Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — ancient_greek, Θέμα C (4 μονάδες)

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Λυσίας, Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία, 7.27-29 (εκδ. T. Thalheim, Lysiae Orationes, Bibliotheca Teubneriana, Λειψία 1913)

Οι μορίαι ήταν ιερά ελαιόδεντρα, συνήθως οριοθετημένα μέσα σε περίβολο (σηκόν). Οποιαδήποτε ανθρώπινη επέμβαση απαγορευόταν, ενώ ενδεχόμενη παράνομη δραστηριότητα (καλλιέργεια, μάζεμα καρπών, κλάδεμα) επέσυρε βαριές ποινές. Ο ομιλητής του λόγου του Λυσία «Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία» υπερασπίζεται τον εαυτό του από την κατηγορία ότι έκοψε ένα τέτοιο ελαιόδεντρο. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα καταδεικνύει γιατί δεν θα μπορούσε να είχε διαπράξει το αδίκημα, για το οποίο κατηγορείται.

Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν, ὦ βουλή, δημοκρατίας οὔσης παρανομεῖν ἢ ἐπὶ τῶν τριάκοντα; καὶ οὐ λέγω ὡς τότε δυνάμενος ἢ ὡς νῦν διαβεβλημένος, ἀλλὰ τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί. ἐγὼ τοίνυν οὐδ’ ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ οὔτε τοιοῦτον οὔτε ἄλλο οὐδὲν κακὸν ποιήσας φανήσομαι. Πῶς δ’ ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου, ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός, ὡς οὗτός φησιν, ἦν, κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν; ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι; Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς ὑπὸ τῆς πόλεως τὸν ἅπαντα χρόνον προστέτακται τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι, μήθ’ ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί <με> μήθ’ ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι, τοῦτον δ’ ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ’ ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ’ ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων, ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν.

Γλωσσικά σχόλια: ἄερκτος: αφύλακτος· ἐπεργάζομαι: εργάζομαι παράνομα· ἀπογράφω: καταγγέλλω, υποβάλλω γραπτή καταγγελία.

Γ3.β. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται:
διαβεβλημένος: το β΄ ενικό πρόσωπο της προστακτικής παθητικού αορίστου.
ἀφανίζειν: το απαρέμφατο του μέλλοντα.
φησιν: στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της ευκτικής ενεστώτα.
περιοικοῦσι: στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της οριστικής παρατατικού.

Απάντηση:
διαβεβλημένος → διαβλήθητι· ἀφανίζειν → ἀφανιεῖν· φησιν → φαίη· περιοικοῦσι → περιῴκουν.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (4 μ.). 1 μ. ανά ζητούμενο τύπο: διαβλήθητι, ἀφανιεῖν, φαίη, περιῴκουν. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: 0,5 μ. για σωστό τύπο με λάθος τονισμό ή πνεύμα (π.χ. «ἀφανίζειν → ἀφανίειν» ή «περιῳκουν»). 0 μ. για λάθος χρόνο, έγκλιση, φωνή ή πρόσωπο — ενδεικτικά, «ἀφανίσειν» (αττικός μέλλοντας του ἀφανίζω είναι συνηρημένος: ἀφανιῶ, ἀφανιεῖν) βαθμολογείται 0,5 μ. ως ανεκτή αλλά μη αττική μορφή· «φαίης» (β΄ ενικό) αντί «φαίη» (γ΄ ενικό): 0 μ.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2026 — ancient_greek, Θέμα C (6 μονάδες)

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Λυσίας, Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία, 7.27-29 (εκδ. T. Thalheim, Lysiae Orationes, Bibliotheca Teubneriana, Λειψία 1913)

Οι μορίαι ήταν ιερά ελαιόδεντρα, συνήθως οριοθετημένα μέσα σε περίβολο (σηκόν). Οποιαδήποτε ανθρώπινη επέμβαση απαγορευόταν, ενώ ενδεχόμενη παράνομη δραστηριότητα (καλλιέργεια, μάζεμα καρπών, κλάδεμα) επέσυρε βαριές ποινές. Ο ομιλητής του λόγου του Λυσία «Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία» υπερασπίζεται τον εαυτό του από την κατηγορία ότι έκοψε ένα τέτοιο ελαιόδεντρο. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα καταδεικνύει γιατί δεν θα μπορούσε να είχε διαπράξει το αδίκημα, για το οποίο κατηγορείται.

Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν, ὦ βουλή, δημοκρατίας οὔσης παρανομεῖν ἢ ἐπὶ τῶν τριάκοντα; καὶ οὐ λέγω ὡς τότε δυνάμενος ἢ ὡς νῦν διαβεβλημένος, ἀλλὰ τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί. ἐγὼ τοίνυν οὐδ’ ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ οὔτε τοιοῦτον οὔτε ἄλλο οὐδὲν κακὸν ποιήσας φανήσομαι. Πῶς δ’ ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου, ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός, ὡς οὗτός φησιν, ἦν, κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν; ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι; Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς ὑπὸ τῆς πόλεως τὸν ἅπαντα χρόνον προστέτακται τῶν μορίων ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι, μήθ’ ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί <με> μήθ’ ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι, τοῦτον δ’ ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ’ ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ’ ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων, ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν.

Γλωσσικά σχόλια: ἄερκτος: αφύλακτος· ἐπεργάζομαι: εργάζομαι παράνομα· ἀπογράφω: καταγγέλλω, υποβάλλω γραπτή καταγγελία.

Γ4.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τους όρους που εμφανίζονται στο αδίδακτο κείμενο με έντονα γράμματα:
οὔσης, ἀδικεῖν, ἐμαυτῷ, ἐλαῶν, ὡς ἀφανίσαντα, ἐπιμελητὴς.

Απάντηση:
οὔσης: χρονική μετοχή, γενική απόλυτη, με υποκείμενο το «δημοκρατίας»· λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο «παρανομεῖν». ἀδικεῖν: τελικό απαρέμφατο, υποκείμενο του απρόσωπου «ἐξῆν». ἐμαυτῷ: δοτική αντικειμενική από το επίθετο «κακονούστατος». ἐλαῶν: αντικείμενο του απαρεμφάτου «ἐπιμελεῖσθαι» (γενική ως αντικείμενο ρήματος φροντίδας). ὡς ἀφανίσαντα: αιτιολογική μετοχή υποκειμενικής αιτιολογίας (λόγω του «ὡς»), συνημμένη στο εννοούμενο αντικείμενο «με», ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στο «εἰς κίνδυνον καταστῆσαι». ἐπιμελητὴς: κατηγορούμενο στο υποκείμενο «ὅς» μέσω της μετοχής «ᾑρημένος» (ρήμα εκλογής σημαντικό).

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (6 μ.). 1 μ. ανά όρο. Για πλήρη πίστωση απαιτείται και το είδος και ο συντακτικός ρόλος/προσδιοριζόμενος όρος. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: 0,5 μ. όταν δίνεται σωστό είδος αλλά παραλείπεται ο όρος εξάρτησης (π.χ. «γενική απόλυτη» χωρίς αναφορά στο υποκείμενο «δημοκρατίας» ή στο «παρανομεῖν»)· 0,5 μ. για το «ὡς ἀφανίσαντα» αν χαρακτηριστεί απλώς αιτιολογική χωρίς τον προσδιορισμό «υποκειμενικής αιτιολογίας». 0 μ. για λάθος είδος (π.χ. «οὔσης» ως αιτιολογική, «ἐμαυτῷ» ως δοτική χαριστική, «ἐλαῶν» ως γενική διαιρετική, «ἐπιμελητὴς» ως υποκείμενο). Δεκτή εναλλακτική για το «οὔσης»: εναντιωματική/υποθετική χροιά, εφόσον αιτιολογείται.