Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — greek_lang, Θέμα B (10 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΟ 2 — [Τα νιάτα και τα γεράματα] (Ε. Π. Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία, απόσπασμα από το κεφάλαιο «Τα γερατειά», σσ. 174-175, Αθήνα, 2008, εκδ. Νόηση):
Λέγεται συνήθως ότι τα νιάτα είναι επαναστατικά, αγαπούν τις μεγάλες καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς· και αυτό πραγματικά είναι η χάρη και η δόξα τους. Λέγεται ακόμη ότι τα γεράματα είναι κατά κανόνα συντηρητικά, ηλικία των συμβιβασμών, ότι τα χρόνια εκείνα ο άνθρωπος και στις εχθρότητες και στις συμπάθειές του είναι μαλακός· ότι δεν προσέχει τις πολύ λεπτές αποχρώσεις, βλέπει μονάχα τα βασικά χρώματα· δεν μετακινείται προς νέες καταστάσεις, άγνωστες, αδοκίμαστες ακόμη. Και τούτο είναι αληθινό, έως ένα σημείο τουλάχιστο. Μπορούμε μάλιστα με αυτά τα μέτρα να προσδιορίζομε τα γεράματα της μικρής ηλικίας και τα νιάτα της μεγάλης ηλικίας. Γιατί υπάρχουν και νέοι συντηρητικοί, συμβιβαστικοί, υποχωρητικοί, που δεν αγαπούν ό,τι πρόκειται να τους βγάλει έξω από τα καθιερωμένα. Όπως αντίθετα υπάρχουν και γέροντες ριζοσπαστικοί, που νεάζουν στις σκέψεις και στα αισθήματα, που ενθουσιάζονται για τις επαναστατικές καινοτομίες κ.τ.λ. Τα δύο λοιπόν στρατόπεδα υπάρχουν και μακάρι να διαχωρίζονται ανάλογα με την ηλικία των σταυροφόρων τους. Γιατί χρειάζονται και τα δύο· είναι απαραίτητα για την υγεία του κοινωνικού σώματος. Αλίμονο στις κοινωνίες που αποτελούνται μόνο από «νέους» (στα νεύρα και στις ιδέες) ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός. Και αλίμονο πάλι στις κοινωνίες που είναι καμωμένες μόνο από «γέροντες» (στα μυαλά και στα χέρια) που τρέμουν κάθε μεταβολή και την καταριώνται. Ευλογημένες είναι κείνες που έχουν και τις δύο κατηγορίες πολιτών· η ιστορία χρειάζεται και τα δυο ρεύματα.

Με βάση και την τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 («Μια παγκόσμια σύγχρονη κρίση μοναξιάς», Μ. Βεργολιά): «Προς επίρρωση των ανωτέρω, έρευνα των “Financial Times” βάσει ανάλυσης δεδομένων -από δημογραφικά αρχεία έως αναζητήσεις στην Google- καταγράφει μια χρονική σύμπτωση της πιο πρόσφατης δημογραφικής κατάρρευσης σε πολλές χώρες με τη χρήση των smartphones. Έχουν αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων, ενόσω τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας. Έτσι, δημιουργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες που αυξάνουν τα επίπεδα μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας, αλλά και ένα αναδυόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών, κυρίως μεταξύ όσων δεν έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση.»

ΘΕΜΑ Β2. α. Η τρίτη παράγραφος του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση») αναπτύσσεται με τον τρόπο του αιτίου-αποτελέσματος. Να επισημάνετε το αίτιο και δύο από τα αποτελέσματα (μονάδες 3) και να δηλώσετε ποια πρόθεση της συντάκτριας εξυπηρετεί η συγκεκριμένη επιλογή (μονάδες 3).
β. Στο Κείμενο 2 να γράψετε τι δηλώνουν οι έντονα υπογραμμισμένες λέξεις «Γιατί» (το πρώτο του κειμένου, στην περίοδο «Γιατί υπάρχουν και νέοι συντηρητικοί…») και «λοιπόν» (στην περίοδο «Τα δύο λοιπόν στρατόπεδα υπάρχουν…»), κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν σε κάθε περίπτωση (μονάδες 4).

Απάντηση:
α. Αίτιο: η αλλαγή του τρόπου αλληλεπίδρασης των νέων εξαιτίας των smartphones και η καλλιέργεια εξιδανικευμένων προτύπων σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αποτελέσματα (αρκούν δύο): (i) οι μη ρεαλιστικές προσδοκίες που αυξάνουν τη μοναξιά, την κοινωνική απομόνωση και την ψυχολογική δυσφορία· (ii) το αναδυόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών, κυρίως χωρίς πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Πρόθεση της συντάκτριας: να ερμηνεύσει/εξηγήσει το δημογραφικό πρόβλημα συνδέοντάς το αιτιακά με την ψηφιακή εποχή, ώστε η θέση της να αποκτήσει πειστικότητα και να αναδειχθεί η σοβαρότητα του φαινομένου (η διαρθρωτική λέξη «Έτσι» σηματοδοτεί την αιτιώδη σχέση).
β. Το «Γιατί» δηλώνει αιτιολόγηση: αιτιολογεί την προηγούμενη θέση ότι μπορούμε να μιλάμε για «γεράματα της μικρής ηλικίας» και «νιάτα της μεγάλης ηλικίας», εξηγώντας ότι υπάρχουν νέοι συντηρητικοί αλλά και γέροντες ριζοσπαστικοί, άρα η στάση δεν ταυτίζεται με την ηλικία. Το «λοιπόν» δηλώνει συμπέρασμα: ανακεφαλαιώνει τα προηγούμενα και οδηγεί στη διαπίστωση ότι τα δύο «στρατόπεδα» (καινοτόμοι και συντηρητικοί) υπάρχουν και ότι και τα δύο είναι απαραίτητα για την υγεία του κοινωνικού σώματος.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). α (6 μ.): επισήμανση του αιτίου (1 μ.)· επισήμανση δύο αποτελεσμάτων (2 × 1 μ.)· τεκμηριωμένη δήλωση της πρόθεσης της συντάκτριας — ερμηνεία/ανάδειξη της αιτιώδους σύνδεσης δημογραφικής κρίσης και ψηφιακής εποχής, ενίσχυση πειστικότητας (3 μ.· γενικόλογη αναφορά χωρίς σύνδεση με την παράγραφο: 1 μ.). β (4 μ.): «Γιατί» — ονομασία της σχέσης (αιτιολόγηση) 1 μ. και αναφορά στα συνδεόμενα νοήματα 1 μ.· «λοιπόν» — ονομασία της σχέσης (συμπέρασμα) 1 μ. και αναφορά στα συνδεόμενα νοήματα 1 μ. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: μόνο ονομασία της σχέσης χωρίς τα νοήματα που συνδέονται: 1/2 ανά λέξη. Εναλλαγή αιτίου-αποτελέσματος (αντιστροφή): 0 μ. στο αντίστοιχο σκέλος.