. Η διαβασις παρά τας γωνίας κτισμάτων πρέπει να γίνεται κατά ανοικτήν καμπύλην. 2.Κατά την μεταφοράν βαρέος αντικειμένου από περισσότερα άτομα πρέπει ο αριθμός των να ρυθμίζεται αναλόγως του προς μεταφοράν βάρους και η διάταξίς των να γίνεται κατ’ ανάστημα, λαμβανομένης υπ’ όψιν και της κλίσεως του εδάφους. Η διεύθυνσις (κουμάντο) πρέπει να ανατίθεται εις κατάλληλον πρόσωπον, το οποίον πρέπει να έχη διαρκή οπτικήν εποπτείαν της εργασίας. Προς τα εντολάς του πρέπει να συμμορφούνται οι εκτελούντες την μεταφοράν. Σελ. 470,720 Τεύχος 771-Σελ. 132 3.Προ της αποθέσεως ή απορρίψεως επιμήκων αντικειμένων πρέπει οι εκτελούντες την μεταφοράν να ευρίσκωνται από την αυτήν πλευράν. Η απόθεσις ή απόρριψις πρέπει να γίνεται ταυτοχρόνως από όλους, κατόπιν μεγαλοφώνου παραγγέλματος. ΤΜΗΜΑ VII ΧΩΡΟΙ Ή ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ-ΠΥΡΚΑΪΑΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ Χώροι ή εγκαταστάσεις, επικίνδυνοι εκρήξεων ή αναθυμιάσεων. Άρθρ.92.-1.Εις χώρους αποθηκεύσεως ουσιών, αι οποίαι εις συνήθη θερμοκρασίαν γίνονται πτητικαί ή εις τους οποίους είναι δυνατή ή ανάπτυξις, συγκέντρωσις ή διασπορά εκρηκτικών μειγμάτων αερίου, αέρος, ατμών ή κόνεων εις επικινδύνους ποσότητας (χώροι επικίνδυνοι εκρήξεων), εφαρμόζονται πέραν των προβλεπομένων εις το άρθρ. 83 του κεφαλαίου Β και V Τμήματος, τα εις τας επομένας παραγράφους αναφερόμενα μέτρα. Τα μέτρα ταύτα ισχύουν επίσης δια γειτονικούς χώρους, οι οποίοι ευρίσκονται ή δύναται να ευρεθούν εις επικοινωνίαν με τους προηγουμένους συνεχώς ή προσκαίρως λ.χ. δια θυρών, καναλίων, καπνοδόχων κ.λπ. 2.Οι χώροι τούτοι δεν επιτρέπεται να θερμαίνωνται δι’ ανοικτής φλογός ή ερυθροπυρουμένων θερμαντικών στοιχείων. Η θέρμανσις πρέπει να είναι τοιαύτη ώστε να μην είναι δυνατή η πρόκλησις αναφλέξεως ή εκρήξεως αερίων ή ατμών εξ αυτής. 3.Δεν επιτρέπεται η εργασία με μηχανάς ή εργαλεία προκαλούντα ανάπτυξιν σπινθήρων. 4.Το κάπνισμα απαγορεύεται. 5.Εφ’ όσον δεν υπάρχη ή δεν λειτουργή ηλεκτρική εγκατάστασις επιτρέπεται η είσοδος εις τους χώρους μόνον με φανούς ασφαλείας. Η είσοδος με γυμνήν φλόγα ή κοινόν φανόν απαγορεύεται. 23.Δ.ξ.4 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές Άρθρ.93.-1.Αι εγκαταστάσεις αγωγών ατμών, θερμών υγρών ή αερίων πρέπει οπωσδήποτε να επισημαίνωνται δι’ ειδικού κωδικοποιημένου χρωματισμού καθ’ όλην την έκτασίν των και πινακίδων σημάνσεως, τοποθετουμένων κατ’ εύλογα διαστήματα εις χαρακτηριστικάς και επικαίρους θέσεις. 2.Ελαστικαί συνεδετήρες εφαρμοζόμενοι επί αγωγών υπό πίεσιν (ατμού, αερίων κ.λπ.), πρέπει να εξασφαλίζωνται από αποσύνδεσιν. 3.Αι εγκαταστάσεις εκτονώσεως και αι οπαί εκροής πρέπει να είναι διατεταγμέναι ούτως ώστε κατά την εκτόνωσιν ή εκροήν να αποφεύγωνται εγκαύματα (ζεματίσματα). Άρθρ.94.-1.Εις τους χώρους εις τους οποίους υφίσταται ένδειξις υπάρξεως αερίων ή κόνεων επιβλαβών δια την υγείαν ή ευαναφλέκτων πρέπει προ πάσης εργασίας και κατά την διαρκειαν αυτής, να ενεργήται έλεγχος του χώρου δι’ ειδικών μέσων υπό προσώπων ειδικών προς τούτο, οριζομένων υπό του εργοδότου, προς εξακρίβωσιν της επικινδυνότητος δια την υγείαν και σωματικήν ακεραιότητα των εργαζομένων. Η έναρξις της εργασίας και η συνέχισις ταύτης θα επιτρέπεται μόνον εφ’ όσον κατά τους ως άνω ελέγχους διαπιστούται καταλληλότης των συνθηκών. Εις περιπτώσεις διαπιστώσεως ακαταλληλότητος των συνθηκών κατά τα ανωτέρω αι επιβλαβείς και επικίνδυνοι ουσίαι πρέπει να απάγωνται κατά ακίνδυνον τρόπον από τας θέσεις δημιουργίας ή εμφανίσεώς των δια καταλλήλων διατάξεων. 2.Δια την αντιμετώπισιν εκτάκτων περιστατικών, οι απασχολούμενοι πρέπει να εφοδιάζωνται με τα κατάλληλα κατά περίπτωσιν ατομικά μέσα προστασίας. 3.Οι εισερχόμενοι εις επικινδύνους χώρους, πρέπει να είναι καταλλήλως προσδεδεμένοι, ώστε να είναι δυνατή εις περίπτωσιν κινδύνου η άμεσος ανέκλυσίς των υπό των εκτός του χώρου τούτου επιτηρούντων αυτούς. Άρθρ.95.-Επικίνδυνοι θέσεις και τόποι εργασίας πρέπει να επισημαίνωνται δι’ ευκρινών σημάτων κινδύνου συμφώνως προς το Π.Δ. 422/15-6-79 περί συστήματος σηματοδοτήσεως ασφαλείας εις τους χώρους εργασίας να κλείωνται δια περιφράξεων, καλυμμάτων, προστατευτικών στεγάστρων ή να φυλάσσωνται δια φυλάκων. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ Πρόληψις και αντιμετώπισις πυρκαϊών Άρθρ.96.-1.Διά την πρόληψιν και αντιμετώπισιν πυρκαϊών εις τα εργοτάξια, τηρούνται οι Κανονισμοί Πυρασφαλείας του Πυροσβεστικού Σώματος και κατά περίπτωσιν αι οικείαι Διατάξεις του Υπουργείου Βιομηχανίας. 2.Ως ληπτέα μέτρα ενδεικτικώς αναφέρονται τα ακόλουθα: α)Απομάκρυνσις κάθε μη αμέσως χρησιμοποιησίμου ποσότητος ευφλέκτων ως ξυλείας αχρήστου (παλαιών ξυλοτύπων, ξυλείας από συσκευασίας κ.α.), αχρήστων τηλμάτων (στουπιών), απορριμάτων, πετρελαίων, ελαίων, χρωμάτων, δοχείων ή βαρελίων έστω και κενώ τα οποία περιείχον όμως εύφλεκτα υγρά κ.α. Τα ανωτέρω, εάν δεν είναι δυνατή η τελική απομάκρυνσις ή διάθεσίς των, πρέπει να τοποθετούνται εις θέσεις ασφαλείς, κατά το δυνατόν απομονωμένας από το έργον και από άλλας επικινδύνους γειτνιάσεις. β)Εργασίαι ανοικτής φλογός, κοπής, συγκολλήσεως, καύσεων κ.λ.π. πρέπει να εκτελούνται μόνον εις ακινδύνους περιοχάς και υπό συνεχή παρακολούθησιν δια την πρόληψιν και αντιμετώπισιν τυχόν αναφλέξεως. γ)Κατά την εκτέλεσιν απαραιτήτων εργασιών συγκολλήσεων ή άλλων ανοικτής φλογός ή ανατινάξεων εις θέσεις επικινδύνους δι’ ανάφλεξιν, επιβάλλεται η λήψις ειδικών μέτρων πυρασφαλείας καθοριζομένων υπό της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας κατόπιν αιτήσεως του ενδιαφερομένου. Εις ό,τι αφορά τας εργασίας συγκολλήσεων και κοπής μετάλλων, ισχύουν επίσης και τα προβλεπόμενα δια των διατάξεων του Π.Δ. 95/1978 περί μέτρων υγιεινής και ασφαλείας των απασχολουμένων εις εργασίας συγκολλήσεων. δ)Φωτιαί προχείρου τύπου, έστω και δια την προσωπικήν εξυπηρέτησιν και θέρμανσιν εργαζομένων, απαγορεύονται. ε)Εις χώρους επικινδύνους δια πυρκαϊάν, όπως εις αποθήκας καυσίμων, χρωμάτων και άλλων ευφλέκτων υλών κ.λ.π., απαιτείται η λήψις προσθέτων ειδικών μέτρων προλήψεως πυρκαϊάς όπως : (αα)Ο έλεγχος της τυχόν υπάρξεως ευφλέκτων αερίων δι’ ειδικής συσκευής (ανιχνευτής ευφλέκτων αερίων). Ο έλεγχος τούτος διενεργείται τόσον προ της ενάρξεως των εργασιών όσον και κατά διαστήματα κατά την διάρκειάν των. (ββ)Η μέριμνα δια συνεχή καλόν εξαερισμόν και διατήρησιν της θερμοκρασίας των χώρων εις χαμηλά επίπεδα, ώστε να αποκλείεται αυτανάφλεξις. (γγ)Η απαγόρευσις καπνίσματος, εργασιών γυμνής φλογός ή άλλων αι οποίαι συνεπάγονται ενδεχομένως παραγωγήν σπινθήρος. Η απαγόρευσις πρέπει να επισημαίνεται με ειδικάς ευκρινείς επιγραφάς. στ)Εξασφάλισις ζώνης πυρασφαλείας εις τα όρια του χώρου του εργοταξίου, ιδίως προκειμένου περί εργοταξίου ευρισκομένου πλησίον δασώδους περιοχής ή έχοντος άλλας επικινδύνους γειτνιάσεις. ζ)Εις τα εργοτάξια πρέπει να υπάρχουν μέσα σημάνσεως, συναγερμού και πυροσβέσεως (σωλήνες εκτοξεύσεως ύδατος, πυροσβεστήρες καταλλήλων (Μετά τη σελ. 470,720) Σελ. 470.7201 Τεύχος 771-Σελ. 133 Ασφάλεια εργαζομένων σε οικοδομές 23.Δ.ξ.4 τύπων κατά περίπτωσιν, σκαπανικά εργαλεία κ.α). Τα ανωτέρω καθοριζόμενα πρέπει να είναι έτοιμα δι’ άμεσον χρήσιν, και εις θέσεις και ποσότητας αναλόγους προς τας ανάγκας. η)Το προσωπικόν του εργοταξίου πρέπει να είναι εξοικειωμένον εις την αναγνώρισιν και αποτελεσματικήν χρήσιν των ανωτέρω μέσων. θ)Εις τα εργοτάξια πρέπει να υπάρχουν οδοί διαφυγής ή έξοδοι κινδύνου. Αύται πρέπει να είναι γνωσταί εις το προσωπικόν, να επισημαίνωνται καταλλήλως και να φωτίζωνται. ΤΜΗΜΑ VIII ΓΕΝΙΚΑΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ Εργασίαι διαφοροι Άρθρ.97.-1.Εις εργασίας σφυροκοπήσεως με βαρείαν σφύραν, τα κοπίδια σφήνες, τρυπάνια κ.λπ. πρέπει να κρατούνται υπό δευτέρου προσώπου όχι απ’ ευθείας δια της χειρός, αλλά τη βοηθεία καταλλήλου μέσου (λαβίδες ή άλλα μέσα). Τα καφαλώματα επί κοπιδίων, σφηνών, σφυρών κ.λπ. πρέπει να διορθώνωνται εγκαίρως. 2.Κατά τας εργασίας λαξεύσεως ή θραύσεως λίθων αι θέσεις των πλησίον εργαζομένων πρέπει να χωρίζωνται από τας θέσεις των ως άνω εργασιών δια κινητού διαχωρίσματος εκ καναβίνου υφάσματος ή λεπτής σανίδος. 3.Αι λιθοξόοι και σκυροθραύσται πρέπει να είναι εφωδιασμένοι δια στερεών διοπτρών προφυλασσομένων δια λεπτού συρματίνου δικτύου παρεχομένων υπό του εκτελούντος το έργον και δαπάναις αυτού. Οι ασχολούμενοι με την σβέσιν της ασβέστου εργάται πρέπει να φέρουν ειδικάς διόπτρας παρεχομένας υπό του εκτελούντος το έργον και δαπάναις αυτού. Άρθρ.98.-1.Εξέχοντες ήλοι, κοχλίαι, λαμάκια και τεμάχια συρμάτων επί κιβωτίων, βαρελίων, σανίδων υποστηλωμάτων, τοιχείων, δοκών κ.λπ. πρέπει να αφαιρούνται ή να αναδιπλώνονται ή να καλύπτωνται. 2.Δεν επιτρέπεται να τίθενται εις τα θυλάκια άνευ προστασίας εργαλεία και αντικείμενα με οξείαν κόψιν ή αιχμήν. Καρφιά, βίδες, τρυπάνια κλπ. πρέπει να τίθενται εις κατάλληλα δοχεία χορηγούμενα υπό του εκτελούντος το έργον. 3.Δεν επιτρέπεται να εγκαταλείπωνται επί του εδάφους ή του δαπέδου εργασίας κοπτερά ή αιχμηρά αντικείμενα (φτυάρια, αξίνες, καρφιά κλπ). Σελ. 470,7202 Τεύχος 771-Σελ. 134