Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — greek_lang, Θέμα B (15 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΟ 1 — «Ημέρα καταδίκης της βίας εναντίον των γυναικών» (Σταύρος Τσακυράκης, Δικαιοσύνη: η ουσία της πολιτικής, εκδ. Μεταίχμιο, 2019, σ. 202):
Δεν υπάρχει στην ιστορία της ανθρωπότητας διαρκέστερη και διαστροφικότερη καθυπόταξη ανθρώπων από αυτή που υπέστησαν οι γυναίκες από τους άντρες. Αρχίζοντας από τον Αριστοτέλη αναρίθμητα ήταν τα μεγάλα πνεύματα που αρνιούνταν σε αυτές την ανθρώπινη αξία. Μέχρι τον 20ό αιώνα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, όλες οι συζητήσεις για την ισότητα θεωρούσαν ως δεδομένο ότι αυτή δεν περιλαμβάνει τις γυναίκες.
Η αντίληψη ότι είναι κατώτερα πλάσματα, φτιαγμένα για να εξυπηρετήσουν την αναπαραγωγή του κόσμου των ανδρών, είχε ως συνέπεια μια τέτοια κακομεταχείριση, βία και εκμετάλλευση, που όμοιά της δεν έχει υποστεί καμία άλλη ομάδα ανθρώπων (ούτε οι μαύροι ούτε η εργατική τάξη, κανείς).
Σε πολλά μέρη του κόσμου ακόμα και σήμερα η ωμή βία εναντίον των γυναικών είναι καθημερινή πρακτική. Στις δικές μας κοινωνίες οι ωμότητες είναι παράνομες. Τα φαινόμενα, όμως, βιασμού, οικογενειακής βίας, σεξουαλικής παρενόχλησης και ποικίλων άλλων προσβολών των γυναικών κάθε άλλο παρά σπάνια είναι.
Ξέρω ότι οι καθιερωμένες ημέρες μνήμης δεν συγκινούν. Σήμερα, όμως, ημέρα κατά της βίας εναντίον των γυναικών, δεν μπορεί παρά να αναλογιζόμαστε με ενοχή τη μεγαλύτερη αδικία που υπήρξε από καταβολής κόσμου, να συμπονούμε τις αμέτρητες γυναίκες θύματα, και να προσπαθούμε να οραματιζόμαστε δικαιοσύνη.

ΚΕΙΜΕΝΟ 2 — [Φεμινισμός και Νεοφεμινισμός] (Μαρίλια Παπαθανασίου, εφ. Το Βήμα, 28-05-2023):
Τον εικοστό πρώτο αιώνα η μάχη της ισότητας μεταξύ των φύλων λαμβάνει νέα χαρακτηριστικά. Ο «νεοφεμινισμός», η «τοξική αρρενωπότητα», η «πατριαρχία», η «ταυτότητα φύλου» είναι όροι που πρωταγωνιστούν στον δημόσιο διάλογο περί της ισότητας των φύλων. Στο πλαίσιο του 2ου Φεστιβάλ Φιλοσοφίας, στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Αθήνας, με τίτλο «Μεταμορφώσεις του αρσενικού και του θηλυκού», αναπτύχθηκε ένας ενδιαφέρων διάλογος για το πού βρίσκονται σήμερα οι σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η Μπελίντα Κανόν, συγγραφέας και δόκτωρ Συγκριτικής Λογοτεχνίας, μίλησε στο «Βήμα».
Για την Μπελίντα Κανόν ο νεοφεμινισμός οδηγεί σε σύγκρουση ανδρών και γυναικών, γεγονός καταστροφικό. «Ο κλασικός φεμινισμός του 20ού αιώνα, τον οποίο εξέφρασε η Σιμόν ντε Μποβουάρ, μαχόταν για την ισότητα ανδρών και γυναικών αντιμετωπίζοντάς τους ως άτομα, ως ανθρώπους. Στον 21ο αιώνα, και κυρίως μετά το 2010, βλέπουμε την ανάδειξη του “φεμινισμού της διαφοροποίησης”, ενός ρεύματος που επιμένει στις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, τις οποίες θεωρεί αγεφύρωτες. Προφανώς και υπάρχουν διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, όμως στις περισσότερες εκφάνσεις της ζωής μας είμαστε άτομα, άνθρωποι που δρούμε: είμαι συγγραφέας, είμαι εκπαιδευτικός, είμαι ορειβάτης, είμαι κηπουρός. Είμαι δηλαδή ένας άνθρωπος που ασχολείται με αυτές τις δραστηριότητες, όχι πρωτίστως μια γυναίκα που ασχολείται με όλα αυτά. Σήμερα, οι νεοφεμινίστριες προτάσσουν διαρκώς ότι οι γυναίκες είναι μια ομάδα θυμάτων, η οποία διατρέχει μονίμως τον κίνδυνο να υποστεί βία κάθε μορφής, όχι διακρίσεις εις βάρος τους αλλά βία, επειδή είναι γυναίκες. Αυτό το νέο ρεύμα εγγράφεται στον δημόσιο διάλογο περί ταυτοτήτων: είμαι γυναίκα, αυτή είναι η ταυτότητά μου. Και αυτομάτως, είμαι θύμα. Είναι τόσο έντονος αυτός ο διάλογος περί θύματος ώστε ενίοτε το να είσαι θύμα γίνεται εύσημο (διάκριση), πρόκειται για ιδεολογία που εκφράζεται ως “πάθος για θυματοποίηση”».
Για την Κανόν, αντιθέτως, ο φεμινισμός είναι ένα κίνημα χαρούμενο, «ένα κίνημα που ωθεί τις γυναίκες να αποκτήσουν περισσότερη ισχύ, να διεκδικούν την ισότητα με τους άνδρες. Όταν προτάσσουμε το φύλο ή το χρώμα του δέρματος ως ταυτότητα, επί της ουσίας επιμένουμε σε χαρακτηριστικά μας τα οποία δεν μπορούμε να αλλάξουμε. Οι “κλασικές” φεμινίστριες επιμένουμε στα χαρακτηριστικά που μπορούμε να αλλάξουμε, επιμένουμε στην ελευθερία, στη δυνατότητα να αλλάξουμε τα πράγματα. Αντιθέτως, ο νεοφεμινισμός και οι θεωρίες ταυτότητας φύλου επιμένουν σε ένα είδος ντετερμινισμού (αιτιοκρατίας: το φύλο προκαθορίζει τον κοινωνικό ρόλο του ατόμου), τον οποίο εμείς επιδιώκουμε να ξεπεράσουμε».

ΘΕΜΑ Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση με βάση το περιεχόμενο των αντίστοιχων κειμένων (χωρίς αναφορά σε χωρία των κειμένων):
1. Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι:
α. η υποταγή των γυναικών στους άντρες παρουσιάζεται περιστασιακά στην ιστορία της ανθρωπότητας.
β. το ζήτημα της ισότητας των γυναικών διαχρονικά κυριαρχούσε στις δημόσιες συζητήσεις.
γ. μέχρι τον 20ό αιώνα ο δημόσιος λόγος δεν αναδείκνυε το ζήτημα της ισότητας των γυναικών.
2. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 υποστηρίζεται ότι η αντίληψη για την κατωτερότητα της γυναίκας:
α. είναι ανώδυνη.
β. αφορά εξίσου και άλλες κοινωνικές ομάδες.
γ. προκαλεί βίαιες συμπεριφορές.
3. Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 η βία στον δυτικό κόσμο:
α. απουσιάζει παντελώς.
β. διώκεται από τον νόμο.
γ. εκδηλώνεται μόνο ως σεξουαλική παρενόχληση.
4. Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 ο συγγραφέας:
α. αδιαφορεί για την αξία των ημερών μνήμης.
β. προτρέπει τον αναγνώστη να αναστοχαστεί.
γ. απαξιώνει τον προβληματισμό σχετικά με τη βία κατά των γυναικών.
5. Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 2 υποστηρίζεται ότι σήμερα:
α. ο νεοφεμινισμός παρουσιάζει τη γυναίκα ως θύμα.
β. έχουν εξαλειφθεί οι διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών.
γ. ο νεοφεμινισμός και ο κλασικός φεμινισμός ταυτίζονται.

Απάντηση:
1-γ (ως τον 20ό αιώνα οι συζητήσεις για την ισότητα δεν περιλάμβαναν τις γυναίκες). 2-γ (η αντίληψη περί κατωτερότητας είχε συνέπεια κακομεταχείριση, βία και εκμετάλλευση). 3-β (στις δυτικές κοινωνίες οι ωμότητες είναι παράνομες). 4-β (ο συγγραφέας καλεί σε αναστοχασμό, συμπόνια και όραμα δικαιοσύνης). 5-α (κατά την Κανόν, οι νεοφεμινίστριες προτάσσουν ότι οι γυναίκες είναι ομάδα θυμάτων).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (15 μ.). 3 μονάδες ανά ορθή αντιστοίχιση (1γ, 2γ, 3β, 4β, 5α). Καμία μερική πίστωση ανά αντιστοίχιση. Η εκφώνηση απαγορεύει την αναφορά σε χωρία: τυχόν παράθεση χωρίων δεν βαθμολογείται αλλά ούτε αφαιρεί μονάδες. Διπλή επιλογή γράμματος στο ίδιο ερώτημα: 0 μ. στο ερώτημα.