Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — history, Θέμα A (10 μονάδες)

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ — ΘΕΜΑ Α2
Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πληροφορία και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πληροφορία είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πληροφορία είναι λανθασμένη:
α. Οι Έλληνες της Διασποράς αναδείχθηκαν πρωτεργάτες στους αγώνες για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας.
β. Η ελονοσία ήταν αρρώστια που αποτελούσε μάστιγα για την αγροτική Ελλάδα ως τα μέσα του 20ού αιώνα.
γ. Οι προσπάθειες αποκατάστασης του προσφυγικού στοιχείου κατά τα πρώτα χρόνια της οθωνικής περιόδου δεν προκάλεσαν αντιδράσεις.
δ. Μετά το 1833 τέσσερις μεγάλοι ελληνικοί τραπεζικοί και εμπορικοί οίκοι της Κερασούντας έλεγχαν σχεδόν όλη την οικονομία του ανατολικού Πόντου.
ε. Ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος δεν εγκαθίδρυσε δικτατορία, αλλά προώθησε τα αιτήματά του μέσω της Βουλής.

Απάντηση:
α. Σωστό — πρωτεργάτες στον αγώνα για αυτόνομη Ποντιακή Δημοκρατία αναδείχθηκαν οι Έλληνες της διασποράς, με κορυφαίο εκπρόσωπο στην Ευρώπη τον Κ. Κωνσταντινίδη.
β. Σωστό — η ελονοσία υπήρξε μάστιγα της αγροτικής Ελλάδας ως τα μέσα του 20ού αιώνα· η αποξήρανση των ελών ήταν ο μόνος τρόπος καταπολέμησής της.
γ. Λάθος — οι προσπάθειες αποκατάστασης των προσφύγων κατά τα πρώτα χρόνια της οθωνικής περιόδου προκάλεσαν αντιδράσεις, κυρίως λόγω των διεκδικήσεων γης και της αντιπαράθεσης αυτοχθόνων-ετεροχθόνων.
δ. Λάθος — το σχολικό βιβλίο αναφέρει ότι, για μεγάλο διάστημα και μετά το 1883 (όχι το 1833), τέσσερις μεγάλοι ελληνικοί τραπεζικοί και εμπορικοί οίκοι της ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ (όχι της Κερασούντας), μαζί με το υποκατάστημα της Τράπεζας Αθηνών, έλεγχαν σχεδόν όλη την οικονομία του ανατολικού Πόντου. Λανθασμένα είναι δηλαδή και η χρονολογία και η πόλη· ο αριθμός (τέσσερις) είναι ορθός. Στην Κερασούντα καταξιώθηκαν οι εφοπλιστικοί και εμπορικοί οίκοι των Κωνσταντινίδη, Κακουλίδη, Σούρμελη και Πισσάνη.
ε. Σωστό — ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος δεν εγκαθίδρυσε δικτατορία, αλλά προώθησε τα αιτήματά του μέσω της Βουλής.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ: α. Κεφ. «Παρευξείνιος Ελληνισμός», ενότητα Δ2 «Αγώνες για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας (1917-1922)». β. Κεφ. «Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση», ενότητα Β7 «Τα δημόσια έργα» (αποξηράνσεις – ελονοσία). γ. Κεφ. «Το προσφυγικό ζήτημα» – 19ος αιώνας, ενότητα Γ1 «Η πρόνοια για τους πρόσφυγες κατά την Οθωνική περίοδο» και Γ2 «Η διαμάχη αυτοχθόνων και ετεροχθόνων». δ. Κεφ. «Παρευξείνιος Ελληνισμός», ενότητα Δ1 «Οικονομική και πνευματική ανάπτυξη». ε. Κεφ. «Η διαμόρφωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων», ενότητα Γ3 «Από τη χρεοκοπία στο στρατιωτικό κίνημα στο Γουδί (1893-1909)». ΠΗΓΗ: σχολικό βιβλίο «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας», Γ΄ Γενικού Λυκείου, Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΙΤΥΕ «Διόφαντος» (Βιβλίο Μαθητή, 22-0163-02, ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2399).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). 2 μονάδες ανά ορθό χαρακτηρισμό: α Σωστό, β Σωστό, γ Λάθος, δ Λάθος, ε Σωστό. Καμία μερική πίστωση ανά πρόταση (η απάντηση είναι ή σωστή ή λάθος). Δεν βαθμολογείται και δεν τιμωρείται τυχόν αιτιολόγηση· αν όμως δοθεί χαρακτηρισμός και ταυτόχρονα αιτιολόγηση που τον αναιρεί, η πρόταση μηδενίζεται. Αναπάντητη πρόταση: 0 μ. (χωρίς αρνητική βαθμολόγηση). Κάθε χαρακτηρισμός ελέγχθηκε στην αντίστοιχη ενότητα του σχολικού βιβλίου που παρατίθεται στην επίσημη απάντηση. Στην πρόταση δ, τα δύο σφάλματα σε σχέση με το σχολικό βιβλίο είναι η χρονολογία (1883 και όχι 1833) και η πόλη (Τραπεζούντα και όχι Κερασούντα)· ο αριθμός των οίκων (τέσσερις) είναι ορθός και δεν αποτελεί λόγο χαρακτηρισμού. Ο βαθμολογητής δέχεται κάθε τεκμηριωμένη διατύπωση ισοδύναμου περιεχομένου· ΔΕΝ απαιτείται κατά λέξη αναπαραγωγή του σχολικού βιβλίου. Κρίνεται το περιεχόμενο, όχι η φρασεολογία: παράφραση, αναδιάταξη της σειράς των σημείων και διαφορετική ορολογία με το ίδιο ιστορικό νόημα βαθμολογούνται πλήρως.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — history, Θέμα B (14 μονάδες)

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ — ΘΕΜΑ Β1
Για ποιους λόγους παρατηρήθηκε σημαντική ναυτιλιακή και εμπορική δραστηριότητα σε πολλές περιοχές του ελληνικού χώρου στη διάρκεια του 18ου αιώνα;

Απάντηση:
Στη διάρκεια του 18ου αιώνα σημειώθηκε σημαντική ναυτιλιακή και εμπορική δραστηριότητα σε πολλές παραλιακές περιοχές του ελληνικού χώρου και σε νησιά. Η δραστηριότητα αυτή ευνοήθηκε από διάφορες συγκυρίες: (i) την έξοδο της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα και το εμπόριο που αναπτύχθηκε στα λιμάνια της περιοχής (π.χ. Οδησσός) και της Μεσογείου· (ii) τη συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) ανάμεσα στη Ρωσία και την Οθωμανική αυτοκρατορία, με την οποία τα χριστιανικά -ελληνικά- πλοία προστατεύονταν από τη ρωσική ισχύ, με αποτέλεσμα τη ραγδαία ανάπτυξη των δραστηριοτήτων τους· (iii) τη Γαλλική Επανάσταση και τους Ναπολεόντειους πολέμους, που ευνόησαν ιδιαίτερα την ελληνική ναυτιλία: η διάσπαση του ηπειρωτικού αποκλεισμού που είχε επιβάλει το αγγλικό ναυτικό στα γαλλικά λιμάνια απέφερε μεγάλα κέρδη, ενώ η εξαφάνιση των γαλλικών πλοίων από την Ανατολική Μεσόγειο δημιούργησε κενά τα οποία έσπευσαν να εκμεταλλευτούν οι Έλληνες.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ: Κεφ. «Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση», Β. «Η Ελληνική Οικονομία κατά το 19ο αιώνα», ενότητα Β2 «Η εμπορική ναυτιλία» (οι ευνοϊκές συγκυρίες του 18ου αιώνα). ΠΗΓΗ: σχολικό βιβλίο «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας», Γ΄ Γενικού Λυκείου, Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΙΤΥΕ «Διόφαντος» (Βιβλίο Μαθητή, 22-0163-02, ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2399).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (14 μ.). Απαιτούμενα σημεία περιεχομένου, με ρητή κατανομή μονάδων: 1) η έξοδος της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα και το εμπόριο που αναπτύχθηκε στα λιμάνια της περιοχής (π.χ. Οδησσός) και της Μεσογείου: 3 μ. 2) η συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) μεταξύ Ρωσίας και Οθωμανικής αυτοκρατορίας και η προστασία των χριστιανικών-ελληνικών πλοίων από τη ρωσική ισχύ, με ραγδαία ανάπτυξη των δραστηριοτήτων τους: 3 μ. 3) η Γαλλική Επανάσταση και οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι ως γενικό ευνοϊκό πλαίσιο για την ελληνική ναυτιλία: 3 μ. 4) η διάσπαση του ηπειρωτικού αποκλεισμού που είχε επιβάλει το αγγλικό ναυτικό στα γαλλικά λιμάνια και τα μεγάλα κέρδη που απέφερε: 2,5 μ. 5) η εξαφάνιση των γαλλικών πλοίων από την Ανατολική Μεσόγειο και η κάλυψη του κενού από τους Έλληνες: 2,5 μ. Η αναφορά στην ονομασία και στη χρονολογία της συνθήκης (Κιουτσούκ Καϊναρτζή, 1774) είναι ουσιώδης· η παράλειψή της κοστίζει 1 μ. από το σημείο 2. Μερική πίστωση: αναφορά ενός σημείου χωρίς ανάπτυξη/τεκμηρίωση πιστώνεται με το 50% των μονάδων του. Γενικόλογη ή εκτός θέματος ανάπτυξη χωρίς τα ζητούμενα στοιχεία: μέχρι 30% των μονάδων. Χρονολογικά ή ονοματολογικά λάθη σε ουσιώδη στοιχεία: −1 μ. ανά λάθος (μέγιστο −3 μ.). Ο βαθμολογητής δέχεται κάθε τεκμηριωμένη διατύπωση ισοδύναμου περιεχομένου· ΔΕΝ απαιτείται κατά λέξη αναπαραγωγή του σχολικού βιβλίου. Κρίνεται το περιεχόμενο, όχι η φρασεολογία: παράφραση, αναδιάταξη της σειράς των σημείων και διαφορετική ορολογία με το ίδιο ιστορικό νόημα βαθμολογούνται πλήρως.