Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — latin, Θέμα D (10 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Πέμπτη 8 Ιουνίου 2023)

[Κείμενο 1]
Deinde, cum lacrimae suae, diu cohibitae, vincerent prorumperentque, egrediebātur; tum se dolōri dabat et paulo post siccis oculis redībat. Scribōniānus arma in Illyrico contra Claudium moverat; fuerat Paetus in partibus eius et, occīso Scribōniāno, Rōmam trahebātur. Erat ascensūrus navem; Arria milites orābat, ut simul imponerētur. Non impetrāvit: conduxit piscatoriam naviculam ingentemque navem secūta est.

[Κείμενο 2]
Caecilia, uxor Metelli, dum more prisco omen nuptiāle petit filiae sorōris, ipsa fēcit omen. Nam in sacello quodam nocte cum sorōris filiā persedēbat expectabatque dum aliqua vox congruens proposito audirētur. Tandem puella, longā morā standi fessa, rogāvit materteram, ut sibi paulisper loco cederet. Tum Caecilia puellae dixit: «ego libenter tibi meā sede cedo». Hoc dictum paulo post res ipsa confirmāvit.

Δ2α. «Nam in sacello quodam … loco cederet»: Στο παραπάνω απόσπασμα να εντοπίσετε τις δύο (2) δευτερεύουσες προτάσεις (μονάδες 2), να αναγνωρίσετε το είδος τους (μονάδες 2), να δηλώσετε τη συντακτική τους λειτουργία (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς τους (μονάδες 4).

Απάντηση:
1η πρόταση: «dum aliqua vox congruens proposito audirētur»
— Είδος: δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση.
— Συντακτική λειτουργία: επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ρήμα expectābat.
— Εκφορά: εισάγεται με τον χρονικό σύνδεσμο dum και εκφέρεται με υποτακτική (audirētur), γιατί η πράξη της δευτερεύουσας είναι απλώς προσδοκώμενη — δηλώνεται δηλαδή και προσδοκία ή επιδίωξη· συγκεκριμένα με υποτακτική παρατατικού, γιατί εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου (expectābat) και δηλώνει το υστερόχρονο στο παρελθόν.

2η πρόταση: «ut sibi paulisper loco cederet»
— Είδος: δευτερεύουσα ουσιαστική βουλητική πρόταση.
— Συντακτική λειτουργία: αντικείμενο στο ρήμα rogāvit.
— Εκφορά: εισάγεται με τον βουλητικό σύνδεσμο ut, γιατί είναι καταφατική, και εκφέρεται με υποτακτική, γιατί το περιεχόμενό της είναι απλώς επιθυμητό· συγκεκριμένα με υποτακτική παρατατικού (cederet), γιατί εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου (rogāvit). Έχουμε ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων, καθώς η βούληση είναι ιδωμένη τη στιγμή που εμφανίζεται στο μυαλό του ομιλητή (συγχρονισμός της βούλησης με το ρήμα εξάρτησης).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 10 μονάδες, ισομερώς στις δύο προτάσεις (5 μονάδες η καθεμία).
Ανά πρόταση: εντοπισμός / οριοθέτηση 1 μονάδα · είδος 1 μονάδα · συντακτική λειτουργία 1 μονάδα · αιτιολόγηση εκφοράς 2 μονάδες.
Λανθασμένη οριοθέτηση της πρότασης (π.χ. συμπερίληψη του ρήματος εξάρτησης): μισή μονάδα.
1η πρόταση: αν χαρακτηριστεί «χρονική» χωρίς αναφορά στην προσδοκία, δίνεται η μονάδα του είδους αλλά αφαιρείται 1 μονάδα από την αιτιολόγηση. Ο χαρακτηρισμός «τελική» ή «βουλητική»: 0 μονάδες για το είδος.
2η πρόταση: ο χαρακτηρισμός «τελική» αντί «βουλητική»: 0 μονάδες για το είδος και 0 για τη λειτουργία (η τελική δεν λειτουργεί ως αντικείμενο). Ο χαρακτηρισμός «ουσιαστική» χωρίς το «βουλητική»: μισή μονάδα.
Αιτιολόγηση εκφοράς (2 μονάδες ανά πρόταση): 1 μονάδα για την υποτακτική έγκλιση με τον λόγο της και 1 μονάδα για τον χρόνο (παρατατικός, εξάρτηση από ιστορικό χρόνο). Στη 2η πρόταση, η αναφορά στην ιδιομορφία της ακολουθίας των χρόνων πιστώνεται ως μέρος της δεύτερης μονάδας· η απουσία της δεν επιφέρει αφαίρεση αν αναφέρεται η εξάρτηση από ιστορικό χρόνο.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — latin, Θέμα D (5 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Πέμπτη 8 Ιουνίου 2023)

[Κείμενο 1]
Deinde, cum lacrimae suae, diu cohibitae, vincerent prorumperentque, egrediebātur; tum se dolōri dabat et paulo post siccis oculis redībat. Scribōniānus arma in Illyrico contra Claudium moverat; fuerat Paetus in partibus eius et, occīso Scribōniāno, Rōmam trahebātur. Erat ascensūrus navem; Arria milites orābat, ut simul imponerētur. Non impetrāvit: conduxit piscatoriam naviculam ingentemque navem secūta est.

[Κείμενο 2]
Caecilia, uxor Metelli, dum more prisco omen nuptiāle petit filiae sorōris, ipsa fēcit omen. Nam in sacello quodam nocte cum sorōris filiā persedēbat expectabatque dum aliqua vox congruens proposito audirētur. Tandem puella, longā morā standi fessa, rogāvit materteram, ut sibi paulisper loco cederet. Tum Caecilia puellae dixit: «ego libenter tibi meā sede cedo». Hoc dictum paulo post res ipsa confirmāvit.

Δ2β. «ego libenter tibi meā sede cedo»: Να μετατρέψετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο με εξάρτηση από το «Caecilia dixit».

Απάντηση:
Caecilia dixit sē libenter illi (ei) suā sede cedĕre.

Επιμέρους μετασχηματισμοί:
— Το ρήμα cedo της κύριας πρότασης του ευθέος λόγου τρέπεται σε ειδικό απαρέμφατο ενεστώτα (cedĕre), γιατί δηλώνεται το σύγχρονο.
— Το υποκείμενο ego τίθεται σε αιτιατική ως υποκείμενο του απαρεμφάτου· επειδή ταυτίζεται με το υποκείμενο του ρήματος εξάρτησης (Caecilia), χρησιμοποιείται η αυτοπαθής αντωνυμία sē (ταυτοπροσωπία, λατινισμός του ειδικού απαρεμφάτου).
— Το β΄ πρόσωπο tibi (η puella) τρέπεται σε γ΄ πρόσωπο: illi ή ei.
— Η κτητική αντωνυμία meā τρέπεται σε suā (γ΄ προσώπου, αναφερόμενη στο υποκείμενο του απαρεμφάτου).
— Το επίρρημα libenter παραμένει αμετάβλητο.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 5 μονάδες.
cedĕre (ειδικό απαρέμφατο ενεστώτα) 1,5 μ. · sē (υποκείμενο απαρεμφάτου σε αιτιατική) 1,5 μ. · illi / ei 1 μ. · suā (sede) 1 μ.
Μερική πίστωση: διατήρηση της οριστικής (cedo/cedit) αντί απαρεμφάτου: 0 μονάδες για το σκέλος του ρήματος και έως 2 μονάδες συνολικά για τα υπόλοιπα σωστά σκέλη.
Λάθος χρόνος απαρεμφάτου (cessisse, cessūrum esse): μισή μονάδα από τις 1,5 — το σύγχρονο απαιτεί ενεστώτα.
Χρήση του eum/illum αντί sē (μη αναγνώριση της ταυτοπροσωπίας): 0 μονάδες γι' αυτό το σκέλος.
Διατήρηση των tibi / meā: 0 μονάδες για τα αντίστοιχα σκέλη.
Δεν απαιτείται η επανάληψη του «Caecilia dixit».