Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — economics, Θέμα A (15 μονάδες)

Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν ως Σωστό ή Λάθος:
α. Η αύξηση των δαπανών και η μείωση της φορολογίας αυξάνουν την παραγωγή και το εισόδημα της οικονομίας.
β. Το μέσο μεταβλητό κόστος μεταβάλλεται ως μέγεθος πιο έντονα από το οριακό κόστος.
γ. Αν η οικονομία βρίσκεται σε ύφεση και η ανεργία είναι αυξημένη, τότε ο προϋπολογισμός πρέπει να είναι ελλειμματικός.
δ. Ο νόμος της φθίνουσας ή μη ανάλογης απόδοσης προϋποθέτει ότι κανένας συντελεστής παραγωγής δεν είναι σταθερός.
ε. Στη φάση της κρίσης υπάρχει πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και υποαπασχόληση παραγωγικών συντελεστών.

Απάντηση:
α. Σωστό. β. Λάθος (το οριακό κόστος μεταβάλλεται πιο έντονα από το μέσο μεταβλητό κόστος). γ. Σωστό. δ. Λάθος (ο νόμος της φθίνουσας απόδοσης προϋποθέτει έναν τουλάχιστον σταθερό συντελεστή παραγωγής). ε. Λάθος (πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και υποαπασχόληση συντελεστών χαρακτηρίζουν τη φάση της ύφεσης· η κρίση είναι το σημείο καμπής από την άνοδο στην ύφεση).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (15 μ.). 3 μονάδες για κάθε ορθό χαρακτηρισμό (5 × 3). Δεν ζητείται αιτιολόγηση: βαθμολογείται μόνο η ένδειξη Σωστό/Λάθος. Καμία μερική πίστωση ανά πρόταση (0 ή 3). Απάντηση με αιτιολόγηση αλλά λανθασμένο χαρακτηρισμό: 0 μ. για την πρόταση.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — economics, Θέμα A (5 μονάδες)

Ποιο από τα παρακάτω περιλαμβάνεται στις μεταβιβαστικές πληρωμές του κράτους:
α. οι δαπάνες για τους μισθούς των υπαλλήλων του κράτους.
β. τα επιδόματα ανεργίας.
γ. οι δαπάνες του δημοσίου για αγορά προϊόντων κάθε είδους.
δ. οι δαπάνες του δημοσίου για ενοίκια κτιρίων.

Απάντηση:
β. τα επιδόματα ανεργίας.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή: 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένη αιτιολόγηση: πλήρης βαθμός (η αιτιολόγηση αγνοείται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — economics, Θέμα A (5 μονάδες)

Η ανεργία που οφείλεται στην αδυναμία των εργατών να εντοπίσουν αμέσως τις επιχειρήσεις με τις κενές θέσεις εργασίας και στην αδυναμία των επιχειρήσεων να εντοπίσουν τους άνεργους εργάτες ονομάζεται:
α. εποχιακή ανεργία.
β. διαρθρωτική ανεργία.
γ. ανεργία τριβής.
δ. ανεργία ανεπαρκούς ζήτησης.

Απάντηση:
γ. ανεργία τριβής.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή: 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένη αιτιολόγηση: πλήρης βαθμός (η αιτιολόγηση αγνοείται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — economics, Θέμα B (25 μονάδες)

Να αναφέρετε και να αναλύσετε τις σπουδαιότερες αδυναμίες του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (Α.Ε.Π.) ως δείκτη οικονομικής ευημερίας.

Απάντηση:
Θεωρία σχολικού βιβλίου (Αρχές Οικονομικής Θεωρίας, σ. 142-143). Οι σπουδαιότερες αδυναμίες του Α.Ε.Π. ως δείκτη οικονομικής ευημερίας είναι τέσσερις: (α) Δεν περιλαμβάνει την αξία της παραγωγής που αφορά στην ιδιοκατανάλωση, επειδή αυτή δεν γίνεται αντικείμενο αγοραπωλησίας (π.χ. το φαγητό που μαγειρεύεται στο σπίτι δεν προσμετράται, σε αντίθεση με το φαγητό εστιατορίου). (β) Είναι ποσοτικός και όχι ποιοτικός δείκτης: η βελτίωση της ποιότητας, όταν δεν αποτυπώνεται στην τιμή, δεν καταγράφεται· ούτε η ποιότητα ζωής (π.χ. καθαρή ατμόσφαιρα) συνυπολογίζεται. (γ) Αγνοεί τη σύνθεση και την κατανομή της παραγωγής: δεν δείχνει το είδος των αγαθών που παράγονται (π.χ. πολεμικά έναντι καταναλωτικών) ούτε πώς κατανέμεται το προϊόν/εισόδημα στα μέλη της οικονομίας — όσο πιο ισομερής η κατανομή, τόσο υψηλότερο θεωρείται το βιοτικό επίπεδο. (δ) Δεν συμπεριλαμβάνει την αξία των αγαθών και υπηρεσιών της παραοικονομίας (δραστηριότητες που αποκρύπτονται για φοροαποφυγή ή είναι παράνομες). Οι ατέλειες αυτές καθιστούν προβληματική και τη σύγκριση του βιοτικού επιπέδου μεταξύ κρατών.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (25 μ.). Τέσσερις αδυναμίες × 6 μονάδες = 24 μ. (ανά αδυναμία: 2 μ. ορθή ονομασία/διατύπωση + 4 μ. ανάλυση-παράδειγμα), συν 1 μ. για την εισαγωγική/καταληκτική τοποθέτηση περί χρησιμότητας και ορίων του Α.Ε.Π. Μερική πίστωση: απλή απαρίθμηση χωρίς ανάλυση: 2 μ. ανά αδυναμία. Παράλειψη μίας αδυναμίας: -6 μ. Αναφορά ορθών αλλά εκτός βιβλίου αδυναμιών (π.χ. περιβαλλοντική υποβάθμιση, ελεύθερος χρόνος): δεν αντικαθιστούν τις τέσσερις του βιβλίου, μπορούν όμως να πιστωθούν ως τεκμηριωμένη επέκταση εφόσον οι τέσσερις έχουν καλυφθεί.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — economics, Θέμα C (5 μονάδες)

Μια οικονομία παράγει δύο αγαθά Χ και Ψ και απασχολεί όλους τους παραγωγικούς συντελεστές πλήρως και αποδοτικά με δεδομένη τεχνολογία. Όταν όλοι οι παραγωγικοί συντελεστές απασχολούνται στην παραγωγή του Ψ, η οικονομία παράγει 160 μονάδες του Ψ. Πίνακας συνδυασμών (Χ, Ψ, Κόστος Ευκαιρίας του Χ μεταξύ διαδοχικών συνδυασμών): Α(0, ;), ΚΕ Α→Β = ;, Β(80, 120), ΚΕ Β→Γ = 1, Γ(;, 80), ΚΕ Γ→Δ = 2, Δ(140, ;), ΚΕ Δ→Ε = ;, Ε(150, 0).
Γ1. Να συμπληρώσετε τον πίνακα με τις σωστές αριθμητικές τιμές, παρουσιάζοντας τους αντίστοιχους υπολογισμούς.

Απάντηση:
Α: Ψ=160 (δίνεται). ΚΕ(Α→Β) = (160-120)/(80-0) = 0,5. Γ: από ΚΕ(Β→Γ)=1: (120-80)/(Χ_Γ-80)=1 ⇒ Χ_Γ=120. Δ: από ΚΕ(Γ→Δ)=2: (80-Ψ_Δ)/(140-120)=2 ⇒ Ψ_Δ=40. ΚΕ(Δ→Ε) = (40-0)/(150-140) = 4. Πλήρης πίνακας: Α(0,160), Β(80,120), Γ(120,80), Δ(140,40), Ε(150,0) με ΚΕ_Χ διαδοχικά 0,5 – 1 – 2 – 4.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). 1 μονάδα για κάθε ορθή τιμή ΜΕ παρουσίαση του υπολογισμού: Ψ_Α=160, ΚΕ(Α→Β)=0,5, Χ_Γ=120, Ψ_Δ=40, ΚΕ(Δ→Ε)=4. Μερική πίστωση: ορθή τιμή χωρίς υπολογισμό: 0,5 μ. Χρήση του αντίστροφου τύπου (ΔΧ/ΔΨ αντί ΔΨ/ΔΧ) για το κόστος ευκαιρίας του Χ: -1 μ. ανά επηρεαζόμενη τιμή. Μεταφορά λάθους: τιμές που υπολογίζονται σωστά με βάση προηγούμενη λανθασμένη τιμή πιστώνονται πλήρως.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — economics, Θέμα C (8 μονάδες)

Με βάση την Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων του Θέματος Γ (συνδυασμοί Α(0,160), Β(80,120), Γ(120,80), Δ(140,40), Ε(150,0)):
Γ2. Να εξετάσετε υπολογιστικά, με τη βοήθεια του κόστους ευκαιρίας, αν οι παρακάτω συνδυασμοί είναι εφικτοί ή ανέφικτοι και να δοθεί η οικονομική ερμηνεία για καθέναν:
α. Χ=40 και Ψ=150.
β. Χ=130 και Ψ=50.

Απάντηση:
α. Για Χ=40 (τμήμα Α-Β, ΚΕ_Χ=0,5) η μέγιστη ποσότητα Ψ είναι 160-0,5×40=140. Αφού 150>140, ο συνδυασμός είναι ανέφικτος: βρίσκεται έξω από την Κ.Π.Δ. και δεν μπορεί να παραχθεί με τους διαθέσιμους συντελεστές και τη δεδομένη τεχνολογία. β. Για Χ=130 (τμήμα Γ-Δ, ΚΕ_Χ=2) η μέγιστη ποσότητα Ψ είναι 80-2×(130-120)=60. Αφού 50<60, ο συνδυασμός είναι εφικτός αλλά βρίσκεται κάτω από την Κ.Π.Δ.: αντιστοιχεί σε υποαπασχόληση ή μη αποδοτική χρήση των παραγωγικών συντελεστών.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (8 μ.). α (4 μ.): υπολογισμός της μέγιστης παραγωγής Ψ=140 για Χ=40 με χρήση του ΚΕ=0,5 (2 μ.)· χαρακτηρισμός «ανέφικτος» και οικονομική ερμηνεία (εκτός/δεξιά της Κ.Π.Δ., δεν επαρκούν οι παραγωγικοί συντελεστές) (2 μ.). β (4 μ.): υπολογισμός Ψ=60 για Χ=130 με χρήση του ΚΕ=2 (2 μ.)· χαρακτηρισμός «εφικτός» και ερμηνεία (εντός/αριστερά της Κ.Π.Δ., υποαπασχόληση ή μη αποδοτική χρήση συντελεστών) (2 μ.). Μερική πίστωση: ορθός χαρακτηρισμός χωρίς υπολογισμό: 1 μ. ανά σκέλος. Παράλειψη της οικονομικής ερμηνείας: -1 μ. ανά σκέλος. Χαρακτηρισμός του (β) ως «άριστου/αποδοτικού» συνδυασμού: -1 μ.