Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — ancient_greek, Θέμα B (10 μονάδες)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Πλούταρχος, Περὶ Ἀλεξάνδρου τύχης καὶ ἀρετῆς, 6 329Α-D

Καὶ μὴν ἡ πολὺ θαυμαζομένη πολιτεία τοῦ τὴν Στωικῶν αἵρεσιν καταβαλομένου Ζήνωνος εἰς ἓν τοῦτο συντείνει κεφάλαιον, ἵνα μὴ κατὰ πόλεις μηδὲ δήμους οἰκῶμεν ἰδίοις ἕκαστοι διωρισμένοι δικαίοις, ἀλλὰ πάντας ἀνθρώπους ἡγώμεθα δημότας καὶ πολίτας, εἷς δὲ βίος ᾖ καὶ κόσμος, ὥσπερ ἀγέλης συννόμου νόμῳ κοινῷ συντρεφομένης. Τοῦτο Ζήνων μὲν ἔγραψεν ὥσπερ ὄναρ ἢ εἴδωλον εὐνομίας φιλοσόφου καὶ πολιτείας ἀνατυπωσάμενος, Ἀλέξανδρος δὲ τῷ λόγῳ τὸ ἔργον παρέσχεν. Οὐ γὰρ, ὡς Ἀριστοτέλης συνεβούλευεν αὐτῷ, τοῖς μὲν Ἕλλησιν ἡγεμονικῶς τοῖς δὲ βαρβάροις δεσποτικῶς χρώμενος, καὶ τῶν μὲν ὡς φίλων καὶ οἰκείων ἐπιμελόμενος τοῖς δ’ ὡς ζῴοις ἢ φυτοῖς προσφερόμενος, πολέμων πολλῶν καὶ φυγῶν ἐνέπλησε καὶ στάσεων ὑπούλων τὴν ἡγεμονίαν, ἀλλὰ κοινὸς ἥκειν θεόθεν ἁρμοστὴς καὶ διαλλακτὴς τῶν ὅλων νομίζων, οὓς τῷ λόγῳ μὴ συνῆγε τοῖς ὅπλοις βιαζόμενος καὶ εἰς ταὐτὸ συνενεγκὼν τὰ πανταχόθεν, ὥσπερ ἐν κρατῆρι φιλοτησίῳ μίξας τοὺς βίους καὶ τὰ ἤθη καὶ τοὺς γάμους καὶ τὰς διαίτας, πατρίδα μὲν τὴν οἰκουμένην προσέταξεν ἡγεῖσθαι πάντας, ἀκρόπολιν δὲ καὶ φρουρὰν τὸ στρατόπεδον, συγγενεῖς δὲ τοὺς ἀγαθούς, ἀλλοφύλους δὲ τοὺς πονηρούς·

Β2. ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Στο έργο «Τὰ εἰς ἑαυτόν» ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος καταγράφει τους στοχασμούς του με βάση τη στωική φιλοσοφία.

Άσχετα με το αν το Σύμπαν το αποτελούν άτομα ή μία συγκροτημένη Φύση, πρώτο και βασικό σου αξίωμα ας είναι το: «Είμαι μέρος ενός συνόλου που υπακούει σε φυσικούς νόμους». Δεύτερο, ότι «με συνδέει μια συγγένεια με τα ομοειδή μέρη». Έχοντας αυτά κατά νου, εφ’ όσον αποτελώ ένα μέρος, δεν θα δυσανασχετήσω με κάτι που θα απονείμει το όλον, γιατί τίποτα δεν είναι επιζήμιο για το μέρος αν συμφέρει στο όλον. Γιατί το σύμπαν δεν εμπεριέχει τίποτα που να μην είναι προς το συμφέρον του· αυτό είναι μεν κοινό γνώρισμα όλων των φύσεων – μόνο που η φύση του κόσμου έχει ακόμη ένα προνόμιο: καμία εξωτερική αιτία δεν την υποχρεώνει να γεννήσει κάτι βλαβερό για τον εαυτό της. Όσο θα θυμούμαι ότι είμαι μέρος ενός τέτοιου συνόλου, θα μένω ευχαριστημένος, ό,τι και να προκύψει. Και εφ’ όσον με συνδέει ένα είδος συγγένειας με τους συνανθρώπους μου δεν θα πράξω τίποτε το ακοινώνητο, κι ακόμη περισσότερο, θα κατευθύνω κάθε μου παρόρμηση προς το κοινωνικό συμφέρον, συγκρατώντας κάθε αντίθετη παρόρμηση. Αν το κατορθώσεις αυτό, δεν μπορεί παρά να κυλά αρμονικά η ζωή, όπως θα μπορούσες να φανταστείς πως κυλά η ζωή ενός πολίτη που επιδίδεται σε πράξεις ωφέλιμες για τους συμπολίτες του και μένει ευχαριστημένος με όσα του απονέμει η πολιτεία.
Μάρκος Αυρήλιος, Τὰ εἰς ἑαυτόν, 10,6 (μτφρ. Γ. Αβραμίδης, εκδ. Θύραθεν, Θεσσαλονίκη, σσ. 193-194).

Να εντοπίσετε δύο ομοιότητες ανάμεσα στην Πολιτεία του Ζήνωνα, όπως περιγράφεται στο απόσπασμα «Καὶ μὴν … τὸ ἔργον παρέσχεν.» και στο παράλληλο κείμενο του Μάρκου Αυρήλιου.

Απάντηση:
Πρώτη ομοιότητα: και τα δύο κείμενα ξεκινούν από την ιδέα ότι το άτομο δεν είναι αυτοτελής μονάδα αλλά μέρος ενός ευρύτερου συνόλου, με το οποίο συνδέεται με σχέση συγγένειας. Ο Ζήνων ζητά να μη ζούμε χωρισμένοι σε πόλεις και δήμους με ξεχωριστούς κανόνες δικαίου, αλλά να θεωρούμε όλους τους ανθρώπους συνδημότες και συμπολίτες μας, με έναν βίο και έναν κόσμο («ἀλλὰ πάντας ἀνθρώπους ἡγώμεθα δημότας καὶ πολίτας, εἷς δὲ βίος ᾖ καὶ κόσμος»). Αντίστοιχα, ο Μάρκος Αυρήλιος θέτει ως βασικά του αξιώματα ότι είναι «μέρος ενός συνόλου» και ότι τον «συνδέει μια συγγένεια με τα ομοειδή μέρη», δηλαδή με τους συνανθρώπους του. Και στα δύο κείμενα, δηλαδή, εκφράζεται ο στωικός κοσμοπολιτισμός και η ιδέα της παγκόσμιας κοινότητας. Δεύτερη ομοιότητα: και στα δύο η συνοχή αυτού του συνόλου στηρίζεται σε έναν κοινό νόμο, στον οποίο το μέρος οφείλει να προσαρμόζεται, με το ατομικό συμφέρον να υποτάσσεται στο συλλογικό. Ο Ζήνων παρομοιάζει την ιδανική πολιτεία με αγέλη που βόσκει μαζί και τρέφεται σύμφωνα με έναν κοινό νόμο («ὥσπερ ἀγέλης συννόμου νόμῳ κοινῷ συντρεφομένης»), εικόνα ευνομίας που ο Πλούταρχος χαρακτηρίζει ως όνειρο ή ομοίωμα φιλοσοφικής ευνομίας. Ο Μάρκος Αυρήλιος, με τη σειρά του, δηλώνει ότι είναι μέρος ενός συνόλου «που υπακούει σε φυσικούς νόμους», ότι δεν θα πράξει τίποτε «ακοινώνητο» και ότι θα κατευθύνει κάθε παρόρμησή του «προς το κοινωνικό συμφέρον».

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). 5 μ. ανά ομοιότητα (ζητούνται δύο). ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΑΝΑ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ: 3 μ. η σαφής διατύπωση της κοινής θέσης· 1 μ. τεκμηρίωση με χωρίο από το διδαγμένο· 1 μ. τεκμηρίωση με χωρίο από το παράλληλο. ΑΠΟΔΕΚΤΕΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ (οποιεσδήποτε δύο): (i) το άτομο ως μέρος ενός ενιαίου συνόλου / κοσμοπολιτισμός, κατάργηση των διαχωρισμών κατά πόλεις και δήμους («πάντας ἀνθρώπους ἡγώμεθα δημότας καὶ πολίτας» — «Είμαι μέρος ενός συνόλου»)· (ii) η θεμελίωση της κοινότητας σε κοινό νόμο και η υπεροχή του συλλογικού συμφέροντος («νόμῳ κοινῷ συντρεφομένης» — «υπακούει σε φυσικούς νόμους», «προς το κοινωνικό συμφέρον»)· (iii) η αίσθηση συγγένειας/αδελφότητας όλων των ανθρώπων· (iv) η αρμονική, ενιαία ζωή ως ζητούμενο («εἷς δὲ βίος ᾖ καὶ κόσμος» — «να κυλά αρμονικά η ζωή»). ΑΦΑΙΡΕΣΕΙΣ: αναφορά μίας μόνο ομοιότητας: -5 μ. Δύο ομοιότητες που στην ουσία επαναλαμβάνουν την ίδια θέση: βαθμολογείται μία, -5 μ. Απουσία παραπομπών και από τα δύο κείμενα σε μία ομοιότητα: -2 μ. για την ομοιότητα αυτή. Αξιοποίηση χωρίων του διδαγμένου εκτός του οριζόμενου αποσπάσματος («Καὶ μὴν … τὸ ἔργον παρέσχεν») ως μοναδικής τεκμηρίωσης: -2 μ.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — ancient_greek, Θέμα B (10 μονάδες)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Πλούταρχος, Περὶ Ἀλεξάνδρου τύχης καὶ ἀρετῆς, 6 329Α-D

Καὶ μὴν ἡ πολὺ θαυμαζομένη πολιτεία τοῦ τὴν Στωικῶν αἵρεσιν καταβαλομένου Ζήνωνος εἰς ἓν τοῦτο συντείνει κεφάλαιον, ἵνα μὴ κατὰ πόλεις μηδὲ δήμους οἰκῶμεν ἰδίοις ἕκαστοι διωρισμένοι δικαίοις, ἀλλὰ πάντας ἀνθρώπους ἡγώμεθα δημότας καὶ πολίτας, εἷς δὲ βίος ᾖ καὶ κόσμος, ὥσπερ ἀγέλης συννόμου νόμῳ κοινῷ συντρεφομένης. Τοῦτο Ζήνων μὲν ἔγραψεν ὥσπερ ὄναρ ἢ εἴδωλον εὐνομίας φιλοσόφου καὶ πολιτείας ἀνατυπωσάμενος, Ἀλέξανδρος δὲ τῷ λόγῳ τὸ ἔργον παρέσχεν. Οὐ γὰρ, ὡς Ἀριστοτέλης συνεβούλευεν αὐτῷ, τοῖς μὲν Ἕλλησιν ἡγεμονικῶς τοῖς δὲ βαρβάροις δεσποτικῶς χρώμενος, καὶ τῶν μὲν ὡς φίλων καὶ οἰκείων ἐπιμελόμενος τοῖς δ’ ὡς ζῴοις ἢ φυτοῖς προσφερόμενος, πολέμων πολλῶν καὶ φυγῶν ἐνέπλησε καὶ στάσεων ὑπούλων τὴν ἡγεμονίαν, ἀλλὰ κοινὸς ἥκειν θεόθεν ἁρμοστὴς καὶ διαλλακτὴς τῶν ὅλων νομίζων, οὓς τῷ λόγῳ μὴ συνῆγε τοῖς ὅπλοις βιαζόμενος καὶ εἰς ταὐτὸ συνενεγκὼν τὰ πανταχόθεν, ὥσπερ ἐν κρατῆρι φιλοτησίῳ μίξας τοὺς βίους καὶ τὰ ἤθη καὶ τοὺς γάμους καὶ τὰς διαίτας, πατρίδα μὲν τὴν οἰκουμένην προσέταξεν ἡγεῖσθαι πάντας, ἀκρόπολιν δὲ καὶ φρουρὰν τὸ στρατόπεδον, συγγενεῖς δὲ τοὺς ἀγαθούς, ἀλλοφύλους δὲ τοὺς πονηρούς·

Β3. Να συμπληρώσετε το κενό στις παρακάτω προτάσεις με ομόρριζα, απλά ή σύνθετα, των λέξεων με έντονη γραφή:
α) συντείνει: Χαμήλωσε την ………. του ήχου της τηλεόρασης.
β) αἵρεσιν: Η συμμετοχή στην εκδρομή ήταν ………. .
γ) κρατῆρι: Αν και ηλικιωμένος, είχε γερή ………. .
δ) ἐνέπλησε: Η υπογεννητικότητα οδηγεί σε μείωση του ……….
ε) χρώμενος: Διάβασε τις οδηγίες ………. .

Απάντηση:
α) ένταση. β) προαιρετική. γ) κράση. δ) πληθυσμού. ε) χρήσης.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). 2 μ. ανά ορθή συμπλήρωση: α) ένταση, β) προαιρετική, γ) κράση, δ) πληθυσμού, ε) χρήσης. ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: 1 μ. αν η λέξη είναι ομόρριζη και νοηματικά αποδεκτή αλλά σε λάθος πτώση, αριθμό ή γένος σε σχέση με τη σύνταξη της πρότασης (π.χ. «χρήση» αντί «χρήσης»). 1 μ. αν δοθεί άλλο μέρος του λόγου από το ζητούμενο ενώ η ρίζα και το νόημα είναι σωστά. 0 μ. αν η λέξη δεν είναι ομόρριζη της ζητούμενης (π.χ. «δύναμη» για το «συντείνει», «πληθώρα» με λάθος νόημα για το «ἐνέπλησε»). Ορθογραφικό λάθος στη νεοελληνική λέξη: -0,5 μ.