Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — history, Θέμα A (15 μονάδες)

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ — ΘΕΜΑ Α1
Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων ιστορικών όρων:
α. Μακεδονική Επιτροπή
β. Συμφωνία Μουρνιών Κυδωνίας
γ. «σκωρίες»

Απάντηση:
α. Μακεδονική Επιτροπή: ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 1878 στην Αθήνα με σκοπό την οργάνωση επανάστασης στη Μακεδονία. Στις προσπάθειές της να συγκεντρώσει στρατιωτική δύναμη ανταποκρίθηκαν Μακεδόνες πρόσφυγες της Νέας Πέλλας και άλλοι της Εύβοιας. Η επανάσταση ξέσπασε στον Όλυμπο, στα Πιέρια και στη Χαλκιδική και έληξε με ανακωχή ανάμεσα στους Έλληνες επαναστάτες και τους Τούρκους.
β. Συμφωνία Μουρνιών Κυδωνίας: συμφωνία που υπογράφηκε στις 2 Νοεμβρίου 1905 στο μοναστήρι των Μουρνιών Κυδωνίας από τον Ελευθέριο Βενιζέλο ως εκπρόσωπο των επαναστατών του Θερίσου. Με αυτήν τερματίστηκε επίσημα το κίνημα του Θερίσου, εξασφαλίστηκε γενική αμνηστία και οι Μεγάλες Δυνάμεις δεσμεύτηκαν να επεξεργαστούν χάρτη νέων παραχωρήσεων προς τον κρητικό λαό, αρνούμενες πάντως να επιτρέψουν την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.
γ. «Σκωρίες»: τα μεταλλευτικά κατάλοιπα που είχαν συσσωρευτεί στο Λαύριο στη διάρκεια αιώνων εκμετάλλευσης των ορυχείων κατά την αρχαιότητα. Το 1866 άρχισε εκεί τις εργασίες της η γαλλοϊταλική εταιρεία Σερπιέρι-Ρου, με στόχο την εξαγωγή μεταλλεύματος όχι μόνο από τα υπόγεια κοιτάσματα αλλά και από τις «σκωρίες», καθώς η τεχνολογία της εποχής επέτρεπε πλέον την απόσπαση μεταλλεύματος από τα κατάλοιπα αυτά. Η εξόρυξη αργύρου και μολύβδου γνώρισε άνθηση και πρόσθεσε στις ελληνικές εξαγωγές προϊόντα αξίας πολλών εκατομμυρίων δραχμών.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ: α. Κεφ. «Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα (1821-1930)» – Πρόσφυγες κατά το 19ο αιώνα, Δ. «Πρόσφυγες και αλυτρωτικά κινήματα κατά το 19ο αιώνα», ενότητα Δ1 «Θεσσαλία, Ήπειρος, Μακεδονία». β. Κεφ. «Το Κρητικό ζήτημα», Ε. «Η περίοδος της αυτονομίας και η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα», ενότητα Ε4 «Η επανάσταση του Θερίσου (1905)». γ. Κεφ. «Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση», Β. «Η Ελληνική Οικονομία κατά το 19ο αιώνα», ενότητα Β4 «Η εκμετάλλευση των ορυχείων». ΠΗΓΗ: σχολικό βιβλίο «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας», Γ΄ Γενικού Λυκείου, Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΙΤΥΕ «Διόφαντος» (Βιβλίο Μαθητή, 22-0163-02, ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2399).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (15 μ.). 5 μονάδες ανά όρο (α, β, γ), ανεξάρτητα μεταξύ τους. Ανά όρο η κατανομή είναι: ορθή ένταξη στο ιστορικό/χρονικό πλαίσιο (ποιος, πότε, πού) 2 μ.· περιεχόμενο-λειτουργία του όρου 2 μ.· σημασία ή αποτέλεσμα 1 μ. Μερική πίστωση: σωστή αλλά ελλιπής απόδοση (λείπει ένα από τα τρία σκέλη) πιστώνεται με τις μονάδες των σκελών που καλύπτονται. Απόδοση μόνο με τη μορφή λεξιλογικού ορισμού χωρίς ιστορικό περιεχόμενο: μέχρι 40% των μονάδων του όρου. Ουσιώδες χρονολογικό ή προσωπωνυμικό λάθος (λάθος έτος, λάθος πρόσωπο/φορέας): −2 μ. στον συγκεκριμένο όρο. Πλεονάζουσα ορθή πληροφορία δεν επιβραβεύεται αλλά ούτε αφαιρεί μονάδες. Τα ζητούμενα ανά όρο ορίζονται από τις ενότητες του σχολικού βιβλίου που αναφέρονται στην επίσημη απάντηση. ΑΝΑ ΟΡΟ ΤΑ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΣΗΜΕΙΑ (5 μ. έκαστος): α. Μακεδονική Επιτροπή — χρόνος, τόπος και σκοπός ίδρυσης (Ιανουάριος 1878, Αθήνα, οργάνωση επανάστασης στη Μακεδονία, στο πλαίσιο του Ρωσοτουρκικού πολέμου 1877-1878) 2 μ.· ανταπόκριση των Μακεδόνων προσφύγων της Νέας Πέλλας και άλλων της Εύβοιας στη συγκέντρωση στρατιωτικής δύναμης 2 μ.· έκβαση (επανάσταση σε Όλυμπο, Πιέρια, Χαλκιδική· λήξη με ανακωχή Ελλήνων επαναστατών και Τούρκων) 1 μ. β. Συμφωνία Μουρνιών Κυδωνίας — χρόνος, τόπος και υπογράφων (2 Νοεμβρίου 1905, μοναστήρι των Μουρνιών Κυδωνίας, Ελ. Βενιζέλος ως εκπρόσωπος των επαναστατών του Θερίσου) 2 μ.· περιεχόμενο (τερματισμός του κινήματος, γενική αμνηστία, δέσμευση των Μ. Δυνάμεων για χάρτη νέων παραχωρήσεων) 2 μ.· άρνηση των Δυνάμεων να επιτρέψουν την ένωση με την Ελλάδα 1 μ. γ. «Σκωρίες» — τι είναι (τα μεταλλευτικά κατάλοιπα που συσσωρεύτηκαν στο Λαύριο στη διάρκεια των αιώνων εκμετάλλευσης των ορυχείων κατά την αρχαιότητα) 2 μ.· η αξιοποίησή τους (1866, γαλλοϊταλική εταιρεία Σερπιέρι-Ρου, εξαγωγή μεταλλεύματος και από τις σκωρίες χάρη στην τεχνολογία της εποχής, όχι μόνο από τα υπόγεια κοιτάσματα) 2 μ.· αποτέλεσμα (άνθηση της εξόρυξης αργύρου και μολύβδου, προσθήκη στις ελληνικές εξαγωγές προϊόντων αξίας πολλών εκατομμυρίων δραχμών) 1 μ. Ο βαθμολογητής δέχεται κάθε τεκμηριωμένη διατύπωση ισοδύναμου περιεχομένου· ΔΕΝ απαιτείται κατά λέξη αναπαραγωγή του σχολικού βιβλίου. Κρίνεται το περιεχόμενο, όχι η φρασεολογία: παράφραση, αναδιάταξη της σειράς των σημείων και διαφορετική ορολογία με το ίδιο ιστορικό νόημα βαθμολογούνται πλήρως.