Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — history, Θέμα A (15 μονάδες)

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ — ΘΕΜΑ Α1
Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων ιστορικών όρων:
α. Κόμμα Γ. Θεοτόκη
β. Διχοτόμηση του χαρτονομίσματος
γ. Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ)

Απάντηση:
α. Κόμμα Γ. Θεοτόκη: το μετριοπαθέστερο από τα αντιβενιζελικά κόμματα της περιόδου 1910-1915 (σε αντίθεση με τα αδιάλλακτα κόμματα του Δ. Ράλλη και του Κ. Μαυρομιχάλη). Επιδίωκε να διορθώσει όσα θεωρούσε λάθη των Φιλελευθέρων, συμφωνούσε με την πάση θυσία αύξηση των εξοπλισμών και ζητούσε φορολογικές ελαφρύνσεις για τους μικροεισοδηματίες. Από το κίνημα στο Γουδί ως τη συνταγματική κρίση του 1915 διέθετε τη μεγαλύτερη εκλογική βάση μεταξύ των αντιβενιζελικών και αποτέλεσε τον πυρήνα του αντιβενιζελικού στρατοπέδου.
β. Διχοτόμηση του χαρτονομίσματος: πρωτότυπο εσωτερικό αναγκαστικό δάνειο, στο οποίο προέβη η κυβέρνηση τον Μάρτιο του 1922, όταν τα δημοσιονομικά έφτασαν σε αδιέξοδο μετά την απόσυρση της συμμαχικής κάλυψης του χαρτονομίσματος (συνέπεια της εκλογικής ήττας του Βενιζέλου τον Νοέμβριο του 1920 και της επανόδου του Κωνσταντίνου). Τα χαρτονομίσματα κόπηκαν στα δύο: το αριστερό τμήμα εξακολουθούσε να κυκλοφορεί στο 50% της αναγραφόμενης αξίας, ενώ το δεξιό ανταλλάχθηκε με ομολογίες του Δημοσίου. Το κράτος απέκτησε 1.200.000.000 δραχμές και το μέτρο επαναλήφθηκε το 1926· δεν απέτρεψε όμως τη Μικρασιατική Καταστροφή.
γ. Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ): αυτόνομος οργανισμός με πλήρη νομική υπόσταση και έδρα την Αθήνα, που ιδρύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1923 με πρωτοβουλία της Κοινωνίας των Εθνών, ύστερα από αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία αδυνατούσε να ανταποκριθεί μόνη στο έργο της περίθαλψης και αποκατάστασης των προσφύγων. Αποστολή της ήταν να εξασφαλίσει στους πρόσφυγες παραγωγική απασχόληση και οριστική στέγαση. Λειτούργησε ως το τέλος του 1930 και με ειδική σύμβαση μεταβίβασε στο Ελληνικό Δημόσιο την περιουσία της και τις υποχρεώσεις της απέναντι στους πρόσφυγες.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ: α. Κεφ. «Η διαμόρφωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων στην Ελλάδα (1821-1936)», ενότητα Δ2 «Τα αντιβενιζελικά κόμματα». β. Κεφ. «Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση», ενότητα Γ4 «Ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος». γ. Κεφ. «Το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα (1821-1930)» – Πρόσφυγες κατά τον 20ό αιώνα, ενότητα Γ1 «Η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων». ΠΗΓΗ: σχολικό βιβλίο «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας», Γ΄ Γενικού Λυκείου, Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΙΤΥΕ «Διόφαντος» (Βιβλίο Μαθητή, 22-0163-02, ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2399).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (15 μ.). 5 μονάδες ανά όρο (α, β, γ), ανεξάρτητα μεταξύ τους. Ανά όρο η κατανομή είναι: ορθή ένταξη στο ιστορικό/χρονικό πλαίσιο (ποιος, πότε, πού) 2 μ.· περιεχόμενο-λειτουργία του όρου 2 μ.· σημασία ή αποτέλεσμα 1 μ. Μερική πίστωση: σωστή αλλά ελλιπής απόδοση (λείπει ένα από τα τρία σκέλη) πιστώνεται με τις μονάδες των σκελών που καλύπτονται. Απόδοση μόνο με τη μορφή λεξιλογικού ορισμού χωρίς ιστορικό περιεχόμενο: μέχρι 40% των μονάδων του όρου. Ουσιώδες χρονολογικό ή προσωπωνυμικό λάθος (λάθος έτος, λάθος πρόσωπο/φορέας): −2 μ. στον συγκεκριμένο όρο. Πλεονάζουσα ορθή πληροφορία δεν επιβραβεύεται αλλά ούτε αφαιρεί μονάδες. Τα ζητούμενα ανά όρο ορίζονται από τις ενότητες του σχολικού βιβλίου που αναφέρονται στην επίσημη απάντηση. ΑΝΑ ΟΡΟ ΤΑ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΣΗΜΕΙΑ (5 μ. έκαστος): α. Κόμμα Γ. Θεοτόκη — ένταξη στα αντιβενιζελικά κόμματα της περιόδου 1910-1915 και ο μετριοπαθής χαρακτήρας του σε αντιδιαστολή με τα αδιάλλακτα κόμματα Ράλλη και Μαυρομιχάλη 2 μ.· θέσεις (διόρθωση των λαθών των Φιλελευθέρων, αύξηση εξοπλισμών πάση θυσία, φορολογικές ελαφρύνσεις για τους μικροεισοδηματίες) 2 μ.· μεγαλύτερη εκλογική βάση των αντιβενιζελικών από το Γουδί ως το 1915 – πυρήνας του αντιβενιζελικού στρατοπέδου 1 μ. β. Διχοτόμηση του χαρτονομίσματος — χρόνος και αιτία (Μάρτιος 1922, δημοσιονομικό αδιέξοδο, εσωτερικό αναγκαστικό δάνειο) 2 μ.· μηχανισμός (αριστερό τμήμα σε κυκλοφορία στο 50% της αξίας, δεξιό ανταλλαγή με ομολογίες του Δημοσίου) 2 μ.· αποτέλεσμα (1.200.000.000 δραχμές, επανάληψη το 1926, δεν απέτρεψε τη Μικρασιατική Καταστροφή) 1 μ. γ. ΕΑΠ — ίδρυση (Σεπτέμβριος 1923, πρωτοβουλία της Κοινωνίας των Εθνών ύστερα από αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης, αυτόνομος οργανισμός με πλήρη νομική υπόσταση και έδρα την Αθήνα) 2 μ.· αποστολή (παραγωγική απασχόληση και οριστική στέγαση των προσφύγων) 2 μ.· τέλος λειτουργίας (1930, μεταβίβαση περιουσίας και υποχρεώσεων στο Ελληνικό Δημόσιο) 1 μ. Ο βαθμολογητής δέχεται κάθε τεκμηριωμένη διατύπωση ισοδύναμου περιεχομένου· ΔΕΝ απαιτείται κατά λέξη αναπαραγωγή του σχολικού βιβλίου. Κρίνεται το περιεχόμενο, όχι η φρασεολογία: παράφραση, αναδιάταξη της σειράς των σημείων και διαφορετική ορολογία με το ίδιο ιστορικό νόημα βαθμολογούνται πλήρως.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — history, Θέμα A (10 μονάδες)

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ — ΘΕΜΑ Α2
Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πληροφορία και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πληροφορία είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πληροφορία είναι λανθασμένη:
α. Η ενσωμάτωση των Ιονίων Νήσων στην Ελλάδα έγινε το 1881.
β. Στη Β΄ Εθνοσυνέλευση του Άστρους συγκροτήθηκαν δύο ισχυρά κόμματα, των προκρίτων και των κλεφτοκαπεταναίων.
γ. Με το Σύνταγμα του 1927 στη θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας τοποθετήθηκε βασιλιάς.
δ. Στην Εθνοσυνέλευση του 1843-1844, στην τρίτη φάση της αντιδικίας αυτοχθόνων-ετεροχθόνων το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στο θέμα των όρων εκλογής των βουλευτών.
ε. Στις 14 Φεβρουαρίου 1913 αφαιρέθηκαν από το φρούριο της Σούδας οι σημαίες των Μ. Δυνάμεων και της Τουρκίας.

Απάντηση:
α. Λάθος — τα Επτάνησα ενσωματώθηκαν το 1864· το 1881 προσαρτήθηκε η Θεσσαλία (και η επαρχία Άρτας).
β. Σωστό — στη Β΄ Εθνοσυνέλευση του Άστρους (1823) εμφανίστηκαν οργανωμένες οι δύο αντίπαλες παρατάξεις, των προκρίτων και των στρατιωτικών/κλεφτοκαπεταναίων.
γ. Λάθος — το Σύνταγμα του 1927 κατοχύρωσε την αβασίλευτη δημοκρατία, με Πρόεδρο της Δημοκρατίας· βασιλιάς δεν προβλεπόταν.
δ. Σωστό — στην τρίτη φάση της αντιδικίας αυτοχθόνων-ετεροχθόνων το ζήτημα μετατοπίστηκε στους όρους εκλογιμότητας των βουλευτών.
ε. Σωστό — στις 14 Φεβρουαρίου 1913 αφαιρέθηκαν από το φρούριο της Σούδας οι σημαίες των Μεγάλων Δυνάμεων και της Τουρκίας, γεγονός που σηματοδότησε την ουσιαστική λήξη του Κρητικού Ζητήματος.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ: α. Κεφ. «Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση», ενότητα Α2 (προσαρτήσεις: Επτάνησα 1864, Θεσσαλία 1881). β. Κεφ. «Η διαμόρφωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων», ενότητα Α2 «Η διαμόρφωση νέων δεδομένων κατά την Επανάσταση». γ. Κεφ. «Η διαμόρφωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων», ενότητα Ε2. δ. Κεφ. «Το προσφυγικό ζήτημα» – 19ος αιώνας, ενότητα Γ2 «Η διαμάχη αυτοχθόνων και ετεροχθόνων» (η τρίτη φάση αφορά ρητά τους όρους εκλογής των βουλευτών). ε. Κεφ. «Το Κρητικό ζήτημα», ενότητα Ε9 «Η οριστική λύση του Κρητικού Ζητήματος». ΠΗΓΗ: σχολικό βιβλίο «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας», Γ΄ Γενικού Λυκείου, Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΙΤΥΕ «Διόφαντος» (Βιβλίο Μαθητή, 22-0163-02, ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2399).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). 2 μονάδες ανά ορθό χαρακτηρισμό: α Λάθος, β Σωστό, γ Λάθος, δ Σωστό, ε Σωστό. Καμία μερική πίστωση ανά πρόταση (η απάντηση είναι ή σωστή ή λάθος). Δεν βαθμολογείται και δεν τιμωρείται τυχόν αιτιολόγηση· αν όμως δοθεί χαρακτηρισμός και ταυτόχρονα αιτιολόγηση που τον αναιρεί, η πρόταση μηδενίζεται. Αναπάντητη πρόταση: 0 μ. (χωρίς αρνητική βαθμολόγηση). Κάθε χαρακτηρισμός ελέγχθηκε στην αντίστοιχη ενότητα του σχολικού βιβλίου που παρατίθεται στην επίσημη απάντηση. Ο βαθμολογητής δέχεται κάθε τεκμηριωμένη διατύπωση ισοδύναμου περιεχομένου· ΔΕΝ απαιτείται κατά λέξη αναπαραγωγή του σχολικού βιβλίου. Κρίνεται το περιεχόμενο, όχι η φρασεολογία: παράφραση, αναδιάταξη της σειράς των σημείων και διαφορετική ορολογία με το ίδιο ιστορικό νόημα βαθμολογούνται πλήρως.