Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — latin, Θέμα C (9 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Τετάρτη 4 Ιουνίου 2025)

[Κείμενο 1]
Accipe nunc quid postea Nasīca fecerit. Paucis post diēbus cum Ennius ad Nasīcam venisset et eum a ianuā quaereret, exclamāvit Nasīca se domi non esse, etsi domi erat. Tum Ennius indignātus quod Nasīca tam aperte mentiebātur: «Quid?» inquit «Ego non cognosco vocem tuam?» Visne scīre quid Nasīca responderit? «Homo es impudens. Ego cum te quaererem, ancillae tuae credidi te domi non esse; tu mihi ipsi non credis?»

[Κείμενο 2]
Sapientem nec paupertas nec dolor prohibet, nec eae res, quae imperītos avertunt et praecipites agunt. Tu illum premi putas malis? Utitur! Non ex ebore tantum Phidias sciēbat facere simulacra; ex aere quoque faciēbat. Si marmor illi obtulisses, si viliōrem materiam, fecisset tale, quale ex illā fieri optimum posset. Eōdem modo sapiens virtūtem, si licēbit, in divitiis explicābit, si minus, in paupertāte.

Γ2β. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθέναν από τους παρακάτω ρηματικούς τύπους:
Accipe: την αφαιρετική στο σουπίνο
fecerit: το β΄ ενικό πρόσωπο της προστακτικής του ενεστώτα, στην ίδια φωνή
venisset: τη δοτική του γερουνδίου
exclamāvit: το α΄ πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής του ενεστώτα, στην ίδια φωνή
credis: τη μετοχή του παρακειμένου στην ονομαστική ενικού, στο ουδέτερο γένος
agunt: το β΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα στην ενεργητική περιφραστική συζυγία, στο αρσενικό γένος
putas: το απαρέμφατο του ενεστώτα στην παθητική φωνή
sciēbat: το απαρέμφατο του παρακειμένου στην ίδια φωνή
posset: το γ΄ ενικό πρόσωπο της υποτακτικής του ενεστώτα

Απάντηση:
Accipe (accipio, accēpi, acceptum, accipĕre 3*) → acceptū
fecerit (facio, fēci, factum, facĕre 3*) → fac
venisset (venio, vēni, ventum, venīre 4) → veniendō
exclamāvit (exclamo, exclamāvi, exclamātum, exclamāre 1) → exclamēmus
credis (credo, credidi, creditum, credĕre 3) → creditum
agunt (ago, ēgi, actum, agĕre 3) → actūrus es
putas (puto, putāvi, putātum, putāre 1) → putāri
sciēbat (scio, scīvi, scitum, scīre 4) → scīvisse (και ο συνηρημένος τύπος scisse)
posset (possum, potui, —, posse) → possit

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 9 ζητούμενοι τύποι × 1 μονάδα = 9 μονάδες.
Μερική πίστωση: σωστό θέμα, λάθος κατάληξη (π.χ. acceptum αντί acceptū στην αφαιρετική σουπίνου, veniendi αντί veniendō): μισή μονάδα.
Το fac είναι ανώμαλη προστακτική· ο τύπος face γίνεται δεκτός με μισή μονάδα, ο τύπος faci με 0.
Στο actūrus es απαιτούνται και τα δύο σκέλη της περιφραστικής συζυγίας: μόνο η μετοχή (actūrus) ή μόνο το βοηθητικό (es): μισή μονάδα. Λάθος γένος στη μετοχή (actūra): μισή μονάδα.
Λάθος φωνή (putāre αντί putāri, scitum esse αντί scīvisse): 0 μονάδες.
Στο scīvisse γίνονται δεκτοί εξίσου οι τύποι scīvisse και scisse.
Η σήμανση της μακρότητας δεν βαθμολογείται.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — latin, Θέμα D (10 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Τετάρτη 4 Ιουνίου 2025)

[Κείμενο 1]
Accipe nunc quid postea Nasīca fecerit. Paucis post diēbus cum Ennius ad Nasīcam venisset et eum a ianuā quaereret, exclamāvit Nasīca se domi non esse, etsi domi erat. Tum Ennius indignātus quod Nasīca tam aperte mentiebātur: «Quid?» inquit «Ego non cognosco vocem tuam?» Visne scīre quid Nasīca responderit? «Homo es impudens. Ego cum te quaererem, ancillae tuae credidi te domi non esse; tu mihi ipsi non credis?»

[Κείμενο 2]
Sapientem nec paupertas nec dolor prohibet, nec eae res, quae imperītos avertunt et praecipites agunt. Tu illum premi putas malis? Utitur! Non ex ebore tantum Phidias sciēbat facere simulacra; ex aere quoque faciēbat. Si marmor illi obtulisses, si viliōrem materiam, fecisset tale, quale ex illā fieri optimum posset. Eōdem modo sapiens virtūtem, si licēbit, in divitiis explicābit, si minus, in paupertāte.

Δ1α. Να αναγνωρίσετε συντακτικά τους παρακάτω όρους: diēbus, se, ancillae, malis, ex aere.

Απάντηση:
diēbus: αφαιρετική (οργανική) του μέτρου ή της διαφοράς στο επίρρημα post («Paucis post diēbus»).
se: υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου esse (non esse)· έχουμε ταυτοπροσωπία και λατινισμό του ειδικού απαρεμφάτου, γι' αυτό το υποκείμενο τίθεται σε αιτιατική.
ancillae: έμμεσο αντικείμενο (σε δοτική) στο ρήμα credidi — το credo συντάσσεται με δοτική προσώπου.
malis: απρόθετη αφαιρετική του ποιητικού αιτίου στο απαρέμφατο premi, που είναι παθητικής φωνής· επιλέγεται απρόθετη αφαιρετική, γιατί πρόκειται για άψυχο.
ex aere: εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός της ύλης στο ρήμα faciēbat.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 5 όροι × 2 μονάδες = 10 μονάδες.
Ανά όρο: 1 μονάδα για το είδος του προσδιορισμού / τη συντακτική θέση και 1 μονάδα για τον σωστό προσδιοριζόμενο όρο.
Στο diēbus γίνεται δεκτό «αφαιρετική του μέτρου/της διαφοράς»· μόνο «αφαιρετική του χρόνου»: 0 μονάδες για το είδος.
Στο se απαιτείται η αναφορά «υποκείμενο του απαρεμφάτου esse»· η αναφορά μόνο σε «λατινισμό» χωρίς τον προσδιορισμό της θέσης: 1 μονάδα.
Στο ancillae γίνεται δεκτό «αντικείμενο (έμμεσο) στο credidi»· «δοτική προσωπική»: 0 μονάδες για το είδος.
Στο malis γίνεται δεκτό και «αφαιρετική του μέσου/οργάνου» με τεκμηρίωση: πλήρεις 2 μονάδες. Η αιτιολόγηση της απρόθετης εκφοράς δεν βαθμολογείται χωριστά, αλλά λανθασμένη αιτιολόγηση («γιατί είναι έμψυχο») επιφέρει αφαίρεση μισής μονάδας.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — latin, Θέμα D (5 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Τετάρτη 4 Ιουνίου 2025)

[Κείμενο 1]
Accipe nunc quid postea Nasīca fecerit. Paucis post diēbus cum Ennius ad Nasīcam venisset et eum a ianuā quaereret, exclamāvit Nasīca se domi non esse, etsi domi erat. Tum Ennius indignātus quod Nasīca tam aperte mentiebātur: «Quid?» inquit «Ego non cognosco vocem tuam?» Visne scīre quid Nasīca responderit? «Homo es impudens. Ego cum te quaererem, ancillae tuae credidi te domi non esse; tu mihi ipsi non credis?»

[Κείμενο 2]
Sapientem nec paupertas nec dolor prohibet, nec eae res, quae imperītos avertunt et praecipites agunt. Tu illum premi putas malis? Utitur! Non ex ebore tantum Phidias sciēbat facere simulacra; ex aere quoque faciēbat. Si marmor illi obtulisses, si viliōrem materiam, fecisset tale, quale ex illā fieri optimum posset. Eōdem modo sapiens virtūtem, si licēbit, in divitiis explicābit, si minus, in paupertāte.

Δ1β. «Si marmor illi obtulisses, fecisset tale»: Να αναγνωρίσετε τον υποθετικό λόγο (εκφορά και είδος) (μονάδες 3) και να τον μετατρέψετε έτσι ώστε να δηλώνει υπόθεση δυνατή ή πιθανή για το παρόν-μέλλον (μονάδες 2).

Απάντηση:
Αναγνώριση: Υπόθεση: si marmor illi obtulisses — δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση, εισαγόμενη με τον υποθετικό σύνδεσμο si (καταφατική), εκφερόμενη με υποτακτική υπερσυντελίκου. Απόδοση: fecisset (τale) — υποτακτική υπερσυντελίκου. Είδος: υποθετικός λόγος που δηλώνει το αντίθετο του πραγματικού (μη πραγματικό) στο παρελθόν.

Μετατροπή σε υπόθεση δυνατή ή πιθανή για το παρόν-μέλλον (si + υποτακτική ενεστώτα – υποτακτική ενεστώτα):
Υπόθεση: Si marmor illi offerās
Απόδοση: faciat tale

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 5 μονάδες.
Αναγνώριση (3 μονάδες): 1 μονάδα για την εκφορά της υπόθεσης (si + υποτακτική υπερσυντελίκου), 1 μονάδα για την εκφορά της απόδοσης (υποτακτική υπερσυντελίκου), 1 μονάδα για το είδος (αντίθετο του πραγματικού στο παρελθόν). Αν δοθεί μόνο το είδος χωρίς την εκφορά: 1 μονάδα από τις 3.
Μετατροπή (2 μονάδες): 1 μονάδα για την υπόθεση (offerās, υποτακτική ενεστώτα — γίνεται δεκτός και ο τύπος obferās), 1 μονάδα για την απόδοση (faciat).
Σωστός τύπος υπόθεσης με λανθασμένη απόδοση (ή αντίστροφα): 1 μονάδα.
Μετατροπή με οριστική (si offers … facit) ή με υποτακτική παρατατικού: 0 μονάδες, γιατί δεν αποδίδεται η δυνατή/πιθανή υπόθεση στο παρόν-μέλλον.