Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — greek_lang, Θέμα B (10 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΟ 2 (πρώτη παράγραφος του κυρίως κειμένου) — [Φεμινισμός και Νεοφεμινισμός] (Μαρίλια Παπαθανασίου, εφ. Το Βήμα, 28-05-2023):
«Για την Μπελίντα Κανόν ο νεοφεμινισμός οδηγεί σε σύγκρουση ανδρών και γυναικών, γεγονός καταστροφικό. «Ο κλασικός φεμινισμός του 20ού αιώνα, τον οποίο εξέφρασε η Σιμόν ντε Μποβουάρ, μαχόταν για την ισότητα ανδρών και γυναικών αντιμετωπίζοντάς τους ως άτομα, ως ανθρώπους. Στον 21ο αιώνα, και κυρίως μετά το 2010, βλέπουμε την ανάδειξη του “φεμινισμού της διαφοροποίησης”, ενός ρεύματος που επιμένει στις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, τις οποίες θεωρεί αγεφύρωτες. Προφανώς και υπάρχουν διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, όμως στις περισσότερες εκφάνσεις της ζωής μας είμαστε άτομα, άνθρωποι που δρούμε: είμαι συγγραφέας, είμαι εκπαιδευτικός, είμαι ορειβάτης, είμαι κηπουρός. Είμαι δηλαδή ένας άνθρωπος που ασχολείται με αυτές τις δραστηριότητες, όχι πρωτίστως μια γυναίκα που ασχολείται με όλα αυτά. Σήμερα, οι νεοφεμινίστριες προτάσσουν διαρκώς ότι οι γυναίκες είναι μια ομάδα θυμάτων, η οποία διατρέχει μονίμως τον κίνδυνο να υποστεί βία κάθε μορφής, όχι διακρίσεις εις βάρος τους αλλά βία, επειδή είναι γυναίκες. Αυτό το νέο ρεύμα εγγράφεται στον δημόσιο διάλογο περί ταυτοτήτων: είμαι γυναίκα, αυτή είναι η ταυτότητά μου. Και αυτομάτως, είμαι θύμα. Είναι τόσο έντονος αυτός ο διάλογος περί θύματος ώστε ενίοτε το να είσαι θύμα γίνεται εύσημο (διάκριση), πρόκειται για ιδεολογία που εκφράζεται ως “πάθος για θυματοποίηση”».»

ΘΕΜΑ Β2. Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 2 («Για την Μπελίντα…θυματοποίηση»), η συνοχή εξασφαλίζεται με τις εξής διαρθρωτικές λέξεις: Προφανώς, όμως, δηλαδή, επειδή, ώστε. Να εξηγήσετε τι δηλώνουν οι παραπάνω λέξεις (μονάδες 5), κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν στην κάθε περίπτωση. (μονάδες 5)

Απάντηση:
«Προφανώς»: δηλώνει (εμφατική) επιβεβαίωση/παραδοχή — η Κανόν παραδέχεται ότι πράγματι υπάρχουν διαφορές ανδρών και γυναικών, όπως ισχυρίζεται ο «φεμινισμός της διαφοροποίησης». «Όμως»: δηλώνει αντίθεση/περιορισμό — στην παραδοχή των διαφορών αντιπαρατίθεται η θέση ότι στις περισσότερες εκφάνσεις της ζωής οι άνθρωποι δρουν ως άτομα, ανεξαρτήτως φύλου. «Δηλαδή»: δηλώνει επεξήγηση — αποσαφηνίζει την προηγούμενη σκέψη ότι καθένας είναι πρωτίστως άνθρωπος που ασκεί δραστηριότητες και όχι πρωτίστως γυναίκα. «Επειδή»: δηλώνει αιτιολόγηση — αποδίδει την αιτία για την οποία, κατά τις νεοφεμινίστριες, οι γυναίκες κινδυνεύουν να υποστούν βία: το ίδιο τους το φύλο. «Ώστε»: δηλώνει αποτέλεσμα/συνέπεια — η ένταση του διαλόγου περί θύματος έχει ως συνέπεια το να θεωρείται ενίοτε η ιδιότητα του θύματος διάκριση («εύσημο»), δηλαδή «πάθος για θυματοποίηση».

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). Πέντε διαρθρωτικές λέξεις × 2 μ. Ανά λέξη: ορθή ονομασία της νοηματικής σχέσης (1 μ.: Προφανώς = επιβεβαίωση/παραδοχή, όμως = αντίθεση, δηλαδή = επεξήγηση, επειδή = αιτιολόγηση, ώστε = αποτέλεσμα) και συγκεκριμένη αναφορά στα νοήματα που συνδέονται στο χωρίο (1 μ.). Μερική πίστωση: ονομασία σχέσης χωρίς αναφορά στα συνδεόμενα νοήματα: 1 μ. στη λέξη. Γενικόλογη περιγραφή νοημάτων χωρίς κατονομασία της σχέσης: 1 μ. στη λέξη. Εσφαλμένη σχέση: 0 μ. στη λέξη.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — greek_lang, Θέμα B (10 μονάδες)

Δίνονται τα ακόλουθα αποσπάσματα των κειμένων της εξέτασης.
ΚΕΙΜΕΝΟ 1 (τελευταία παράγραφος· Στ. Τσακυράκης): «Ξέρω ότι οι καθιερωμένες ημέρες μνήμης δεν συγκινούν. Σήμερα, όμως, ημέρα κατά της βίας εναντίον των γυναικών, δεν μπορεί παρά να αναλογιζόμαστε με ενοχή τη μεγαλύτερη αδικία που υπήρξε από καταβολής κόσμου, να συμπονούμε τις αμέτρητες γυναίκες θύματα, και να προσπαθούμε να οραματιζόμαστε δικαιοσύνη.»
ΚΕΙΜΕΝΟ 2 (δεύτερη παράγραφος του κυρίως κειμένου· δηλώσεις της Μπελίντα Κανόν): «Για την Κανόν, αντιθέτως, ο φεμινισμός είναι ένα κίνημα χαρούμενο, «ένα κίνημα που ωθεί τις γυναίκες να αποκτήσουν περισσότερη ισχύ, να διεκδικούν την ισότητα με τους άνδρες. Όταν προτάσσουμε το φύλο ή το χρώμα του δέρματος ως ταυτότητα, επί της ουσίας επιμένουμε σε χαρακτηριστικά μας τα οποία δεν μπορούμε να αλλάξουμε. Οι “κλασικές” φεμινίστριες επιμένουμε στα χαρακτηριστικά που μπορούμε να αλλάξουμε, επιμένουμε στην ελευθερία, στη δυνατότητα να αλλάξουμε τα πράγματα. Αντιθέτως, ο νεοφεμινισμός και οι θεωρίες ταυτότητας φύλου επιμένουν σε ένα είδος ντετερμινισμού (αιτιοκρατίας: το φύλο προκαθορίζει τον κοινωνικό ρόλο του ατόμου), τον οποίο εμείς επιδιώκουμε να ξεπεράσουμε».»

ΘΕΜΑ Β3. α. Πρόθεση του συγγραφέα στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 («Ξέρω… δικαιοσύνη») είναι να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη / την αναγνώστρια για τις αδικίες σε βάρος των γυναικών. Να αναφέρετε δύο (2) διαφορετικές μεταξύ τους γλωσσικές επιλογές / εκφραστικά μέσα με τα οποία υπηρετείται η πρόθεσή του (μονάδες 2) και να εξηγήσετε σύντομα τη λειτουργία καθενός από αυτά. (μονάδες 4)
β. Η δεύτερη παράγραφος του Κειμένου 2 («Για την Κανόν…ξεπεράσουμε») οργανώνεται στη βάση της αντίθεσης. Να βρείτε τα δύο μέρη της αντίθεσης (μονάδες 2) και να εξηγήσετε πώς αυτή η επιλογή εξυπηρετεί τον σκοπό της Μπελίντα Κανόν. (μονάδες 2)

Απάντηση:
α. Ενδεικτικές γλωσσικές επιλογές (δεκτές δύο διαφορετικές μεταξύ τους): (1) Α΄ πληθυντικό πρόσωπο («να αναλογιζόμαστε», «να συμπονούμε», «να προσπαθούμε») — δημιουργεί αίσθηση συλλογικότητας και συνευθύνης, εντάσσοντας πομπό και δέκτη στο ίδιο «εμείς», ώστε ο αναγνώστης να νιώσει προσωπικά συμμέτοχος. (2) Υποτακτική έγκλιση με προτρεπτική/δεοντική χροιά («δεν μπορεί παρά να…») — προσδίδει κατευθυντικό χαρακτήρα, καλώντας σε αναστοχασμό και δράση. (3) Συναισθηματικά φορτισμένο λεξιλόγιο/υπερβολή («με ενοχή», «τη μεγαλύτερη αδικία που υπήρξε από καταβολής κόσμου», «αμέτρητες γυναίκες θύματα») — διεγείρει το συναίσθημα και εντείνει το μέγεθος της αδικίας. (4) Ασύνδετο σχήμα/τριμερής κλιμάκωση των απαρεμφατικών προτάσεων — δίνει ρυθμό και έμφαση στο κάλεσμα. (5) Αντίθεση («δεν συγκινούν» — «Σήμερα, όμως») — αναδεικνύει την ιδιαίτερη βαρύτητα της συγκεκριμένης ημέρας.
β. Τα δύο μέρη της αντίθεσης: αφενός ο «κλασικός» φεμινισμός («Οι “κλασικές” φεμινίστριες… να αλλάξουμε τα πράγματα»), που εστιάζει στην ελευθερία και στα χαρακτηριστικά που μπορούν να αλλάξουν, διεκδικώντας ισότητα και ενδυνάμωση των γυναικών· αφετέρου ο νεοφεμινισμός και οι θεωρίες ταυτότητας φύλου («Αντιθέτως… να ξεπεράσουμε»), που επιμένουν σε αμετάβλητα χαρακτηριστικά (φύλο) και σε έναν ντετερμινισμό. Η αντίθεση εξυπηρετεί τον σκοπό της Κανόν, καθώς, αντιπαραβάλλοντας τα δύο ρεύματα, αναδεικνύει την υπεροχή του κλασικού φεμινισμού ως χαρούμενου, απελευθερωτικού κινήματος και πείθει ότι ο ντετερμινισμός του νεοφεμινισμού πρέπει να ξεπεραστεί.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). α (6 μ.): δύο διαφορετικές μεταξύ τους γλωσσικές επιλογές × 3 μ. — ονομασία της επιλογής με ενδεικτικό χωρίο (1 μ.) και εξήγηση της λειτουργίας της σε σχέση με την πρόθεση ευαισθητοποίησης (2 μ.). Δεκτές: α΄ πληθυντικό πρόσωπο, υποτακτική/προτρεπτική διατύπωση («δεν μπορεί παρά να»), συγκινησιακά φορτισμένο λεξιλόγιο/υπερβολή, ασύνδετο σχήμα/κλιμάκωση, αντίθεση, μεταφορικός λόγος. Δύο επιλογές ίδιου τύπου μετρούν ως ΜΙΑ. Ονομασία χωρίς εξήγηση λειτουργίας: 1 μ. στην επιλογή. β (4 μ.): εντοπισμός των δύο μερών της αντίθεσης — κλασικός φεμινισμός (ελευθερία, μεταβλητά χαρακτηριστικά, διεκδίκηση ισότητας) έναντι νεοφεμινισμού/θεωριών ταυτότητας φύλου (ντετερμινισμός, αμετάβλητα χαρακτηριστικά) (2 μ.: 1 μ. ανά μέρος)· τεκμηριωμένη εξήγηση του πώς η αντίθεση προβάλλει/ενισχύει τη θέση της Κανόν υπέρ του κλασικού φεμινισμού (2 μ.). Εντοπισμός μόνο της διαρθρωτικής λέξης «Αντιθέτως» χωρίς προσδιορισμό των μερών: 1 μ.