Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — latin, Θέμα D (7 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026)

[Κείμενο 1]
Atilius Rēgulus, cum Poenos in Africā funderet, ad senātum scripsit mercenarium suum discessisse et ab eo desertum esse rus; id senatui publice curāri placuit, quoniam Rēgulus aberat. Scipiōnis filiae ex aerario dotem accepērunt, quia nihil illis reliquerat pater. Aequum mehercule erat populum Rōmānum tribūtum Scipiōni conferre, cum a Carthagine semper tribūtum ipse exigeret.

[Κείμενο 2]
Porcia, Bruti uxor, cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cognovisset, cultellum tonsorium quasi unguium resecandōrum causā poposcit eōque velut forte elapso se vulnerāvit. Clamōre deinde ancillārum in cubiculum vocātus Brutus ad eam obiurgandam vēnit, quod tonsōris praeripuisset officium. Cui secrēto Porcia «non est hoc» inquit «temerarium factum meum, sed certissimum indicium amōris mei erga te tale consilium molientem.

Δ2α. «cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cognovisset»: Να αναγνωρίσετε το είδος της δευτερεύουσας πρότασης (μονάδα 1), να δηλώσετε τη συντακτική της λειτουργία (μονάδα 1), τον τρόπο εισαγωγής της (μονάδα 1) και να αιτιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς της (μονάδες 2). Στη συνέχεια, να συμπτύξετε τη δευτερεύουσα πρόταση στην αντίστοιχη μετοχή (μονάδες 2).

Απάντηση:
Είδος: δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση.
Συντακτική λειτουργία: λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο περιεχόμενο της κύριας πρότασης με ρήμα το poposcit.
Τρόπος εισαγωγής: εισάγεται με τον ιστορικό / διηγηματικό σύνδεσμο cum, ο οποίος χρησιμοποιείται σε αφηγήσεις του παρελθόντος και υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση αιτίου–αιτιατού ανάμεσα στη δευτερεύουσα και στην κύρια πρόταση.
Τρόπος εκφοράς: εκφέρεται με υποτακτική, γιατί ο ιστορικός cum αναδεικνύει τον ρόλο του υποκειμενικού στοιχείου· συγκεκριμένα με υποτακτική υπερσυντελίκου (cognovisset), γιατί εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου (poposcit) και δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν.
Σύμπτυξη σε μετοχή (αφαιρετική απόλυτη χρονική μετοχή): viri sui consilio de interficiendo Caesare cognito.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 7 μονάδες.
Είδος (χρονική): 1 μονάδα. Συντακτική λειτουργία (επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο poposcit): 1 μονάδα. Τρόπος εισαγωγής (ιστορικός/διηγηματικός cum): 1 μονάδα — δίνεται και μόνο με την αναφορά «ιστορικός cum», χωρίς σχολιασμό.
Αιτιολόγηση εκφοράς: 2 μονάδες — 1 μονάδα για την υποτακτική έγκλιση/υποκειμενικό στοιχείο και 1 μονάδα για τον χρόνο (υπερσυντέλικος, εξάρτηση από ιστορικό χρόνο, προτερόχρονο στο παρελθόν). Αν αναφερθεί μόνο «υποτακτική υπερσυντελίκου» χωρίς αιτιολόγηση: 1 μονάδα από τις 2.
Σύμπτυξη: 2 μονάδες — 1 μονάδα για τη σωστή μετοχή (cognito, παθητικού παρακειμένου) και 1 μονάδα για τη σωστή αφαιρετική του υποκειμένου της (consilio, με σύμφωνη τη συνοδεία viri sui … de interficiendo Caesare). Χρήση ονομαστικής μετοχής ή ενεργητικού τύπου (cognoscens): 0 μονάδες. Σωστή μετοχή με λάθος πτώση στο υποκείμενο: 1 μονάδα.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — latin, Θέμα D (8 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026)

[Κείμενο 1]
Atilius Rēgulus, cum Poenos in Africā funderet, ad senātum scripsit mercenarium suum discessisse et ab eo desertum esse rus; id senatui publice curāri placuit, quoniam Rēgulus aberat. Scipiōnis filiae ex aerario dotem accepērunt, quia nihil illis reliquerat pater. Aequum mehercule erat populum Rōmānum tribūtum Scipiōni conferre, cum a Carthagine semper tribūtum ipse exigeret.

[Κείμενο 2]
Porcia, Bruti uxor, cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cognovisset, cultellum tonsorium quasi unguium resecandōrum causā poposcit eōque velut forte elapso se vulnerāvit. Clamōre deinde ancillārum in cubiculum vocātus Brutus ad eam obiurgandam vēnit, quod tonsōris praeripuisset officium. Cui secrēto Porcia «non est hoc» inquit «temerarium factum meum, sed certissimum indicium amōris mei erga te tale consilium molientem.

Δ2β. «Brutus ad eam obiurgandam vēnit»: Να δηλώσετε τον προσδιορισμό του σκοπού με:
α) τελική πρόταση (μονάδες 3)
β) σουπίνο (μονάδες 2)
γ) εμπρόθετη γενική του γερουνδίου (μονάδες 3)

Απάντηση:
α) Τελική πρόταση: Brutus vēnit, ut eam obiurgāret. (ut + υποτακτική παρατατικού, λόγω εξάρτησης από ιστορικό χρόνο — ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων: ο σκοπός είναι σύγχρονος με το ρήμα εξάρτησης.)
β) Σουπίνο: Brutus vēnit eam obiurgātum. (αιτιατική σουπίνου με ρήμα κίνησης)
γ) Εμπρόθετη γενική γερουνδίου: επειδή το γερούνδιο συνοδεύεται από αντικείμενο σε εμπρόθετη θέση, γίνεται υποχρεωτική γερουνδιακή έλξη: Brutus vēnit eius obiurgandae causā (ή gratiā).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 8 μονάδες.
α) 3 μονάδες: 1 μονάδα για το ut, 1 μονάδα για την υποτακτική παρατατικού (obiurgāret), 1 μονάδα για το σωστό αντικείμενο (eam). Υποτακτική ενεστώτα (obiurget): αφαιρείται 1 μονάδα (λάθος ακολουθία χρόνων).
β) 2 μονάδες: 1 μονάδα για τη σωστή αιτιατική σουπίνου (obiurgātum), 1 μονάδα για τη διατήρηση του αντικειμένου (eam). Χρήση αφαιρετικής σουπίνου (obiurgātū): 0 μονάδες.
γ) 3 μονάδες: 1 μονάδα για το causā/gratiā, 2 μονάδες για τη σωστή γερουνδιακή έλξη (eius obiurgandae). Ο ατόφιος τύπος γερουνδίου χωρίς έλξη (eam obiurgandi causā) παίρνει 1 μονάδα, καθώς η έλξη είναι υποχρεωτική σε εμπρόθετο γερούνδιο. Λάθος γένος στο γερουνδιακό (eius obiurgandi/obiurgandum): 1 μονάδα από τις 2 — το αντικείμενο eam είναι θηλυκού γένους.