Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — history, Θέμα B (12 μονάδες)

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ — ΘΕΜΑ Β1
Ποια ήταν η δομή και η οργάνωση του κόμματος των Φιλελευθέρων κατά την περίοδο 1910-1912;

Απάντηση:
Το κόμμα των Φιλελευθέρων ιδρύθηκε τυπικά στις 22 Αυγούστου 1910 από μέλη της Εθνοσυνέλευσης, αφού ο Βενιζέλος είχε προαναγγείλει την ίδρυση «κόμματος αρχών» στην πρώτη δημόσια ομιλία του στην πλατεία Συντάγματος (5 Σεπτεμβρίου 1910). Ως προς τη δομή του ήταν σε μεγάλο βαθμό προσωποπαγές: ο Βενιζέλος, με ισχυρή κοινοβουλευτική θέση και μεγάλο κύρος, τα είχε όλα υπό τον έλεγχό του, όπως παλαιότερα ο Τρικούπης. Οι σύνδεσμοι Φιλελευθέρων που ιδρύθηκαν δεν έπαιζαν ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτικής του κόμματος και δεν διέφεραν σημαντικά από τις τοπικές ομάδες φίλων των παραδοσιακών κομμάτων. Από το 1912 άρχισε προσπάθεια αναδιοργάνωσης με την ίδρυση Λέσχης Φιλελευθέρων στην Αθήνα και σε ορισμένες εκλογικές περιφέρειες. Το ιδεατό κόμμα «χωρίς τις μικρότητες και τις διχόνοιες» της παλιάς πολιτικής ελίτ δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα: η ηγεσία ήταν αναγκασμένη να λαμβάνει υπόψη κοινωνικά και τοπικά συμφέροντα, καθώς και αντιπαλότητες ανάμεσα στα στελέχη, όπως και κάθε άλλο κόμμα.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ: Κεφ. «Η διαμόρφωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων στην Ελλάδα (1821-1936)», Δ. «Ανανέωση – Διχασμός (1909-1922)», ενότητα Δ1 «Το κόμμα των Φιλελευθέρων». ΠΗΓΗ: σχολικό βιβλίο «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας», Γ΄ Γενικού Λυκείου, Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΙΤΥΕ «Διόφαντος» (Βιβλίο Μαθητή, 22-0163-02, ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2399).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (12 μ.). Απαιτούμενα σημεία περιεχομένου, με ρητή κατανομή μονάδων: 1) χρόνος και τρόπος ίδρυσης — 22 Αυγούστου 1910 από μέλη της Εθνοσυνέλευσης, προαναγγελία «κόμματος αρχών» στην ομιλία της πλατείας Συντάγματος (5 Σεπτεμβρίου 1910): 2,5 μ. 2) προσωποπαγής χαρακτήρας — απόλυτος έλεγχος από τον Βενιζέλο χάρη στην ισχυρή κοινοβουλευτική του θέση και στο κύρος του, παραλληλισμός με τον Τρικούπη: 3 μ. 3) ο περιορισμένος ρόλος των συνδέσμων Φιλελευθέρων στη διαμόρφωση της πολιτικής του κόμματος και η ομοιότητά τους με τις τοπικές ομάδες φίλων των παραδοσιακών κομμάτων: 2,5 μ. 4) η απόπειρα αναδιοργάνωσης από το 1912 (Λέσχη Φιλελευθέρων στην Αθήνα και σε ορισμένες εκλογικές περιφέρειες): 2 μ. 5) η απόκλιση ανάμεσα στο «ιδεατό» κόμμα χωρίς τις μικρότητες και τις διχόνοιες της παλιάς ελίτ και στην πραγματικότητα (τοπικά και κοινωνικά συμφέροντα, αντιπαλότητες στελεχών): 2 μ. Μερική πίστωση: αναφορά ενός σημείου χωρίς ανάπτυξη/τεκμηρίωση πιστώνεται με το 50% των μονάδων του. Γενικόλογη ή εκτός θέματος ανάπτυξη χωρίς τα ζητούμενα στοιχεία: μέχρι 30% των μονάδων. Χρονολογικά ή ονοματολογικά λάθη σε ουσιώδη στοιχεία: −1 μ. ανά λάθος (μέγιστο −3 μ.). Ο βαθμολογητής δέχεται κάθε τεκμηριωμένη διατύπωση ισοδύναμου περιεχομένου· ΔΕΝ απαιτείται κατά λέξη αναπαραγωγή του σχολικού βιβλίου. Κρίνεται το περιεχόμενο, όχι η φρασεολογία: παράφραση, αναδιάταξη της σειράς των σημείων και διαφορετική ορολογία με το ίδιο ιστορικό νόημα βαθμολογούνται πλήρως.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — history, Θέμα B (13 μονάδες)

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ — ΘΕΜΑ Β2
Ποιο ήταν το έργο που επιτέλεσε η πρώτη Κυβέρνηση της Κρητικής Πολιτείας;

Απάντηση:
Η πρώτη κυβέρνηση της Κρητικής Πολιτείας εργάστηκε με ζήλο και απέδωσε σε σύντομο χρονικό διάστημα σημαντικό έργο. Εξέδωσε γρήγορα νόμους και διατάγματα, έκοψε κρητικό νόμισμα (την κρητική δραχμή), ίδρυσε την Κρητική Τράπεζα, οργάνωσε ταχυδρομική υπηρεσία και Χωροφυλακή με Ιταλούς αξιωματικούς και υπαξιωματικούς (καραμπινιέρους). Ιδιαίτερη μέριμνα έδειξε για την εκπαίδευση και τη δημόσια υγεία: ιδρύθηκαν πολλά σχολεία και διορίστηκαν δάσκαλοι, ενώ αντιμετωπίστηκε το μεγάλο πρόβλημα της λέπρας, που είχε λάβει ενδημική μορφή, με την οργάνωση του λεπροκομείου της Σπιναλόγκας (1903). Τέλος, ρυθμίστηκε με επιτυχία το καθεστώς της τοπικής Εκκλησίας: με τον Οργανικό Νόμο του 1900 δόθηκε λύση σε ακανθώδη εκκλησιαστικά ζητήματα, όπως η σχέση της Εκκλησίας της Κρήτης με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και η εκλογή Μητροπολίτη και Επισκόπων· καθιερώθηκε καθεστώς ημιαυτόνομης Εκκλησίας, της οποίας ο Προκαθήμενος εκλέγεται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ενώ η Κρητική Πολιτεία εκδίδει το διάταγμα αναγνώρισης και εγκατάστασής του.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ: Κεφ. «Το Κρητικό ζήτημα από διπλωματική άποψη κατά το 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα», Ε. «Η περίοδος της αυτονομίας και η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα», ενότητα Ε2 «Η περίοδος της δημιουργίας». ΠΗΓΗ: σχολικό βιβλίο «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας», Γ΄ Γενικού Λυκείου, Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΙΤΥΕ «Διόφαντος» (Βιβλίο Μαθητή, 22-0163-02, ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2399).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (13 μ.). Απαιτούμενα σημεία περιεχομένου, με ρητή κατανομή μονάδων: 1) ταχύ νομοθετικό έργο (έκδοση νόμων και διαταγμάτων σε σύντομο διάστημα): 2 μ. 2) οικονομικά και διοικητικά μέτρα: κρητικό νόμισμα – κρητική δραχμή 1 μ., ίδρυση Κρητικής Τράπεζας 1 μ., οργάνωση ταχυδρομικής υπηρεσίας 1 μ., οργάνωση Χωροφυλακής με Ιταλούς αξιωματικούς και υπαξιωματικούς (καραμπινιέρους) 1 μ. — σύνολο 4 μ. 3) εκπαίδευση: ίδρυση πολλών σχολείων και διορισμός δασκάλων: 2 μ. 4) δημόσια υγεία: αντιμετώπιση της λέπρας που είχε λάβει ενδημική μορφή, οργάνωση του λεπροκομείου της Σπιναλόγκας (1903): 2 μ. 5) εκκλησιαστικό ζήτημα: Οργανικός Νόμος του 1900, ρύθμιση της σχέσης της Εκκλησίας της Κρήτης με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και της εκλογής Μητροπολίτη και Επισκόπων, καθεστώς ημιαυτόνομης Εκκλησίας με Προκαθήμενο εκλεγόμενο από το Πατριαρχείο και διάταγμα αναγνώρισης από την Κρητική Πολιτεία: 3 μ. Μερική πίστωση: αναφορά ενός σημείου χωρίς ανάπτυξη/τεκμηρίωση πιστώνεται με το 50% των μονάδων του. Γενικόλογη ή εκτός θέματος ανάπτυξη χωρίς τα ζητούμενα στοιχεία: μέχρι 30% των μονάδων. Χρονολογικά ή ονοματολογικά λάθη σε ουσιώδη στοιχεία: −1 μ. ανά λάθος (μέγιστο −3 μ.). Ο βαθμολογητής δέχεται κάθε τεκμηριωμένη διατύπωση ισοδύναμου περιεχομένου· ΔΕΝ απαιτείται κατά λέξη αναπαραγωγή του σχολικού βιβλίου. Κρίνεται το περιεχόμενο, όχι η φρασεολογία: παράφραση, αναδιάταξη της σειράς των σημείων και διαφορετική ορολογία με το ίδιο ιστορικό νόημα βαθμολογούνται πλήρως.