Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — history, Θέμα A (10 μονάδες)

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ — ΘΕΜΑ Α2
Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πληροφορία και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πληροφορία είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πληροφορία είναι λανθασμένη:
α. Η αλλαγή των δεδομένων για την ελληνική βιομηχανία ήρθε μετά την προσάρτηση των Επτανήσων (1864) και της Θεσσαλίας (1881).
β. Με το Σύνταγμα του 1844 κατοχυρώθηκε το πολίτευμα της βασιλευόμενης δημοκρατίας.
γ. Στην Κρητική Επανάσταση του 1866-1869 η «Κεντρική Επιτροπή υπέρ των Κρητών» ανέλαβε την περίθαλψη 4.500 προσφύγων.
δ. Το «Χάτι Σερίφ» και το «Χάτι Χουμαγιούν» προώθησαν ειδικά προνόμια για τους Έλληνες του Πόντου.
ε. Η αποβίβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη σηματοδότησε τη δεύτερη φάση των διωγμών του ποντιακού ελληνισμού.

Απάντηση:
α. Λάθος — οι προσαρτήσεις των Επτανήσων (1864) και της Θεσσαλίας (1881) διεύρυναν την αγροτική παραγωγή και την εσωτερική αγορά· η αλλαγή των δεδομένων για τη βιομηχανία δεν συνδέεται με αυτές.
β. Λάθος — το Σύνταγμα του 1844 καθιέρωσε τη συνταγματική μοναρχία· η βασιλευόμενη δημοκρατία κατοχυρώθηκε με το Σύνταγμα του 1864.
γ. Λάθος — ο αριθμός δεν ανταποκρίνεται στα δεδομένα του σχολικού βιβλίου για την περίθαλψη των Κρητών προσφύγων από την «Κεντρική Επιτροπή υπέρ των Κρητών».
δ. Σωστό — τα μεταρρυθμιστικά διατάγματα του Τανζιμάτ («Χάτι Σερίφ» 1839 και «Χάτι Χουμαγιούν» 1856) ευνόησαν τους χριστιανούς υπηκόους και ειδικότερα τους Έλληνες του Πόντου, ενισχύοντας τη θέση και τις δραστηριότητές τους.
ε. Σωστό — η δεύτερη φάση των διωγμών του ποντιακού ελληνισμού συνδέεται με το 1919 και την αποβίβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ: α. Κεφ. «Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση», ενότητα Β6 «Η βιομηχανία» — το βιβλίο ρητά αναφέρει ότι ούτε η προσάρτηση των Επτανήσων (1864) ούτε της Θεσσαλίας (1881) άλλαξαν τις περιοριστικές συνθήκες· η αλλαγή των δεδομένων ήρθε μετά το 1912-1913, με την ενσωμάτωση μεγάλων εκτάσεων και πληθυσμών. β. Κεφ. «Η διαμόρφωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων», ενότητα Β1 «Το σύνταγμα του 1844» (συνταγματική μοναρχία) και Β4 «Η Εθνοσυνέλευση του 1862-1864» (βασιλευόμενη δημοκρατία με το Σύνταγμα του 1864). γ. Κεφ. «Το προσφυγικό ζήτημα» – 19ος αιώνας, ενότητα Δ2 «Κρήτη» — την περίθαλψη 4.500 προσφύγων ανέλαβε η επιτροπή του ΛΟΝΔΙΝΟΥ σε συνεργασία με την «Αγγλοελληνική Επιτροπή» της Αθήνας· η «Κεντρική Επιτροπή υπέρ των Κρητών» (Αθήνα) μαζί με την αντίστοιχη της Σύρου ανέλαβε την ενίσχυση του κρητικού αγώνα. Ο φορέας στην πρόταση είναι λανθασμένος. δ. Κεφ. «Παρευξείνιος Ελληνισμός», ενότητα Δ1 «Οικονομική και πνευματική ανάπτυξη» — «Χάτι Σερίφ» (1839) και «Χάτι Χουμαγιούν» (1856): παραχώρηση ειδικών προνομίων, θεωρητική ισονομία και θρησκευτική ελευθερία, με άμεσο ευεργετικό αποτέλεσμα για τους Έλληνες του Πόντου. ε. Κεφ. «Παρευξείνιος Ελληνισμός», ενότητα Δ3 «Η μεθοδευμένη εξόντωση (γενοκτονία) των Ελλήνων του Πόντου» — μετά την κατάληψη της Σμύρνης από τον ελληνικό στρατό (15 Μαΐου 1919), ο Κεμάλ οργάνωσε τη δεύτερη φάση των διωγμών αποβιβαζόμενος στη Σαμψούντα (19 Μαΐου 1919). ΠΗΓΗ: σχολικό βιβλίο «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας», Γ΄ Γενικού Λυκείου, Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΙΤΥΕ «Διόφαντος» (Βιβλίο Μαθητή, 22-0163-02, ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2399).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). 2 μονάδες ανά ορθό χαρακτηρισμό: α Λάθος, β Λάθος, γ Λάθος, δ Σωστό, ε Σωστό. Καμία μερική πίστωση ανά πρόταση (η απάντηση είναι ή σωστή ή λάθος). Δεν βαθμολογείται και δεν τιμωρείται τυχόν αιτιολόγηση· αν όμως δοθεί χαρακτηρισμός και ταυτόχρονα αιτιολόγηση που τον αναιρεί, η πρόταση μηδενίζεται. Αναπάντητη πρόταση: 0 μ. (χωρίς αρνητική βαθμολόγηση). Κάθε χαρακτηρισμός ελέγχθηκε στην αντίστοιχη ενότητα του σχολικού βιβλίου που παρατίθεται στην επίσημη απάντηση. Ο βαθμολογητής δέχεται κάθε τεκμηριωμένη διατύπωση ισοδύναμου περιεχομένου· ΔΕΝ απαιτείται κατά λέξη αναπαραγωγή του σχολικού βιβλίου. Κρίνεται το περιεχόμενο, όχι η φρασεολογία: παράφραση, αναδιάταξη της σειράς των σημείων και διαφορετική ορολογία με το ίδιο ιστορικό νόημα βαθμολογούνται πλήρως.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — history, Θέμα B (14 μονάδες)

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ — ΘΕΜΑ Β1
Ποιοι παράγοντες διαμόρφωσαν τη θετική οικονομική πορεία της Ελλάδας στην περίοδο του μεσοπολέμου;

Απάντηση:
Η Ελλάδα του μεσοπολέμου (1919-1939), παρά το κόστος της μικρασιατικής συμφοράς, είχε αποκτήσει μια σειρά πλεονεκτημάτων που επέτρεψαν τη θετική οικονομική της πορεία: (i) εθνική ομογενοποίηση — σε αντίθεση με γειτονικά κράτη, οι μειονότητες αντιπροσώπευαν πλέον λιγότερο από το 7% του πληθυσμού· (ii) ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης· (iii) προώθηση της αστικοποίησης — το 1/3 του πληθυσμού ζούσε πια σε μεγάλα αστικά κέντρα· (iv) βελτίωση των υποδομών και υιοθέτηση αναπτυξιακών πολιτικών κάτω από το βάρος των πιέσεων· (v) επίλυση προβλημάτων που εξακολουθούσαν να ταλανίζουν τα υπόλοιπα βαλκανικά κράτη· (vi) η συγκέντρωση των Ελλήνων στο πλαίσιο του εθνικού τους κράτους και η εξάλειψη του ελληνικού κοσμοπολιτισμού, που συχνά έκανε την Ελλάδα να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον πεδίο οικονομικής δραστηριότητας — η ανάπτυξη της χώρας ενδιέφερε πλέον όλους τους Έλληνες· (vii) η συμβολή των προσφύγων, που έφεραν γνώσεις, πολιτισμό και ισχυρή διάθεση για εργασία, θεμέλιο της όλης προσπάθειας ανασυγκρότησης, ανεξάρτητα από την επιτυχία ή αποτυχία των κρατικών μέτρων αποκατάστασης.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ: Κεφ. «Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση», Γ. «Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα», ενότητα Γ6 «Η ελληνική οικονομία κατά την περίοδο του μεσοπολέμου». ΠΗΓΗ: σχολικό βιβλίο «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας», Γ΄ Γενικού Λυκείου, Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΙΤΥΕ «Διόφαντος» (Βιβλίο Μαθητή, 22-0163-02, ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2399).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (14 μ.). Επτά απαιτούμενα σημεία περιεχομένου, 2 μονάδες το καθένα: 1) εθνική ομογενοποίηση — οι μειονότητες αντιπροσώπευαν πλέον λιγότερο από το 7% του πληθυσμού, σε αντίθεση με τα γειτονικά κράτη: 2 μ. 2) ολοκλήρωση της αγροτικής μεταρρύθμισης: 2 μ. 3) προώθηση της αστικοποίησης — το 1/3 του πληθυσμού σε μεγάλα αστικά κέντρα: 2 μ. 4) βελτίωση των υποδομών και υιοθέτηση αναπτυξιακών πολιτικών υπό το βάρος των πιέσεων: 2 μ. 5) επίλυση προβλημάτων που εξακολουθούσαν να ταλανίζουν τα υπόλοιπα βαλκανικά κράτη: 2 μ. 6) συγκέντρωση των Ελλήνων στο πλαίσιο του εθνικού τους κράτους και εξάλειψη του ελληνικού κοσμοπολιτισμού — η ανάπτυξη της χώρας ενδιέφερε πλέον όλους τους Έλληνες: 2 μ. 7) η συμβολή των προσφύγων (γνώσεις, πολιτισμός, ισχυρή διάθεση για εργασία) ως θεμέλιο της ανασυγκρότησης: 2 μ. Απάντηση που περιορίζεται μόνο στη συμβολή των προσφύγων, χωρίς τα διαρθρωτικά πλεονεκτήματα: μέχρι 40% των μονάδων. Μερική πίστωση: αναφορά ενός σημείου χωρίς ανάπτυξη/τεκμηρίωση πιστώνεται με το 50% των μονάδων του. Γενικόλογη ή εκτός θέματος ανάπτυξη χωρίς τα ζητούμενα στοιχεία: μέχρι 30% των μονάδων. Χρονολογικά ή ονοματολογικά λάθη σε ουσιώδη στοιχεία: −1 μ. ανά λάθος (μέγιστο −3 μ.). Ο βαθμολογητής δέχεται κάθε τεκμηριωμένη διατύπωση ισοδύναμου περιεχομένου· ΔΕΝ απαιτείται κατά λέξη αναπαραγωγή του σχολικού βιβλίου. Κρίνεται το περιεχόμενο, όχι η φρασεολογία: παράφραση, αναδιάταξη της σειράς των σημείων και διαφορετική ορολογία με το ίδιο ιστορικό νόημα βαθμολογούνται πλήρως.