Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — latin, Θέμα A (20 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Τετάρτη 4 Ιουνίου 2025)

[Κείμενο 1]
Accipe nunc quid postea Nasīca fecerit. Paucis post diēbus cum Ennius ad Nasīcam venisset et eum a ianuā quaereret, exclamāvit Nasīca se domi non esse, etsi domi erat. Tum Ennius indignātus quod Nasīca tam aperte mentiebātur: «Quid?» inquit «Ego non cognosco vocem tuam?» Visne scīre quid Nasīca responderit? «Homo es impudens. Ego cum te quaererem, ancillae tuae credidi te domi non esse; tu mihi ipsi non credis?»

[Κείμενο 2]
Sapientem nec paupertas nec dolor prohibet, nec eae res, quae imperītos avertunt et praecipites agunt. Tu illum premi putas malis? Utitur! Non ex ebore tantum Phidias sciēbat facere simulacra; ex aere quoque faciēbat. Si marmor illi obtulisses, si viliōrem materiam, fecisset tale, quale ex illā fieri optimum posset. Eōdem modo sapiens virtūtem, si licēbit, in divitiis explicābit, si minus, in paupertāte.

Α1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση των αποσπασμάτων: «Accipe nunc … quid Nasīca responderit?» και «Sapientem nec paupertas … fieri optimum posset».

Απάντηση:
Απόσπασμα 1: «Μάθε τώρα τι έκανε αργότερα ο Νασικάς. Λίγες μέρες αργότερα, όταν ο Έννιος είχε έρθει στον Νασικά και τον ζητούσε από την πόρτα, ο Νασικάς φώναξε ότι δεν ήταν στο σπίτι, αν και ήταν στο σπίτι. Τότε ο Έννιος, αγανακτισμένος που ο Νασικάς έλεγε ψέματα τόσο φανερά, είπε: «Τι; Εγώ δεν αναγνωρίζω τη φωνή σου;» Θέλεις να μάθεις τι απάντησε ο Νασικάς;»

Απόσπασμα 2: «Τον σοφό δεν τον εμποδίζει ούτε η φτώχεια ούτε ο πόνος ούτε εκείνα τα πράγματα που βγάζουν τους άπειρους από τον δρόμο τους και τους γκρεμοτσακίζουν. Νομίζεις ότι εκείνος καταβάλλεται από τις συμφορές; Τις χρησιμοποιεί! Ο Φειδίας δεν ήξερε να φτιάχνει αγάλματα μόνο από ελεφαντόδοντο· τα έφτιαχνε και από χαλκό. Αν του πρόσφερες μάρμαρο, αν (του πρόσφερες) ευτελέστερο υλικό, θα έφτιαχνε τέτοιο (έργο), όσο καλύτερο θα μπορούσε να γίνει από εκείνο.»

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 20 μονάδες συνολικά, 10 ανά απόσπασμα.
Απόσπασμα 1 (10 μ.): Accipe nunc quid postea Nasīca fecerit 2 μ. · Paucis post diēbus cum Ennius ad Nasīcam venisset 2 μ. · et eum a ianuā quaereret 1 μ. · exclamāvit Nasīca se domi non esse, etsi domi erat 2 μ. · Tum Ennius indignātus quod Nasīca tam aperte mentiebātur 2 μ. · «Ego non cognosco vocem tuam?» / Visne scīre quid Nasīca responderit? 1 μ.
Απόσπασμα 2 (10 μ.): Sapientem nec paupertas nec dolor prohibet 2 μ. · nec eae res, quae imperītos avertunt et praecipites agunt 2 μ. · Tu illum premi putas malis? Utitur! 2 μ. · Non ex ebore tantum Phidias sciēbat facere simulacra· ex aere quoque faciēbat 2 μ. · Si marmor illi obtulisses, si viliōrem materiam, fecisset tale, quale ex illā fieri optimum posset 2 μ.
Μερική πίστωση: σωστό νόημα με ελεύθερη απόδοση: πλήρης μονάδα. Λάθος χρόνος ή έγκλιση: μισή μονάδα της περιόδου. Παράλειψη περιόδου: 0 μονάδες γι' αυτήν. Στο «exclamāvit … se domi non esse» απαιτείται η απόδοση του πλάγιου λόγου (ότι δεν ήταν στο σπίτι)· ευθύς λόγος αντ' αυτού: μισή μονάδα. Το «premi … malis» πρέπει να αποδοθεί παθητικά· ενεργητική απόδοση: μισή μονάδα. Στην υποθετική περίοδο απαιτείται η απόδοση του μη πραγματικού στο παρελθόν («αν … θα έφτιαχνε»)· απόδοση ως πραγματικού: αφαιρείται 1 μονάδα.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — latin, Θέμα B (10 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Τετάρτη 4 Ιουνίου 2025)

[Κείμενο 1]
Accipe nunc quid postea Nasīca fecerit. Paucis post diēbus cum Ennius ad Nasīcam venisset et eum a ianuā quaereret, exclamāvit Nasīca se domi non esse, etsi domi erat. Tum Ennius indignātus quod Nasīca tam aperte mentiebātur: «Quid?» inquit «Ego non cognosco vocem tuam?» Visne scīre quid Nasīca responderit? «Homo es impudens. Ego cum te quaererem, ancillae tuae credidi te domi non esse; tu mihi ipsi non credis?»

[Κείμενο 2]
Sapientem nec paupertas nec dolor prohibet, nec eae res, quae imperītos avertunt et praecipites agunt. Tu illum premi putas malis? Utitur! Non ex ebore tantum Phidias sciēbat facere simulacra; ex aere quoque faciēbat. Si marmor illi obtulisses, si viliōrem materiam, fecisset tale, quale ex illā fieri optimum posset. Eōdem modo sapiens virtūtem, si licēbit, in divitiis explicābit, si minus, in paupertāte.

Β1. Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις με βάση το περιεχόμενό τους ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ):
1. Ένα από τα χαρακτηριστικά της ρωμαϊκής λογοτεχνίας είναι η ανάμειξη χρονικά διαφορετικών προτύπων.
2. Ο Ιούλιος Καίσαρ εγκαινιάζει στη Ρώμη την ιστορική βιογραφία.
3. Η Αινειάδα του Βεργιλίου αναγνωρίστηκε εξαρχής ως το εθνικό έπος των Ρωμαίων.
4. Στον Οράτιο ανατέθηκε από τον Αύγουστο η σύνθεση του Ύμνου της Εκατονταετίας (Carmen saeculare).
5. Ο πιο πνευματώδης και ελευθερόστομος από τους ρωμαίους ελεγειακούς ποιητές ήταν ο Τίβουλλος.

Απάντηση:
1. Σωστό — η ανάμειξη χρονικά διαφορετικών προτύπων (contaminatio) αποτελεί γνώρισμα της ρωμαϊκής λογοτεχνικής παραγωγής.
2. Λάθος — την ιστορική βιογραφία εγκαινιάζει στη Ρώμη ο Κορνήλιος Νέπως, όχι ο Ιούλιος Καίσαρας (ο οποίος διέπρεψε στα απομνημονεύματα με ιστορικό περιεχόμενο).
3. Σωστό — η Αινειάδα αναγνωρίστηκε αμέσως ως το εθνικό έπος των Ρωμαίων.
4. Σωστό — ο Αύγουστος ανέθεσε στον Οράτιο τη σύνθεση του Carmen saeculare.
5. Λάθος — ο πιο πνευματώδης και ελευθερόστομος από τους ρωμαίους ελεγειακούς ποιητές ήταν ο Οβίδιος, όχι ο Τίβουλλος.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 5 προτάσεις × 2 μονάδες = 10 μονάδες.
Κάθε σωστός χαρακτηρισμός Σ/Λ: 2 μονάδες. Λάθος ή κενό: 0 μονάδες. Δεν απαιτείται αιτιολόγηση και δεν πιστώνεται επιπλέον· λανθασμένη αιτιολόγηση με σωστό χαρακτηρισμό δεν επιφέρει αφαίρεση. Γίνεται δεκτή η αναγραφή είτε «Σ»/«Λ» είτε «Σωστό»/«Λάθος». Απάντηση με διόρθωση της λανθασμένης πρότασης αλλά χωρίς τον χαρακτηρισμό Λ: πλήρεις μονάδες, αν η διόρθωση είναι ορθή.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — latin, Θέμα B (10 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Τετάρτη 4 Ιουνίου 2025)

[Κείμενο 1]
Accipe nunc quid postea Nasīca fecerit. Paucis post diēbus cum Ennius ad Nasīcam venisset et eum a ianuā quaereret, exclamāvit Nasīca se domi non esse, etsi domi erat. Tum Ennius indignātus quod Nasīca tam aperte mentiebātur: «Quid?» inquit «Ego non cognosco vocem tuam?» Visne scīre quid Nasīca responderit? «Homo es impudens. Ego cum te quaererem, ancillae tuae credidi te domi non esse; tu mihi ipsi non credis?»

[Κείμενο 2]
Sapientem nec paupertas nec dolor prohibet, nec eae res, quae imperītos avertunt et praecipites agunt. Tu illum premi putas malis? Utitur! Non ex ebore tantum Phidias sciēbat facere simulacra; ex aere quoque faciēbat. Si marmor illi obtulisses, si viliōrem materiam, fecisset tale, quale ex illā fieri optimum posset. Eōdem modo sapiens virtūtem, si licēbit, in divitiis explicābit, si minus, in paupertāte.

Β2. Να αντιστοιχίσετε τις λατινικές λέξεις της Στήλης Α με τις ετυμολογικά συγγενείς λέξεις της ελληνικής της Στήλης Β. (Στη Στήλη Β δύο λέξεις περισσεύουν.)
Στήλη Α: 1. domi, 2. cognosco, 3. imperītos, 4. agunt, 5. premi
Στήλη Β: α. απόγνωση, β. πείρα, γ. πρωινός, δ. δωμάτιο, ε. αγωγή, στ. ένδυμα, ζ. πρέσα

Απάντηση:
1 (domi) → δ (δωμάτιο) — domus, ομόρριζο με το δόμος / δωμάτιο.
2 (cognosco) → α (απόγνωση) — co-gnosco < nosco, ομόρριζο με το γιγνώσκω / από-γνωση.
3 (imperītos) → β (πείρα) — im-peritus < peritus, ομόρριζο με το πεῖρα / έμπειρος.
4 (agunt) → ε (αγωγή) — ago, ομόρριζο με το ἄγω / αγωγή.
5 (premi) → ζ (πρέσα) — premo, από όπου και το πρέσα (μέσω του λατ. pressa).
Περισσεύουν: γ (πρωινός), στ (ένδυμα).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 5 αντιστοιχίσεις × 2 μονάδες = 10 μονάδες.
Κάθε σωστό ζεύγος: 2 μονάδες. Λάθος ή κενό ζεύγος: 0 μονάδες. Δεν υπάρχει μερική πίστωση ανά ζεύγος και δεν απαιτείται ετυμολογική τεκμηρίωση. Αν ο εξεταζόμενος αντιστοιχίσει μια λατινική λέξη με δύο ελληνικές, το ζεύγος μηδενίζεται.