Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — ancient_greek, Θέμα C (10 μονάδες)

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Λυσίας, Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία, 7.27-29 (εκδ. T. Thalheim, Lysiae Orationes, Bibliotheca Teubneriana, Λειψία 1913)

Οι μορίαι ήταν ιερά ελαιόδεντρα, συνήθως οριοθετημένα μέσα σε περίβολο (σηκόν). Οποιαδήποτε ανθρώπινη επέμβαση απαγορευόταν, ενώ ενδεχόμενη παράνομη δραστηριότητα (καλλιέργεια, μάζεμα καρπών, κλάδεμα) επέσυρε βαριές ποινές. Ο ομιλητής του λόγου του Λυσία «Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία» υπερασπίζεται τον εαυτό του από την κατηγορία ότι έκοψε ένα τέτοιο ελαιόδεντρο. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα καταδεικνύει γιατί δεν θα μπορούσε να είχε διαπράξει το αδίκημα, για το οποίο κατηγορείται.

Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν, ὦ βουλή, δημοκρατίας οὔσης παρανομεῖν ἢ ἐπὶ τῶν τριάκοντα; καὶ οὐ λέγω ὡς τότε δυνάμενος ἢ ὡς νῦν διαβεβλημένος, ἀλλὰ τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί. ἐγὼ τοίνυν οὐδ’ ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ οὔτε τοιοῦτον οὔτε ἄλλο οὐδὲν κακὸν ποιήσας φανήσομαι. Πῶς δ’ ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου, ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός, ὡς οὗτός φησιν, ἦν, κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν; ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι; Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς ὑπὸ τῆς πόλεως τὸν ἅπαντα χρόνον προστέτακται τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι, μήθ’ ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί <με> μήθ’ ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι, τοῦτον δ’ ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ’ ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ’ ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων, ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν.

Γλωσσικά σχόλια: ἄερκτος: αφύλακτος· ἐπεργάζομαι: εργάζομαι παράνομα· ἀπογράφω: καταγγέλλω, υποβάλλω γραπτή καταγγελία.

Γ2. Με ποια επιχειρήματα υποστηρίζει ο ομιλητής την αθωότητά του σχετικά με την κοπή της ιερής ελιάς;

Απάντηση:
Ο ομιλητής σωρεύει επιχειρήματα εικότος. Πρώτον, πολιτικό-χρονικό επιχείρημα: αν ήθελε να παρανομήσει, θα το είχε κάνει επί των Τριάκοντα, οπότε ήταν πολύ ευκολότερο για τον οποιονδήποτε να αδικεί, και όχι τώρα, σε δημοκρατία· ωστόσο ούτε τότε αποδεικνύεται ότι διέπραξε αυτό ή οποιοδήποτε άλλο κακό. Δεύτερον, επιχείρημα από το ίδιο του το συμφέρον: μόνο ο χειρότερος εχθρός του εαυτού του θα επιχειρούσε κάτι τέτοιο τη στιγμή που η βουλή επιτηρεί τόσο αυστηρά τις μορίες. Τρίτον, επιχείρημα από τη φύση του τόπου: στο χωράφι δεν υπάρχει ούτε ένα άλλο δέντρο, ώστε η εξαφάνιση θα ήταν αμέσως ορατή· γύρω γύρω το περιβάλλει δρόμος, εκατέρωθεν κατοικούν γείτονες, και ο χώρος είναι απερίφρακτος και ορατός από παντού, άρα η πράξη ήταν πρακτικά αδύνατο να μείνει κρυφή. Τέταρτον, επιχείρημα από το ιστορικό του: οι ίδιοι οι αρμόδιοι, που έχουν διαρκή εντολή της πόλης να επιβλέπουν τις ιερές ελιές, ουδέποτε του επέβαλαν πρόστιμο ούτε τον παρέπεμψαν σε δίκη. Πέμπτον, επιχείρημα κατά της αξιοπιστίας του κατηγόρου: αυτός ούτε καλλιεργεί κοντά ούτε έχει οριστεί επιμελητής ούτε έχει την ηλικία που θα του επέτρεπε να γνωρίζει τέτοια ζητήματα, επομένως δεν έχει ούτε αρμοδιότητα ούτε γνώση για να τον καταγγείλει.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). 2 μ. για καθένα από τα πέντε επιχειρήματα: (i) θα ήταν ευκολότερο να παρανομήσει επί των Τριάκοντα παρά στη δημοκρατία, και ούτε τότε παρανόμησε («Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν… φανήσομαι»)· (ii) θα ήταν ο χειρότερος εχθρός του εαυτού του, με τη βουλή να επιτηρεί («εἰ μὴ… κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων»)· (iii) η φύση του τόπου καθιστούσε την πράξη αδύνατο να κρυφτεί — κανένα άλλο δέντρο, δρόμος ολόγυρα, γείτονες εκατέρωθεν, χώρος απερίφρακτος και κάτοπτος («ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι… πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν»)· (iv) οι αρμόδιοι ουδέποτε τον τιμώρησαν ή τον παρέπεμψαν («μήθ’ ὡς ἐπεργαζόμενον… εἰς κίνδυνον καταστῆσαι»)· (v) ο κατήγορος δεν έχει ούτε αρμοδιότητα ούτε γνώση («τοῦτον δ’ ὃς οὔτε γεωργῶν… περὶ τῶν τοιούτων»). ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: 1 μ. αν το επιχείρημα αναφέρεται χωρίς παραπομπή/τεκμηρίωση από το κείμενο. Καταγραφή περισσότερων από πέντε επιχειρημάτων: βαθμολογούνται τα πέντε πληρέστερα, χωρίς ποινή. Απλή μετάφραση του αποσπάσματος αντί ανάλυσης: μέγιστο 4 μ.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — ancient_greek, Θέμα C (6 μονάδες)

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Λυσίας, Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία, 7.27-29 (εκδ. T. Thalheim, Lysiae Orationes, Bibliotheca Teubneriana, Λειψία 1913)

Οι μορίαι ήταν ιερά ελαιόδεντρα, συνήθως οριοθετημένα μέσα σε περίβολο (σηκόν). Οποιαδήποτε ανθρώπινη επέμβαση απαγορευόταν, ενώ ενδεχόμενη παράνομη δραστηριότητα (καλλιέργεια, μάζεμα καρπών, κλάδεμα) επέσυρε βαριές ποινές. Ο ομιλητής του λόγου του Λυσία «Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία» υπερασπίζεται τον εαυτό του από την κατηγορία ότι έκοψε ένα τέτοιο ελαιόδεντρο. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα καταδεικνύει γιατί δεν θα μπορούσε να είχε διαπράξει το αδίκημα, για το οποίο κατηγορείται.

Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν, ὦ βουλή, δημοκρατίας οὔσης παρανομεῖν ἢ ἐπὶ τῶν τριάκοντα; καὶ οὐ λέγω ὡς τότε δυνάμενος ἢ ὡς νῦν διαβεβλημένος, ἀλλὰ τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί. ἐγὼ τοίνυν οὐδ’ ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ οὔτε τοιοῦτον οὔτε ἄλλο οὐδὲν κακὸν ποιήσας φανήσομαι. Πῶς δ’ ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου, ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός, ὡς οὗτός φησιν, ἦν, κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν; ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι; Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς ὑπὸ τῆς πόλεως τὸν ἅπαντα χρόνον προστέτακται τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι, μήθ’ ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί <με> μήθ’ ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι, τοῦτον δ’ ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ’ ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ’ ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων, ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν.

Γλωσσικά σχόλια: ἄερκτος: αφύλακτος· ἐπεργάζομαι: εργάζομαι παράνομα· ἀπογράφω: καταγγέλλω, υποβάλλω γραπτή καταγγελία.

Γ3.α. «τοῦτον δ’ ὃς οὔτε … ᾑρημένος»: να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό.

Απάντηση:
τούτους δ’ οἳ οὔτε γεωργοῦντες ἐγγὺς τυγχάνουσιν οὔτ’ ἐπιμεληταὶ ᾑρημένοι. (τοῦτον → τούτους, ὅς → οἵ, γεωργῶν → γεωργοῦντες, τυγχάνει → τυγχάνουσι(ν), ἐπιμελητὴς → ἐπιμεληταί, ᾑρημένος → ᾑρημένοι.)

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (6 μ.). 1 μ. για καθέναν από τους έξι κλιτούς τύπους: τούτους, οἵ, γεωργοῦντες, τυγχάνουσι(ν) [δεκτό και χωρίς το ευφωνικό ν], ἐπιμεληταί, ᾑρημένοι. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: 0,5 μ. αν ο τύπος είναι σωστός ως προς τον αριθμό αλλά λανθασμένος ως προς τον τόνο ή το πνεύμα. 0 μ. αν αλλάξει πτώση, γένος, χρόνος ή φωνή. Το άκλιτο «οὔτε» και τα επιρρήματα «ἐγγύς» δεν βαθμολογούνται· τυχόν μετατροπή τους δεν επιφέρει ποινή.