Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — chemistry, Θέμα A (5 μονάδες)

Σε ποια από τις παρακάτω υποστιβάδες αντιστοιχούν περισσότερα ατομικά τροχιακά;
α. Στην υποστιβάδα 3d.
β. Στην υποστιβάδα 4f.
γ. Στην υποστιβάδα 2s.
δ. Στην υποστιβάδα 4p.

Απάντηση:
β. Στην υποστιβάδα 4f (η υποστιβάδα f περιέχει 7 τροχιακά, έναντι 5 της d, 3 της p και 1 της s).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή: 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένη αιτιολόγηση: πλήρης βαθμός (η αιτιολόγηση αγνοείται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — chemistry, Θέμα A (5 μονάδες)

Δίνεται η θερμοχημική εξίσωση:
$$C_3H_8(g) + 5O_2(g) \to 3CO_2(g) + 4H_2O(l), \quad \Delta H_c^o = -2220\ kJ$$
Για την αντίδραση πλήρους καύσης του $C_3H_8(g)$ σε πρότυπη κατάσταση ισχύει ότι:
α. η ενθαλπία των προϊόντων είναι -2220 kJ.
β. κατά την πλήρη καύση 1 μορίου $C_3H_8(g)$ εκλύεται ποσό θερμότητας 2220 kJ.
γ. κατά την πλήρη καύση 1 mol $C_3H_8(g)$ εκλύεται ποσό θερμότητας 2220 kJ.
δ. κατά την πλήρη καύση 1 mol $C_3H_8(g)$ απορροφάται ποσό θερμότητας 2220 kJ.

Απάντηση:
γ. Η αρνητική ενθαλπία καύσης σημαίνει έκλυση 2220 kJ ανά 1 mol (όχι ανά μόριο) $C_3H_8$ που καίγεται πλήρως.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή: 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένη αιτιολόγηση: πλήρης βαθμός (η αιτιολόγηση αγνοείται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — chemistry, Θέμα A (5 μονάδες)

Σε ποιον από τους παρακάτω διαλύτες το ιώδιο ($I_2$) έχει τη μικρότερη διαλυτότητα;
α. Στο νερό ($H_2O$).
β. Στο εξάνιο ($C_6H_{14}$).
γ. Στον τετραχλωράνθρακα ($CCl_4$).
δ. Στο επτάνιο ($C_7H_{16}$).

Απάντηση:
α. Στο νερό: το $I_2$ είναι μη πολικό μόριο και διαλύεται ελάχιστα στον πολικό διαλύτη $H_2O$, ενώ διαλύεται καλά στους μη πολικούς διαλύτες (όμοια διαλύουν όμοια).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή: 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένη αιτιολόγηση: πλήρης βαθμός (η αιτιολόγηση αγνοείται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — chemistry, Θέμα A (5 μονάδες)

Καταλύτης ονομάζεται μια ουσία, η οποία με την παρουσία της σε μικρές ποσότητες:
α. δεν μεταβάλλει την ταχύτητα αντίδρασης.
β. μειώνει την ταχύτητα αντίδρασης.
γ. αυξάνει την ενέργεια ενεργοποίησης ($E_a$) της αντίδρασης.
δ. αυξάνει την ταχύτητα αντίδρασης.

Απάντηση:
δ. Ο καταλύτης αυξάνει την ταχύτητα της αντίδρασης (μειώνοντας την ενέργεια ενεργοποίησης), χωρίς να καταναλώνεται.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή: 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένη αιτιολόγηση: πλήρης βαθμός (η αιτιολόγηση αγνοείται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — chemistry, Θέμα A (5 μονάδες)

Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως ΣΩΣΤΟ ή ΛΑΘΟΣ:
1. Το οξαλικό οξύ, $(COOH)_2$, δεν οξειδώνεται από διάλυμα $KMnO_4$ παρουσία $H_2SO_4$.
2. Αυτοκατάλυση ονομάζεται το φαινόμενο, στο οποίο ένα από τα προϊόντα μιας αντίδρασης δρα ως καταλύτης της.
3. Η σταθερά ιοντισμού ενός ασθενούς οξέος ΗΑ, σε σταθερή θερμοκρασία, εξαρτάται από τη συγκέντρωση του οξέος στο διάλυμα.
4. Σύμφωνα με τη θεωρία Brönsted-Lowry, το συζυγές οξύ της $NH_3$ είναι το $NH_4^+$.
5. Στην ένωση $\overset{1}{C}H_3-O-\overset{2}{C}H_2-\overset{3}{C}H_3$, τα άτομα άνθρακα 1, 2 και 3 έχουν αριθμούς οξείδωσης -2, -1 και -3, αντίστοιχα.

Απάντηση:
1. ΛΑΘΟΣ (το οξαλικό οξύ οξειδώνεται από $KMnO_4/H_2SO_4$ προς $CO_2$). 2. ΣΩΣΤΟ. 3. ΛΑΘΟΣ (η $K_a$ εξαρτάται μόνο από τη θερμοκρασία και τη φύση του οξέος, όχι από τη συγκέντρωση). 4. ΣΩΣΤΟ. 5. ΣΩΣΤΟ (C1: -2 λόγω του O, C2: -1, C3: -3).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). 1 μονάδα ανά ορθό χαρακτηρισμό (1 Λ, 2 Σ, 3 Λ, 4 Σ, 5 Σ). Καμία μερική πίστωση ανά πρόταση. Δεν ζητείται αιτιολόγηση.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — chemistry, Θέμα B (5 μονάδες)

α. Να γραφούν οι ηλεκτρονιακές δομές των ατόμων των χημικών στοιχείων Χ, Ψ και Ω στη θεμελιώδη κατάσταση, αν είναι γνωστό ότι αυτά ανήκουν στην τρίτη περίοδο του Περιοδικού Πίνακα και ισχύουν τα παρακάτω:
i) Το στοιχείο Χ ανήκει στον τομέα p και έχει 3 μονήρη ηλεκτρόνια σε θεμελιώδη κατάσταση.
ii) Το στοιχείο Ψ είναι το πιο ηλεκτραρνητικό στοιχείο της περιόδου.
iii) Το στοιχείο Ω έχει τη μεγαλύτερη ατομική ακτίνα από τα χημικά στοιχεία της περιόδου. (Μονάδες 3)
β. Να κατατάξετε κατά αύξουσα ενέργεια πρώτου ιοντισμού $E_{i1}$ τα χημικά στοιχεία Χ, Ψ και Ω. (Μονάδες 2)

Απάντηση:
α. Χ: $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^3$ (φώσφορος — τα 3 μονήρη e⁻ στην 3p). Ψ: $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^5$ (χλώριο — το ηλεκτραρνητικότερο της 3ης περιόδου, τα ευγενή αέρια εξαιρούνται). Ω: $1s^2 2s^2 2p^6 3s^1$ (νάτριο — η ατομική ακτίνα μειώνεται κατά μήκος της περιόδου, άρα μέγιστη στο 1ο στοιχείο). β. $E_{i1}(Ω) < E_{i1}(Χ) < E_{i1}(Ψ)$, αφού η ενέργεια πρώτου ιοντισμού αυξάνεται κατά μήκος της περιόδου.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). α (3 μ.): 1 μ. ανά ορθή ηλεκτρονιακή δομή (Χ, Ψ, Ω). β (2 μ.): ορθή κατάταξη Ω < Χ < Ψ: 2 μ. Μερική πίστωση: αν κάποια δομή του (α) είναι λανθασμένη αλλά η κατάταξη του (β) είναι συνεπής με τις δομές που γράφτηκαν, το (β) βαθμολογείται με μεταφορά λάθους.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — chemistry, Θέμα B (4 μονάδες)

Δίνεται η χημική εξίσωση της αντίδρασης:
$$FeCl_2 + K_2Cr_2O_7 + HCl \to FeCl_3 + CrCl_3 + KCl + H_2O$$
α. Να ισοσταθμίσετε την παραπάνω χημική εξίσωση. (Μονάδες 2)
β. Να προσδιορίσετε ποιο σώμα είναι το οξειδωτικό και ποιο το αναγωγικό, αιτιολογώντας τις απαντήσεις σας. (Μονάδες 2)

Απάντηση:
α. $6FeCl_2 + K_2Cr_2O_7 + 14HCl \to 6FeCl_3 + 2CrCl_3 + 2KCl + 7H_2O$. β. Οξειδωτικό είναι το $K_2Cr_2O_7$, γιατί το Cr ανάγεται (Α.Ο. από +6 σε +3). Αναγωγικό είναι ο $FeCl_2$, γιατί ο Fe οξειδώνεται (Α.Ο. από +2 σε +3).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (4 μ.). α (2 μ.): πλήρως ορθή ισοστάθμιση (6, 1, 14 → 6, 2, 2, 7): 2 μ.· ορθοί συντελεστές μόνο στα σώματα οξείδωσης-αναγωγής με λάθος σε HCl/H₂O: 1 μ. β (2 μ.): 1 μ. για το οξειδωτικό ($K_2Cr_2O_7$) με αναφορά στη μείωση του Α.Ο. του Cr (+6 → +3)· 1 μ. για το αναγωγικό ($FeCl_2$) με αναφορά στην αύξηση του Α.Ο. του Fe (+2 → +3). Χαρακτηρισμός χωρίς αιτιολόγηση με Α.Ο.: το μισό των μονάδων του (β).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — chemistry, Θέμα B (6 μονάδες)

Για τα επόμενα μονοπρωτικά οξέα ΗΑ, ΗΒ, ΗΓ υπάρχουν τα ακόλουθα πειραματικά δεδομένα:
i) Υδατικό διάλυμα του οξέος ΗΑ, συγκέντρωσης 0,01 Μ, έχει pH = 2.
ii) Υδατικό διάλυμα του άλατος NaB έχει pH = 9.
iii) Υδατικό διάλυμα του οξέος ΗΓ έχει pH = 2. Όταν αραιωθούν 10 mL του διαλύματος αυτού σε τελικό όγκο 100 mL, το αραιωμένο διάλυμα έχει pH = 2,5.
Με βάση τα ανωτέρω δεδομένα, να εξηγήσετε ποια από τα οξέα ΗΑ, ΗΒ, ΗΓ είναι ισχυρά και ποια είναι ασθενή.
Δίνεται για το $H_2O$: $K_w = 10^{-14}$ και θ = 25 °C.

Απάντηση:
ΗΑ: ισχυρό. Με $C = 10^{-2}$ M και pH = 2 προκύπτει $[H_3O^+] = 10^{-2}$ M $= C$, άρα το ΗΑ ιοντίζεται πλήρως. ΗΒ: ασθενές. Το διάλυμα NaB είναι βασικό (pH = 9 > 7), άρα το ιόν $B^-$ αντιδρά με το νερό ως ασθενής βάση· αυτό συμβαίνει μόνο αν το συζυγές οξύ ΗΒ είναι ασθενές (αν ήταν ισχυρό, το διάλυμα NaB θα ήταν ουδέτερο με pH = 7). ΗΓ: ασθενές. Αν ήταν ισχυρό, θα είχε $C = 10^{-2}$ M και η 10πλάσια αραίωση θα έδινε $C' = 10^{-3}$ M, δηλαδή pH = 3· επειδή το πειραματικό pH είναι 2,5 (< 3), ο βαθμός ιοντισμού αυξήθηκε με την αραίωση, χαρακτηριστικό ασθενούς οξέος.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (6 μ.). ΗΑ (2 μ.): σύγκριση $[H_3O^+] = 10^{-2}$ M με $C = 10^{-2}$ M και συμπέρασμα πλήρους ιοντισμού → ισχυρό. ΗΒ (2 μ.): pH = 9 > 7 → το $B^-$ υδρολύεται → προέρχεται από ασθενές οξύ· 1 μ. αν δηλωθεί «ασθενές» με ελλιπή αιτιολόγηση. ΗΓ (2 μ.): έλεγχος της υπόθεσης ισχυρού οξέος (αραίωση 1:10 → pH = 3) και αντίφαση με pH = 2,5 → ασθενές· 1 μ. για σωστό χαρακτηρισμό με ατελή αιτιολόγηση. Απλός χαρακτηρισμός και των τριών χωρίς καμία αιτιολόγηση: έως 1 μ. συνολικά.