Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — greek_lang, Θέμα A (20 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΟ 2 — «Η δημιουργικότητα αρχίζει από την κούνια» (άρθρο της Κέλλυς Φαναριώτη, tovima.gr, 13-08-2024, διασκευασμένο):
Αν νομίζετε πως η ικανότητα να κάνει κάποιος σύνθετες σκέψεις αφορά μόνο τους ενηλίκους, κάνετε λάθος. Κι αυτό διότι επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ και του Πανεπιστημίου Κεντρικής Ευρώπης στην Αυστρία (CEU), έπειτα από σχετική έρευνα, διαπίστωσαν πως η δημιουργική σκέψη ξεκινά από την… κούνια. Όπως προέκυψε από τη μελέτη τους που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «PNAS», τα βρέφη ηλικίας έως 12 μηνών όχι μόνο είναι ικανά για δημιουργική σκέψη πολύ πριν αρχίσουν να μιλάνε, αλλά και αυτού του είδους η σκέψη είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη της γλωσσικής τους ικανότητας.
Όπως εξήγησε η επικεφαλής της μελέτης, νευροεπιστήμονας Δρ. Μπάρμπαρα Πομιεχόφσκα, στόχος της ερευνητικής της ομάδας ήταν να ανακαλύψει την «πηγή» της ανθρώπινης δημιουργικότητας και της παραγωγικής σκέψης. «Η ανθρώπινη ευφυΐα και δημιουργικότητα βασίζονται στη συνδυαστική σκέψη ή στην ικανότητα σχηματισμού εντελώς νέων σκέψεων, συνδυάζοντάς τες με υπάρχουσες (γνωστές) έννοιες και ιδέες. Η δημιουργικότητα των ανθρώπων δεν έχει όρια, μας πήγε στο φεγγάρι και μας επέτρεψε να θεραπεύσουμε θανατηφόρες νόσους, αλλά δεν γνωρίζουμε ακόμα πότε και πώς προκύπτει αυτή η εντυπωσιακή ικανότητα συνδυασμού ιδεών και εφεύρεσης νέων πραγμάτων. Αυτή η έρευνα δείχνει ότι πρέπει να πάμε πίσω στην αρχή της γλωσσικής ανάπτυξης για να λύσουμε αυτό το παζλ».
Σύμφωνα με τη δόκτορα Πομιεχόφσκα, η μελέτη έδειξε πως η ανθρώπινη δημιουργικότητα είναι αρχέγονη και ξεκινά ήδη από τη βρεφική ηλικία. «Όταν μιλάμε για δημιουργικότητα, αναφερόμαστε συνήθως σε ανθρώπους που ασχολούνται με τις τέχνες, σε κάποιους εφευρέτες και γενικότερα σε ενηλίκους και μεγαλύτερα παιδιά που έχουν κάποιο ιδιαίτερο ταλέντο. Πολύ λίγοι άνθρωποι μπορούν να φανταστούν πως ένα μικρό ανθρωπάκι έχει ικανότητα για συνδυαστική σκέψη. Θα πρέπει, επομένως, να μελετήσουμε τις συνθήκες εκείνες που επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη των δημιουργικών γνωστικών ικανοτήτων του βρέφους. Και τώρα που γνωρίζουμε ότι αυτή η ικανότητα ξεκινά νωρίς, μπορούμε να εξετάσουμε όλους αυτούς τους βιολογικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που μπορεί να την επηρεάσουν. Για παράδειγμα η φτώχεια, το ανθυγιεινό περιβάλλον διαβίωσης, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο των γονιών, η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης και η κακή διατροφή είναι γνωστοί παράγοντες που επιδρούν στη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών».

ΘΕΜΑ Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων τις θέσεις της Μπάρμπαρα Πομιεχόφσκα στο Κείμενο 2 για την ανθρώπινη δημιουργικότητα.

Απάντηση:
Περίληψη (70-80 λέξεις) με τα εξής σημεία: η δημιουργικότητα στηρίζεται στη συνδυαστική σκέψη, δηλαδή στη διαμόρφωση νέων ιδεών από υπάρχουσες έννοιες, και είναι απεριόριστη, με επιτεύγματα από τη διαστημική εξερεύνηση ως τη θεραπεία ασθενειών· η προέλευσή της, ωστόσο, παρέμενε άγνωστη, γι' αυτό η έρευνα στράφηκε στην αρχή της γλωσσικής ανάπτυξης. Η μελέτη δείχνει ότι η ικανότητα αυτή είναι αρχέγονη και εμφανίζεται ήδη στη βρεφική ηλικία, αντίθετα από την κοινή αντίληψη που τη συνδέει με ταλαντούχους ενηλίκους. Επομένως πρέπει να διερευνηθούν οι βιολογικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες (φτώχεια, ανθυγιεινό περιβάλλον, χαμηλό μορφωτικό επίπεδο γονέων, έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης, κακή διατροφή) που την επηρεάζουν αρνητικά.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (20 μ.). ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (12 μ.): 3 μ. για καθεμία από τις τέσσερις θέσεις της ερευνήτριας — (i) η δημιουργικότητα/ευφυΐα βασίζεται στη συνδυαστική σκέψη (σχηματισμός νέων ιδεών από υπάρχουσες έννοιες) και είναι απεριόριστη, (ii) η προέλευσή της παραμένει άγνωστη, γι' αυτό η έρευνα στρέφεται στην αρχή της γλωσσικής ανάπτυξης, (iii) η δημιουργικότητα είναι αρχέγονη και εκδηλώνεται ήδη στη βρεφική ηλικία, σε αντίθεση με την κοινή αντίληψη που τη συνδέει με ταλαντούχους ενηλίκους, (iv) πρέπει να μελετηθούν οι βιολογικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που την επηρεάζουν αρνητικά (φτώχεια, ανθυγιεινό περιβάλλον, χαμηλό μορφωτικό επίπεδο γονέων, έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης, κακή διατροφή). ΔΟΜΗ/ΣΥΝΟΧΗ (4 μ.): ενιαία παράγραφος, λογική ιεράρχηση, κατάλληλες διαρθρωτικές λέξεις, χρήση μεταγλωσσικών σχολίων/πλαγίου λόγου (π.χ. «η ερευνήτρια υποστηρίζει ότι…»). ΓΛΩΣΣΑ/ΕΚΤΑΣΗ (4 μ.): δόκιμη προσωπική διατύπωση, γ΄ πρόσωπο, τήρηση των 70-80 λέξεων. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: αυτούσια αντιγραφή χωρίων αντί πύκνωσης: -1 μ. ανά περίπτωση (μέγιστο -4). Υπέρβαση ή έλλειμμα έκτασης έως 10%: -1 μ.· άνω του 10%: -2 μ. Απόδοση σε μορφή πλαγιότιτλων ή με αρίθμηση αντί παραγράφου: -2 μ. Παράθεση θέσεων από το Κείμενο 1 ή σχολίων της αρθρογράφου (εκτός ζητουμένου): -2 μ. Παράλειψη μίας θέσης: -3 μ.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — greek_lang, Θέμα B (15 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΟ 1 — [Δημιουργικότητα] (Αντώνης Λενακάκης, Τέχνες-διαδίκτυο-δημιουργικότητα, ΤΕΠΑΕ ΑΠΘ, 2024, διασκευασμένο):
Η δημιουργικότητα νοείται ως μια διαδικασία, η οποία οδηγεί σε κάποια μορφή δημιουργικής παραγωγής και χαρακτηρίζεται από πρωτοτυπία και αποτελεσματικότητα, ενώ μπορεί να συνδυάζει ιδέες ή υλικά με νέους τρόπους. Συνδέεται άμεσα με τη φαντασία, την καινοτομία, την επίλυση προβλημάτων και την αποκλίνουσα σκέψη, αλλά η πολύπλευρη φύση της καθιστά δύσκολο το εγχείρημα να την ορίσει κάποιος.
Μπορεί κανείς να πει ότι η επίλυση προβλημάτων, η εξεύρεση λύσεων και η παροχή πολύτιμης εργασίας μέσω της φαντασίας, της πρωτοτυπίας και της ευχέρειας απαιτούν δημιουργικό νου. Η αξία της δημιουργικότητας είναι πολιτιστικά, κοινωνικά αλλά και οικονομικά αδιαμφισβήτητη, εξ ου και η ένταξή της στους γενικούς εκπαιδευτικούς στόχους παγκοσμίως.
Η δυναμική σχέση της εκπαίδευσης μέσω των τεχνών με τη δημιουργικότητα έχει επιβεβαιωθεί ερευνητικά. Η συμμετοχή των παιδιών σε καλλιτεχνικές δράσεις ενισχύει την καλλιέργεια της αποκλίνουσας σκέψης τους. Στο ίδιο πνεύμα, εντοπίζεται ισχυρή σχέση ανάμεσα στην ενασχόληση με τις τέχνες και στην ανάπτυξη της φαντασίας, την κατανόηση σύνθετων εννοιών και την ανάληψη πρωτοβουλιών για την εξεύρεση λύσεων σε προβληματικές καταστάσεις. Σε ένα πολύτεχνο εργαστήρι, το παιχνίδι με τις μορφές εξασφαλίζει μοναδικές πολυαισθητηριακές εμπειρίες μάθησης και ζωής για το μικρό παιδί. Στο παιδί που πειραματίζεται με τις μορφές στο παιχνίδι του, εξασφαλίζονται ευκαιρίες να ανακαλύψει και να εκφράσει συναισθήματα, αγωνίες και σκέψεις. Ταυτόχρονα, η ίδια εμπειρία παρέχει τη δυνατότητα ειδικά στο μικρό παιδί να καθρεφτιστεί στο δημιούργημά του, να νιώσει την ιδιαιτερότητα και τη μοναδικότητα του προσώπου του και να αναπτυχθεί.

ΘΕΜΑ Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το Κείμενο 1, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας Σωστό ή Λάθος (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου):
α. Ένα από τα χαρακτηριστικά της δημιουργικότητας είναι ότι αποφέρει αποτελέσματα.
β. Ένας από τους στόχους της εκπαίδευσης, σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι η καλλιέργεια της δημιουργικότητας.
γ. Η σύνδεση της δημιουργικότητας με τις τέχνες στην εκπαίδευση δεν έχει ερευνηθεί.
δ. Η επαφή του παιδιού με τις τέχνες δυσχεραίνει την προσπάθειά του να επιλύσει προβλήματα.
ε. Το παιδί, μέσα από το δημιουργικό παιχνίδι, ανακαλύπτει τον εαυτό του.

Απάντηση:
α. Σωστό (χαρακτηρίζεται από αποτελεσματικότητα). β. Σωστό (ένταξη στους γενικούς εκπαιδευτικούς στόχους παγκοσμίως). γ. Λάθος (η σχέση έχει επιβεβαιωθεί ερευνητικά). δ. Λάθος (η ενασχόληση με τις τέχνες ενισχύει την ανάληψη πρωτοβουλιών για εξεύρεση λύσεων). ε. Σωστό (το παιδί καθρεφτίζεται στο δημιούργημά του και νιώθει τη μοναδικότητα του προσώπου του).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (15 μ.). 3 μονάδες ανά ορθό χαρακτηρισμό (α Σωστό, β Σωστό, γ Λάθος, δ Λάθος, ε Σωστό). Καμία μερική πίστωση ανά πρόταση. Η εκφώνηση ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΙ την αναφορά σε χωρία: τυχόν παράθεση χωρίων δεν βαθμολογείται αλλά ούτε αφαιρεί μονάδες.