Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — latin, Θέμα D (6 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Τετάρτη 4 Ιουνίου 2025)

[Κείμενο 1]
Accipe nunc quid postea Nasīca fecerit. Paucis post diēbus cum Ennius ad Nasīcam venisset et eum a ianuā quaereret, exclamāvit Nasīca se domi non esse, etsi domi erat. Tum Ennius indignātus quod Nasīca tam aperte mentiebātur: «Quid?» inquit «Ego non cognosco vocem tuam?» Visne scīre quid Nasīca responderit? «Homo es impudens. Ego cum te quaererem, ancillae tuae credidi te domi non esse; tu mihi ipsi non credis?»

[Κείμενο 2]
Sapientem nec paupertas nec dolor prohibet, nec eae res, quae imperītos avertunt et praecipites agunt. Tu illum premi putas malis? Utitur! Non ex ebore tantum Phidias sciēbat facere simulacra; ex aere quoque faciēbat. Si marmor illi obtulisses, si viliōrem materiam, fecisset tale, quale ex illā fieri optimum posset. Eōdem modo sapiens virtūtem, si licēbit, in divitiis explicābit, si minus, in paupertāte.

Δ2α. Να μετατρέψετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ:
i. «Accipe nunc quid postea Nasīca fecerit».
ii. «Exclamāvit Nasīca se domi non esse».
iii. «Visne scīre quid Nasīca responderit?».

Απάντηση:
i. Quid postea Nasīca fēcit? (ευθεία ερώτηση, οριστική παρακειμένου· η πλάγια ερώτηση εξαρτάται από το Accipe)
ii. (Nasīca exclamāvit:) «Ego domi non sum». (ευθύς λόγος, α΄ ενικό οριστικής ενεστώτα· το se γίνεται ego, το απαρέμφατο esse γίνεται ρήμα sum)
iii. Quid Nasīca respondit? (ευθεία ερώτηση, οριστική παρακειμένου)

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 3 μετατροπές × 2 μονάδες = 6 μονάδες.
Ανά μετατροπή: 1 μονάδα για τη σωστή έγκλιση/χρόνο του ρήματος (οριστική αντί υποτακτικής) και 1 μονάδα για τη σωστή προσαρμογή προσώπου/αντωνυμιών.
i, iii: διατήρηση της υποτακτικής (fecerit, responderit) στον ευθύ λόγο: 0 μονάδες. Χρήση οριστικής άλλου χρόνου (faciebat, respondebat): 1 μονάδα.
ii: απαιτούνται και η αλλαγή se → ego και η μετατροπή του απαρεμφάτου σε ρήμα (sum). Ο τύπος «Domi non sum» χωρίς το ego γίνεται πλήρως δεκτός (το ego είναι προαιρετικό στα λατινικά). Διατήρηση του απαρεμφάτου: 0 μονάδες.
Δεν είναι υποχρεωτική η αναγραφή του ρήματος εξάρτησης ή των εισαγωγικών.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — latin, Θέμα D (9 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Τετάρτη 4 Ιουνίου 2025)

[Κείμενο 1]
Accipe nunc quid postea Nasīca fecerit. Paucis post diēbus cum Ennius ad Nasīcam venisset et eum a ianuā quaereret, exclamāvit Nasīca se domi non esse, etsi domi erat. Tum Ennius indignātus quod Nasīca tam aperte mentiebātur: «Quid?» inquit «Ego non cognosco vocem tuam?» Visne scīre quid Nasīca responderit? «Homo es impudens. Ego cum te quaererem, ancillae tuae credidi te domi non esse; tu mihi ipsi non credis?»

[Κείμενο 2]
Sapientem nec paupertas nec dolor prohibet, nec eae res, quae imperītos avertunt et praecipites agunt. Tu illum premi putas malis? Utitur! Non ex ebore tantum Phidias sciēbat facere simulacra; ex aere quoque faciēbat. Si marmor illi obtulisses, si viliōrem materiam, fecisset tale, quale ex illā fieri optimum posset. Eōdem modo sapiens virtūtem, si licēbit, in divitiis explicābit, si minus, in paupertāte.

Δ2β. «Sapientem nec paupertas nec dolor prohibet, nec eae res, quae imperītos avertunt»: Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική.

Απάντηση:
Sapiens nec paupertāte nec dolōre prohibētur, nec eis (iis / is) rēbus, quibus imperīti avertuntur.

Επιμέρους μετασχηματισμοί:
— Το αντικείμενο Sapientem γίνεται υποκείμενο του παθητικού ρήματος: Sapiens (ονομαστική).
— Τα υποκείμενα paupertas, dolor, eae res γίνονται ποιητικά αίτια· επειδή είναι άψυχα, τίθενται σε απρόθετη αφαιρετική: paupertāte, dolōre, eis rēbus.
— Το ρήμα prohibet γίνεται prohibētur (γ΄ ενικό οριστικής ενεστώτα παθητικής φωνής, σε συμφωνία με το νέο υποκείμενο Sapiens).
— Στη δευτερεύουσα αναφορική: το αντικείμενο imperītos γίνεται υποκείμενο (imperīti), η αναφορική αντωνυμία quae (υποκείμενο) γίνεται ποιητικό αίτιο σε απρόθετη αφαιρετική (quibus) και το avertunt γίνεται avertuntur.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 9 μονάδες.
Κύρια πρόταση (6 μονάδες): Sapiens ως υποκείμενο 1 μ. · paupertāte 1 μ. · dolōre 1 μ. · eis (iis/is) rēbus 1,5 μ. · prohibētur 1,5 μ.
Δευτερεύουσα αναφορική (3 μονάδες): quibus 1 μ. · imperīti 1 μ. · avertuntur 1 μ.
Σωστή μετατροπή αλλά με εμπρόθετο ποιητικό αίτιο (a paupertāte, a dolōre, ab eis rēbus, a quibus): αφαιρείται 1 μονάδα συνολικά — τα ποιητικά αίτια εδώ είναι άψυχα και εκφέρονται απρόθετα.
Σωστή μετατροπή χωρίς ποιητικό αίτιο (παράλειψη των αφαιρετικών): αφαιρείται 1 μονάδα ανά παραλειπόμενο ποιητικό αίτιο.
Λάθος αριθμός στο ρήμα (prohibentur): μισή μονάδα από τις 1,5.
Παράλειψη της μετατροπής της αναφορικής πρότασης: 0 από τις 3 μονάδες της.