Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — ancient_greek, Θέμα C (10 μονάδες)

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Ξενοφῶντος, Ἀπομνημονευμάτων Β, 2.1.22-23 (εκδ. E.C. Marchant, Xenophontis Opera Omnia Tomus II, Oxford Classical Texts, Οξφόρδη 1901)

Ο Σωκράτης αναδιηγείται την ιστορία, την οποία συνέθεσε ο σοφιστής Πρόδικος με θέμα τη συνάντηση του Ηρακλή με την Αρετή και την Κακία.

[Φησὶ Πρόδικος] καὶ φανῆναι αὐτῷ δύο γυναῖκας προσιέναι μεγάλας, τὴν μὲν ἑτέραν εὐπρεπῆ τε ἰδεῖν καὶ ἐλευθέριον φύσει, κεκοσμημένην τὸ μὲν σῶμα καθαρότητι, τὰ δὲ ὄμματα αἰδοῖ, τὸ δὲ σχῆμα σωφροσύνῃ, ἐσθῆτι δὲ λευκῇ, τὴν δ’ ἑτέραν τεθραμμένην μὲν εἰς πολυσαρκίαν τε καὶ ἁπαλότητα, κεκαλλωπισμένην δὲ τὸ μὲν χρῶμα ὥστε λευκοτέραν τε καὶ ἐρυθροτέραν τοῦ ὄντος δοκεῖν φαίνεσθαι, τὸ δὲ σχῆμα ὥστε δοκεῖν ὀρθοτέραν τῆς φύσεως εἶναι, τὰ δὲ ὄμματα ἔχειν ἀναπεπταμένα, ἐσθῆτα δὲ ἐξ ἧς ἂν μάλιστα ὥρα διαλάμποι· κατασκοπεῖσθαι δὲ θαμὰ ἑαυτήν, ἐπισκοπεῖν δὲ καὶ εἴ τις ἄλλος αὐτὴν θεᾶται, πολλάκις δὲ καὶ εἰς τὴν ἑαυτῆς σκιὰν ἀποβλέπειν. ὡς δ’ ἐγένοντο πλησιαίτερον τοῦ Ἡρακλέους, τὴν μὲν πρόσθεν ῥηθεῖσαν ἰέναι τὸν αὐτὸν τρόπον, τὴν δ’ ἑτέραν φθάσαι βουλομένην προσδραμεῖν τῷ Ἡρακλεῖ καὶ εἰπεῖν· Ὁρῶ σε, ὦ Ἡράκλεις, ἀποροῦντα ποίαν ὁδὸν ἐπὶ τὸν βίον τράπῃ. ἐὰν οὖν ἐμὲ φίλην ποιησάμενος, [ἐπὶ] τὴν ἡδίστην τε καὶ ῥᾴστην ὁδὸν ἄξω σε, καὶ τῶν μὲν τερπνῶν οὐδενὸς ἄγευστος ἔσει, τῶν δὲ χαλεπῶν ἄπειρος διαβιώσῃ.

Γλωσσικά σχόλια: πολυσαρκία: (εδώ) χυμώδης σωματότυπος· ὀρθοτέρα: πιο στητή· ὥρα: νεανική ομορφιά, ακμή της νεότητας· θαμὰ: συχνά.

Γ2. Πώς περιγράφονται η Αρετή και η Κακία στο απόσπασμα «[Φησὶ Πρόδικος] καὶ φανῆναι … ὥρα διαλάμποι»;

Απάντηση:
Οι δύο μορφές παρουσιάζονται σε συστηματική αντίθεση. Η Αρετή είναι ευπρεπής στην όψη και ελεύθερη, ευγενής στη φύση της («εὐπρεπῆ τε ἰδεῖν καὶ ἐλευθέριον φύσει»). Ο στολισμός της είναι εσωτερικός και ηθικός: το σώμα της το κοσμεί η καθαρότητα, τα μάτια της η αιδώς, η στάση της η σωφροσύνη, και το ένδυμά της είναι λευκό, σύμβολο αγνότητας («κεκοσμημένην τὸ μὲν σῶμα καθαρότητι, τὰ δὲ ὄμματα αἰδοῖ, τὸ δὲ σχῆμα σωφροσύνῃ, ἐσθῆτι δὲ λευκῇ»). Η Κακία, αντίθετα, είναι μεγαλωμένη στην καλοπέραση, με χυμώδες σώμα και μαλθακότητα («τεθραμμένην μὲν εἰς πολυσαρκίαν τε καὶ ἁπαλότητα»), και ο στολισμός της είναι εξωτερικός και απατηλός: το χρώμα της είναι βαμμένο ώστε να φαίνεται πιο λευκή και πιο ροδαλή απ’ όσο πραγματικά είναι, η στάση της την κάνει να δείχνει πιο στητή απ’ ό,τι εκ φύσεως, τα μάτια της είναι διάπλατα ανοιχτά, χωρίς ίχνος αιδούς, και το ένδυμά της είναι τέτοιο ώστε να διαφαίνεται όσο γίνεται περισσότερο η νεανική της ομορφιά. Η αντίθεση δομείται με παράλληλα ζεύγη (σῶμα – χρῶμα, ὄμματα – ὄμματα, σχῆμα – σχῆμα, ἐσθής – ἐσθής), ώστε το αληθινό κάλλος της Αρετής να αντιπαρατίθεται στην επίπλαστη εμφάνιση της Κακίας: η μία κοσμείται από αρετές, η άλλη καλλωπίζεται για να φανεί διαφορετική από ό,τι είναι.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). ΑΡΕΤΗ (4 μ.): 1 μ. ευπρεπής στην όψη και ελευθέρια/ευγενής στη φύση· 1 μ. καθαρότητα του σώματος· 1 μ. αιδώς στα μάτια και σωφροσύνη στη στάση· 1 μ. λευκό ένδυμα. ΚΑΚΙΑ (4 μ.): 1 μ. ανατροφή στην πολυσαρκία και την απαλότητα· 1 μ. τεχνητό χρώμα (πιο λευκή και πιο κόκκινη από την πραγματικότητα)· 1 μ. στάση που τη δείχνει πιο στητή από τη φύση της και διάπλατα ανοιχτά μάτια· 1 μ. ένδυμα που αναδεικνύει/αφήνει να διαφανεί η νεανική ομορφιά. ΑΝΤΙΘΕΣΗ (2 μ.): 2 μ. για ρητή επισήμανση της αντιθετικής δόμησης (φυσικό/ηθικό κάλλος έναντι επίπλαστου καλλωπισμού, «κεκοσμημένην» έναντι «κεκαλλωπισμένην»). ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: 0,5 μ. ανά στοιχείο που αναφέρεται χωρίς παραπομπή στο αντίστοιχο χωρίο. Απλή μετάφραση του αποσπάσματος χωρίς οργάνωση κατά μορφή: μέγιστο 5 μ. Παράθεση στοιχείων που ανήκουν στη συνέχεια του κειμένου (πέραν του «ὥρα διαλάμποι»): δεν πιστώνεται, χωρίς ποινή.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — ancient_greek, Θέμα C (4 μονάδες)

Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Ξενοφῶντος, Ἀπομνημονευμάτων Β, 2.1.22-23 (εκδ. E.C. Marchant, Xenophontis Opera Omnia Tomus II, Oxford Classical Texts, Οξφόρδη 1901)

Ο Σωκράτης αναδιηγείται την ιστορία, την οποία συνέθεσε ο σοφιστής Πρόδικος με θέμα τη συνάντηση του Ηρακλή με την Αρετή και την Κακία.

[Φησὶ Πρόδικος] καὶ φανῆναι αὐτῷ δύο γυναῖκας προσιέναι μεγάλας, τὴν μὲν ἑτέραν εὐπρεπῆ τε ἰδεῖν καὶ ἐλευθέριον φύσει, κεκοσμημένην τὸ μὲν σῶμα καθαρότητι, τὰ δὲ ὄμματα αἰδοῖ, τὸ δὲ σχῆμα σωφροσύνῃ, ἐσθῆτι δὲ λευκῇ, τὴν δ’ ἑτέραν τεθραμμένην μὲν εἰς πολυσαρκίαν τε καὶ ἁπαλότητα, κεκαλλωπισμένην δὲ τὸ μὲν χρῶμα ὥστε λευκοτέραν τε καὶ ἐρυθροτέραν τοῦ ὄντος δοκεῖν φαίνεσθαι, τὸ δὲ σχῆμα ὥστε δοκεῖν ὀρθοτέραν τῆς φύσεως εἶναι, τὰ δὲ ὄμματα ἔχειν ἀναπεπταμένα, ἐσθῆτα δὲ ἐξ ἧς ἂν μάλιστα ὥρα διαλάμποι· κατασκοπεῖσθαι δὲ θαμὰ ἑαυτήν, ἐπισκοπεῖν δὲ καὶ εἴ τις ἄλλος αὐτὴν θεᾶται, πολλάκις δὲ καὶ εἰς τὴν ἑαυτῆς σκιὰν ἀποβλέπειν. ὡς δ’ ἐγένοντο πλησιαίτερον τοῦ Ἡρακλέους, τὴν μὲν πρόσθεν ῥηθεῖσαν ἰέναι τὸν αὐτὸν τρόπον, τὴν δ’ ἑτέραν φθάσαι βουλομένην προσδραμεῖν τῷ Ἡρακλεῖ καὶ εἰπεῖν· Ὁρῶ σε, ὦ Ἡράκλεις, ἀποροῦντα ποίαν ὁδὸν ἐπὶ τὸν βίον τράπῃ. ἐὰν οὖν ἐμὲ φίλην ποιησάμενος, [ἐπὶ] τὴν ἡδίστην τε καὶ ῥᾴστην ὁδὸν ἄξω σε, καὶ τῶν μὲν τερπνῶν οὐδενὸς ἄγευστος ἔσει, τῶν δὲ χαλεπῶν ἄπειρος διαβιώσῃ.

Γλωσσικά σχόλια: πολυσαρκία: (εδώ) χυμώδης σωματότυπος· ὀρθοτέρα: πιο στητή· ὥρα: νεανική ομορφιά, ακμή της νεότητας· θαμὰ: συχνά.

Γ3.α. «[Φησὶ Πρόδικος] καὶ φανῆναι … τὸ μὲν σῶμα καθαρότητι»: Να εντοπίσετε τα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης που υπάρχουν στο παραπάνω απόσπασμα και να τα γράψετε στη γενική ενικού.

Απάντηση:
γυναῖκας → γυναικός· φύσει → φύσεως· σῶμα → σώματος· καθαρότητι → καθαρότητος.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (4 μ.). 1 μ. για καθένα από τα τέσσερα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης, δοσμένο στη γενική ενικού: γυναικός, φύσεως, σώματος, καθαρότητος. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: 0,5 μ. αν εντοπιστεί σωστά το ουσιαστικό αλλά δοθεί σε λανθασμένη πτώση ή αριθμό. 0,5 μ. για σωστή γενική με λάθος τονισμό ή πνεύμα. 0 μ. για λέξεις που δεν είναι ουσιαστικά γ΄ κλίσης (π.χ. «ἑτέραν», «ἐλευθέριον») — τυχόν πλεονάζουσες λανθασμένες απαντήσεις δεν επιφέρουν επιπλέον ποινή πέραν της μη πίστωσης.