Πανελλαδικές Εξετάσεις 2023 — greek_lang, Θέμα C (15 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΟ 3 — «Μια φοβερή παρηγοριά» (απόσπασμα διηγήματος· Χρήστος Οικονόμου, Οι κόρες του Ηφαιστείου. Διηγήματα, εκδ. Πόλις, 2017, σσ. 163-164):
Πριν από τρεις εβδομάδες με σούταραν από τη δουλειά και τώρα οι σταγόνες έσκαγαν με δύναμη στο παρμπρίζ σαν αλεξιπτωτιστές που τους πρόδωσε το αλεξίπτωτό τους.
Παρασκευή απόγευμα, διαδήλωση στα Προπύλαια, η Πανεπιστημίου κλειστή. Μπλοκαρισμένος στο φανάρι του Attica, κοίταζα τον κόσμο στα πεζοδρόμια και στ’ άλλα αυτοκίνητα κι αναρωτιόμουν πώς πέρασε κιόλας η βδομάδα και πώς θα περνούσε εκείνη που ερχόταν, αν θα τα κατάφερνα, από Δευτέρα τουλάχιστον, να φανώ άντρας και να πω την αλήθεια στην Αντριάνα ‒ μα είναι τώρα όνομα αυτό για γυναίκα; ‒, να φανώ άντρας, να πάψω να κρύβομαι, να τη βάλω να καθίσει απέναντί μου, να την κοιτάξω στα μάτια και να της πω το και το. Γιατί πάνε κιόλας τρεις βδομάδες που με έδιωξαν από τη δουλειά κι ακόμα κρύβομαι, τρεις βδομάδες τώρα φεύγω κάθε πρωί κανονικά από το σπίτι, αλλά δεν πάω στη δουλειά, αφού δεν έχω πια δουλειά, μόνο γυροφέρνω με το Micra ώρες ολόκληρες από τη μια άκρη της Αθήνας στην άλλη κι ακόμα παραπέρα ‒ Λαύριο, Πέραμα, Ραφήνα ‒, και ξέρω βέβαια πως δεν μπορεί να συνεχιστεί για πολύ ακόμα αυτό. Τι σόι άντρας είναι αυτός που κρύβεται από τη γυναίκα του, που της λέει ψέματα, που αρνείται να αντιμετωπίσει στα ίσα την πραγματικότητα, να πει πως ό,τι έγινε έγινε και να προχωρήσει παρακάτω ‒ άσε κιόλας που δεν συμφέρει καθόλου αυτή η ιστορία, γιατί ήδη έχω χαλάσει ένα κάρο λεφτά στις βενζίνες.
Κοίταζα τον κόσμο γύρω μου και τα κόκκινα φώτα των αυτοκινήτων που αναβόσβηναν μπροστά μου κι άκουγα τις σφυρίχτρες των τροχονόμων και τις φωνές από τη διαδήλωση στο βάθος. Οι αληθινοί άντρες, οι άντρες οι σωστοί, δεν αναχαράζουν (σκαλίζουν) τα περασμένα, δεν κολλάνε στο παρελθόν. Οι αληθινοί άντρες έχουν κοντή μνήμη και ψηλά ποδάρια, ξεχνούν και τρέχουν, ξεχνούν και τρέχουν μπροστά. Οι αληθινοί άντρες προχωράνε μπροστά, δεν κάνουν κύκλους. Οι αληθινοί άντρες είναι πραχτικοί, έχουν τετράγωνο μυαλό και τρίγωνη καρδιά. Οι αληθινοί άντρες σκέφτονται πρακτικά, αντιδρούν πρακτικά, πονάνε πρακτικά. Οι αληθινοί άντρες πράττουν πρακτικά. […]

ΘΕΜΑ Γ1. Στο Κείμενο 3, να παρουσιάσετε και να ερμηνεύσετε τη συναισθηματική κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο πρωταγωνιστής αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Πώς κρίνετε την αντίδρασή του; (150-200 λέξεις)

Απάντηση:
Ο πρωταγωνιστής, άνεργος εδώ και τρεις εβδομάδες, βιώνει ντροπή, ενοχή, φόβο και έντονη εσωτερική σύγκρουση: αδυνατεί να ομολογήσει την απόλυσή του στη σύζυγό του Αντριάνα, προσποιείται καθημερινά ότι πηγαίνει στη δουλειά και περιπλανιέται άσκοπα με το αυτοκίνητο, ενώ αυτοκατακρίνεται επειδή αισθάνεται ότι δεν ανταποκρίνεται στο κοινωνικό πρότυπο του «αληθινού άντρα». Ενδεικτικοί κειμενικοί δείκτες: (1) πρωτοπρόσωπη αφήγηση/εσωτερικός μονόλογος με ομοδιηγητικό αφηγητή («αναρωτιόμουν…», «Τι σόι άντρας είναι αυτός…») — αποκαλύπτει άμεσα και εξομολογητικά την αγωνία, την ντροπή και τον εσωτερικό διχασμό του· (2) η παρομοίωση της βροχής («σαν αλεξιπτωτιστές που τους πρόδωσε το αλεξίπτωτό τους») — προοικονομεί και καθρεφτίζει το δικό του αίσθημα προδοσίας, πτώσης και ματαίωσης· (3) η επανάληψη/κλιμάκωση της φράσης «Οι αληθινοί άντρες» και τα σχήματα «τετράγωνο μυαλό και τρίγωνη καρδιά» — εκφράζουν ειρωνικά το ασφυκτικό στερεότυπο ανδρισμού που τον συνθλίβει και τροφοδοτεί την αυτοϋποτίμησή του. Δεκτοί επίσης: ρητορικές ερωτήσεις, μακροπερίοδος λόγος/ασύνδετο που αποδίδει την ψυχική ένταση, ρεαλιστικές λεπτομέρειες του αστικού σκηνικού. Στο δεύτερο σκέλος ζητείται τεκμηριωμένη προσωπική κρίση της αντίδρασής του (π.χ. κατανοητή ως πρώτο στάδιο άρνησης της απώλειας, αλλά αδιέξοδη, αφού η απόκρυψη παρατείνει το πρόβλημα και υπονομεύει τη σχέση εμπιστοσύνης)· κάθε τεκμηριωμένη απάντηση είναι αποδεκτή.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (15 μ.). ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΟ ΣΚΕΛΟΣ (5 μ.): παρουσίαση της συναισθηματικής κατάστασης — ντροπή, ενοχή, φόβος, αυτοκατάκριση, εσωτερική σύγκρουση εξαιτίας της απόλυσης και της απόκρυψής της (3 μ.)· ερμηνεία — πίεση του στερεοτύπου του «αληθινού άντρα», απώλεια εργασιακής/κοινωνικής ταυτότητας, αδυναμία αποδοχής της νέας πραγματικότητας (2 μ.). ΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ (6 μ.): 2 μ. ανά δείκτη για ΤΡΕΙΣ διαφορετικούς δείκτες — ονομασία (0,5 μ.), τεκμηρίωση με χωρίο (0,5 μ.), ερμηνεία της λειτουργίας του σε σχέση με τη συναισθηματική κατάσταση (1 μ.). Δεκτοί: πρωτοπρόσωπη αφήγηση/εσωτερικός μονόλογος, παρομοίωση των σταγόνων-αλεξιπτωτιστών, επανάληψη «Οι αληθινοί άντρες», ρητορική ερώτηση («Τι σόι άντρας…», «μα είναι τώρα όνομα αυτό…»), μακροπερίοδος λόγος/ασύνδετο, μεταφορές («τετράγωνο μυαλό και τρίγωνη καρδιά»), προφορικότητα/καθημερινό λεξιλόγιο («με σούταραν»), σκηνικό-αντικειμενική συστοιχία (βροχή, μποτιλιάρισμα). ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ (3 μ.): τεκμηριωμένη κρίση της αντίδρασης του ήρωα — κάθε τεκμηριωμένη θέση δεκτή· κρίση χωρίς τεκμηρίωση: 1 μ. ΕΚΦΡΑΣΗ/ΕΚΤΑΣΗ (1 μ.): τήρηση των 150-200 λέξεων και γλωσσική επιμέλεια. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: περισσότεροι από τρεις δείκτες — βαθμολογούνται οι τρεις πρώτοι. Δείκτης χωρίς χωρίο ή χωρίς ερμηνεία: -1 μ. Δύο δείκτες ίδιου τύπου μετρούν ως ΕΝΑΣ: -2 μ. Παράλειψη προσωπικής τοποθέτησης: -3 μ. Απλή παράφραση χωρίς ερμηνεία: μέγιστο 5 μ. συνολικά.