Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — ancient_greek, Θέμα B (10 μονάδες)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Πλάτωνος Πολιτεία (514a-515c)

Μετὰ ταῦτα δή, εἶπον, ἀπείκασον τοιούτῳ πάθει τὴν ἡμετέραν φύσιν παιδείας τε πέρι καὶ ἀπαιδευσίας. Ἰδὲ γὰρ ἀνθρώπους οἷον ἐν καταγείῳ οἰκήσει σπηλαιώδει, ἀναπεπταμένην πρὸς τὸ φῶς τὴν εἴσοδον ἐχούσῃ μακρὰν παρὰ πᾶν τὸ σπήλαιον, ἐν ταύτῃ ἐκ παίδων ὄντας ἐν δεσμοῖς καὶ τὰ σκέλη καὶ τοὺς αὐχένας, ὥστε μένειν τε αὐτοὺς εἴς τε τὸ πρόσθεν μόνον ὁρᾶν, κύκλῳ δὲ τὰς κεφαλὰς ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ ἀδυνάτους περιάγειν, φῶς δὲ αὐτοῖς πυρὸς ἄνωθεν καὶ πόρρωθεν καόμενον ὄπισθεν αὐτῶν, μεταξὺ δὲ τοῦ πυρὸς καὶ τῶν δεσμωτῶν ἐπάνω ὁδόν, παρ’ ἣν ἰδὲ τειχίον παρῳκοδομημένον, ὥσπερ τοῖς θαυματοποιοῖς πρὸ τῶν ἀνθρώπων πρόκειται τὰ παραφράγματα, ὑπὲρ ὧν τὰ θαύματα δεικνύασιν.
Ὁρῶ, ἔφη.
Ὅρα τοίνυν παρὰ τοῦτο τὸ τειχίον φέροντας ἀνθρώπους σκεύη τε παντοδαπὰ ὑπερέχοντα τοῦ τειχίου καὶ ἀνδριάντας καὶ ἄλλα ζῷα λίθινά τε καὶ ξύλινα καὶ παντοῖα εἰργασμένα, οἷον εἰκὸς τοὺς μὲν φθεγγομένους, τοὺς δὲ σιγῶντας τῶν παραφερόντων.
Ἄτοπον, ἔφη, λέγεις εἰκόνα καὶ δεσμώτας ἀτόπους.
Ὁμοίους ἡμῖν, ἦν δ’ ἐγώ· τοὺς γὰρ τοιούτους πρῶτον μὲν ἑαυτῶν τε καὶ ἀλλήλων οἴει ἄν τι ἑωρακέναι ἄλλο πλὴν τὰς σκιὰς τὰς ὑπὸ τοῦ πυρὸς εἰς τὸ καταντικρὺ αὐτῶν τοῦ σπηλαίου προσπιπτούσας;
Πῶς γὰρ, ἔφη, εἰ ἀκινήτους γε τὰς κεφαλὰς ἔχειν ἠναγκασμένοι εἶεν διὰ βίου;
Τί δὲ τῶν παραφερομένων; οὐ ταὐτὸν τοῦτο;
Τί μήν;
Εἰ οὖν διαλέγεσθαι οἷοί τ’ εἶεν πρὸς ἀλλήλους, οὐ ταῦτα ἡγῇ ἂν τὰ ὄντα αὐτοὺς νομίζειν ἅπερ ὁρῷεν;
Ἀνάγκη.

Β2. ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Το 1948 ο Άγγλος Τζωρτζ Όργουελ έγραψε το έργο «1984». Σε αυτό αφηγείται μια κατάσταση στην οποία ένα απολυταρχικό Κόμμα και ο απρόσωπος ηγέτης του, ο Μεγάλος Αδελφός, κατασκευάζουν μια ψευδή πραγματικότητα μέσα από μηχανισμούς συνεχούς προπαγάνδας και παραποίησης των γεγονότων. Σε αυτή την πραγματικότητα ζουν πολίτες, όπως ο Γουίνστον.

Στο τέλος, το Κόμμα θα ανακοίνωνε ότι δύο και δύο έκαναν πέντε, κι εσύ θα έπρεπε να το πιστέψεις. Αργά ή γρήγορα θα το ισχυρίζονταν και αυτό, ήταν αναπόφευκτο. Η λογική του ισχυρού το απαιτούσε. Η φιλοσοφία του Κόμματος σιωπηρά αρνιόταν όχι μόνο την εγκυρότητα της εμπειρίας, αλλά και την ύπαρξη της εξωτερικής πραγματικότητας. Η αίρεση των αιρέσεων ήταν η κοινή λογική. […] Το Κόμμα σού έλεγε να απορρίπτεις τη μαρτυρία των αυτιών και των ματιών σου. Ήταν η τελική και σημαντικότερη εντολή του. Η καρδιά του Γουίνστον βούλιαξε στη σκέψη της τεράστιας δύναμης που παρατασσόταν εναντίον του, της ευκολίας με την οποία οποιοσδήποτε διανοούμενος του Κόμματος θα τον νικούσε σε μια συζήτηση, των επιχειρημάτων με τις λεπτές αποχρώσεις τα οποία δεν θα ήταν σε θέση να κατανοήσει, ούτε και φυσικά να ανταπαντήσει. Κι όμως, αυτός είχε δίκιο. Είχαν άδικο, κι αυτός είχε δίκιο. […] Ο υλικός κόσμος υπάρχει, οι νόμοι του δεν αλλάζουν. Οι πέτρες είναι σκληρές, το νερό είναι υγρό, τα ελεύθερα αντικείμενα πέφτουν προς το κέντρο της γης. Με την αίσθηση […] ότι διατύπωνε ένα σημαντικό αξίωμα, έγραψε: «Ελευθερία είναι η ελευθερία να λες ότι δύο και δύο κάνουν τέσσερα. Αν αυτό θεωρηθεί ως δεδομένο, όλα τα άλλα ακολουθούν».
Τζωρτζ Όργουελ, 1984 (μτφρ. Ευρ. Αμανατίδου). Αθήνα: Ανοιχτή Βιβλιοθήκη, 2021, σσ. 96-97.

Στην πρώτη παράγραφο του παράλληλου κειμένου να εντοπίσετε μία ομοιότητα και στη δεύτερη παράγραφο μία διαφορά ως προς το περιεχόμενο σε σχέση με το διδαγμένο κείμενο του Πλάτωνα. Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αναφέροντας τα αντίστοιχα χωρία των δύο κειμένων.

Απάντηση:
Ομοιότητα (πρώτη παράγραφος): και στα δύο κείμενα οι άνθρωποι ζουν εγκλωβισμένοι σε μια κατασκευασμένη, ψευδή πραγματικότητα, την οποία δέχονται ως αληθινή χωρίς να μπορούν να την ελέγξουν. Στο «1984» το Κόμμα επιβάλλει ό,τι θέλει ως αλήθεια και αρνείται «όχι μόνο την εγκυρότητα της εμπειρίας, αλλά και την ύπαρξη της εξωτερικής πραγματικότητας», ενώ ο πολίτης οφείλει να το πιστέψει· αντίστοιχα, οι δεσμώτες του Πλάτωνα, αλυσοδεμένοι από παιδιά και ανίκανοι να στραφούν, θεωρούν πραγματικά όσα βλέπουν, δηλαδή μόνο τις σκιές («οὐ ταῦτα ἡγῇ ἂν τὰ ὄντα αὐτοὺς νομίζειν ἅπερ ὁρῷεν; — Ἀνάγκη»). Διαφορά (δεύτερη παράγραφος): στον Όργουελ η μαρτυρία των αισθήσεων και ο υλικός κόσμος αποτελούν το κριτήριο της αλήθειας, και γι’ αυτό ο Γουίνστον αντιστέκεται στην εντολή να απορρίψει «τη μαρτυρία των αυτιών και των ματιών» του, επιμένοντας ότι «ο υλικός κόσμος υπάρχει, οι νόμοι του δεν αλλάζουν». Στον Πλάτωνα, αντίθετα, ο αισθητός κόσμος είναι ακριβώς η πηγή της πλάνης: αυτό που βλέπουν οι δεσμώτες δεν είναι παρά σκιές («ἑωρακέναι ἄλλο πλὴν τὰς σκιὰς … προσπιπτούσας»), και η αλήθεια βρίσκεται έξω από τις αισθήσεις. Παράλληλα, ο Γουίνστον διατηρεί κριτική συνείδηση και επιθυμία ελευθερίας, ενώ οι δεσμώτες παραμένουν παθητικοί και δεν υποψιάζονται καν την πλάνη τους.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ Α΄ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ (5 μ.): 3 μ. η διατύπωση της ομοιότητας (ζωή μέσα σε κατασκευασμένη/ψευδή πραγματικότητα που γίνεται δεκτή ως αληθινή, με άρνηση της εγκυρότητας της εμπειρίας)· 1 μ. παραπομπή στο παράλληλο κείμενο· 1 μ. παραπομπή στο διδαγμένο. ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΠΟ ΤΗ Β΄ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ (5 μ.): 3 μ. η διατύπωση της διαφοράς· γίνεται δεκτή οποιαδήποτε από τις εξής, εφόσον τεκμηριώνεται — (i) στον Όργουελ οι αισθήσεις και ο υλικός κόσμος είναι κριτήριο αλήθειας, ενώ στον Πλάτωνα ο αισθητός κόσμος είναι πηγή πλάνης· (ii) ο Γουίνστον έχει επίγνωση της πλάνης και αντιστέκεται, ενώ οι δεσμώτες είναι παθητικοί και ανυποψίαστοι· 1 μ. παραπομπή στο παράλληλο κείμενο· 1 μ. παραπομπή στο διδαγμένο. ΑΦΑΙΡΕΣΕΙΣ: εντοπισμός ομοιότητας ή διαφοράς από λάθος παράγραφο του παράλληλου κειμένου: -2 μ. Αναφορά περισσότερων της μίας ομοιοτήτων/διαφορών: βαθμολογείται η πληρέστερη, χωρίς ποινή. Απάντηση χωρίς καμία παραπομπή: -4 μ. συνολικά. Απλή παράθεση χωρίων χωρίς διατύπωση της σχέσης: μέγιστο 3 μ.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 — ancient_greek, Θέμα B (10 μονάδες)

Β3. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω περιόδους λόγου με ουσιαστικά ετυμολογικά συγγενή (απλά ή σύνθετα) της μετοχής «φέροντας» (από το διδαγμένο κείμενο: Πλάτωνος Πολιτεία 514a-515c, «Ὅρα τοίνυν παρὰ τοῦτο τὸ τειχίον φέροντας ἀνθρώπους σκεύη τε παντοδαπὰ …»), ώστε να ολοκληρωθεί σωστά το νόημά τους:
1. Πήγε να τον δει ωτορινολαρυγγολόγος, γιατί ένα κοκκαλάκι ψαριού είχε κολλήσει στον ………. του.
2. Πρόσφατα καταργήθηκε ο ………. κατανάλωσης στα είδη πρώτης ανάγκης.
3. Στις εκπτώσεις η κόρη μου συνήθως ψωνίζει πολλά ……….
4. Με στενοχώρησε το ………. του. Ήταν φοβερά προσβλητικό.
5. «Δεν ντρέπεσαι που επαναλαμβάνεις ό,τι σου λέει η γυναίκα σου; Κατάντησες ………. της».

Απάντηση:
1. οισοφάγο. 2. φόρος. 3. φορέματα (ή: πανωφόρια). 4. φέρσιμο. 5. φερέφωνο.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). 2 μ. ανά ορθή συμπλήρωση: 1. οισοφάγο, 2. φόρος, 3. φορέματα / πανωφόρια / ρούχα-«φορέματα» (δεκτό κάθε ουσιαστικό από το θέμα φερ-/φορ- που ταιριάζει νοηματικά), 4. φέρσιμο (δεκτό και «φερσίματα»), 5. φερέφωνο. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: 1 μ. αν η λέξη είναι ετυμολογικά συγγενής και σημασιολογικά αποδεκτή αλλά σε λάθος πτώση/αριθμό σε σχέση με τη σύνταξη της περιόδου. 1 μ. αν δοθεί ρήμα ή επίθετο αντί για το ζητούμενο ουσιαστικό ενώ η ρίζα είναι σωστή. 0 μ. αν η λέξη δεν ανήκει στην οικογένεια του φέρω (π.χ. «λαιμό» στο 1, «τιμή» στο 2). Ορθογραφικό λάθος στη νεοελληνική λέξη: -0,5 μ.