Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — latin, Θέμα A (20 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Πέμπτη 8 Ιουνίου 2023)

[Κείμενο 1]
Deinde, cum lacrimae suae, diu cohibitae, vincerent prorumperentque, egrediebātur; tum se dolōri dabat et paulo post siccis oculis redībat. Scribōniānus arma in Illyrico contra Claudium moverat; fuerat Paetus in partibus eius et, occīso Scribōniāno, Rōmam trahebātur. Erat ascensūrus navem; Arria milites orābat, ut simul imponerētur. Non impetrāvit: conduxit piscatoriam naviculam ingentemque navem secūta est.

[Κείμενο 2]
Caecilia, uxor Metelli, dum more prisco omen nuptiāle petit filiae sorōris, ipsa fēcit omen. Nam in sacello quodam nocte cum sorōris filiā persedēbat expectabatque dum aliqua vox congruens proposito audirētur. Tandem puella, longā morā standi fessa, rogāvit materteram, ut sibi paulisper loco cederet. Tum Caecilia puellae dixit: «ego libenter tibi meā sede cedo». Hoc dictum paulo post res ipsa confirmāvit.

Α1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση των αποσπασμάτων «Scribōniānus arma in Illyrico … secūta est» και «Nam in sacello … res ipsa confirmāvit».

Απάντηση:
Απόσπασμα 1: «Ο Σκριβωνιανός είχε πάρει τα όπλα στην Ιλλυρία εναντίον του Κλαυδίου· ο Παίτος είχε πάει με το μέρος του και, αφού σκοτώθηκε ο Σκριβωνιανός, οδηγούνταν σιδηροδέσμιος στη Ρώμη. Επρόκειτο να ανεβεί σε πλοίο· η Αρρία παρακαλούσε τους στρατιώτες να επιβιβαστεί μαζί (του). Δεν το πέτυχε: νοίκιασε ένα ψαροκάικο και ακολούθησε το πελώριο πλοίο.»

Απόσπασμα 2: «Καθόταν, δηλαδή, μαζί με την κόρη της αδελφής της σε κάποιο μικρό ιερό όλη τη νύχτα και περίμενε μέχρι να ακουστεί κάποια φωνή που να ανταποκρίνεται στον σκοπό (της). Τελικά η κοπέλα, κουρασμένη από τη μεγάλη ορθοστασία, ζήτησε από τη θεία της να της παραχωρήσει για λίγο τη θέση της. Τότε η Καικιλία είπε στην κοπέλα: «Εγώ ευχαρίστως σου παραχωρώ τη θέση μου». Αυτόν τον λόγο λίγο αργότερα τον επιβεβαίωσε η ίδια η πραγματικότητα.»

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 20 μονάδες συνολικά, 10 ανά απόσπασμα.
Απόσπασμα 1 (10 μ.): Scribōniānus arma in Illyrico contra Claudium moverat 2 μ. · fuerat Paetus in partibus eius 1,5 μ. · et, occīso Scribōniāno, Rōmam trahebātur 2 μ. · Erat ascensūrus navem 1,5 μ. · Arria milites orābat, ut simul imponerētur 1,5 μ. · Non impetrāvit 0,5 μ. · conduxit piscatoriam naviculam ingentemque navem secūta est 1 μ.
Απόσπασμα 2 (10 μ.): Nam in sacello quodam nocte cum sorōris filiā persedēbat 2 μ. · expectabatque dum aliqua vox congruens proposito audirētur 2 μ. · Tandem puella, longā morā standi fessa 2 μ. · rogāvit materteram, ut sibi paulisper loco cederet 2 μ. · Tum Caecilia puellae dixit: «ego libenter tibi meā sede cedo» 1,5 μ. · Hoc dictum paulo post res ipsa confirmāvit 0,5 μ.
Μερική πίστωση: η αφαιρετική απόλυτη «occīso Scribōniāno» πρέπει να αποδοθεί χρονικά· απόδοση ως ονοματικού συνόλου: μισή μονάδα. Η ενεργητική περίφραση «Erat ascensūrus» αποδίδεται με μέλλουσα/επικείμενη πράξη («επρόκειτο να ανεβεί»)· απόδοση ως απλού παρελθόντος: μισή μονάδα. Το «ut simul imponerētur» πρέπει να αποδοθεί ως βουλητική πρόταση. Το «longā morā standi» αποδίδεται «από τη μεγάλη ορθοστασία / από την πολλή ώρα που στεκόταν όρθια». Λάθος χρόνος ρήματος: μισή μονάδα της περιόδου. Παράλειψη περιόδου: 0 μονάδες γι' αυτήν.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — latin, Θέμα B (10 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Πέμπτη 8 Ιουνίου 2023)

[Κείμενο 1]
Deinde, cum lacrimae suae, diu cohibitae, vincerent prorumperentque, egrediebātur; tum se dolōri dabat et paulo post siccis oculis redībat. Scribōniānus arma in Illyrico contra Claudium moverat; fuerat Paetus in partibus eius et, occīso Scribōniāno, Rōmam trahebātur. Erat ascensūrus navem; Arria milites orābat, ut simul imponerētur. Non impetrāvit: conduxit piscatoriam naviculam ingentemque navem secūta est.

[Κείμενο 2]
Caecilia, uxor Metelli, dum more prisco omen nuptiāle petit filiae sorōris, ipsa fēcit omen. Nam in sacello quodam nocte cum sorōris filiā persedēbat expectabatque dum aliqua vox congruens proposito audirētur. Tandem puella, longā morā standi fessa, rogāvit materteram, ut sibi paulisper loco cederet. Tum Caecilia puellae dixit: «ego libenter tibi meā sede cedo». Hoc dictum paulo post res ipsa confirmāvit.

Β1. Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις με βάση το περιεχόμενό τους ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ):
1. Η λατινική γλώσσα έχει καταγωγή από την ινδοευρωπαϊκή ομάδα γλωσσών.
2. Ο Κικέρων διακρίνεται κυρίως για το ποιητικό του έργο.
3. Ο Ιούλιος Καίσαρ διέπρεψε στο είδος των απομνημονευμάτων με ιστορικό περιεχόμενο.
4. Ο Τίτος Λίβιος θεωρείται ο ευρετής του είδους της ποιητικής επιστολής.
5. Ο Βιτρούβιος είναι ο συγγραφέας του έργου «Για τη φύση των πραγμάτων» (De rerum natura).

Απάντηση:
1. Σωστό — η λατινική ανήκει στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια γλωσσών.
2. Λάθος — ο Κικέρωνας διακρίνεται κυρίως για το ρητορικό και το φιλοσοφικό του έργο (και για την αλληλογραφία του), όχι για το ποιητικό.
3. Σωστό — ο Ιούλιος Καίσαρας διέπρεψε στα απομνημονεύματα με ιστορικό περιεχόμενο (Commentarii).
4. Λάθος — ευρετής της ποιητικής επιστολής θεωρείται ο Οράτιος· ο Τίτος Λίβιος είναι ιστορικός (Ab urbe condita).
5. Λάθος — συγγραφέας του De rerum natura είναι ο Λουκρήτιος· ο Βιτρούβιος έγραψε το De architectura.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 5 προτάσεις × 2 μονάδες = 10 μονάδες.
Κάθε σωστός χαρακτηρισμός Σ/Λ: 2 μονάδες. Λάθος ή κενό: 0 μονάδες. Δεν απαιτείται αιτιολόγηση· λανθασμένη αιτιολόγηση με σωστό χαρακτηρισμό δεν επιφέρει αφαίρεση. Γίνεται δεκτή η αναγραφή «Σ»/«Λ» ή ολογράφως.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — latin, Θέμα B (10 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΑ (Λατινικά Προσανατολισμού, ΓΕΛ, Πέμπτη 8 Ιουνίου 2023)

[Κείμενο 1]
Deinde, cum lacrimae suae, diu cohibitae, vincerent prorumperentque, egrediebātur; tum se dolōri dabat et paulo post siccis oculis redībat. Scribōniānus arma in Illyrico contra Claudium moverat; fuerat Paetus in partibus eius et, occīso Scribōniāno, Rōmam trahebātur. Erat ascensūrus navem; Arria milites orābat, ut simul imponerētur. Non impetrāvit: conduxit piscatoriam naviculam ingentemque navem secūta est.

[Κείμενο 2]
Caecilia, uxor Metelli, dum more prisco omen nuptiāle petit filiae sorōris, ipsa fēcit omen. Nam in sacello quodam nocte cum sorōris filiā persedēbat expectabatque dum aliqua vox congruens proposito audirētur. Tandem puella, longā morā standi fessa, rogāvit materteram, ut sibi paulisper loco cederet. Tum Caecilia puellae dixit: «ego libenter tibi meā sede cedo». Hoc dictum paulo post res ipsa confirmāvit.

Β2. Να εντοπίσετε στα παραπάνω κείμενα από μία ετυμολογικά συγγενή λέξη της λατινικής για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις της νεοελληνικής γλώσσας: μετάδοση, ναυάγιο, νυχτερινός, απόσταση, μητρότητα

Απάντηση:
μετάδοση → dabat (do, dare· «tum se dolōri dabat»)
ναυάγιο → navem (ή naviculam· navis, navis)
νυχτερινός → nocte (nox, noctis)
απόσταση → standi (sto, stare· «longā morā standi»)
μητρότητα → materteram (matertera < mater, matris)

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ — 5 λέξεις × 2 μονάδες = 10 μονάδες.
Κάθε σωστός εντοπισμός: 2 μονάδες. Γίνεται δεκτή είτε η μορφή του κειμένου είτε το λεξικό λήμμα (do/dabat, navis/navem/naviculam, nox/nocte, sto/standi, mater/matertera/materteram).
Λέξη που δεν υπάρχει στα δύο κείμενα: 0 μονάδες, ακόμη κι αν είναι ετυμολογικά συγγενής.
Λανθασμένη ετυμολογική σύνδεση: 0 μονάδες.
Δεν απαιτείται αιτιολόγηση της συγγένειας.