Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — greek_lang, Θέμα B (10 μονάδες)

Με βάση το ΚΕΙΜΕΝΟ 1 («Η αξία του “ταξιδεύειν”», Ηλέκτρα Χατζηδημητρίου) που δόθηκε στην εξέταση:
ΘΕΜΑ Β2. α. Ποια είναι η πρόθεση της συντάκτριας στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 «Πολύτιμες…ένα απλό ταξίδι» (μονάδες 2) και πώς ο τρόπος με τον οποίο την αναπτύσσει, εξυπηρετεί την πρόθεσή της αυτή; (μονάδες 3)
β. έτσι ώστε (1η παράγραφος), Αν και (1η παράγραφος), ή (3η παράγραφος), καθώς και (5η παράγραφος), Συμπερασματικά (7η παράγραφος). Να εξηγήσετε τι δηλώνουν οι παραπάνω διαρθρωτικές λέξεις (μονάδες 5).

Απάντηση:
α. Πρόθεση της συντάκτριας είναι να πείσει τον αναγνώστη για την ανεκτίμητη αξία των ταξιδιών, απευθυνόμενη στη λογική του (επίκληση στη λογική). Η παράγραφος αναπτύσσεται με αιτιολόγηση: διατυπώνεται πρώτα η θέση («Η αξία των ταξιδιών είναι από κάθε άποψη ανεκτίμητη») και ακολουθεί η αιτιολόγησή της, που εισάγεται με τον αιτιολογικό σύνδεσμο «γιατί» («Κι αυτό, γιατί τα ταξίδια έχουν το μοναδικό χάρισμα…»)· η τεκμηρίωση της θέσης με λογικά επιχειρήματα (πνευματική-ψυχική εξέλιξη, ψυχαγωγία, υγεία) καθιστά την άποψη πειστική και εξυπηρετεί την πρόθεσή της.
β. «έτσι ώστε»: δηλώνει αποτέλεσμα/συνέπεια. «Αν και»: δηλώνει εναντίωση/αντίθεση. «ή»: δηλώνει διάζευξη/επιλογή. «καθώς και»: δηλώνει προσθήκη. «Συμπερασματικά»: δηλώνει συμπέρασμα/ανακεφαλαίωση.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). α (5 μ.): διατύπωση της πρόθεσης — πειθώ για την αξία των ταξιδιών με επίκληση στη λογική (2 μ.)· αναγνώριση του τρόπου ανάπτυξης της παραγράφου (αιτιολόγηση) με αναφορά στη δομή θέση→αιτιολόγηση και στον σύνδεσμο «γιατί» (1,5 μ.) και εξήγηση του πώς η αιτιολόγηση/τεκμηρίωση εξυπηρετεί την πειστικότητα (1,5 μ.). Μερική πίστωση: μόνο ονομασία του τρόπου ανάπτυξης χωρίς σύνδεση με την πρόθεση: 1 μ. στο δεύτερο σκέλος. β (5 μ.): 1 μ. ανά διαρθρωτική λέξη — έτσι ώστε: αποτέλεσμα, Αν και: εναντίωση, ή: διάζευξη, καθώς και: προσθήκη, Συμπερασματικά: συμπέρασμα. Δεκτοί ισοδύναμοι όροι (π.χ. «συνέπεια», «αντίθεση», «επιλογή», «ανακεφαλαίωση»). Δεν απαιτείται αιτιολόγηση πέραν της ονομασίας της σχέσης.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — greek_lang, Θέμα B (10 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΟ 2 — «ΑΝΩ ΑΙΓΥΠΤΟΣ» (Νίκος Καζαντζάκης, Ταξιδεύοντας, εκδ. Καζαντζάκη, Αθήνα, σσ. 54-56· έχει διατηρηθεί η γλωσσική ιδιοτυπία του κειμένου):
Τρένο. Μπαίνουμε στην Άνω Αίγυπτο. Απέναντι τα βουνά λάμπουν γυμνά, τριανταφυλλένια, έρημα. Κοντά μας, δίπλα στο νερό, η πράσινη γραμμή της κατοικούμενης γης. […]
Φτάσαμε στις Θήβες, στη Μεγάλη Διόσπολη, στην Εκατοντάπυλο του Ομήρου, στην τεράστια πρωτεύουσα των Φαραώ. Σήμερα είναι ένα μικρό χωριό που ζει από τους χιλιάδες περιηγητές που έρχουνται με τα βαπόρια και με τα τρένα. […]
Πηγαίνω πρωί πρωί στους ναούς του Λούξορ και του Καρνάκ. […] Τα ανάγλυφα, γιγάντια, παριστάνουν το Φαραώ να τανύζει* το τόξο, τους αιχμαλώτους δεμένους από το λαιμό να σηκώνουν τα χέρια, τους θεούς να επιφοιτούν απάνου στις βασίλισσες και να δημιουργούν μαζί τους το διάδοχο. Αποπάνου τα ιερογλυφικά υμνούν τη μυστική αυτή ένωση. […]
Συλλογίζουμαι στις τελευταίες πια μεγάλες δυναστείες, όταν επετράπη στους ξένους να επισκέπτουνται ανενόχλητοι την Αίγυπτο. Τι καταπληχτικό θέαμα θ' απλώθηκε μπροστά στα αφελή, νηφάλια μάτια των Ελλήνων! Αυτοί που ανατράφηκαν σε μικρές πολιτείες και που δούλευαν χαρούμενοι και περιόριζαν σε έναν ελάχιστο υλικό χώρο όλο το πνέμα‒αντίκρισαν ξαφνικά τους τερατόμορφους θεούς και τις γιγάντιες κολόνες και τις ανθρώπινες μάζες που δούλευαν σκλάβες χωρίς ανταρσία και μάχουνταν, σωριάζοντας όγκο πάνου σε όγκο, να συλλάβουν το πνέμα. […]
Όλη αυτή η δυτική όχθη ήταν αφιερωμένη στο θάνατο. Έσκαβαν τους βράχους βαθιά και παράχωναν τη μούμια‒όπως παραχώνουμε το σπόρο το σιτάρι. Για να φυτρώσει και ν' αναστηθεί. Και τώρα, σκάβοντας, τις ανακαλύπτουμε τυλιμένες στις φασκιές τους, με σταυρό τα χέρια επί χιλιάδες χρόνια, να περιμένουν. Βασιλιάδες και δούλοι, άγιοι και φονιάδες, ιερείς και χορεύτριες, περιμένουν την ψυχή τους.
* τανύζω: τεντώνω

ΘΕΜΑ Β3. Βασικό γνώρισμα του Κειμένου 2 είναι ο βιωματικός του χαρακτήρας. Να αναφέρετε δύο (2) χαρακτηριστικά που επιβεβαιώνουν αυτό τον χαρακτηρισμό (μονάδες 4) και να αιτιολογήσετε τις επιλογές σας (μονάδες 4) παραθέτοντας και τα αντίστοιχα χωρία (μονάδες 2).

Απάντηση:
Ενδεικτικές απαντήσεις (δεκτά δύο τεκμηριωμένα χαρακτηριστικά): (1) Α΄ ρηματικό πρόσωπο (ενικό και πληθυντικό), π.χ. «Πηγαίνω πρωί πρωί», «Συλλογίζουμαι», «Μπαίνουμε», «Φτάσαμε» — ο συγγραφέας καταγράφει όσα ο ίδιος έζησε και σκέφτηκε, προσδίδοντας εξομολογητικό τόνο, αμεσότητα και ζωντάνια. (2) Αφήγηση προσωπικών εμπειριών με χρονικούς προσδιορισμούς, π.χ. «Φτάσαμε στις Θήβες…», «Σήμερα», «πρωί πρωί» — το κείμενο ακολουθεί την πορεία του ίδιου του ταξιδιού του αφηγητή. (3) Περιγραφή όσων αντικρίζει, π.χ. «Τα ανάγλυφα, γιγάντια, παριστάνουν το Φαραώ να τανύζει το τόξο…», «τα βουνά λάμπουν γυμνά, τριανταφυλλένια, έρημα» — αποδίδει τις προσωπικές οπτικές εντυπώσεις του. (4) Εκφράσεις συναισθηματικής φόρτισης/επιφωνηματικός λόγος, π.χ. «Τι καταπληχτικό θέαμα θ' απλώθηκε μπροστά στα αφελή, νηφάλια μάτια των Ελλήνων!» — αποτυπώνει τον θαυμασμό και τη συγκίνηση του αφηγητή. (5) Μεταφορικός/ποιητικός λόγος, π.χ. «όπως παραχώνουμε το σπόρο το σιτάρι», που δίνει προσωπικό ύφος στην καταγραφή της εμπειρίας.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). Δύο χαρακτηριστικά × 5 μ. Ανά χαρακτηριστικό: ορθή ονομασία του γνωρίσματος που τεκμηριώνει τον βιωματικό χαρακτήρα (2 μ.)· αιτιολόγηση της λειτουργίας του (πώς δηλώνει προσωπική εμπειρία/συναίσθημα του αφηγητή) (2 μ.)· παράθεση αντίστοιχου χωρίου από το Κείμενο 2 (1 μ.). Δεκτά γνωρίσματα: α΄ ρηματικό πρόσωπο (ενικό/πληθυντικό), αφήγηση προσωπικής εμπειρίας, περιγραφή με προσωπικές εντυπώσεις, χρονικοί προσδιορισμοί του ταξιδιού, επιφωνηματικός λόγος/θαυμαστικό, συναισθηματικά φορτισμένο-μεταφορικό λεξιλόγιο, ενεστώτας που ζωντανεύει τη σκηνή. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: χαρακτηριστικό με χωρίο αλλά χωρίς αιτιολόγηση: 3 μ. Αιτιολόγηση χωρίς χωρίο: -1 μ. Χωρίο που δεν αντιστοιχεί στο δηλωμένο γνώρισμα: -1 μ. Δύο εκδοχές του ίδιου γνωρίσματος (π.χ. α΄ ενικό και α΄ πληθυντικό ως δύο χωριστά χαρακτηριστικά) γίνονται δεκτές μόνο αν αιτιολογηθεί διακριτή λειτουργία (εξομολογητικός vs συλλογικός τόνος), αλλιώς μετρούν ως ένα. Αν δοθούν περισσότερα από δύο, βαθμολογούνται τα δύο πρώτα.