Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — greek_lang, Θέμα A (20 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΟ 1 — «Μια παγκόσμια σύγχρονη κρίση μοναξιάς» (Μαργαρίτα Βεργολιά, εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 23.5.2026, ελαφρώς συντομευμένο και διασκευασμένο):
Μια δομική αλλαγή συντελείται σχεδόν παντού, ταυτόχρονα. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, η πλειονότητα των κρατών, αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων, βρίσκεται κάτω από το «όριο αναπλήρωσης» των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα, προκειμένου ένας πληθυσμός να διατηρείται δημογραφικά σταθερός χωρίς μετανάστευση. Σε 66 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, ο μέσος όρος είναι τώρα πιο κοντά στο 1. Σε άλλες, πλησιάζει όλο και πιο επικίνδυνα το μηδέν.
Εδώ και χρόνια, πολιτικοί και αναλυτές αντιμετωπίζουν την υπογεννητικότητα ως πρόβλημα πρωτίστως οικονομικής φύσης. Η ακρίβεια, η εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης, η ελλιπής κρατική στήριξη προς τους γονείς και η δυσκολία συνδυασμού καριέρας και οικογένειας -ιδίως για τις γυναίκες- θεωρούνται οι βασικές αιτίες. Όμως, πλέον δεν αρκούν για να εξηγήσουν τις παγκόσμιες διαστάσεις του φαινομένου. Δημογράφοι επισημαίνουν ότι η κρίση γεννητικότητας έχει εξελιχθεί σε κρίση των σχέσεων, με ριζική αλλαγή προτύπων και αντιλήψεων στην ψηφιακή εποχή. Στους «New York Times», η Άννα Λουί Σάσμαν, συγγραφέας και δημοσιογράφος με ειδίκευση σε θέματα φύλου, οικονομίας και αναπαραγωγής, σκιαγραφεί μια διάχυτη υπαρξιακή αβεβαιότητα στις τάξεις των νέων ενηλίκων. Συμβαίνει σε μια «εποχή πολυκρίσης», παρατηρεί, εν μέσω κλιματικής αλλαγής, γεωπολιτικής και οικονομικής αστάθειας, διεύρυνσης των ανισοτήτων και του τρόπου με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει τις κοινωνίες.
Προς επίρρωση (=ισχυροποίηση, ενίσχυση) των ανωτέρω, έρευνα των «Financial Times» βάσει ανάλυσης δεδομένων -από δημογραφικά αρχεία έως αναζητήσεις στην Google- καταγράφει μια χρονική σύμπτωση της πιο πρόσφατης δημογραφικής κατάρρευσης σε πολλές χώρες με τη χρήση των smartphones. Έχουν αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων, ενόσω τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας. Έτσι, δημιουργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες που αυξάνουν τα επίπεδα μοναξιάς, κοινωνικής απομόνωσης και ψυχολογικής δυσφορίας, αλλά και ένα αναδυόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών, κυρίως μεταξύ όσων δεν έχουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση.
Στο πλαίσιο αυτό, χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως υπογραμμίζει ο συντάκτης της έρευνας, Τζον Μπερν-Μέρντοχ, η γήρανση του πληθυσμού «επιβαρύνει την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου».

ΘΕΜΑ Α1. Να συνοψίσετε σε 70-80 λέξεις τους λόγους στους οποίους, σύμφωνα με το Κείμενο 1, οφείλεται η υπογεννητικότητα.

Απάντηση:
Περίληψη (70-80 λέξεις) με τα εξής σημεία: η υπογεννητικότητα αποδιδόταν μέχρι σήμερα πρωτίστως σε οικονομικά αίτια — ακρίβεια, εργασιακή επισφάλεια, υψηλό κόστος στέγασης, ανεπαρκή κρατική στήριξη των γονέων και δυσκολία συνδυασμού καριέρας και οικογένειας, ιδίως για τις γυναίκες. Οι παράγοντες αυτοί, όμως, δεν επαρκούν πλέον: το φαινόμενο έχει εξελιχθεί σε κρίση των ανθρώπινων σχέσεων στην ψηφιακή εποχή, ενώ οι νέοι βιώνουν υπαρξιακή αβεβαιότητα μέσα σε μια «εποχή πολυκρίσης» (κλιματική αλλαγή, γεωπολιτική και οικονομική αστάθεια, ανισότητες, τεχνητή νοημοσύνη). Τέλος, τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με τα εξιδανικευμένα πρότυπα που προβάλλουν, γεννούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες, μοναξιά, κοινωνική απομόνωση, ψυχολογική δυσφορία και ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (20 μ.). ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (12 μ.): 4 μ. για καθεμία από τις τρεις ομάδες αιτίων — (i) τα οικονομικά αίτια (ακρίβεια, εργασιακή επισφάλεια, κόστος στέγασης, ελλιπής κρατική στήριξη, δυσκολία συνδυασμού καριέρας-οικογένειας ιδίως για τις γυναίκες), με την επισήμανση ότι δεν επαρκούν πλέον ως ερμηνεία· (ii) η κρίση των σχέσεων και η ριζική αλλαγή προτύπων/αντιλήψεων στην ψηφιακή εποχή, σε συνδυασμό με την υπαρξιακή αβεβαιότητα των νέων στην «εποχή πολυκρίσης» (κλιματική αλλαγή, γεωπολιτική-οικονομική αστάθεια, ανισότητες, τεχνητή νοημοσύνη)· (iii) η επίδραση smartphones και μέσων κοινωνικής δικτύωσης — εξιδανικευμένα πρότυπα, μη ρεαλιστικές προσδοκίες, μοναξιά/απομόνωση/ψυχολογική δυσφορία και ιδεολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων. ΔΟΜΗ/ΣΥΝΟΧΗ (4 μ.): ενιαία παράγραφος, λογική ιεράρχηση, διαρθρωτικές λέξεις, πλάγιος λόγος/μεταγλωσσικά σχόλια (π.χ. «σύμφωνα με το κείμενο…»). ΓΛΩΣΣΑ/ΕΚΤΑΣΗ (4 μ.): δόκιμη προσωπική διατύπωση σε γ΄ πρόσωπο, τήρηση των 70-80 λέξεων. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: αυτούσια αντιγραφή χωρίων αντί πύκνωσης: -1 μ. ανά περίπτωση (μέγιστο -4). Απόκλιση έκτασης έως 10%: -1 μ.· άνω του 10%: -2 μ. Απόδοση με πλαγιότιτλους/αρίθμηση αντί παραγράφου: -2 μ. Παράλειψη μίας ομάδας αιτίων: -4 μ. Προσθήκη εκτός ζητουμένου στοιχείων (π.χ. συνέπειες της γήρανσης): -2 μ.