Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — greek_lang, Θέμα C (15 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΟ 3 — «Το ταξίδι» (Κωστής Παλαμάς, από τη συλλογή: Τα 100 καλύτερα ελληνικά ποιήματα, εκδ. Γλάρος, σ. 69):
Μου σφίγγει ο καημός σα θηλιά το λαιμό
και μες στην καρδιά με δαγκώνει σα φίδι.
Παράξενο θέλω ν' αρχίσω ταξίδι,
χωρίς, μα χωρίς τελειωμό.

Το δρόμο μου αργά να τραβώ, να τραβώ,
αλλά πουθενά και ποτέ να μη στέκω,
ψυχή να μη βρίσκω, ή πάντα να μπλέκω
με κόσμο τυφλό και βουβό.

Να νιώθω τριγύρω πλατιά ερημιά,
κλεισμένα τα σπίτια, τα τζάκια σβησμένα,
ψηλά να μη φέγγει αστέρι κανένα,
και κάτου γυναίκα καμιά.

Ε! ίσως σε τέτοιο ταξίδι αν βρεθώ,
ατέλειωτο, έρμο, σ' άγνωστη χώρα,
δε θα 'χω περίσσια λαχτάρα σαν τώρα,
αγάπη, από σε να χαθώ!

ΘΕΜΑ Γ1. Πώς λειτουργεί το ταξίδι, κατά τη γνώμη σας, για το ποιητικό υποκείμενο στο Κείμενο 3; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Πώς θα αντιδρούσατε εσείς, αν βρισκόσαστε σε ανάλογη συναισθηματική κατάσταση; (150-200 λέξεις)

Απάντηση:
Το ταξίδι λειτουργεί για το ποιητικό υποκείμενο ως φυγή-λύτρωση από τον ερωτικό καημό: ονειρεύεται ένα ατέλειωτο, μοναχικό ταξίδι σε άγνωστη χώρα, ώστε να ξεχάσει και να «χαθεί» από την αγάπη που το βασανίζει· πρόκειται δηλαδή για ταξίδι-φάρμακο απομάκρυνσης από τον πόνο, όχι για ταξίδι απόλαυσης. Ενδεικτικοί κειμενικοί δείκτες προς αξιοποίηση: (1) οι παρομοιώσεις της πρώτης στροφής («σα θηλιά το λαιμό», «με δαγκώνει σα φίδι»), που αποδίδουν παραστατικά την ασφυκτική οδύνη του καημού· (2) το α΄ ενικό πρόσωπο και ο εξομολογητικός τόνος («θέλω ν' αρχίσω ταξίδι», «να νιώθω»), που δίνουν αμεσότητα στην επιθυμία φυγής· (3) η επανάληψη («χωρίς, μα χωρίς τελειωμό», «να τραβώ, να τραβώ»), που τονίζει το ατέρμονο της περιπλάνησης· (4) οι εικόνες της ερημιάς και το ασύνδετο σχήμα («κλεισμένα τα σπίτια, τα τζάκια σβησμένα…», «γυναίκα καμιά»), που δηλώνουν την επιδίωξη απόλυτης μοναξιάς και αποφυγής νέου έρωτα· (5) η αποστροφή στην προσωποποιημένη αγάπη σε β΄ πρόσωπο («αγάπη, από σε να χαθώ!») και ο δυνητικός χαρακτήρας του ταξιδιού («ίσως… αν βρεθώ»). Στο δεύτερο σκέλος ζητείται τεκμηριωμένη προσωπική τοποθέτηση για την αντίδραση σε ανάλογη συναισθηματική κατάσταση (κάθε τεκμηριωμένη απάντηση είναι αποδεκτή, π.χ. αναζήτηση αλλαγής παραστάσεων, στήριξη από οικεία πρόσωπα, δημιουργική δίοδος).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (15 μ.). ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΟ ΣΚΕΛΟΣ (5 μ.): κατανόηση της λειτουργίας του ταξιδιού — φυγή/λύτρωση από τον ερωτικό καημό, επιθυμία λήθης και απομάκρυνσης από την αγάπη (3 μ.)· ανάδειξη του χαρακτήρα του ταξιδιού — ατέλειωτο, μοναχικό, ευκταίο αλλά αβέβαιο (2 μ.). ΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ (6 μ.): 2 μ. ανά δείκτη για ΤΡΕΙΣ διαφορετικούς δείκτες — ονομασία (0,5 μ.), τεκμηρίωση με χωρίο (0,5 μ.), ερμηνεία της λειτουργίας του (1 μ.). Δεκτοί δείκτες: παρομοιώσεις («σα θηλιά», «σα φίδι»), α΄ ενικό/εξομολογητικός τόνος, επαναλήψεις («χωρίς, μα χωρίς», «να τραβώ, να τραβώ»), εικόνες ερημιάς, ασύνδετο σχήμα, αποστροφή/προσωποποίηση της αγάπης, επιφώνημα «Ε!», υποθετικός λόγος «ίσως… αν βρεθώ», ομοιοκαταληξία/μέτρο εφόσον ερμηνευθούν. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ (3 μ.): τεκμηριωμένη απάντηση στο «πώς θα αντιδρούσατε» — κάθε τεκμηριωμένη θέση δεκτή· αναφορά χωρίς τεκμηρίωση: 1 μ. ΕΚΦΡΑΣΗ/ΕΚΤΑΣΗ (1 μ.): τήρηση των 150-200 λέξεων και γλωσσική επιμέλεια. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: περισσότεροι από τρεις δείκτες — βαθμολογούνται οι τρεις πρώτοι. Δείκτης χωρίς χωρίο ή χωρίς ερμηνεία: -1 μ. Δύο δείκτες ίδιου τύπου (π.χ. δύο παρομοιώσεις) μετρούν ως ΕΝΑΣ: -2 μ. Παράλειψη της προσωπικής τοποθέτησης: -3 μ. Απλή παράφραση του ποιήματος χωρίς ερμηνεία: μέγιστο 5 μ. συνολικά.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — greek_lang, Θέμα D (30 μονάδες)

Τα ΚΕΙΜΕΝΑ 1 («Η αξία του “ταξιδεύειν”», Ηλέκτρα Χατζηδημητρίου) και 2 («ΑΝΩ ΑΙΓΥΠΤΟΣ», Νίκος Καζαντζάκης) της εξέτασης αναφέρονται στην αξία των ταξιδιών.
ΘΕΜΑ Δ1. Στο Κείμενο 1 διατυπώνεται η θέση ότι τα ταξίδια αποτελούν «τον πλέον ενδεδειγμένο τρόπο ψυχικής εκτόνωσης και αναζωογόνησης του κάθε ανθρώπου».
α) Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την παραπάνω θέση της συντάκτριας και γιατί;
β) Εσείς, ποιους τρόπους επιλέγετε, για να αναζητήσετε την προσωπική σας ηρεμία και ισορροπία και για ποιους λόγους κάνετε αυτές τις επιλογές;
Αξιοποιώντας δημιουργικά τα Κείμενα 1 και 2 να παρουσιάσετε τις απόψεις σας σε άρθρο 350-400 λέξεων, που θα δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας.

Απάντηση:
Ζητείται άρθρο για τη σχολική ιστοσελίδα (τίτλος, πρόλογος–κύριο μέρος–επίλογος, ημιεπίσημο ύφος, α΄ πρόσωπο για την προσωπική τοποθέτηση, επικαιρικός χαρακτήρας). Ενδεικτικοί άξονες: α) Τοποθέτηση απέναντι στη θέση (δεκτή συμφωνία, διαφωνία ή μερική συμφωνία, αρκεί να τεκμηριώνεται): υπέρ — τα ταξίδια προσφέρουν απόδραση από την αγχογόνο ρουτίνα, αλλαγή παραστάσεων, νέες εμπειρίες, αυτογνωσία, ψυχαγωγία και ψυχική-σωματική υγεία, επαφή με άλλους πολιτισμούς (αξιοποίηση Κειμένου 1 και της βιωματικής μαρτυρίας του Καζαντζάκη για τον πνευματικό πλούτο του ταξιδιού)· ενδεχόμενη ένσταση στο «πλέον ενδεδειγμένο»/«κάθε ανθρώπου» — δεν έχουν όλοι την οικονομική δυνατότητα ή τη διάθεση να ταξιδεύουν, ενώ υπάρχουν και άλλοι ισάξιοι τρόποι αναζωογόνησης. β) Προσωπικοί τρόποι αναζήτησης ηρεμίας και ισορροπίας με αιτιολόγηση (τεκμηριωμένη προσωπική εμπειρία): άθληση και επαφή με τη φύση (σωματική-ψυχική εκτόνωση), τέχνες και φιλαναγνωσία (καλλιέργεια, καταπολέμηση άγχους), συναναστροφή με φίλους και οικογένεια (επικοινωνία, συναισθηματική στήριξη), δημιουργικές ασχολίες/χόμπι. Κάθε τεκμηριωμένη απάντηση είναι αποδεκτή.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (30 μ.). ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (15 μ.): α΄ ζητούμενο — τεκμηριωμένη συμφωνία/διαφωνία/μερική συμφωνία με τη θέση της συντάκτριας (8 μ.· τουλάχιστον δύο-τρία αναπτυγμένα επιχειρήματα, με δημιουργική αξιοποίηση των Κειμένων 1 και 2, π.χ. φυγή από τη ρουτίνα, αλλαγή παραστάσεων, αυτογνωσία, πνευματικός πλούτος της ταξιδιωτικής εμπειρίας — ή ένσταση για την οικονομική προσβασιμότητα και την ύπαρξη ισάξιων εναλλακτικών)· β΄ ζητούμενο — προσωπικοί τρόποι αναζήτησης ηρεμίας/ισορροπίας ΜΕ αιτιολόγηση των επιλογών (7 μ.· τουλάχιστον δύο-τρεις συγκεκριμένοι τρόποι, καθένας με τον λόγο της επιλογής του). ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ (8 μ.): τίτλος άρθρου (1 μ.)· τριμερής διάρθρωση πρόλογος-κύριο μέρος-επίλογος με αυτοτελείς παραγράφους και συνοχή (4 μ.)· ύφος και πομπός/δέκτης κατάλληλα για δημοσίευση στην ιστοσελίδα του σχολείου — ημιεπίσημο ύφος, α΄ πρόσωπο για την προσωπική άποψη, επικαιρικό άνοιγμα (3 μ.). ΕΚΦΡΑΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΑΣΗ (7 μ.): λεξιλογική ακρίβεια και ποικιλία, ορθή σύνταξη, ορθογραφία, στίξη (5 μ.)· τήρηση των 350-400 λέξεων (2 μ.). ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: κάλυψη μόνο του ενός ζητουμένου: χάνεται το αντίστοιχο σκέλος περιεχομένου (-7 έως -8 μ.). Τρόποι χωρίς αιτιολόγηση στο β΄ ζητούμενο: έως το μισό των μονάδων του σκέλους. Απουσία τίτλου: -1 μ. Λάθος κειμενικό είδος (π.χ. επιστολή, δοκίμιο): -3 μ. Απόκλιση έκτασης έως 10%: -1 μ.· άνω του 10%: -2 μ. Αυτούσια μεταφορά χωρίων από τα Κείμενα 1-2 χωρίς αξιοποίηση: -1 μ. ανά περίπτωση (μέγιστο -3).