Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — history, Θέμα D (25 μονάδες)

ΟΜΑΔΑ ΔΕΥΤΕΡΗ — ΘΕΜΑ Δ1
Συνδυάζοντας τις ιστορικές σας γνώσεις και τις πληροφορίες από τα κείμενα που σας δίνονται να παρουσιάσετε:
α. τις θετικές εξελίξεις που προκάλεσε το κίνημα του Θερίσου (μονάδες 15) και
β. την πολιτική κατάσταση, όπως αυτή διαμορφώθηκε μετά τον θρίαμβο της πολιτικής του Βενιζέλου μέχρι και τον Αύγουστο του 1906 (μονάδες 10).

ΚΕΙΜΕΝΟ Α
Η αποτίμηση του Κινήματος του Θερίσου από τον ίδιο τον Βενιζέλο:
«… Εις τον Κρητικόν Λαόν ουδείς πλέον αρνείται δικαίωμα γνώμης, και γνώμης κυρίας, επί της εθνικής αυτού εξελίξεως. Το Κρητικό Ζήτημα ανεγνωρίσθη ως κατ’ εξοχήν εθνικόν ζήτημα και όχι δυναστική απλώς υπόθεσις […]. Αι […] ελευθερίαι του Κρητικού Λαού απεδόθησαν και πάλιν εις αυτόν αρτιώτεραι, ησφαλισμέναι δε διά νέου πολιτεύματος, το οποίον επεβλήθη κατόπιν μιας επαναστάσεως και το οποίον μετέθηκε τον άξονα της πολιτικής δυνάμεως προς το μέρος του λαϊκού παράγοντος…».
Απόσπασμα από άρθρο του Ελευθερίου Βενιζέλου στην εφημερίδα «Κήρυξ» των Χανίων (27 Απριλίου 1907) (διασκευή).

ΚΕΙΜΕΝΟ Β
Η [Διεθνής] Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η παραμονή του πρίγκιπα Γεωργίου στη θέση του ύπατου αρμοστή θα δυσχέραινε την ομαλή εξέλιξη της πολιτικής ζωής της Κρήτης, προκρίνοντας ως προσφορότερη λύση την άμεση ένωση του νησιού με την Ελλάδα. Κάτω από την επίδραση των διαπιστώσεων της εξεταστικής επιτροπής, […] οι Δυνάμεις κατέληξαν τον Ιούλιο του 1906 στην υιοθέτηση ενός συνολικότερου σχεδίου για τη διευθέτηση του Κρητικού ζητήματος: […] αναδιάρθρωση της χωροφυλακής με παράλληλη δημιουργία πολιτοφυλακής κάτω από την εποπτεία απόστρατων Ελλήνων αξιωματικών· […] απόσυρση, τέλος, όλων των ξένων στρατιωτικών δυνάμεων από την Κρήτη. […]
Αντώνης Κλάψης, «Στο κλουβί της Ελλάδος της στενής μας κλεισμένοι»: Πολιτική και διπλωματία της ελληνικής εθνικής ολοκλήρωσης 1821-1923, Αθήνα 2019, σελ. 216-219 (διασκευή).

ΚΕΙΜΕΝΟ Γ
Η Β΄ Συντακτική Συνέλευση των Κρητών, που ανέλαβε να εκπονήσει νέο Σύνταγμα, εξέδωσε μέσα σε ατμόσφαιρα εθνικής συμφιλίωσης το ενωτικό ψήφισμα της 30ής Ιουλίου 1906. Το έργο της ανασυγκρότησης άρχισε πάλι και οι Μεγάλες Δυνάμεις παραχώρησαν στην κυβέρνηση της Κρήτης δάνειο 9.300.000 γαλλικών φράγκων και ρύθμισαν συνάμα το ζήτημα των τόκων των προηγούμενων δανείων.
Στο καθαρά πολιτικό θέμα σημειώθηκαν και νέες εξελίξεις. Με νέα απόφασή τους, που ανακοινώθηκε στις 14 Αυγούστου 1906, οι Μεγάλες Δυνάμεις παραχωρούσαν στον βασιλιά των Ελλήνων Γεώργιο Α΄ το δικαίωμα να διορίζει εκείνος τον Ύπατο Αρμοστή της Κρήτης. Αυτό ήταν ένα πολύ σημαντικό βήμα στην προώθηση του Κρητικού Ζητήματος.
Θεοχάρης Δετοράκης, Ιστορία της Κρήτης, Ηράκλειο 1990, σελ. 448-449.

Απάντηση:
α. (15 μ.) Το κίνημα του Θερίσου (Μάρτιος 1905), παρά τον τερματισμό του με τη Συμφωνία των Μουρνιών Κυδωνίας (2 Νοεμβρίου 1905) και χωρίς να επιτύχει την ένωση, είχε σημαντικά θετικά αποτελέσματα: επανέφερε δυναμικά το Κρητικό Ζήτημα στο προσκήνιο και το καθιέρωσε ως εθνικό και όχι ως δυναστική υπόθεση· ανάγκασε τις Μεγάλες Δυνάμεις να στείλουν διεθνή εξεταστική επιτροπή και να αναγνωρίσουν την ανάγκη μεταρρυθμίσεων· οδήγησε στην αποχώρηση του πρίγκιπα Γεωργίου από τη θέση του ύπατου αρμοστή και στην αντικατάστασή του από τον Αλέξανδρο Ζαΐμη· εξασφάλισε γενική αμνηστία και δέσμευση των Δυνάμεων για νέες παραχωρήσεις· και ανέδειξε τον Βενιζέλο σε ηγετική μορφή, μεταθέτοντας τον άξονα της πολιτικής δύναμης προς τον λαϊκό παράγοντα. Το Κείμενο Α (αποτίμηση του ίδιου του Βενιζέλου) τεκμηριώνει και τα τρία: την αναγνώριση του δικαιώματος γνώμης του κρητικού λαού «και γνώμης κυρίας», την αναγνώριση του Κρητικού Ζητήματος ως κατ’ εξοχήν εθνικού και όχι δυναστικού, και την απόδοση των ελευθεριών «αρτιώτερων», ασφαλισμένων με νέο πολίτευμα που μετέθεσε τον άξονα της πολιτικής δύναμης προς τον λαό. Το Κείμενο Β συμπληρώνει το διπλωματικό σκέλος: η Διεθνής Επιτροπή έκρινε ότι η παραμονή του πρίγκιπα Γεωργίου δυσχέραινε την ομαλή πολιτική ζωή και πρόκρινε ως προσφορότερη λύση την άμεση ένωση, ενώ τον Ιούλιο του 1906 οι Δυνάμεις υιοθέτησαν συνολικότερο σχέδιο (αναδιάρθρωση χωροφυλακής, δημιουργία πολιτοφυλακής υπό απόστρατους Έλληνες αξιωματικούς, απόσυρση όλων των ξένων στρατιωτικών δυνάμεων).
β. (10 μ.) Μετά τον θρίαμβο της πολιτικής του Βενιζέλου, η Β΄ Συντακτική Συνέλευση των Κρητών ανέλαβε την εκπόνηση νέου Συντάγματος και, όπως αναφέρει το Κείμενο Γ, εξέδωσε σε ατμόσφαιρα εθνικής συμφιλίωσης το ενωτικό ψήφισμα της 30ής Ιουλίου 1906. Το έργο της ανασυγκρότησης ξανάρχισε, με τις Μεγάλες Δυνάμεις να παραχωρούν δάνειο 9.300.000 γαλλικών φράγκων και να ρυθμίζουν το ζήτημα των τόκων των προηγούμενων δανείων. Στο πολιτικό πεδίο, με απόφαση που ανακοινώθηκε στις 14 Αυγούστου 1906, οι Μεγάλες Δυνάμεις παραχώρησαν στον βασιλιά των Ελλήνων Γεώργιο Α΄ το δικαίωμα να διορίζει ο ίδιος τον Ύπατο Αρμοστή της Κρήτης — σημαντικό βήμα για την προώθηση του Κρητικού Ζητήματος, που στην πράξη έφερε την Κρήτη πιο κοντά στην Ελλάδα. Στο πλαίσιο αυτό ο πρίγκιπας Γεώργιος αποχώρησε και ύπατος αρμοστής ορίστηκε ο Αλέξανδρος Ζαΐμης, επί της αρμοστείας του οποίου επανήλθε η πολιτική ομαλότητα στο νησί.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ: Κεφ. «Το Κρητικό ζήτημα από διπλωματική άποψη κατά το 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα», Ε. «Η περίοδος της αυτονομίας και η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα», ενότητες Ε4 «Η επανάσταση του Θερίσου (1905)» και Ε5 «Η αρμοστεία του Αλεξάνδρου Ζαΐμη (1906-1908)». ΠΗΓΗ: σχολικό βιβλίο «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας», Γ΄ Γενικού Λυκείου, Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΙΤΥΕ «Διόφαντος» (Βιβλίο Μαθητή, 22-0163-02, ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2399).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (25 μ.). α (15 μ.): πλαίσιο και τερματισμός του κινήματος (Θέρισο 1905, σκληρές διαπραγματεύσεις όλο το καλοκαίρι, Συμφωνία Μουρνιών Κυδωνίας 2 Νοεμβρίου 1905, γενική αμνηστία) 3 μ.· ισχυρή ώθηση στο Κρητικό Ζήτημα και δέσμευση των Μ. Δυνάμεων για χάρτη νέων παραχωρήσεων, με ταυτόχρονη άρνηση της ένωσης 3 μ.· Διεθνής Επιτροπή (Φεβρουάριος 1906) και το οριστικό κείμενο των μεταρρυθμίσεων — νέα Κρητική Χωροφυλακή, ίδρυση Κρητικής Πολιτοφυλακής με Έλληνες αξιωματικούς που θα παραιτούνταν από τον ελληνικό στρατό, ανάκληση των ξένων στρατευμάτων· αποχώρηση του πρίγκιπα Γεωργίου 3 μ.· ανάδειξη του Βενιζέλου και μετατόπιση του άξονα της πολιτικής δύναμης προς τον λαϊκό παράγοντα 2 μ.· αξιοποίηση των Κειμένων Α και Β 4 μ. (2 μ. ανά κείμενο). β (10 μ.): Β΄ Συντακτική Συνέλευση για την εκπόνηση νέου Συντάγματος και ενωτικό ψήφισμα της 30ής Ιουλίου 1906 σε ατμόσφαιρα εθνικής συμφιλίωσης 3 μ.· οικονομική ενίσχυση — δάνειο 9.300.000 γαλλικών φράγκων και ρύθμιση των τόκων των προηγούμενων δανείων 2 μ.· απόφαση της 14ης Αυγούστου 1906 με την οποία οι Μ. Δυνάμεις παραχώρησαν στον Γεώργιο Α΄ το δικαίωμα να διορίζει τον Ύπατο Αρμοστή, και η σημασία της για την προώθηση του Κρητικού Ζητήματος 3 μ.· ορισμός του Αλ. Ζαΐμη ως Ύπατου Αρμοστή και επάνοδος της πολιτικής ομαλότητας 2 μ. Χρονολογική σύγχυση των δύο υποερωτημάτων (ανάπτυξη γεγονότων μετά τον Αύγουστο του 1906 στο β): δεν βαθμολογείται το πλεονάζον υλικό. ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ / ΠΗΓΩΝ: το σχολικό βιβλίο καλύπτει πλήρως τα ουσιώδη και των δύο υποερωτημάτων. Το Κείμενο Α (άρθρο του Βενιζέλου, 1907) προσθέτει την αυτοαξιολόγηση του κινήματος, το Κείμενο Β το πόρισμα της Διεθνούς Επιτροπής και το σχέδιο του Ιουλίου 1906 και το Κείμενο Γ το ακριβές ύψος του δανείου και την απόφαση της 14ης Αυγούστου 1906· τα αριθμητικά και χρονολογικά αυτά στοιχεία πιστώνονται με ρητή αναφορά στην πηγή. Παράλειψη αξιοποίησης ενός από τα δοθέντα κείμενα: −15% των μονάδων του υποερωτήματος στο οποίο αυτό αναφέρεται. ΓΕΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ: η απάντηση βαθμολογείται πλήρως μόνον όταν συνδυάζει (α) τις ιστορικές γνώσεις του σχολικού βιβλίου και (β) τις πληροφορίες των παραθεμάτων, με ρητή αναφορά στο κάθε κείμενο και ένταξή του στη ροή του λόγου. Ανάπτυξη μόνο με σχολικές γνώσεις, χωρίς αξιοποίηση των πηγών: μέχρι 60% των μονάδων. Απλή αντιγραφή/παράθεση των πηγών χωρίς σύνδεση με τις ιστορικές γνώσεις: μέχρι 40% των μονάδων. Λανθασμένη απόδοση περιεχομένου σε πηγή (π.χ. απόδοση στο Κείμενο Α πληροφορίας του Κειμένου Β): −1 μ. ανά περίπτωση. Δομή (πρόλογος – κύριο μέρος – επίλογος) και ιστορική ορολογία: έως 1 μ. εντός των παραπάνω μονάδων· δεν πιστώνεται χωριστά αν λείπει το περιεχόμενο. Ο βαθμολογητής δέχεται κάθε τεκμηριωμένη διατύπωση ισοδύναμου περιεχομένου· ΔΕΝ απαιτείται κατά λέξη αναπαραγωγή του σχολικού βιβλίου. Κρίνεται το περιεχόμενο, όχι η φρασεολογία: παράφραση, αναδιάταξη της σειράς των σημείων και διαφορετική ορολογία με το ίδιο ιστορικό νόημα βαθμολογούνται πλήρως.