Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — economics, Θέμα A (15 μονάδες)

Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν ως Σωστό ή Λάθος:
α. Οι δαπάνες για καύσιμα ανήκουν στο σταθερό κόστος της επιχείρησης.
β. Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (Α.Ε.Π.) δεν περιλαμβάνει την αξία της παραγωγής που αφορά στην ιδιοκατανάλωση.
γ. Η επιχείρηση δεν προσφέρει για τιμές που είναι μικρότερες από το μέσο μεταβλητό κόστος.
δ. Το μέσο σταθερό κόστος παραμένει σταθερό, όταν μεταβάλλεται η παραγωγή.
ε. Ο ρυθμός πληθωρισμού το 2024 ήταν 5%, ενώ το 2025 ήταν 3%. Αυτό σημαίνει ότι το 2025 το γενικό επίπεδο τιμών μειώθηκε σε σχέση με το 2024.

Απάντηση:
α. Λάθος (οι δαπάνες για καύσιμα μεταβάλλονται με το ύψος της παραγωγής, άρα ανήκουν στο μεταβλητό κόστος). β. Σωστό. γ. Σωστό. δ. Λάθος (το μέσο σταθερό κόστος μειώνεται συνεχώς όσο αυξάνεται η παραγωγή, αφού το σταθερό κόστος κατανέμεται σε περισσότερες μονάδες). ε. Λάθος (θετικός ρυθμός πληθωρισμού 3% σημαίνει ότι το γενικό επίπεδο τιμών συνέχισε να αυξάνεται το 2025, απλώς με μικρότερο ρυθμό από το 2024).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (15 μ.). 3 μονάδες για κάθε ορθό χαρακτηρισμό (5 × 3). Δεν ζητείται αιτιολόγηση: βαθμολογείται μόνο η ένδειξη Σωστό/Λάθος. Καμία μερική πίστωση ανά πρόταση (0 ή 3). Απάντηση με αιτιολόγηση αλλά λανθασμένο χαρακτηρισμό: 0 μ. για την πρόταση.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — economics, Θέμα A (5 μονάδες)

Το μεταβλητό κόστος (VC) των 60 μονάδων ενός προϊόντος είναι 120 χρηματικές μονάδες (χ.μ.). Όταν η παραγωγή αυξάνεται κατά 20 μονάδες, το μεταβλητό κόστος (VC) γίνεται 200 χ.μ.· τότε το μέσο μεταβλητό κόστος (AVC) των 75 μονάδων προϊόντος είναι:
α. 4
β. 3,5
γ. 2,4
δ. 2

Απάντηση:
γ. 2,4. Στο διάστημα από 60 έως 80 μονάδες το οριακό κόστος είναι σταθερό: $MC = \frac{200-120}{80-60} = 4$ χ.μ./μονάδα. Άρα $VC(75) = 120 + 15 \cdot 4 = 180$ χ.μ. και $AVC(75) = \frac{180}{75} = 2{,}4$ χ.μ.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή (γ): 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένους ενδιάμεσους υπολογισμούς: πλήρης βαθμός (οι υπολογισμοί αγνοούνται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — economics, Θέμα A (5 μονάδες)

Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τα ετήσια δημόσια έσοδα και τις δημόσιες δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού μιας υποθετικής οικονομίας για το έτος 2025 (σε εκατομμύρια ευρώ):
Φόροι περιουσίας: 145
Δημόσιες επενδύσεις: 210
Φόροι δαπάνης: 215
Φόροι εισοδήματος: 500
Μισθοί δημοσίων υπαλλήλων: 320
Μεταβιβαστικές πληρωμές: 110
Στρατιωτικές δαπάνες: 300
Δασμοί εισαγόμενων προϊόντων: 90
Ο κρατικός προϋπολογισμός είναι:
α. πλεονασματικός κατά 10 εκατ. ευρώ.
β. πλεονασματικός κατά 430 εκατ. ευρώ.
γ. πλεονασματικός κατά 190 εκατ. ευρώ.
δ. ελλειμματικός κατά 170 εκατ. ευρώ.

Απάντηση:
α. πλεονασματικός κατά 10 εκατ. ευρώ. Δημόσια έσοδα = φόροι περιουσίας 145 + φόροι δαπάνης 215 + φόροι εισοδήματος 500 + δασμοί 90 = 950 εκατ. ευρώ. Δημόσιες δαπάνες = δημόσιες επενδύσεις 210 + μισθοί δημοσίων υπαλλήλων 320 + μεταβιβαστικές πληρωμές 110 + στρατιωτικές δαπάνες 300 = 940 εκατ. ευρώ. Έσοδα − Δαπάνες = 950 − 940 = +10 εκατ. ευρώ (πλεόνασμα).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή (α): 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένη ταξινόμηση κάποιου κονδυλίου στους υπολογισμούς: πλήρης βαθμός (οι υπολογισμοί αγνοούνται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — economics, Θέμα B (25 μονάδες)

α. Από τις φάσεις των οικονομικών κύκλων να περιγράψετε τη φάση της ύφεσης και τη φάση της ανόδου ή άνθησης (μονάδες 18).
β. Να σχεδιάσετε το διάγραμμα, στο οποίο απεικονίζονται οι φάσεις ενός οικονομικού κύκλου στη μακροχρόνια ανοδική τάση της οικονομίας (μονάδες 7).

Απάντηση:
Θεωρία σχολικού βιβλίου (Αρχές Οικονομικής Θεωρίας, κεφ. 9). α. Φάση της ύφεσης: χαρακτηρίζεται από εκτεταμένη ανεργία, έλλειψη επενδύσεων και ανεπαρκή ζήτηση καταναλωτικών αγαθών, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις (καταναλωτικών και κεφαλαιουχικών αγαθών) να έχουν αχρησιμοποίητη/πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα. Παραγωγή και εισόδημα βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδό τους· οι τιμές, αν δεν μειώνονται, μένουν στάσιμες ή αυξάνονται ελάχιστα, τα κέρδη είναι χαμηλά και πολλές επιχειρήσεις έχουν ζημιές. Το επιχειρηματικό κλίμα είναι δυσμενές για επενδύσεις και επικρατεί απαισιοδοξία. Η ένταση των φαινομένων διαφέρει από κύκλο σε κύκλο· όσο εντονότερα τα συμπτώματα, τόσο βαθύτερη η ύφεση (χαρακτηριστικό παράδειγμα η μεγάλη ύφεση του 1930, κυρίως στις ΗΠΑ). Φάση της ανόδου ή άνθησης: όταν η ύφεση ανακοπεί, παρατηρείται αύξηση της παραγωγής, του εισοδήματος και της απασχόλησης. Η αύξηση της παραγωγής είναι εύκολη, γιατί υπάρχουν πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και υποαπασχολούμενοι συντελεστές. Με την άνοδο της συνολικής ζήτησης και της παραγωγής αυξάνονται τα κέρδη, δημιουργώντας ευνοϊκό κλίμα για επενδύσεις. Αρχικά η αύξηση της παραγωγής δεν συνοδεύεται από αύξηση τιμών (λόγω αργούντων συντελεστών)· καθώς όμως η ζήτηση και η απασχόληση των συντελεστών αυξάνονται, εμφανίζονται οι πρώτες αυξήσεις τιμών. β. Ζητείται το διάγραμμα του οικονομικού κύκλου: στον οριζόντιο άξονα ο χρόνος, στον κατακόρυφο το πραγματικό Α.Ε.Π. Κυματοειδής καμπύλη γύρω από ευθεία μακροχρόνιας ανοδικής τάσης, με σημειωμένες τις φάσεις: άνοδος/άνθηση, κρίση (ανώτατο σημείο καμπής), ύφεση (κάθοδος) και ανώτατο–κατώτατο σημείο, με επανάληψη του κύκλου σε διαδοχικά υψηλότερα επίπεδα.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (25 μ.). α) 18 μ. συνολικά: 9 μ. για την πλήρη περιγραφή της φάσης της ύφεσης (ανεργία/έλλειψη επενδύσεων/ανεπαρκής ζήτηση 3 μ., επίπεδο παραγωγής-εισοδήματος-τιμών-κερδών 3 μ., επιχειρηματικό κλίμα και ένταση/βάθος ύφεσης 3 μ.) και 9 μ. για τη φάση της ανόδου (αύξηση παραγωγής-εισοδήματος-απασχόλησης 3 μ., ευχέρεια αύξησης λόγω πλεονάζουσας δυναμικότητας και ευνοϊκό επενδυτικό κλίμα 3 μ., αρχικά σταθερές τιμές και εμφάνιση πρώτων αυξήσεων 3 μ.). Ελλιπής αλλά ουσιωδώς ορθή απόδοση με δικά του λόγια: αναλογική πίστωση. β) 7 μ.: ορθοί άξονες (χρόνος, Α.Ε.Π.) 2 μ., κυματοειδής καμπύλη γύρω από ανοδική γραμμή τάσης 3 μ., ορθή σήμανση των φάσεων/σημείων καμπής 2 μ. Διάγραμμα χωρίς ανοδική τάση: έως 4/7.