Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — history, Θέμα A (15 μονάδες)

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ — ΘΕΜΑ Α1
Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων ιστορικών όρων:
α. «Πανελλήνιον»
β. Μικτή Επιτροπή Ανταλλαγής
γ. ΠΑΟΥΕΡ

Απάντηση:
α. «Πανελλήνιον»: συμβουλευτικό όργανο που συγκρότησε ο Ιωάννης Καποδίστριας, αφού διέλυσε τη Βουλή, και το οποίο επάνδρωσε με αντιπροσώπους και των τριών παρατάξεων (αγγλικό, γαλλικό και ρωσικό κόμμα), προκειμένου να εξασφαλίσει την εσωτερική γαλήνη, καθώς η ύπαρξη των πρώτων κομμάτων ήταν πλέον δεδομένη.
β. Μικτή Επιτροπή Ανταλλαγής: επιτροπή που ιδρύθηκε με βάση το άρθρο 11 της Σύμβασης της Λοζάνης (30 Ιανουαρίου 1923) και αποτελούνταν από έντεκα μέλη — τέσσερις Έλληνες, τέσσερις Τούρκους και τρεις πολίτες κρατών ουδέτερων κατά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Αρμοδιότητά της ήταν να καθορίσει τον τρόπο μετανάστευσης των πληθυσμών και την εκτίμηση της ακίνητης περιουσίας των ανταλλαξίμων, καθώς και να διευκολύνει τη μετακίνησή τους. Φρόντισε για τη μεταφορά στην Ελλάδα, το 1924 και το 1925, περίπου 200.000 Ελλήνων που είχαν παραμείνει στην Καππαδοκία και γενικότερα στην κεντρική και νότια Μικρά Ασία, και στη συνέχεια ανέλαβε την εκτίμηση της αξίας των εκατέρωθεν εγκαταλειμμένων περιουσιών. Για τη διευκόλυνση του έργου της ελληνικής αντιπροσωπείας συστάθηκε το 1924 η Γενική Διεύθυνση Ανταλλαγής Πληθυσμών, που υπαγόταν στο Υπουργείο Γεωργίας.
γ. ΠΑΟΥΕΡ: βρετανική εταιρεία που, την ίδια περίπου εποχή με την αμερικανική Ούλεν (1925), ανέλαβε την εγκατάσταση μονάδων παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος στην πρωτεύουσα και τη δημιουργία σύγχρονου δικτύου αστικών συγκοινωνιών, βασισμένου σε ηλεκτροκίνητα τραμ και λεωφορεία.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ: α. Κεφ. «Η διαμόρφωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων στην Ελλάδα (1821-1936)», ενότητα Α3 «Τα πρώτα ελληνικά κόμματα». β. Κεφ. «Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα (1821-1930)» – Πρόσφυγες κατά τον 20ό αιώνα, ενότητα Β3 «Η Σύμβαση της Λοζάνης και η ανταλλαγή των πληθυσμών». γ. Κεφ. «Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση», ενότητα Γ7 «Οι μεγάλες επενδύσεις». ΠΗΓΗ: σχολικό βιβλίο «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας», Γ΄ Γενικού Λυκείου, Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΙΤΥΕ «Διόφαντος» (Βιβλίο Μαθητή, 22-0163-02, ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2399).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (15 μ.). 5 μονάδες ανά όρο (α, β, γ), ανεξάρτητα μεταξύ τους. Ανά όρο η κατανομή είναι: ορθή ένταξη στο ιστορικό/χρονικό πλαίσιο (ποιος, πότε, πού) 2 μ.· περιεχόμενο-λειτουργία του όρου 2 μ.· σημασία ή αποτέλεσμα 1 μ. Μερική πίστωση: σωστή αλλά ελλιπής απόδοση (λείπει ένα από τα τρία σκέλη) πιστώνεται με τις μονάδες των σκελών που καλύπτονται. Απόδοση μόνο με τη μορφή λεξιλογικού ορισμού χωρίς ιστορικό περιεχόμενο: μέχρι 40% των μονάδων του όρου. Ουσιώδες χρονολογικό ή προσωπωνυμικό λάθος (λάθος έτος, λάθος πρόσωπο/φορέας): −2 μ. στον συγκεκριμένο όρο. Πλεονάζουσα ορθή πληροφορία δεν επιβραβεύεται αλλά ούτε αφαιρεί μονάδες. Τα ζητούμενα ανά όρο ορίζονται από τις ενότητες του σχολικού βιβλίου που αναφέρονται στην επίσημη απάντηση. ΑΝΑ ΟΡΟ ΤΑ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΣΗΜΕΙΑ (5 μ. έκαστος): α. «Πανελλήνιον» — φορέας και πλαίσιο (συμβουλευτικό όργανο που συγκρότησε ο Ιω. Καποδίστριας αφού διέλυσε τη Βουλή) 2 μ.· σύνθεση (αντιπρόσωποι και των τριών παρατάξεων — αγγλικό, γαλλικό, ρωσικό κόμμα) 2 μ.· σκοπός/σημασία (εξασφάλιση εσωτερικής ειρήνης· τεκμήριο ότι η ύπαρξη των πρώτων κομμάτων ήταν πλέον δεδομένη) 1 μ. β. Μικτή Επιτροπή Ανταλλαγής — νομική βάση και χρόνος (άρθρο 11 της Σύμβασης της Λοζάνης, 30 Ιανουαρίου 1923) και σύνθεση (11 μέλη: 4 Έλληνες, 4 Τούρκοι, 3 πολίτες ουδέτερων κατά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο κρατών) 2 μ.· αρμοδιότητες (καθορισμός του τρόπου μετανάστευσης, εκτίμηση της ακίνητης περιουσίας των ανταλλαξίμων, διευκόλυνση της μετακίνησης) 2 μ.· έργο (μεταφορά ~200.000 Ελλήνων της Καππαδοκίας και της κεντρικής/νότιας Μικράς Ασίας το 1924-1925· Γενική Διεύθυνση Ανταλλαγής Πληθυσμών, 1924, υπό το Υπουργείο Γεωργίας) 1 μ. γ. ΠΑΟΥΕΡ — ταυτότητα και χρόνος (βρετανική εταιρεία, την ίδια περίπου εποχή με την αμερικανική ΟΥΛΕΝ που ανέλαβε το 1925 το φράγμα του Μαραθώνα) 2 μ.· αντικείμενο (εγκατάσταση μονάδων παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος στην πρωτεύουσα) 2 μ.· δίκτυο αστικών συγκοινωνιών με ηλεκτροκίνητα τραμ και λεωφορεία 1 μ. Ο βαθμολογητής δέχεται κάθε τεκμηριωμένη διατύπωση ισοδύναμου περιεχομένου· ΔΕΝ απαιτείται κατά λέξη αναπαραγωγή του σχολικού βιβλίου. Κρίνεται το περιεχόμενο, όχι η φρασεολογία: παράφραση, αναδιάταξη της σειράς των σημείων και διαφορετική ορολογία με το ίδιο ιστορικό νόημα βαθμολογούνται πλήρως.