Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — ancient_greek, Θέμα A (10 μονάδες)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Πλούταρχος, Περὶ Ἀλεξάνδρου τύχης καὶ ἀρετῆς, 6 329Α-D

Καὶ μὴν ἡ πολὺ θαυμαζομένη πολιτεία τοῦ τὴν Στωικῶν αἵρεσιν καταβαλομένου Ζήνωνος εἰς ἓν τοῦτο συντείνει κεφάλαιον, ἵνα μὴ κατὰ πόλεις μηδὲ δήμους οἰκῶμεν ἰδίοις ἕκαστοι διωρισμένοι δικαίοις, ἀλλὰ πάντας ἀνθρώπους ἡγώμεθα δημότας καὶ πολίτας, εἷς δὲ βίος ᾖ καὶ κόσμος, ὥσπερ ἀγέλης συννόμου νόμῳ κοινῷ συντρεφομένης. Τοῦτο Ζήνων μὲν ἔγραψεν ὥσπερ ὄναρ ἢ εἴδωλον εὐνομίας φιλοσόφου καὶ πολιτείας ἀνατυπωσάμενος, Ἀλέξανδρος δὲ τῷ λόγῳ τὸ ἔργον παρέσχεν. Οὐ γὰρ, ὡς Ἀριστοτέλης συνεβούλευεν αὐτῷ, τοῖς μὲν Ἕλλησιν ἡγεμονικῶς τοῖς δὲ βαρβάροις δεσποτικῶς χρώμενος, καὶ τῶν μὲν ὡς φίλων καὶ οἰκείων ἐπιμελόμενος τοῖς δ’ ὡς ζῴοις ἢ φυτοῖς προσφερόμενος, πολέμων πολλῶν καὶ φυγῶν ἐνέπλησε καὶ στάσεων ὑπούλων τὴν ἡγεμονίαν, ἀλλὰ κοινὸς ἥκειν θεόθεν ἁρμοστὴς καὶ διαλλακτὴς τῶν ὅλων νομίζων, οὓς τῷ λόγῳ μὴ συνῆγε τοῖς ὅπλοις βιαζόμενος καὶ εἰς ταὐτὸ συνενεγκὼν τὰ πανταχόθεν, ὥσπερ ἐν κρατῆρι φιλοτησίῳ μίξας τοὺς βίους καὶ τὰ ἤθη καὶ τοὺς γάμους καὶ τὰς διαίτας, πατρίδα μὲν τὴν οἰκουμένην προσέταξεν ἡγεῖσθαι πάντας, ἀκρόπολιν δὲ καὶ φρουρὰν τὸ στρατόπεδον, συγγενεῖς δὲ τοὺς ἀγαθούς, ἀλλοφύλους δὲ τοὺς πονηρούς·

Α1. Να γράψετε τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη. Να τεκμηριώσετε τις απαντήσεις σας με παραπομπές στο κείμενο.
1. Ο Ζήνων προτείνει οι άνθρωποι να ζουν σε διαφορετικές πολιτείες με διαφορετικούς κανόνες δικαίου.
2. Η ιδεώδης πολιτεία του Ζήνωνα παρομοιάζεται με μία αγέλη ζώων που ζουν σύμφωνα με τον «νόμο».
3. Ο Αλέξανδρος απέφυγε τους πολέμους, επειδή ακολούθησε τις συμβουλές του Αριστοτέλη.
4. Ο Αλέξανδρος χρησιμοποιούσε βία, όταν δεν επαρκούσε ο λόγος.
5. Ο Αλέξανδρος απαιτούσε να θεωρούνται όλοι οι αλλόφυλοι πονηροί.

Απάντηση:
1. Λάθος: ο Ζήνων προτείνει ακριβώς το αντίθετο, «ἵνα μὴ κατὰ πόλεις μηδὲ δήμους οἰκῶμεν ἰδίοις ἕκαστοι διωρισμένοι δικαίοις». 2. Σωστό: «ὥσπερ ἀγέλης συννόμου νόμῳ κοινῷ συντρεφομένης». 3. Λάθος: το κείμενο λέει ότι ο Αλέξανδρος δεν ακολούθησε τη συμβουλή του Αριστοτέλη — αν την είχε ακολουθήσει, θα γέμιζε την ηγεμονία του με πολέμους και στάσεις, «Οὐ γὰρ, ὡς Ἀριστοτέλης συνεβούλευεν αὐτῷ … στάσεων ὑπούλων τὴν ἡγεμονίαν». 4. Σωστό: «οὓς τῷ λόγῳ μὴ συνῆγε τοῖς ὅπλοις βιαζόμενος». 5. Λάθος: το κριτήριο δεν είναι η καταγωγή αλλά η ποιότητα του ανθρώπου, «συγγενεῖς δὲ τοὺς ἀγαθούς, ἀλλοφύλους δὲ τοὺς πονηρούς».

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). 2 μ. ανά πρόταση: 1 = Λάθος, 2 = Σωστό, 3 = Λάθος, 4 = Σωστό, 5 = Λάθος. ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΝΤΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ: 1 μ. ο ορθός χαρακτηρισμός Σωστό/Λάθος και 1 μ. η ορθή τεκμηρίωση με παραπομπή στο αντίστοιχο χωρίο (η εκφώνηση ΑΠΑΙΤΕΙ παραπομπές). ΜΕΡΙΚΗ ΠΙΣΤΩΣΗ: 0,5 μ. αν η τεκμηρίωση δίνεται με δικά του λόγια, χωρίς αυτούσιο χωρίο, αλλά εντοπίζει το σωστό σημείο του κειμένου. 0 μ. για την τεκμηρίωση αν παρατεθεί άσχετο χωρίο. Αν ο χαρακτηρισμός είναι λανθασμένος, δεν πιστώνεται η παραπομπή: 0 μ. για την πρόταση.

Πανελλαδικές Εξετάσεις 2024 — ancient_greek, Θέμα B (10 μονάδες)

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — Πλούταρχος, Περὶ Ἀλεξάνδρου τύχης καὶ ἀρετῆς, 6 329Α-D

Καὶ μὴν ἡ πολὺ θαυμαζομένη πολιτεία τοῦ τὴν Στωικῶν αἵρεσιν καταβαλομένου Ζήνωνος εἰς ἓν τοῦτο συντείνει κεφάλαιον, ἵνα μὴ κατὰ πόλεις μηδὲ δήμους οἰκῶμεν ἰδίοις ἕκαστοι διωρισμένοι δικαίοις, ἀλλὰ πάντας ἀνθρώπους ἡγώμεθα δημότας καὶ πολίτας, εἷς δὲ βίος ᾖ καὶ κόσμος, ὥσπερ ἀγέλης συννόμου νόμῳ κοινῷ συντρεφομένης. Τοῦτο Ζήνων μὲν ἔγραψεν ὥσπερ ὄναρ ἢ εἴδωλον εὐνομίας φιλοσόφου καὶ πολιτείας ἀνατυπωσάμενος, Ἀλέξανδρος δὲ τῷ λόγῳ τὸ ἔργον παρέσχεν. Οὐ γὰρ, ὡς Ἀριστοτέλης συνεβούλευεν αὐτῷ, τοῖς μὲν Ἕλλησιν ἡγεμονικῶς τοῖς δὲ βαρβάροις δεσποτικῶς χρώμενος, καὶ τῶν μὲν ὡς φίλων καὶ οἰκείων ἐπιμελόμενος τοῖς δ’ ὡς ζῴοις ἢ φυτοῖς προσφερόμενος, πολέμων πολλῶν καὶ φυγῶν ἐνέπλησε καὶ στάσεων ὑπούλων τὴν ἡγεμονίαν, ἀλλὰ κοινὸς ἥκειν θεόθεν ἁρμοστὴς καὶ διαλλακτὴς τῶν ὅλων νομίζων, οὓς τῷ λόγῳ μὴ συνῆγε τοῖς ὅπλοις βιαζόμενος καὶ εἰς ταὐτὸ συνενεγκὼν τὰ πανταχόθεν, ὥσπερ ἐν κρατῆρι φιλοτησίῳ μίξας τοὺς βίους καὶ τὰ ἤθη καὶ τοὺς γάμους καὶ τὰς διαίτας, πατρίδα μὲν τὴν οἰκουμένην προσέταξεν ἡγεῖσθαι πάντας, ἀκρόπολιν δὲ καὶ φρουρὰν τὸ στρατόπεδον, συγγενεῖς δὲ τοὺς ἀγαθούς, ἀλλοφύλους δὲ τοὺς πονηρούς·

Β1. Με βάση το απόσπασμα «κοινὸς ἥκειν θεόθεν … ἡγεῖσθαι πάντας», να εντοπίσετε δύο χαρακτηριστικά που αποδίδει ο Πλούταρχος στον Αλέξανδρο (μονάδες 2) και να συνδέσετε αυτά τα χαρακτηριστικά με τη νέα αντίληψη για την πατρίδα και την οικουμένη (μονάδες 8).

Απάντηση:
Τα δύο χαρακτηριστικά είναι η οικουμενικότητα, δηλωμένη με τον χαρακτηρισμό «κοινὸς … ἁρμοστής» και τη θεϊκή αποστολή «ἥκειν θεόθεν», και η διαλλακτικότητα, δηλωμένη με το «διαλλακτὴς τῶν ὅλων». Ο Αλέξανδρος δεν εμφανίζεται ως κατακτητής ενός λαού αλλά ως κοινός ρυθμιστής όλων, σταλμένος από τον θεό για να συμφιλιώσει τους λαούς. Τα δύο αυτά γνωρίσματα οδηγούν ευθέως στη νέα αντίληψη για την πατρίδα. Επειδή θεωρεί τον εαυτό του αρμοστή όλων ανεξαιρέτως, δεν αναγνωρίζει την παλιά πόλη-κράτος ως όριο· γι’ αυτό συγκεντρώνει σε ένα σύνολο ό,τι προερχόταν από παντού και, όπως σε κρατήρα φιλίας, αναμειγνύει τρόπους ζωής, ήθη, γάμους και συνήθειες («εἰς ταὐτὸ συνενεγκὼν τὰ πανταχόθεν, ὥσπερ ἐν κρατῆρι φιλοτησίῳ μίξας»). Το αποτέλεσμα είναι το πρόσταγμα να θεωρούν όλοι πατρίδα τους την οικουμένη («πατρίδα μὲν τὴν οἰκουμένην προσέταξεν ἡγεῖσθαι πάντας»): η έννοια της πατρίδας αποδεσμεύεται από τον τόπο καταγωγής και ταυτίζεται με το σύνολο του κατοικημένου κόσμου. Παράλληλα, η διαλλακτικότητα εξηγεί γιατί η ενοποίηση επιδιώκεται πρώτα με τον λόγο και μόνο δευτερευόντως με τα όπλα, και γιατί το κριτήριο διάκρισης παύει να είναι εθνικό: συγγενείς θεωρούνται οι καλοί και αλλόφυλοι οι κακοί. Έτσι ο Αλέξανδρος, κατά τον Πλούταρχο, πραγματώνει στην πράξη τη στωική ιδέα του Ζήνωνα για μία κοινότητα ανθρώπων που ζουν με έναν κοινό νόμο.

ΚΛΕΙΔΙ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗΣ (10 μ.). Α΄ ΣΚΕΛΟΣ — δύο χαρακτηριστικά (2 μ.): 1 μ. η οικουμενικότητα / ρόλος κοινού αρμοστή με θεϊκή αποστολή («κοινὸς ἥκειν θεόθεν ἁρμοστής»)· 1 μ. η διαλλακτικότητα / τάση συμφιλίωσης («διαλλακτὴς τῶν ὅλων»). Β΄ ΣΚΕΛΟΣ — σύνδεση με τη νέα αντίληψη για πατρίδα και οικουμένη (8 μ.): 3 μ. η υπέρβαση της πόλης-κράτους και η ταύτιση της πατρίδας με την οικουμένη, με παραπομπή «πατρίδα μὲν τὴν οἰκουμένην προσέταξεν ἡγεῖσθαι πάντας»· 3 μ. το πρόγραμμα πολιτισμικής ανάμειξης (βίοι, ήθη, γάμοι, δίαιτες) με παραπομπή «ὥσπερ ἐν κρατῆρι φιλοτησίῳ μίξας»· 2 μ. η αντικατάσταση του εθνικού κριτηρίου από το ηθικό ή/και η χρήση των όπλων μόνο όπου δεν επαρκούσε ο λόγος («οὓς τῷ λόγῳ μὴ συνῆγε τοῖς ὅπλοις βιαζόμενος»). ΑΦΑΙΡΕΣΕΙΣ: αναφορά μόνο ενός χαρακτηριστικού: -1 μ. Απάντηση χωρίς παραπομπές: -3 μ. συνολικά. Αξιοποίηση χωρίων εκτός του οριζόμενου αποσπάσματος ως μοναδικής τεκμηρίωσης: -2 μ.