Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — biology, Θέμα A (5 μονάδες)

Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ημιτελούς πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία τη συμπληρώνει σωστά.
Βιολογικό μακρομόριο που συντίθεται στον πυρήνα και δρα στον πυρήνα είναι
α. το tRNA.
β. ο μεταγραφικός παράγοντας.
γ. το snRNA.
δ. η DNA πολυμεράση.

Απάντηση:
γ. το snRNA. Τα snRNA μεταγράφονται στον πυρήνα και εκεί δρουν, ως συστατικά των μικρών ριβονουκλεοπρωτεϊνικών σωματιδίων που αποκόπτουν τα εσώνια. Το tRNA δρα στο κυτταρόπλασμα, ο μεταγραφικός παράγοντας και η DNA πολυμεράση είναι πρωτεΐνες που συντίθενται στο κυτταρόπλασμα.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή: 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένη αιτιολόγηση: πλήρης βαθμός (η αιτιολόγηση αγνοείται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — biology, Θέμα A (5 μονάδες)

Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ημιτελούς πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία τη συμπληρώνει σωστά.
Σε κλειστή καλλιέργεια μικροοργανισμών ο μικρότερος χρόνος διπλασιασμού των κυττάρων παρατηρείται κατά τη
α. λανθάνουσα φάση.
β. εκθετική φάση.
γ. στατική φάση.
δ. φάση θανάτου.

Απάντηση:
β. εκθετική φάση, όπου τα κύτταρα διαιρούνται με τον μέγιστο ρυθμό, άρα ο χρόνος διπλασιασμού του πληθυσμού είναι ο ελάχιστος.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή: 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένη αιτιολόγηση: πλήρης βαθμός (η αιτιολόγηση αγνοείται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — biology, Θέμα A (5 μονάδες)

Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ημιτελούς πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία τη συμπληρώνει σωστά.
Τα εμβόλια-υπομονάδες περιέχουν
α. πρωτεΐνες με αντιγονική δράση.
β. γυμνό DNA του μικροοργανισμού.
γ. γενετικά τροποποιημένα βακτήρια.
δ. αδρανοποιημένους ιούς.

Απάντηση:
α. πρωτεΐνες με αντιγονική δράση. Τα εμβόλια-υπομονάδες περιέχουν μόνο επιφανειακές αντιγονικές πρωτεΐνες του παθογόνου (συνήθως παραγόμενες με τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA) και όχι ολόκληρο μικροοργανισμό.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή: 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένη αιτιολόγηση: πλήρης βαθμός (η αιτιολόγηση αγνοείται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — biology, Θέμα A (5 μονάδες)

Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ημιτελούς πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία τη συμπληρώνει σωστά.
Με μικροέγχυση κατά τη δημιουργία διαγονιδιακών ζώων το ξένο DNA εισάγεται σε
α. απύρηνο ωάριο.
β. ωοκύτταρο.
γ. κύτταρο του μαστικού αδένα.
δ. γονιμοποιημένο ωάριο.

Απάντηση:
δ. γονιμοποιημένο ωάριο. Το ξένο DNA εγχέεται με μικροβελόνα στον αρσενικό προπυρήνα του γονιμοποιημένου ωαρίου, ώστε να ενσωματωθεί και να βρεθεί σε όλα τα κύτταρα του ζώου που θα προκύψει.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή: 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένη αιτιολόγηση: πλήρης βαθμός (η αιτιολόγηση αγνοείται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — biology, Θέμα A (5 μονάδες)

Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ημιτελούς πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία τη συμπληρώνει σωστά.
Στην εικόνα του θέματος δίνεται ένα δίκλωνο υβριδικό μόριο: η μία αλυσίδα είναι RNA με αλληλουχία 5΄ – AUGCUACAUUGAAAA – 3΄ και απέναντι από το τμήμα AAAA του RNA έχει συντεθεί μια μικρή αλυσίδα DNA με αλληλουχία TTTT – 5΄, η οποία επεκτείνεται πάνω στο μόριο RNA ως καλούπι.
Η παραπάνω εικόνα παρουσιάζει ένα στιγμιότυπο της βιολογικής διαδικασίας της
α. αντιγραφής.
β. μεταγραφής.
γ. αντίστροφης μεταγραφής.
δ. μετάφρασης.

Απάντηση:
γ. αντίστροφης μεταγραφής. Το καλούπι είναι RNA (περιέχει U) και πάνω του συντίθεται συμπληρωματική αλυσίδα DNA (περιέχει T), δηλαδή σύνθεση cDNA από την αντίστροφη μεταγραφάση.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (5 μ.). Ορθό γράμμα/επιλογή: 5 μ. Δεν ζητείται αιτιολόγηση — δεν δίνεται μερική πίστωση: η απάντηση είναι 0 ή 5. Αν δοθούν δύο ή περισσότερες επιλογές: 0 μ. Ορθή επιλογή με λανθασμένη αιτιολόγηση: πλήρης βαθμός (η αιτιολόγηση αγνοείται).

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — biology, Θέμα B (7 μονάδες)

Να αντιστοιχίσετε κάθε στοιχείο της στήλης Α με ένα από τα στοιχεία της στήλης Β.
ΣΤΗΛΗ Α: 1. κεντροσωμάτιο, 2. αμυλοπλάστες, 3. μιτοχόνδρια, 4. ριβοσώματα, 5. φραγμοπλάστης, 6. πυρηνίσκος, 7. περιφερικός δακτύλιος
ΣΤΗΛΗ Β: α. μόνο φυτικό κύτταρο, β. μόνο ζωικό κύτταρο, γ. φυτικό και ζωικό κύτταρο

Απάντηση:
1 → β (μόνο ζωικό), 2 → α (μόνο φυτικό), 3 → γ, 4 → γ, 5 → α (μόνο φυτικό, σχηματίζεται στην κυτταροκίνηση των φυτικών κυττάρων), 6 → γ, 7 → β (ο περιφερικός/συσταλτός δακτύλιος ακτίνης της κυτταροκίνησης απαντά μόνο στα ζωικά κύτταρα).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (7 μ.). 1 μ. για κάθε ορθή αντιστοίχιση (7 × 1 μ.). Λανθασμένη ή παραλειπόμενη αντιστοίχιση: 0 μ. για το συγκεκριμένο στοιχείο, χωρίς περαιτέρω αφαίρεση. Αν δοθούν δύο γράμματα για το ίδιο στοιχείο της στήλης Α: 0 μ. για το στοιχείο αυτό.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — biology, Θέμα B (4 μονάδες)

Τι υποστηρίζει η κυτταρική θεωρία στη σύγχρονη εκδοχή της;

Απάντηση:
Σύμφωνα με τη σύγχρονη διατύπωση της κυτταρικής θεωρίας: (i) όλοι οι οργανισμοί αποτελούνται από κύτταρα και από παράγωγά τους· (ii) όλα τα κύτταρα δομούνται από τις ίδιες χημικές ενώσεις και επιτελούν παρόμοιες μεταβολικές λειτουργίες· (iii) η λειτουργία κάθε οργανισμού προκύπτει από τη συλλογική δράση και την αλληλεπίδραση των κυττάρων του· (iv) κάθε κύτταρο προέρχεται από τη διαίρεση προϋπάρχοντος κυττάρου.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (4 μ.). 1 μ. για καθεμία από τις τέσσερις θέσεις της θεωρίας (οργανισμοί από κύτταρα και κυτταρικά παράγωγα· κοινή χημική σύσταση και παρόμοιες μεταβολικές διεργασίες· η λειτουργία του οργανισμού ως συλλογική δράση των κυττάρων· κάθε κύτταρο από προϋπάρχον κύτταρο). Ελλιπής αλλά ουσιαστικά ορθή διατύπωση μιας θέσης: 0,5 μ. Απλή αναφορά «όλα τα όντα αποτελούνται από κύτταρα» χωρίς τις υπόλοιπες θέσεις: μόνο 1 μ. συνολικά.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — biology, Θέμα B (6 μονάδες)

Ποια είναι η χρησιμότητα των αντιβιοτικών και των μορίων ανιχνευτών στη δημιουργία και χρήση των βιβλιοθηκών;

Απάντηση:
Αντιβιοτικά: τα πλασμιδιακά φορέα φέρουν γονίδιο ανθεκτικότητας σε αντιβιοτικό, ώστε με ανάπτυξη σε θρεπτικό υλικό με το αντιβιοτικό να επιβιώνουν (και επομένως να επιλέγονται) μόνο τα μετασχηματισμένα βακτήρια, δηλαδή αυτά που έχουν προσλάβει πλασμίδιο. Όταν ο φορέας φέρει δύο γονίδια ανθεκτικότητας και το ξένο DNA ενσωματώνεται μέσα στο ένα από αυτά, τα αντιβιοτικά επιτρέπουν επιπλέον να ξεχωρίσουν τα βακτήρια με ανασυνδυασμένο πλασμίδιο από εκείνα με μη ανασυνδυασμένο.
Μόρια ανιχνευτές: μονόκλωνα, σημασμένα (ραδιενεργά) μόρια DNA συμπληρωματικά προς το επιθυμητό γονίδιο. Με υβριδοποίηση εντοπίζεται, ανάμεσα στους χιλιάδες κλώνους της βιβλιοθήκης, ο συγκεκριμένος κλώνος που περιέχει το γονίδιο που μας ενδιαφέρει.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (6 μ.). Ρόλος αντιβιοτικών (3 μ.): επιλογή μετασχηματισμένων βακτηρίων (2 μ.) και διάκριση ανασυνδυασμένου από μη ανασυνδυασμένο πλασμίδιο όταν υπάρχουν δύο γονίδια ανθεκτικότητας (1 μ.). Ρόλος ανιχνευτών (3 μ.): σημασμένα μονόκλωνα μόρια συμπληρωματικά του ζητούμενου γονιδίου (1 μ.) που με υβριδοποίηση εντοπίζουν τον κλώνο/το ανασυνδυασμένο πλασμίδιο με το επιθυμητό γονίδιο (2 μ.). Απλή αναφορά όρων χωρίς εξήγηση της λειτουργίας: έως 50% του σκέλους.