Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — greek_lang, Θέμα B (10 μονάδες)

Με βάση το ΚΕΙΜΕΝΟ 1 ([Δημιουργικότητα], Αντώνης Λενακάκης) που δόθηκε στην εξέταση:
ΘΕΜΑ Β2. Το Κείμενο 1 αποτελεί δείγμα επιστημονικού λόγου. Να εντοπίσετε δύο γλωσσικές επιλογές που το επιβεβαιώνουν (μονάδες 2), δίνοντας το αντίστοιχο χωρίο (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε την επιλογή σας (μονάδες 6).

Απάντηση:
Ενδεικτικές απαντήσεις (δεκτές δύο τεκμηριωμένες επιλογές): (1) Γ΄ ρηματικό πρόσωπο / απρόσωπη-αντικειμενική διατύπωση, π.χ. «Η δημιουργικότητα νοείται ως μια διαδικασία» — προσδίδει αντικειμενικότητα, καθολικό κύρος και αποστασιοποίηση του πομπού. (2) Ειδικό λεξιλόγιο–όροι, π.χ. «αποκλίνουσα σκέψη», «πολυαισθητηριακές εμπειρίες μάθησης» — εξασφαλίζει ακρίβεια, μονοσημία και επιστημονική εγκυρότητα. (3) Ονοματοποίηση, π.χ. «η ένταξή της στους γενικούς εκπαιδευτικούς στόχους» — πυκνώνει τον λόγο και τον καθιστά τυπικό και αντικειμενικό. (4) Παθητική σύνταξη, π.χ. «έχει επιβεβαιωθεί ερευνητικά» — μεταθέτει το ενδιαφέρον στην ίδια την πράξη/διαπίστωση και αποσιωπά το ενεργούν υποκείμενο. (5) Αναφορική λειτουργία της γλώσσας με κυριολεξία και οριστική έγκλιση — δηλώνει βεβαιότητα και πληροφοριακό χαρακτήρα.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). Δύο γλωσσικές επιλογές × 5 μ. Ανά επιλογή: ορθή ονομασία του γλωσσικού φαινομένου (1 μ.)· παράθεση αντίστοιχου χωρίου από το Κείμενο 1 (1 μ.)· τεκμηριωμένη αιτιολόγηση της λειτουργίας του ως δείκτη επιστημονικού λόγου (3 μ.). Δεκτές επιλογές: γ΄ ρηματικό πρόσωπο/απρόσωπη σύνταξη, ειδικό λεξιλόγιο-ορολογία, ονοματοποίηση, παθητική σύνταξη, οριστική έγκλιση/επιστημική τροπικότητα, αναφορική λειτουργία της γλώσσας, κυριολεξία. Μερική πίστωση: ονομασία και χωρίο χωρίς αιτιολόγηση: 2 μ. Αιτιολόγηση χωρίς χωρίο: -1 μ. Χωρίο που δεν τεκμηριώνει το δηλωμένο φαινόμενο: -1 μ. Αν δοθούν περισσότερες από δύο επιλογές, βαθμολογούνται οι δύο πρώτες.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — greek_lang, Θέμα B (10 μονάδες)

Με βάση το ΚΕΙΜΕΝΟ 2 («Η δημιουργικότητα αρχίζει από την κούνια») που δόθηκε στην εξέταση:
ΘΕΜΑ Β3. α. Ποιο είναι το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου του Κειμένου 2 και πώς επιτυγχάνεται; (μονάδες 3)
β. «Θα πρέπει, επομένως, να μελετήσουμε τις συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των δημιουργικών γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους»: Να μεταφέρετε την περίοδο λόγου στην αντίθετη σύνταξη κάνοντας τις αναγκαίες μετατροπές (μονάδες 5) και να επισημάνετε δύο αλλαγές στο ύφος (μονάδες 2).

Απάντηση:
α. Ο τίτλος «Η δημιουργικότητα αρχίζει από την κούνια» προκαλεί το ενδιαφέρον και την περιέργεια του αναγνώστη και τον προϊδεάζει για το θέμα. Το αποτέλεσμα επιτυγχάνεται με τη χρήση μεταφορικού/εικονοπλαστικού λόγου («από την κούνια» αντί «από τη βρεφική ηλικία»), με το στοιχείο της έκπληξης-ανατροπής της κοινής αντίληψης και με την απλή, οικεία και περιεκτική διατύπωση σε ενεργητική σύνταξη.
β. Μετατροπή στην παθητική σύνταξη: «Θα πρέπει, επομένως, να μελετηθούν (από εμάς) οι συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των δημιουργικών γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους». Αλλαγές στο ύφος: (i) ο λόγος γίνεται πιο απρόσωπος και αντικειμενικός, καθώς αποσιωπάται το ενεργούν υποκείμενο και χάνεται η αίσθηση συμμετοχής/συνευθύνης που δημιουργεί το α΄ πληθυντικό πρόσωπο· (ii) το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από το δρων πρόσωπο στην ίδια την ενέργεια και το αποτέλεσμά της, ενώ το ύφος γίνεται πιο τυπικό, επίσημο και επιστημονικό (και λιγότερο άμεσο/οικείο).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). α (3 μ.): διατύπωση του επικοινωνιακού αποτελέσματος (πρόκληση ενδιαφέροντος/περιέργειας, έκπληξη, προϊδεασμός) 1,5 μ.· εξήγηση του τρόπου επίτευξης με αναφορά σε συγκεκριμένο μέσο (συνυποδηλωτική/μεταφορική χρήση «από την κούνια», ανατροπή κοινής αντίληψης, χιουμοριστικός τόνος) 1,5 μ. β (7 μ.): ορθή μετατροπή στην παθητική σύνταξη με ΟΛΕΣ τις αναγκαίες μετατροπές (5 μ.) — μερική πίστωση: μετατροπή μόνο του κύριου ρήματος χωρίς τη δευτερεύουσα πρόταση: -2 μ.· διατήρηση του ποιητικού αιτίου προαιρετική (δεν αφαιρεί μονάδες)· δύο τεκμηριωμένες παρατηρήσεις για την αλλαγή ύφους (2 μ., 1 μ. ανά παρατήρηση: απρόσωπο/αντικειμενικό/επίσημο ύφος, μετατόπιση του ενδιαφέροντος στην ενέργεια, αποστασιοποίηση του πομπού). Περισσότερες από δύο παρατηρήσεις: βαθμολογούνται οι δύο πρώτες.